Header Page 1 of 126.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM
TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC Ở
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG – PHẦN HÓA HỮU CƠ 11
NÂNG CAO
Chuyên ngành : Lý luận và phương pháp dạy học môn Hóa học

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: PGS. TS. TRỊNH VĂN BIỀU
SINH VIÊN THỰC HIỆN: VƯƠNG LÊ ÁI THẢO

Thành phố Hồ Chí Minh – 2015

Footer Page 1 of 126.


Header Page 2 of 126.

LỜI CẢM ƠN

Em xin gởi lời cảm ơn chân thành nhất đến Ban Giám hiệu trường Đại học
Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, quý thầy cô giảng viên đã tận tình giảng dạy và giúp
chúng em khắc sâu kiến thức trong suốt 4 năm học.
Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến thầy Trịnh Văn Biều đã dành nhiều thời
gian hướng dẫn, động viên và khuyến khích em vượt qua những khó khăn trong quá

MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................ 5
DANH MỤC CÁC BẢNG .......................................................................................... 6
DANH MỤC CÁC HÌNH ............................................................................................ 8
PHỤ LỤC ..................................................................................................................... 9
MỞ ĐẦU...................................................................................................................... 2
CHƯƠNG 1 ................................................................................................................. 5
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ................................................... 5
1.1.

Tổng quan về vấn đề nghiên cứu ......................................................................................... 5

1.1.1. Một số tài liệu và bài viết về hoạt động nhóm ............................................ 5
1.1.2.
học
1.2.

Một số luận văn, khóa luận viết về tổ chức hoạt động nhóm trong dạy
6

Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) .............................................................................. 7

1.2.1. Những nét đặc trưng của đổi mới PPDH [5, tr.114], [18]........................... 7
1.2.2.
1.3.

Một số xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay [1, tr.15] ....... 8

Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học .............................................................................. 8


1.5.2. Đối tượng điều tra ..................................................................................... 25

Footer Page 4 of 126.


Header Page 5 of 126.

1.5.3.

Kết quả điều tra ...................................................................................... 25

TÓM TẮT CHƯƠNG 1 ...................................................................................... 28
CHƯƠNG 2 ............................................................................................................... 30
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC Ở TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG – PHẦN HÓA HỮU CƠ 11 NÂNG CAO ................ 30
2.1.

Những nội dung cơ bản của chương trình Hóa học Hữu cơ lớp 11 THPT ................ 30

2.1.1. Hệ thống kiến thức Hóa hữu cơ 11 THPT ............................................ 30
2.1.2.
2.2.

Những lưu ý khi dạy học phần Hóa hữu cơ lớp 11 THPT .................... 31

Nguyên tắc thiết kế giáo án có tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học ............................ 32

2.2.1. Đảm bảo tính chính xác - khoa học ........................................................... 32
2.2.2. Đảm bảo tính sư phạm .............................................................................. 32
2.2.3. Đảm bảo đặc trưng của bộ môn Hóa học .................................................. 33


2.3.1.

Xác định mục tiêu dạy học của bài giảng .............................................. 37

2.3.2.

Chia nội dung bài học thành từng phần ứng với các hoạt động ............ 39

2.3.3.

Chọn hoạt động có thể tiến hành dưới hình thức hợp tác ...................... 39

2.3.4.

Dự tính thời gian cho từng hoạt động .................................................... 40

2.3.5.
tập

Lựa chọn số lượng thành viên trong nhóm tương ứng với nhiệm vụ học
40

2.3.6.

Chọn lựa hình thức tổ chức hoạt động hợp tác ...................................... 41

2.3.7.

Thiết kế các hoạt động ứng với từng nội dung bài học ......................... 41

2.5.2. Giáo án bài “LUYỆN TẬP ANKIN” ........................................................ 57
2.5.3. Giáo án bài “ÔN TẬP THI GIỮA HỌC KỲ II PHẦN HIĐROCACBON
NO VÀ KHÔNG NO” ........................................................................................ 60
2.5.4. Giáo án bài “NGUỒN HIĐROCACBON THIÊN NHIÊN” .................... 66
2.5.5. Giáo án bài “BÀI THỰC HÀNH SỐ 5: TÍNH CHẤT CỦA ETANOL,
GLIXEROL VÀ PHENOL” ............................................................................... 72
TÓM TẮT CHƯƠNG 2........................................................................................... 75
CHƯƠNG 3 .............................................................................................................. 77
THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM .................................................................................. 77
3.1. Mục đích thực nghiệm ............................................................................................................ 77
3.2. Đối tượng thực nghiệm........................................................................................................... 77
3.3. Nội dung thực nghiệm ............................................................................................................ 77
3.4. Tiến trình thực nghiệm ........................................................................................................... 78
3.5. Kết quả thực nghiệm .............................................................................................................. 80
3.6.

