BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ MAI DUYÊN

ĐỀ TÀI:
HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC CỘNG ĐỒNG TRONG GIÁO DỤC KỸ
NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH CÁC TRƢỜNG THCS
QUẬN TÂY HỒ, TP. HÀ NỘI

CHUYÊN NGÀNH: GIÁO DỤC VÀ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG

HÀ NỘI, NĂM 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ MAI DUYÊN

HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC CỘNG ĐỒNG TRONG GIÁO DỤC KỸ
NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH CÁC TRƢỜNG THCS
QUẬN TÂY HỒ, TP. HÀ NỘI

CHUYÊN NGÀNH: GIÁO DỤC VÀ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG
MÃ SỐ: Thí điểm

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN

HÀ NỘI, NĂM 2017

nghiệp để luận văn được hoàn thiện một cách tốt hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 5 năm 2017
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Mai Duyên


MỤC LỤC
PHẦN 1: MỞ ĐẦU ......................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ......................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................... 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ............................................................. 2
4. Giả thuyết khoa học ..................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................... 3
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu ....................................................................... 3
7. Phương pháp nghiên cứu .............................................................................. 4
8. Đóng góp mới của luận văn ......................................................................... 5
9.Cấu trúc luận văn .......................................................................................... 5
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC CỘNG
ĐỒNG TRONG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH
TRUNG HỌC CƠ SỞ .................................................................................... 6
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ................................................................... 6
1.1.1.Tổng quan về GD KNS trong các trường THCS .................................... 6
1.1.2. Tổng quan về huy động nguồn lực cộng đồng trong GD KNS cho HS
THCS

........................................................................................................... 11

1.2. Một số khái niệm cơ bản ......................................................................... 12
1.2.1. KNS, GD KNS ..................................................................................... 12

1.4.5. Các yếu tố ảnh hưởng tới huy động nguồn lực cộng đồng trong GD
KNS cho HS THCS ........................................................................................ 29
TIỂU KẾT CHƢƠNG 1: ............................................................................. 32
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC CỘNG ĐỒNG
TRONG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH Ở CÁC
TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN TÂY HỒ, TP. HÀ NỘI .......... 33
2.1. Khái quát về các trường THCS quận Tây Hồ, TP.Hà Nội ..................... 33
2.2. Khái quát về khảo sát thực trạng ............................................................. 34
2.2.1. Mục đích khảo sát ................................................................................ 34
2.2.2. Nội dung khảo sát................................................................................. 34
2.2.3. Đối tượng khảo sát ............................................................................... 35
2.2.4. Phương pháp khảo sát .......................................................................... 35
2.3. Thực trạng GD KNS cho HS ở các trường THCS Quận Tây Hồ,
TP.Hà Nội ..................................................................................................... 35
2.3.1. Thực trạng nhận thức của đội ngũ CBQL, GV và HS các trường THCS
Quận Tây Hồ, TP.Hà Nội về ý nghĩa và vai trò của công tác GD KNS cho HS .... 35
2.3.2. Thực trạng thực hiện nội dung GD KNS cho HS các trường THCS
Quận Tây Hồ, TP.Hà Nội ............................................................................... 38


2.3.3. Thực trạng con đường GD KNS cho HS THCS quận Tây Hồ, TP.Hà
Nội

........................................................................................................... 40

2.3.4. Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động GD KNS cho HS
THCS quận Tây Hồ, TP.Hà Nội .................................................................... 43
2.3.5. Thực trạng phối hợp các lực lượng tham gia công tác GD KNS cho HS
các trường THCS quận Tây Hồ, TP.Hà Nội .................................................. 45
2.4. Thực trạng huy động nguồn lực cộng đồng trong GD KNS cho HS các

3.2.2. Biện pháp 2: Tăng cường huy động sức mạnh tổng hợp của Ngành GD
- ĐT; của cấp uỷ Đảng, Chính quyền địa phương và của các tổ chức xã hội
quận Tây Hồ - TP Hà Nội đối với công tác GD KNS cho HS các trường
THCS

........................................................................................................... 78

