ĐỀ TÀI:
BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI THỨ BA NGAY TÌNH KHI GIAO DỊCH
DÂN SỰ VÔ HIỆU THEO QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT DÂN SỰ NĂM 2005

MỤC LỤC:

I.Đặt vấn đề:
Xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu sống của con người cũng vì vậy mà tăng
cao. Nhằm phục vụ cho cuộc sống, hàng ngày chúng ta phải xác lập rất nhiều các
giao dịch dân sự. Giao dịch dân sự được hiểu là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý
đơn phương nhằm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự
(Điều 121.BLDS VN 2005). Theo đó, giao dịch dân sự mang tính ý chí của các
chủ thể tham gia với những động cơ và mục đích nhất định, là công cụ hữu hiệu để
các bên tìm kiếm và trao đổi lợi ích với nhau.
Nhưng thực tế cho thấy, đôi khi chủ thể đã xác lập, thực hiện một giao dịch dân
sự nhưng lại không đạt được lợi ích mà mình mong muốn mặc dù họ hoàn toàn
thiện chí và ngay thẳng khi tham gia vào giao dịch đó. Nguyên nhân của việc này
là do họ đã tiến hành giao dịch với người không phải là chủ sở hữu đích thực của
1


tài sản.Hay nói cách khác, người đã xác lập giao dịch với họ là người không có
quyền định đoạt đối với tài sản đó. Vô hình chung, họ trở thành người chiếm hữu
không có căn cứ pháp luật ,mặc dù họ không biết hoặc không thể biết được những
sai lầm kể trên. Các nhà làm luật gọi họ là : “Người thứ ba ngay tình”.
Một khi những giao dịch trên bị phát hiện, khi chủ sở hữu đích thực của những
tài sản đó kiện đòi ,liệu quyền và nghĩa vụ của họ có còn được đảm bảo.Pháp luật
sẽ quy định như thế nào để bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu tài sản cũng như
quyền lợi của người thứ ba ngay tình, đó là vấn đề mà chúng ta cần làm rõ trong
phạm vi bài viết này.
Bài viết chú trọng vào vấn đề : Bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình

không có căn cứ pháp luật:
Người chiếm hữu ngay tình không thể biết việc chiếm hữu là không có căn
cứ pháp luật: Đối với tài sản là động sản không phải đăng ký quyền sở hữu rất
khó xác định được tài sản đó thuộc về ai,nếu chúng không có những dấu hiệu của
vật đặc định mà chỉ riêng chủ sở hữu của vật đó mới có.Về nguyên tắc, đối với
động sản không phải đăng ký quyền sở hữu thì việc chiếm hữu tài sản là bằng
chứng nói lên người đó có quyền sở hữu đối với tài sản. Người thứ ba ngay tình
không thể biết được việc chiếm hữu ấy là không có căn cứ pháp luật.
VD1: Anh A mua lại của anh B một chiếc điện thoại Iphone 6s. Cuộc mua bán
diễn ra công khai , minh bạch. Các bên thực hiện hết các quyền và nghĩa vụ của
mình. Chiếc điện thoại này cùng loại với những chiếc Iphone 6s khác được bán
trên thị trường, không có một dấu hiệu đặc định riêng nào để phân biệt. Việc anh

3


B đang chiếm hữu nó khiến cho anh A nghĩ B là chủ sở hữu. Anh A không hề biết
rằng chiếc điện thoại đó là do B ăn cắp của X mà có.
Người chiếm hữu ngay tình không biết được việc chiếm hữu là không có
căn cứ pháp luật: Đối với tài sản là bất động sản hay động sản phải đăng ký quyền
sở hữu, về nguyên tắc người đứng tên trong giấy chứng nhận quyền sở hữu (hoặc
quyền sử dụng) là chủ sở hữu đích thực của tài sản . Các chủ thể căn cứ vào đó để
xác định xem giao dịch dân sự có được thiết lập một cách an toàn không. Tuy
nhiên trên thực tế, việc làm giả các giấy tờ trên được thực hiện một cách rất tinh vi
dưới nhiều hình thức lừa đảo rất khó phát hiện ra nếu không phải là những người
có thẩm quyền, chuyên môn cao. Trường hợp này, người thứ ba ngay tình không
biết được việc chiếm hữu ấy là không có căn cứ pháp luật.
VD2: Ông B mua lại chiếc xe máy hiệu Honda của người quen là anh C với giấy
tờ đăng ký xe đầy đủ.Là người quen nên Ông B không hề mảy may nghi ngờ. Tuy
nhiên ông B không biết được rằng, trước đó anh C đã đem giấy tờ xe của mình đi