Bài học rút ra từ thực nghiệm ............................................................................................ 86

3.6.1. Kinh nghiệm về chia nhóm ....................................................................... 86
3.6.2.

Chuẩn bị tâm lí HS cho việc thành lập nhóm hợp tác ........................... 87

3.6.3. Tạo sự phụ thuộc tích cực giữa các thành viên ......................................... 87
3.6.4. Chọn nội dung để hoạt động nhóm ........................................................... 88
3.6.5.

Theo dõi các hoạt động nhóm để điều chỉnh kịp thời ........................... 89

3.6.6. Đảm bảo thời gian dự kiến ........................................................................ 89


công thức cấu tạo

CTPT

:

công thức phân tử

dd

:

dung dịch

ĐC

:

đối chứng

ĐHSP

:

Đại học Sư phạm

đktc

:


Trung học phổ thông

TN

:

thực nghiệm

tr.

:

trang

TV

:

thành viên

Footer Page 8 of 126.


Header Page 9 of 126.

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Cơ chế tính điểm của cấu trúc Stad ...................................................... 22
Bảng 1.2: Cơ chế đánh giá của cấu trúc TGT ....................................................... 23

Header Page 11 of 126.

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1: Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra 1 .................................................... 83
Hình 3.2: Biểu đồ so sánh kết quả học tập bài kiểm tra 1 ..................................... 84
Hình 3.3: Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra 2 .................................................... 86
Hình 3.4: Biểu đồ so sánh kết quả học tập bài kiểm tra 2 ..................................... 87

Footer Page 11 of 126.


Header Page 12 of 126.

PHỤ LỤC

Phụ lục 1: Đề kiểm tra 15 phút ANKEN (tiết 2) .................................................... 1
Phụ lục 2: Đề kiểm tra 5 phút LUYỆN TẬP: ANKIN lần 1 và 2 .......................... 3
Phụ lục 3: Đề kiểm tra 30 phút BÀI ÔN TẬP THI GIỮA KỲ ............................. 5
Phụ lục 4: Bảng tường trình bài thực hành số 5 ...................................................... 6
Phụ lục 5: Phiếu thăm dò ý kiến học sinh ........................................................... 11

Footer Page 12 of 126.


Header Page 13 of 126.
1

Footer Page 13 of 126.


cao hiệu quả dạy học.
Dạy học theo nhóm đã được nghiên cứu và áp dụng có hiệu quả ở những
nước phát triển. Phương pháp này ở Việt Nam đang được ngành giáo dục quan tâm

Footer Page 14 of 126.

Comment [U1]: ustify, sửa toàn bộ K


Header Page 15 of 126.
3
vì tác dụng đặt biệt của nó trong việc hình thành nhân cách con người mới năng
động, sáng tạo, có khả năng giao tiếp, năng lực thích ứng và năng lực hợp tác.
Với những lý do trên, chungs tôi chọn “ Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học

Comment [U2]: chúng tôi

hóa học ở trường THPT – phần Hóa hữu cơ 11 nâng cao” là đề tài cho khóa

Comment [U3]: phần Hóa hữu cơ 1
nâng cao

luận tốt nghiệp của mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Tổ chức các hoạt động nhóm trong bài lên lớp thành những nhiệm vụ học tập
cụ thể, thích hợp với lứa tuổi, trình độ và vốn kinh nghiệm của học sinh nhằm hình
thành và phát triển các kỹ năng hoạt động và các năng lực xã hội. Thông qua hoạt
động nhóm, học sinh trở thành chủ thể phát hiện kiến thức mới, góp phần nâng cao
chất lượng dạy học nói chung và dạy học hóa học nói riêng ở trường THPT.
3. Khách thể, đối tượng

- Nghiên cứu những nội dung cơ bản của chương trình Hóa học hữu cơ lớp 11
THPT.
- Đưa ra nguyên tắc thiết kế giáo án có tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học.
- Đưa ra quy trình thiết kế giáo án.
- Đề xuất một số hình thức hoạt động nhóm thích hợp.
- Thiết kế một số giáo án sử dụng hoạt động nhóm trong dạy học.
- Thực nghiệm sư phạm để xác định tính hiệu quả và tính khả thi của các bài lên
lớp có tổ chức hoạt động nhóm.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu giáo viên tổ chức tốt hoạt động nhóm trong dạy học thì sẽ rèn cho học
sinh các kỹ năng hoạt động, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả dạy học.

Footer Page 16 of 126.


Header Page 17 of 126.
5

CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Một số tài liệu và bài viết về hoạt động nhóm
Hoạt động nhóm là lĩnh vực đã được nghiên cứu từ lâu, có rất nhiều bài viết
về lĩnh vực này, trong số đó có thể kể đến:


“Vận dụng các cấu trúc dạy học hợp tác vào giảng dạy hóa học phổ thông”

của tác giả Đào Thị Hoàng Hoa (Tạp chí Khoa học ĐHSP TPHCM, số 39/2012)


theo nhóm dễ định hướng và thành công khi áp dụng vào giảng dạy thực tế.