3.2.3. Biện pháp 3: Tăng cường thể chế hoá huy động cộng đồng và xây dựng
cơ chế chính sách huy động các nguồn lực tham gia công tác GD KNS cho HS
các trường THCS Quận Tây Hồ - TP Hà Nội ................................................ 82
3.2.4. Biện pháp 4: Phân loại đối tượng để huy động và định rõ cách thức để
huy động ......................................................................................................... 85
3.2.5. Biện pháp 5: Kiểm tra, đánh giá hiệu quả sử dụng các nguồn lực huy
động được theo mục đích cải thiện chất lượng GD, cơ sở vật chất ............... 86
3.2.6. Mối quan hệ giữa các biện pháp .......................................................... 89
3.3. Khảo nghiệm tính cấp thiết và mức độ khả thi của các biện pháp đề xuất...... 92
3.3.1- Mục đích khảo nghiệm ........................................................................ 92
3.3.2- Đối tượng xin ý kiến ............................................................................ 92
3.3.3 - Quy trình lấy ý kiến ............................................................................ 92
3.3.4- Kết quả khảo nghiệm ........................................................................... 93
TIỂU KẾT CHƢƠNG 3 .............................................................................. 99
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................ 100
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................... 104
PHỤ LỤC .................................................................................................... 105


DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU
Sơ đồ 1.1. Bản chất của huy động các lực lượng trong cộng đồng cho GD .. 17
Bảng 2.1. Thực trạng nhận thức của CBQL,GV và HS các trường
THCS quận Tây Hồ, TP.Hà Nội về ý nghĩa và vai trò của công tác

Bảng 2.14. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến công tác huy động
nguồn lực cộng đồng trong GD KNS cho HS các trường THCS quận
Tây Hồ - TP Hà Nội .................................................................................... 67
Sơ đồ 3.1. Mối quan hệ giữa các biện pháp nâng cao chất lượng GD KNS cho
HS ở các trường THCS quận Tây Hồ, TP.Hà Nội ......................................... 92
Bảng 3.1. Đánh giá của lãnh đạo các cấp, cán bộ quản lý các nhà trường giáo
viên về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất ............... 95
Bảng 3.2. Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đã
đề xuất. ........................................................................................................... 96


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

STT
1.

GD KNS

Giáo dục KN sông

2.

CBQL

Cán bộ quản lý

3.

GV


9.

TP

Thành phố

10.

CQ, TC

Cơ quan, tổ chức

11.

GD&ĐT

Giáo dục và đào tạo

12.

Đoàn TNCSHCM

Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh

13.

MTTQ

Mặt trận Tổ quốc


Ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng GD toàn diện thế hệ trẻ, đáp
ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước, yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, GD phổ
thông đã và đang đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột GD thế kỷ XXI của
UNESCO, mà thực chất là cách tiếp cận KNS. Đó là: học để biết. học để làm,
học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống.
"KNS" là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng
xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực
trước các tình huống của cuộc sống. Có thể nói KNS chính là nhịp cầu giúp
con người biến kiến thức thành thái độ, hành vi và thói quen tích cực, lành
mạnh. Người có KNS phù hợp sẽ luôn vững vàng trước những khó khăn, thử
thách; biết ứng ứng xử, giải quyết vấn đề một cách tích cực và phù hợp; họ
thường thành công hơn trong cuộc sống, luôn yêu đời và làm chủ cuộc sống
của chính mình. Ngược lại, người thiếu KNS thường bị vấp váp, dễ bị thất bại
trong cuộc sống.
Vì vậy, có thể nói, KNS của HS chỉ có thể được hình thành thông qua
hoạt động học tập và các hoạt động GD khác trong nhà trường. Việc GD KNS

1


cho HS là rất cần thiết, giúp các em rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với
bản thân, gia đình, cộng đồng và Tổ quốc; giúp các em có khả năng ứng phó
tích cực trước các tình huống của cuộc sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp
với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực, chủ động, an toàn, hài hoà
và lành mạnh.
Tình hình GD KNS cho HS cấp THCS ở TP.Hà Nội nói chung, quận Tây
Hồ nói riêng đã được quan tâm và thực hiện nhiều năm qua. Tuy nhiên, hiệu
quả còn nhiều hạn chế như: chương trình, nội dung GD, phương pháp, hình
thức tổ chức còn chưa đa dạng, phong phú; cán bộ tham gia công tác GDKNS

