đại học quốc gia hà nội
khoa luật

hoàng đức ngọc

Những vấn đề lý luận và thực tiễn
về phạm tội ch-a đạt theo luật hình sự Việt Nam

luận văn thạc sĩ luật học

Hà nội - 2010

1


đại học quốc gia hà nội
khoa luật

hoàng đức ngọc

Những vấn đề lý luận và thực tiễn
về phạm tội ch-a đạt theo luật hình sự Việt Nam
Chuyên ngành : Luật hình sự
Mã số

: 60 38 40

luận văn thạc sĩ luật học

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: GS.TSKH Lê Văn Cảm



9

1.1.2. Khái niệm phạm tội ch-a đạt

18

1.1.3. Phân loại phạm tội ch-a đạt

24

1.2.

Phân biệt phạm tội ch-a đạt với một số hình thức phạm tội khác
trong quá trình thực hiện tội phạm do cố ý

28

1.2.1. Phân biệt phạm tội ch-a đạt với ý định phạm tội, chuẩn bị
phạm tội, tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội

29

1.2.2. Phân biệt phạm tội ch-a đạt với tội phạm hoàn thành và tội
phạm kết thúc

35

1.3.


Các quy định của pháp luật hình sự từ thời kỳ phong kiến đến
tr-ớc ban hành Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 về phạm
tội ch-a đạt

47

2.1.1. Giai đoạn từ thời kỳ phong kiến Việt Nam đến tr-ớc Cách mạng
tháng 8 năm 1945

47

2.1.2. Giai đoạn từ Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 cho đến khi
pháp điển hóa lần thứ nhất - Bộ luật hình sự năm 1985

51

2.1.3. Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến
tr-ớc pháp điển hóa lần thứ hai - Bộ luật hình sự năm 1999

55

2.2.

58

Các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về
phạm tội ch-a đạt

2.2.1. Hành vi phạm tội ch-a đạt


103

3.2.

Việc hoàn thiện các quy định của bộ luật hình sự Việt Nam
năm 1999 hiện hành về phạm tội ch-a đạt

109

3.2.1. Sự cần thiết của việc hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình
sự Việt Nam năm 1999 hiện hành về phạm tội ch-a đạt

109

3.2.2. Nội dung sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật hình sự

111

4


ViÖt Nam n¨m 1999 hiÖn hµnh vÒ ph¹m téi ch-a ®¹t
KÕt luËn

118

Danh môc Tµi liÖu tham kh¶o

121


Tỷ lệ bản án có phạm tội ch-a đạt trong tổng số các bản
án hình sự sơ thẩm và các quyết định giám đốc thẩm hình
sự của Tòa án nhân dân

81

3.4

Tội danh, số vụ, số bị cáo và tỷ lệ số vụ án trên các bản án
hình sự sơ thẩm và các quyết định giám đốc thẩm hình sự
của Tòa án nhân dân

82

6


Danh môc c¸c s¬ ®å

Sè hiÖu
s¬ ®å

Tªn s¬ ®å

Trang

2.1

CÊu thµnh téi ph¹m cña hµnh vi ph¹m téi ch-a ®¹t tån t¹i
trong thùc tiÔn

chịu trách nhiệm hình sự thực hiện với hình thức lỗi cố ý và vô ý. Còn đối với
những hành vi tuy có dấu hiệu của tội phạm, nh-ng tính chất nguy hiểm cho
xã hội không đáng kể thì không phải là tội phạm, thì luật quy định, ng-ời thực
hiện hành vi đó sẽ bị xử lý bằng biện pháp khác.