Footer Page 17 of 126.


Header Page 18 of 126.
6
1.1.2. Một số luận văn, khóa luận viết về tổ chức hoạt động nhóm trong dạy
học
Ở nước ta, trong một số năm gần đậy, các luận văn, khóa luận viết về dạy học
hợp tác tương đối nhiều. Một số hình công trình nghiên cứu có liên quan đến dạy
học hợp tác bằng hình thức hoạt động nhóm mà tôi đã tham khảo:
 Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục “Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy và
học môn hóa học ở trường trung học phổ thông – phần Hóa 10 chương trình nâng
cao” của tác giả Hỉ A Mỗi – học viên khóa 17 (2009), trường ĐHSP TP.HCM [14]
Nhận xét: Luận văn có nhiều đầu tư, đề tài đã hoàn thành tốt nhiệm vụ và mục
tiêu đề ra, tác giả đã làm nổi bậc những ưu điểm của PP hoạt động nhóm trong
dạy học hóa học, chứng minh được hình thức dạy học theo nhóm là khả thi và
mang lại hiệu quả giáo dục cao, xây dựng được 5 hình thức dạy học theo nhóm
thích hợp với dạy học Hóa học ở trường THPT. Thiết kế 10 bài lên lớp có vận
dụng 5 hình thức dạy học vào trong giảng dạy. Đề tài góp phần thay đổi cách nhìn
trong việc đổi mới PPDH.


Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục “Sử dụng phương pháp dạy học hợp tác

theo nhóm nhỏ trong dạy học Hóa học lớp 11 – chương trình nâng cao ở THPT”
của tác giả Trần Thị Thanh Huyền – học viên khóa 18 (2010), trường ĐHSP
TP.HCM [10].
Nhận xét: Đề tài đã cung cấp thông tin về DHHT trên thế giới và có sự phân tích

cho khóa luận tốt nghiệp của mình.

1.2. Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH)
1.2.1. Những nét đặc trưng của đổi mới PPDH [5, tr.114], [18]
Với mục tiêu đẩy nhanh công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước,
phát triển nền kinh tế thị trường có định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa hội nhập
với các nước trong khu vực và trên thế giới, đòi hỏi giáo dục nước nhà phải đào
tạo nên những con người lao động có tính sáng tạo, thích ứng với sự phát triển
nhanh và đa dạng của xã hội.
Các PPDH truyền thống tuy đã khẳng định được những thành công nhất định,
nhưng vẫn t
còn nhiều hạn chế. Phổ biến vẫn là thuyết trình, thiên về truyền thụ kiến thức
một chiều, áp đặt, không đáp ứng được các yêu cầu đã nêu. Do đó chúng ta phải
đổi mới PPDH theo hướng dạy cách học, cách suy nghĩ, dạy phương pháp tư duy.
Cụ thể là:
-

Phát huy tính chủđộng, sáng tạo trong quá trình nhận thức, vận dụng.

-

Tạo điều kiện để học sinh tự phát hiện, tìm hiểu, đặt và giải quyết vấn đề.

-

Tăng cường trao đổi, thảo luận.

-

Tạo điều kiện hợp tác trong nhóm.

Không chỉ dạy kiến thức mà còn dạy cách học, trang bị cho HS phương pháp học
tập, phương pháp tự học.
-

Tăng cường rèn luyện năng lực tư duy, khả năng vận dụng kiến thức vào cuộc

sống thực tế.
Chuyển từ lối học nặng về tiêu hoá kiến thức sang lối học coi trọng việc vận dụng
kiến thức.
-

Cá thể hoá việc dạy học. Việc dạy học thích ứng với năng lực và điều kiện

của từng người học ở mức độ từ thấp đến cao. Biện pháp: chia nhỏ lớp, dạy học
theo nhóm nhỏ,..
-

Tăng cường sử dụng thông tin trên mạng, sử dụng tối ưu các phương tiện dạy

học đặc biệt là tin học và công nghệ thông tin vào dạy học.
-

Từng bước đổi mới việc kiểm tra đánh giá, giảm việc kiểm tra trí nhớđơn

thuần, khuyến khích việc kiểm tra khả năng suy luận, vận dụng kiến thức; sử dụng
nhiều loại hình kiểm tra thích hợp với từng môn học.
-