5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về GD KNS và huy động nguồn lực cộng
đồng trong GD KNS cho HS ở trường THCS.
- Nghiên cứu thực trạng GD KNS và thực trạng huy động nguồn lực
cộng đồng trong GD KNS cho HS các trường THCS quận Tây Hồ, TP.Hà Nội.
- Đề xuất các biện pháp huy động nguồn lực cộng đồng trong GD
KNS cho HS các trường THCS quận Tây Hồ, TP.Hà Nội.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
- Đề tài tập trung nghiên cứu ở 8 trường THCS trên địa bàn quận Tây
Hồ, TP.Hà Nội bao gồm: trường THCS An Dương, THCS Chu Văn An, THCS
Đông Thái, THCS Nhật Tân, THCS Phú Thượng, THCS Quảng An, THCS
Xuân La, THCS Tứ Liên.
- Đề tài tiến hành khảo sát: 30 cán bộ quản lý, 30 giáo viên, 100 HS
của 8 trường THCS trên địa bàn quận Tây Hồ, TP.Hà Nội và 65 người đại
diện cho các tổ chức: Đảng, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ huynh HS và các
doanh nghiệp đang đóng tại địa bàn quận Tây Hồ, TP.Hà Nội.
- Số liệu khảo sát lấy từ tháng 09/2016 đến tháng 03/2017.

3


7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Phƣơng pháp nghiên cứu lý luận
Phân tích, so sánh, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu,
xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài.
7.2. Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phƣơng pháp quan sát
Quan sát những hoạt động GD của giáo viên và HS nhằm thu thập các
thông tin cần thiết để đánh giá thực trạng GD KNS và thực trạng huy động
nguồn lực cộng đồng trong GD KNS cho HS trong các nhà trường.

chất lượng GD của các nhà trường.
9. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, phần Kết luận - Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo
và các Phụ lục, nội dung nghiên cứu đề tài được kết cấu chủ yếu ở 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về huy động nguồn lực cộng đồng trong GD KNS
cho HS THCS.
Chương 2: Thực trạng huy động nguồn lực cộng đồng trong GD KNS cho
HS các trường THCS Quận Tây Hồ, TP.Hà Nội.
Chương 3: Biện pháp huy động nguồn lực cộng đồng trong GD KNS cho HS
các trường THCS Quận Tây Hồ, TP.Hà Nội.

5


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC CỘNG ĐỒNG
TRONG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC
CƠ SỞ
1.1.

Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1.Tổng quan về GD KNS trong các trƣờng THCS
1.1.1.1. Những nghiên cứu trên thế giới
Hoạt động GD KNS cho HS (đặc biệt là HS THCS) ở các nước phát
triển được đánh giá quan trọng, ngang bằng, thậm chí còn được đề cao hơn so
với các hoạt động truyền thụ kiến thức. Theo đó, những nghiên cứu về GD
KNS đối với HS nói chung và HS THCS nói riêng tương đối đa dạng. Có thể
kể đến một số nghiên cứu như:
(1). Nghiên cứu của Tri Suminar, Titi Prihatin, and Muhammad Ibnan

đến các mô hình nghiên cứu khái niệm được thiết kế dựa trên bốn trụ cột của
chương trình GD KNS.
(2). Nghiên cứu của Schubert Foo, Shaheen Majid với tiêu đề Information
Literacy Skills of Secondary School Students in Singapore (KNđọc và viết của
HS trung học ở Singapore). Nghiên cứu này nhằm mục đích để đánh giá kiến
thức của HS phổ thông tại Singapore (tuổi từ 13 đến 16 tuổi) và KN của HS
trong việc tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin. Theo đó, KN tổng hợp kiến
thức thông tin là khả năng xác định vị trí, truy cập, tìm kiếm, đánh giá và sử
dụng thông tin trong các bối cảnh khác nhau (ALA, 1989). Thông tin đang ngày
càng được số hóa, cùng với công nghệ thông tin và truyền thông đang dần phổ
biến trong cuộc sống hàng ngày người dân Singapore, IL (Information Literacy hiểu biết về thông tin) đã trở thành một KN ngày càng cần thiết để định hướng
cho HS bởi lượng thông tin quá lớn đủ để đáp ứng những yêu cầu trong cuộc
sống của từng cá nhân.