8


Tội phạm diễn ra ở các giai đoạn khác nhau thì mức độ nguy hiểm cho
xã hội cũng khác nhau, việc thực hiện tội phạm do cố ý trong nhiều tr-ờng
hợp nó là một quá trình thỏa mãn dần các dấu hiệu cơ bản của cấu thành tội
phạm cụ thể. Bởi vì, để thực hiện một tội phạm trong nhiều tr-ờng hợp ng-ời
phạm tội phải tiến hành từng b-ớc, từng b-ớc một, chẳng hạn nh-: chuẩn bị
công cụ, ph-ơng tiện phạm tội, chuẩn bị thực hiện hành vi liền kề và dần tiến
đến thực hiện hành vi phạm tội. Tuy nhiên, trong quá trình tiến hành từng
b-ớc để thực hiện hành vi phạm tội, có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau
không phụ thuộc vào ý chí của ng-ời phạm tội mà họ phải dừng lại khi mớ i
chuẩn bị điều kiện để thực hiện tội phạm hoặc khi ch-a thực hiện hoàn thành
tội phạm. Theo đó, về mặt chủ quan hành vi phạm tội bị dừng lại nh-ng ng-ời
phạm tội đã cố ý thực hiện hành vi đó và vẫn muốn cố ý thực hiện tiếp hành vi
phạm tội của mình, vì trong suy nghĩ, t- t-ởng của họ bao giờ cũng mong
muốn thực hiện toàn bộ quá trình đó để đạt đ-ợc kết quả mong muốn đã đ-ợc
đặt ra. Mặc dù vậy, thực tiễn đấu tranh phòng và chống tội phạm cho thấy, có
không ít tr-ờng hợp ng-ời phạm tội không thực hiện đ-ợc đầy đủ dự định của
mình hay không tiến hành thực hiện tội phạm đ-ợc đến cùng vì những nguyên
nhân ngoài ý muốn của họ, mà phải dừng lại ở những thời điểm khác nhau.
Nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm là một trong những công
việc quan trọng của Nhà n-ớc, của các cơ quan chuyên trách bảo vệ pháp luật
và toàn thể xã hội. Để thực hiện nhiệm vụ đó, pháp luật hình sự Việt Nam
không những trừng trị những hành vi nguy hiểm cho xã hội là hành vi thực

là chuẩn bị phạm tội nh-ng ng-ời phạm tội lại phải chịu trách nhiệm hình sự
về phạm tội ch-a đạt, có tr-ờng hợp ng-ời phạm tội đáng lẽ phải chịu trách
nhiệm hình sự lại không phải chịu hoặc ở giai đoạn phạm tội ch-a đạt, nh-ng
lại cho là tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội hoặc chuẩn bị phạm tội dẫn
đến họ đ-ợc miễn trách nhiệm hình sự; v.v...
Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu về phạm tội ch-a đạt trong khoa học
và việc áp dụng nó trong thực tiễn để trên cơ sở đó đ-a ra những kiến giải lập
pháp hoàn thiện phục vụ yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và ngăn
chặn, hạn chế tới mức thấp nhất hậu quả của tội phạm gây ra có ý nghĩa lý
luận và thực tiễn quan trọng. Đây là lý do chúng tôi lựa chọn để nghiên cứu đề

10


tài "Những vấn đề lý luận và thực tiễn về phạm tội ch-a đạt theo luật hình
sự Việt Nam" làm luận văn thạc sĩ luật học của mình.
2. Tình hình nghiên cứu
Phạm tội ch-a đạt là một vấn đề hẹp và thuộc chế định các giai đoạn
phạm tội, đồng thời nó cũng có liên hệ mật thiết đến nhiều quy phạm và chế
định khác trong luật hình sự nh-: tội phạm, hình phạt, trách nhiệm hình sự,
chuẩn bị phạm tội, tội phạm hoàn thành, tội phạm kết thúc, tự ý nửa chừng
chấm dứt việc phạm tội; v.v... Ngoài ra, mặc dù Bộ luật hình sự năm 1999 đã
có những quy định thay đổi đáng kể về tội phạm và về phạm tội ch-a đạt nhtách khoản 2 Điều 15 Bộ luật hình sự năm 1985 thành Điều 18 Bộ luật hình sự
năm 1999, khoản 3 Điều 15 Bộ luật hình sự năm 1985 (về quyết định hình
phạt) đ-ợc tách thành Điều 52 Bộ luật hình sự năm 1999 với ba khoản cụ thể
t-ơng ứng với từng hành vi phạm tội ở các giai đoạn phạm tội khác nhau chuẩn bị phạm tội và phạm tội ch-a đạt nh-ng xung quanh chế định này còn
nhiều vấn đề cần nghiên cứu và đòi hỏi có quan điểm thống nhất.
Sau khi Bộ luật hình sự năm 1999 ban hành, vấn đề phạm tội ch-a đạt
cũng đ-ợc đề cập trong một số giáo trình, sách tham khảo do các tác giả khác
nhau biên soạn nh-: 1) Ch-ơng XII - Các giai đoạn phạm tội của TS. Nguyễn