Gắn dạy học với nghiên cứu khoa học ở mức độ ngày càng cao (theo sự phát


•

Sóng gió: Công việc bắt đầu được triển khai một cách chậm chạp, đầy trắc

trở. Các cá nhân bộc lộ tính cách, thói quen, sở thích và bắt đầu va chạm mạnh với
nhau. Mâu thuẫn nảy sinh và thậm chí dẫn tới xung đột, đe dọa sự đổ vỡ của
nhóm. Mức độ không hài lòng tăng dần, cảm giác bất mãn tăng lên.
•

Chuẩn hóa: Các mâu thuẫn và vấn đề đang tồn tại được dàn xếp và giải

quyết. Các quan hệ đi vào ổn định. Các tiêu chuẩn được hình thành và hoàn thiện.
Các cá nhân chấp nhận thực tại của nhau. Quan hệ bạn bè, đồng đội thực sự hình
thành trong giai đoạn này. Sự chân thành, tin tưởng trở nên rõ nét hơn.
•

Thể hiện: Đây là giai đoạn phát triển cao nhất của nhóm hợp tác. Cảm giác tin

tưởng, hòa nhập, gắn kết mạnh mẽ. Sự háo hức thể hiện rõ. Mức độ cam kết về
công việc cao. Cảm giác trưởng thành thực thụở tất cả các thành viên của nhóm.

Footer Page 21 of 126.

Comment [U6]: Cần có dẫn nguồn:
Theo …..[.]


Header Page 22 of 126.
10
Trong giai đoạn sau đó, nếu việc duy trì tốt, nhóm tiếp tục thể hiện tốt, nếu

-

Mục đích học tập cùng nhau: mỗi thành viên đều hoàn thành phần công việc

được giao và kiểm tra để các thành viên khác cùng hoàn thành.

Footer Page 22 of 126.

Comment [U7]: Cần có dẫn nguồn:
Theo …..[.]


Header Page 23 of 126.
11
-

Phần thưởng hoặc điểm chung.

-

Phân chia công việc.

-

Phân chia vai trò.

•

Nguyên tắc 2: Trách nhiệm cá nhân
Nguyên tắc thứ hai là yêu cầu trách nhiệm và phần việc cá nhân phải được

hiệu quả.

Footer Page 23 of 126.


Header Page 24 of 126.
12
•

Nguyên tắc 5:Đánh giá rút kinh nghiệm
Nguyên tắc cuối cùng yêu cầu các thành viên phải có cơ hội thảo luận và

nhận xét về quá trình làm việc của nhóm ở các nội dung sau:
-

Nhóm đã hoàn thành mục tiêu đề ra chưa?

-

Nhóm đã làm việc hiệu quả chưa?

-

Mối quan hệ giữa các thành viên đã tốt chưa?

-

Những việc gì các thành viên làm nên được lặp lại?

-


Sau khi làm việc nhóm, tình đoàn kết, ý thức tập thể sẽ được tăng lên nhờ sự

thông hiểu nhau. Đồng thời các thành viên trong nhóm sẽ biết tuân thủ các qui
định, trước hết là của nhóm. Đấy là tiền đề để sau này học sinh là những công dân
tuân thủ pháp luật tốt.
•

Phát triển kĩ năng giao tiếp và các kĩ năng xã hội khác

-

HS có nhiều cơ hội thảo luận, tranh luận, phát biểu bình đẳng, thể hiện sự

hiểu biết của mình và học những kinh nghiệm từ bạn. Qua đó rèn luyện cho HS
cách trình bày, bảo vệ quan điểm của mình, cách thuyết phục và thương lượng

Footer Page 24 of 126.

Comment [U8]: Cần có dẫn nguồn:
Theo …..[.]


Header Page 25 of 126.
13
trong việc giải quyết vấn đề và biết cách lắng nghe người khác cũng như phát triển
những kĩ năng như phê bình, phân tích, giải quyết vấn đề.
-

Qua hoạt động nhóm, bên cạnh sự hình thành và phát triển cho HS khả năng

•

Phát triển tư duy sáng tạo, khả năng phân tích, tổng hợp và khả năng

giải quyết vấn đề
Trong các lớp học mang tính hợp tác, HS phải tham gia vào các hoạt động
đòi hỏi HS phải sáng tạo, linh hoạt và nhạy bén, học được tính kiên trì trong việc
theo đuổi mục đích, nâng cao được khả năng phê phán, tư duy logic, bổ sung kiến
thức nhờ học hỏi lẫn nhau.
•

Nâng cao khả năng ứng dụng khái niệm, nguyên lý, nguồn thông tin vào

việc giải quyết các tình huống khác nhau.
•

Lớp học sinh động hơn do có nhiều hình thức hoạt động đa dạng.

•

Ngoài những tác động về mặt nhận thức, một số tác giả cho rằng dạy học

hợp tác còn tác động cả về quan điểm xã hội như:
-

Cải thiện quan hệ xã hội giữa các cá nhân.

Footer Page 25 of 126.