7


Theo nghiên cứu này thì một công cụ thích hợp để đo lường và đánh
giá KN đánh giá thông tin, cũng như khám phá triết lý GD để cải thiện KN đó
cho HS được cho là rất cần thiết trong việc tìm hiểu tác động GD và hiệu quả
của các phương thức GD trong việc bồi dưỡng những KN trong tương lai cho
HS. Tại Singapore, GD IL (hiểu biết về thông tin) đã trở lại vào cuối những
năm 1990. Tuy nhiên cho đến nay, chưa có đánh giá với quy mô lớn được tiến
hành để tìm ra mức độ KN IL (hiểu biết về thông tin), cũng như KN IL cụ thể
của từng HS Singapore mà mỗi HS được đánh giá là giỏi hay yếu. Nghiên cứu
này nhằm mục đích thu thập dữ liệu về HS phổ thông Singapore đối với KN
trong việc tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin nói chung. Theo đó, một
công cụ kiểm tra toàn diện bao gồm các KN cơ bản IL, bao gồm kích thước
mức độ sử dụng và nhận thức đối với tìm kiếm thông tin đã được phát triển và
được sử dụng để thu thập dữ liệu là kết quả của nội dung nghiên cứu.

kiện, tạo môi trường để trẻ phát triển KNS. Theo đó, cần cho trẻ học KNS và
KNtự lập sẽ hình thành cho trẻ nhân cách tốt. Hay "GD các giá trị sống để có
các KNS ngày càng được nhìn nhận là có sức mạnh vượt lên khỏi lời răn dạy
đạo đức chi tiết đến mức hạn chế trong cách nhìn hoặc những vấn đề thuộc về
tư cách công dân. Nó đang xem là trung tâm của tất cả thành quả mà giáo
viên và nhà trường tâm huyết có thể hi vọng đạt được thông qua việc dạy về
giá trị, KNS".
1.1.1.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam
Ở Việt Nam, năm 2001-2005, GD KNS dưới sự hỗ trợ của UNICEF
nhằm hướng tới cuộc sống khoẻ mạnh cho trẻ em và trẻ em chưa thành niên
trong và ngoài nhà trường ở một số dự án như: Dự án “Trường học nâng cao
sức khoẻ” của Bộ GD& ĐT, Bộ Y tế, Tổ chức Y tế thế giới, Dự án “GD KNS
cho HS THCS” của Bộ GD & ĐT. Ngành GD đã triển khai chương trình đưa
GD KNS vào hệ thống GD chính quy và không chính quy. Nội dung GD của
nhà trường phổ thông được định hướng bởi mục tiêu GD KNS. Các nội dung

9


GD KNS cơ bản đã được triển khai ở các trường THCS là: KN thích nghi,
KN hành động, KN ứng xử, khả năng tự học suốt đời; định hướng học để biết,
học để làm, học để chung sống và học để tự khẳng định.
Một trong những người có những nghiên cứu mang tính hệ thống về
KNS và GD KNS ở Việt Nam là tác giả Nguyễn Thanh Bình. Với một loạt
các bài báo, các đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ và giáo trình, tác giả
Nguyễn Thanh Bình đã góp phần đáng kể vào việc tạo ra những hướng nghiên
cứu về KNS và GD KNS ở Việt Nam.
Một số công trình nghiên cứu khác trong nước đề cập đến vấn đề
KNS nói chung và KNS trong nhà trường nói riêng như: KNS cho tuổi vị
thành niên của tác giả Nguyễn Thị Oanh; Cẩm nang tổng hợp KN hoạt động