hình, tù có thời hạn và phạt tiền theo yêu cầu cải cách t- pháp , Tạp chí Tòa
án nhân dân, số 9, 5/2008 5) Một số vấn đề về giai đoạn phạm tội ch-a đạt,
Tạp chí Khoa học, (chuyên san Kinh tế - Luật), số 4/2002, của TS. Trịnh Quốc
Toản; 6) Quyết định hình phạt trong tr-ờng hợp chuẩn bị phạm tội và phạm
tội ch-a đạt, Tạp chí Luật học, số 4/2002, của TS. D-ơng Tuyết Miên; 7) Về
tr-ờng hợp miễn trách nhiệm hình sự cho ng-ời tự ý nửa chừng chấm dứt việc
phạm tội, Tạp chí Khoa học, chuyên san Kinh tế - Luật, số 2/2006; 8) Về phạm
tội ch-a đạt và các hình thức phạm tội khác trong quá trình thực hiện tội
phạm, Tạp chí Khoa học, (chuyên san Luật học), số 2/2009, của TS. Trịnh
Tiến Việt; 9) Chuẩn bị phạm tội hay phạm tội ch-a đạt, Tạp chí Tòa án nhân
dân, số 3/1993, của tác giả Nguyễn Thị Mai; v.v... Các công trình nghiên cứu
nói trên đã đề cập đến vấn đề phạm tội ch-a đạt nh-ng chỉ dừng lại ở một khía
cạnh nào đó hoặc chừng mực xem xét qua các tr-ờng hợp phạm tội cụ thể hay
kiến nghị sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự. Tuy nhiên, về ph-ơng diện nghiên

12


cứu lý luận chuyên sâu và có hệ thống vấn đề phạm tội ch-a đạt vẫn ch-a
đ-ợc quan tâm một cách đúng mức, mặc dù đây là một giai đoạn quan trọng,
có ý nghĩa rất lớn trong quá trình đấu tranh phòng, chống tội phạm, đặc biệt
nếu việc phát hiện và ngăn chặn sớm hành vi phạm tội ch-a đạt sẽ làm giảm
khả năng gây ra thiệt hại về nhiều hậu quả nh-: chính trị, vật chất, thể chất và
tinh thần, cũng nh- tài sản của Nhà n-ớc và toàn xã hội. Do vậy, nhiều vấn đề
lý luận và thực tiễn xung quanh vấn đề phạm tội ch-a đạt cũng đòi hỏi cần
phải đ-ợc tiếp tục nghiên cứu một cách toàn diện, đầy đủ và sâu sắc hơn.
3. Phạm vi nghiên cứu
Phạm tội ch-a đạt là một nội dung t-ơng đối hẹp và phức tạp, nghiên
cứu về chế định này đã có nhiều nghiên cứu chung trong các giai đoạn phạm
tội do cố ý mà ít có nghiên cứu chuyên sâu và riêng rẽ về từng tr-ờng hợp cụ

Trong quá trình hoàn thành, tác giả luận văn đã sử dụng tổng hợp và
đồng bộ các ph-ơng pháp nghiên cứu có độ tin cậy cao của khoa học luật hình
sự và một số ngành khoa học khác nh-: ph-ơng pháp phân tích, tổng hợp, lịch
sử, so sánh, nghiên cứu (điều tra) án điển hình... để tổng hợp các tri thức khoa
học luật hình sự và luận chứng các vấn đề t-ơng ứng đ-ợc nghiên cứu trong
luận văn.
6. Cơ sở khoa học và thực tiễn của luận văn
Cơ sở khoa học của luận văn là quan điểm chính thống của các nhà
làm luật đ-ợc thể hiện trong Bộ luật hình sự và các văn bản h-ớng dẫn thi
hành về phạm tội ch-a đạt, cũng nh- hệ thống lý luận trong các công trình
khoa học, sách báo pháp lý của các tác giả trong và ngoài n-ớc có liên quan
đến chế định này.
Bên cạnh đó, cơ sở thực tiễn của luận văn là thực tiễn áp dụng việc áp
dụng các bản án của Tòa án nhân dân các cấp trên toàn quốc về phạm tội ch-a
đạt theo luật hình sự Việt Nam trong phạm vi khoảng 10 năm gần đây (20002009) và qua đó để rút ra những nhận xét, đánh giá.

14


7. ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng của luận văn là ở chỗ tác giả
đã làm rõ khái niệm, cơ sở phân chia các giai đoạn phạm tội, khái niệm, bản
chất pháp lý của phạm tội ch-a đạt, quyết định hình phạt trong tr-ờng hợp
phạm tội ch-a đạt, nội dung và các căn cứ của các tr-ờng hợp phạm tội ch-a
đạt trên cơ sở xem xét các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện
hành, đồng thời đ-a ra các kiến nghị hoàn thiện các quy định t-ơng ứng đó ở
khía cạnh lập pháp và việc áp dụng chúng trong thực tiễn.
Ngoài ra, luận văn còn có ý nghĩa làm tài liệu tham khảo lý luận cần
thiết cho các nhà khoa học - luật gia, cán bộ thực tiễn và các sinh viên, học
viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành t- pháp hình sự, cũng nh- phục

8. Lê Cảm (2000), Các nghiên cứu chuyên khảo về Phần chung luật hình sự,
Tập III, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
9. Lê Cảm (chủ biên) (2001), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần
chung), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, tái bản 2003, 2007.
10. Lê Cảm (2002), Các nghiên cứu chuyên khảo về Phần chung luật hình sự,
Tập IV, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
11. Lê Cảm (Chủ biên) (2003), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần các
tội phạm), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
12. Lê Cảm (2005), "Nghiên cứu so sánh luật hình sự của một số n-ớc Châu
Âu", Tòa án nhân dân, (19).

16


13. Lê Văn Cảm (2005), Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự
(Phần chung), Sách chuyên khảo Sau đại học, Nxb Đại học Quốc gia
Hà Nội, Hà Nội.
14. Lê Cảm (2007), Nghiên cứu so sánh các quy định về Phần chung luật hình
sự, Chuyên đề giảng dạy Sau đại học, Khoa Luật, Đại học Quốc gia
Hà Nội.
15. Lê Cảm, Trịnh Quốc Toản (2004), Định tội danh, lý luận h-ớng dẫn mẫu
và 350 bài thực hành, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
16. Nguyễn Ngọc Chí (2007), "Ch-ơng XII, Các giai đoạn phạm tội", Trong
sách: Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần chung), do TSKH. Lê
Cảm chủ biên, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
17. Đại Việt Sử ký toàn th- (1998), Tập II, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
18. Trần Văn Đ-ợm (1995), "Ch-ơng VII, Phần thứ hai", Trong sách: Giáo
trình Luật hình sự Việt Nam (Phần chung), Tr-ờng Đại học Cảnh sát
nhân dân, Hà Nội.
19. Trần Văn Độ (1999), "Hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự về giai