Quốc, Ấn Độ, Singapore đến Pháp, Nga… đều khẳng định: “ GD là vấn đề
sinh mệnh, xây dựng xã hội học tập là xây dựng nền tảng vững chắc cho sự
phát triển của đất nước”. Các Luật GD của Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản,
Pháp , Đức…các chiến lược phát triển GD đến năm 2020 của nhiều nước trên
thế giới đều coi trọng phương thức huy động nguồn lực cộng đồng. Các quốc
gia Đông Nam Á cũng đang tích cực đẩy mạnh GD bằng cách phát huy sức
mạnh của cộng đồng trong việc tham gia phát triển GD, chú trọng GD KNS
cho HS theo 4 trụ cột GD của UNESCO.
1.1.2.2.Những nghiên cứu ở Việt Nam
Ở Việt Nam huy động nguồn lực cộng đồng phục vụ cho GD nói
chung, GD KNS cho HS THCS nói riêng hay nói cách khác là vấn đề xã hội
hóa GD từ lâu đã được các nhà nghiên cứu khoa học và quản lý GD quan tâm
và đề cập ở nhiều góc độ khác nhau, kể cả về lý luận và thực tiễn. Điển hình
như một số tác giả: Phạm Minh Hạc và Phạm Tất Dong với “Xã hội hóa công
tác GD”, tác giả Nguyễn Sinh Huy có “Xã hội hóa GD – Một số vấn đề lý
luận và thực tiễn”. Bộ GD & ĐT cũng đã có “Đề án xã hội hóa công tác GD”.
Báo cáo khoa học tổng kết đề tài “Đánh giá tác động của các chính sách xã

11


hội hóa GD” do tác giả Nguyễn Công Giáp chủ biên. Viện Khoa học GD Việt
Nam: “Xã hội hóa GD – nhận thức và hành động” …
Từ góc độ GD học, tác giả Võ Tấn Quang đã khẳng định: “Xã hội hóa
công tác GD là một phương thức thực sự GD nhằm xã hội hóa cá nhân”. Lần
đầu tiên cuốn sách với ý nghĩa là một chuyên khảo đã đề cập đến đặc trưng xã
hội hóa GD ở các cấp học, bậc học với địa bàn nông thôn, vấn đề quản lý nhà
nước trong việc thực hiện xã hội hóa GD có sự định hướng đúng đắn hoạt
động từ các nhà trường và từng địa phương
Nhìn chung, vấn đề huy động các nguồn lực cộng đồng tham gia vào

chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày.Khái niệm KNS nêu trên
được xác định theo hướng tiếp cận năng lực hành động của con người trước
những vấn đề của cuộc sống.
-Theo Nguyễn Thanh Bình: “KNS là năng lực, khả năng tâm lý - xã hội
của con người có thể ứng phó với những thách thức trong cuộc sống, giải
quyết các tình huống một cách tích cực và giao tiếp có hiệu quả”.
-Theo tác giả Nguyễn Thị Tính: “KNS là năng lực làm cho hành vi và
sự thay đổi của cá nhân phù hợp với cách ứng xử tích cực, giúp con người có
thể kiểm soát, quản lý có hiệu quả các nhu cầu và những thách thức trong
cuộc sống hàng ngày để sống thành công, hiệu quả”.
Các tác giả trên quan niệm KNS theo cách tiếp cận năng lực hành động
của con người. Tuy nhiên cũng có những quan niệm cho rằng KNS không
khải là năng lực vì người có KNS chưa hẳn là người có năng lực.
Chúng tôi cho rằng: KNS là những biểu hiện cụ thể về hành vi của cá
nhân phù hợp với cách ứng xử tích cực với các yêu cầu chuẩn mực của xã
hội, giúp con người có những hành động phù hợp với yêu cầu của xã hội và
thành công hơn trong cuộc sống.
1.2.1.2.GD KNS
UNICEF, UNESCO cũng quan niệm rằng GD KNS không phải lĩnh
vực hay môn học nhưng được áp dụng lồng vào những kiến thức, giá trị và
KN quan trọng trong quá trình phát triển của cá nhân và học tập suốt đời.

13


Ở một số quốc gia, GD KNS được lồng ghép vào các môn học, các chủ
đề như : phòng tránh ma tuý, phòng tránh và ứng phó với tình huống căng
thẳng, phòng tránh xâm hại tình dục trẻ em …
GD