động - Xã hội, Hà Nội.
46. Công Tôn Nhân (2004), "Đình chỉ bị can sai luật", Báo Pháp luật Thành
phố Hồ Chí Minh, ngày 19/11.
47. Những vấn đề lý luận cơ bản về tội phạm trong luật hình sự Việt Nam
(1986), Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội.
48. Đinh Văn Quế (2000), Bình luận khoa học Bộ luật hình sự năm 1999 Phần chung, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh.
49. Đinh Văn Quế (2000), Tìm hiểu về hình phạt và quyết định hình phạt
trong luật hình sự Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
50. Quốc hội (1985), Bộ luật hình sự, Hà Nội.
51. Quốc hội (1999), Bộ luật hình sự, Hà Nội.
52. Quốc hội (2009), Bộ luật hình sự (sửa đổi, bổ sung), Hà Nội.
53. Quốc hội (2002), Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Hà Nội.
54. Quốc triều Hình luật (1995), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

19


55. Quốc triều Hình luật (2003), Nxb thành phố Hồ Chí Minh.
56. Lê Thị Sơn (1995), "Một số vấn đề về giai đoạn thực hiện tội phạm", Luật
học, (6).
57. Lê Thị Sơn (1997), "Bài 4: Một số vấn đề về các giai đoạn thực hiện tội
phạm", Trong sách: Luật hình sự Việt Nam - Những vấn đề lý luận và
thực tiễn, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
58. Nguyễn Thị Thảo (2008), Phạm tội ch-a đạt theo luật hình sự Việt Nam Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Khóa luận tốt nghiệp cử nhân
Luật học, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội.
59. Kiều Đình Thụ (1996), Tìm hiểu Luật hình sự Việt Nam, Nxb Thành phố
Hồ Chí Minh.
60. Hà Văn Th-, Trần Hồng Đức (1996), Tóm tắt niên biểu lịch sử Việt Nam,
Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà Nội.
61. Trần Quang Tiệp (2003), Lịch sử luật hình sự Việt Nam, Nxb Chính trị

74. Chu Thị Trang Vân (2004), "Tìm hiểu việc định tội và quyết định hình
phạt từ ph-ơng diện hoạt động áp dụng pháp luật hình sự cơ bản của
Tòa án (Phần 1)", Trong sách: Cải cách t- pháp ở Việt Nam trong giai
đoạn xây dựng Nhà n-ớc pháp quyền, TSKH. Lê Cảm và TS. Nguyễn
Ngọc Chí đồng chủ biên, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
75. Viện Khoa học pháp lý - Bộ T- pháp (2006), Từ điển Luật học, Nxb Tpháp và Nxb Từ điển bách khoa, Hà Nội.
76. Viện Nghiên cứu Khoa học pháp lý - Bộ T- pháp (2000), Những vấn đề cơ
bản về Luật hình sự một số n-ớc trên thế giới, Hà Nội.
77. Trịnh Tiến Việt (2006), "Về tr-ờng hợp miễn trách nhiệm hình sự cho
ng-ời tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội", Khoa học, (Kinh tế Luật), (2).
78. Trịnh Tiến Việt (2007), "Về khái niệm tội phạm trong luật hình sự Việt
Nam", Tòa án nhân dân, 13(7).
79. Trịnh Tiến Việt (2009), "Trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình
sự: Những nội dung pháp lý - xã hội", Tòa án nhân dân, 3(2).

21


80. Trịnh Tiến Việt (2009), "Về phạm tội ch-a đạt và các hình thức phạm tội
khác trong quá trình thực hiện tội phạm", Khoa học, (Chuyên san
Luật học), (2).
81. Võ Khánh Vinh (Chủ biên) (2001), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần
chung), Trung tâm Đào tạo từ xa, Đại học Huế, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
Tiếng Anh

82. Barry M Hager (1999), The Rule of Law, A Lexicon for Policy Makers,
The Mansfield Center for Pacific Affairs.
Trang Web

83. Http://www.dantri.com.