Về nguyên tắc, pháp luật dân sự Việt Nam công nhận quyền sở hữu là quyền tuyệt
đối đối với chủ sở hữu và dành hẳn một chương bàn về cách thức bảo vệ quyền sở
hữu ( Chương XV.Bảo vệ quyền sở hữu. BLDS VN 2009). Nếu tuyệt đối hoá hoàn
toàn quyền được đòi tài sản của chủ sở hữu thì tất yếu sẽ tạo ra tâm lý e dè, lo sợ
của các chủ thể khi quyết định thực hiện một giao dịch dân sự để xác lập quyền sở
hữu đối với một tài sản cụ thể. Và vô hình chung quy định này sẽ tạo ra một rào
cản cho sự thúc đẩy các giao lưu dân sự, thương mại phát triển và kìm hãm sự phát
triển kinh tế xã hội nói chung, đặc biệt trong bối cảnh của nền kinh tế thị trường
đang chuyển mình hội nhập của nước ta hiện nay.
5


Để cân bằng sự xung đột về lợi ích trong trường hợp này, chế định bảo vệ quyền
sở hữu trong BLDS 2005 đã có những quy định rất mềm dẻo và linh hoạt, đặc biệt
đã dành một thái độ tôn trọng và bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình –
một điểm tiến bộ hơn hẳn so với quy định của BLDS 1995 trước đó.
2.2. Các chế định của pháp luật dân sự Việt Nam bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình
khi giao dịch dân sự vô hiệu:

. Trước đây, theo quy định tại Điều 147.BLDS 1995, trong trường hợp giao dịch
dân sự vô hiệu nhưng tài sản giao dịch đã được chuyển giao cho người thứ ba, thì
giao dịch với người thứ ba vẫn có hiệu lực nếu:
 Người thứ ba xác lập giao dịch phải ngay tình. Tức là trong trường hợp này,
người thứ ba không biết hoặc không thể biết rằng mình tham gia giao dịch dân sự
với người không có quyền định đoạt tài sản, hoặc đối tượng của giao dịch có liên
quan đến một giao dịch trước đó.
Tài sản giao dịch là tài sản được phép lưu thông mà không cần có sự phân biệt
giữa tài sản là động sản hay bất động sản, có đăng ký quyền sở hữu hay không.
Rõ ràng, quy định của bộ luật dân sự 1995 thiếu hợp lý. Ở chỗ, không thể phân biệt
được trường hợp nào thì người tham gia giao dịch dân sự buộc phải biết người

Theo đó, nếu việc chiếm hữu của người ngay tình thoả mãn các yêu cầu trên thì
cho dù chủ sở hữu thực sự của tài sản có kiện đòi thì tài sản đó vẫn thuộc về người
thứ ba ngay tình.Trừ trường hợp được quy định tại khoản 2 của điều này đối với
việc chiếm hữu những tài sản thuộc hình thức sở hữu nhà nước như đất đai, rừng ,
núi, sông , hồ, nguồn nước....
7


 Điều 138.BLDS VN 2005 .Bảo vệ quyền lợi người thứ ba ngay tình khi giao
dịch dân sự vô hiệu quy định như sau :
“ 1. Trong trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng tài sản giao dịch là động
sản không phải đăng ký quyền sở hữu đã được chuyển giao bằng một giao dịch
khác cho người thứ ba ngay tình thì giao dịch với người thứ ba vẫn có hiệu lực,
trừ trường hợp quy định tại điều 257 của bộ luật này.
2. Trong trường hợp tài sản giao dịch là bất động sản hoặc là động sản phải
đăng ký quyền sở hữu đã được chuyển giao bằng một giao dịch khác cho người
thứ ba ngay tình thì giao dịch với người thứ ba bị vô hiệu , trừ trường hợp nhười
thứ ba ngay tình nhận được tài sản này thông qua bán đấu giá hoặc giao dịch với
người mà theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở
hữu tài sản nhưng sau đó người này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án
quyết định bị huỷ, sửa.”
 Theo quy định tại Khoản 1.Điều 138:
-Đối tượng cuả giao dịch là động sản không phải đăng ký quyền sở hữu, tức là
những tài sản dễ bị di chuyển từ nơi này sang nơi khác ( đối với vật), dễ bị sao
chép ( đối với các quyền tài sản như quyền tác giả chẳng hạn) và theo quy định
của pháp luật không phải đăng ký quyền sở hữu tại cơ quan nhà nước có thẩm
quyền.
-Giao dịch dân sự bị vô hiệu nhưng tài sản đã được chuyển giao bằng một giao
dịch khác cho người thứ ba ngay tình, thì giao dịch với người thứ ba vẫn có hiệu
lực trong một số trường hợp nhất định được nói rõ tại Điều 257 của bộ luật này:

9


sở hữu có quyền được đòi lại tài sản. Như vậy, trường hợp này, quyền lợi của
người chiếm hữu ngay tình được thể hiện ở chỗ: họ được phép yêu cầu người đã
chuyển giao tài sản cho mình trả lại số tiền mà mình đã mua tài sản và đòi bồi
thường thiệt hại.
 Theo quy định tại Khoản 2.Điều 138:
-Đối tượng của giao dịch là bất động sản hoặc là động sản phải đăng ký quyền sở
hữu, tức là những tài sản được quy định tại Khoản 1.Điều 174( những tài sản là bất
động sản) và những tài sản là động sản mà theo quy định của pháp luật phải đăng
ký quyền sở hữu tại các cơ quan có thẩm quyền.
-Giao dịch dân sự đã vô hiệu, nhưng tài sản đã được chuyển giao bằng một giao
dịch khác cho người thứ ba ngay tình:
TH1: Nếu người thứ ba ngay tình nhận được tài sản này thông qua bán đấu
giá hoặc giao dịch mà người theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có
thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau người này không còn là chủ sở hữu tài
sản nữa do bản án, quyết định bị huỷ, sửa thì giao dịch với người thứ ba ngay tình
vẫn có hiệu lực. Pháp luật bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình trong
trường hợp này. Bởi:
+Người thứ ba ngay tình nhận được tài sản thông qua bán đấu giá mà cuộc đấu
giá được tiến hành theo đúng trình tự, thủ tục mà pháp luật đã quy định mặc dù
không biết và không thể biết về nguồn gốc, tình trạng pháp lý của tài sản đấu giá.
Điều 4 Nghị định số 17/2010/NĐ-CP quy định:
1.Quyền, lợi ích hợp pháp của người mua được tài sản bán đấu giá được pháp luật
bảo vệ... .

10



 Trong các trường hợp đã nêu trên, khi giao dịch dân sự với người thứ ba ngay
tình vô hiệu, tài sản được trả về cho chủ sở hữu đích thực của nó, Người thứ ba
ngay tình có quyền kiện đòi bồi thường thiệt hại với người đã xác lập giao dịch với
mình phải hoàn trả khoản tiền mà họ đã bỏ ra để có được tài sản đó.
Điều 602.BLDS 2005 quy định:
“Trong trường hợp người chiếm hữu, người sử dụng tài sản mà không có căn cứ
pháp luật đã giao tài sản cho người thứ ba thì khi bị chủ sở hữu, người chiếm hữu
hợp pháp tài sản yêu cầu hoàn trả, người thứ ba có nghĩa vụ hoàn trả tài sản đó,
trừ trường hợp Bộ luật này có quy định khác; nếu tài sản đó đã được trả bằng tiền
hoặc có đền bù thì người thứ ba có quyền yêu cầu người đã giao tài sản cho mình
bồi thường thiệt hại.”

.Hiện nay, Bộ Tư pháp vừa công bố Dự thảo Bộ luật Dân sự sửa đổi để lấy ý kiến
đóng góp của các cấp, ngành và nhân dân. So luật hiện hành, trong dự thảo này có
quy định cụ thể hơn về quyền bảo vệ người thứ ba ngay tình đối với những hành vi
pháp lý vô hiệu có đối tượng là bất động sản, động sản đã đăng ký quyền sở hữu,
theo hướng: Tài sản đã được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền sau đó
được chuyển giao bằng một hành vi pháp lý khác cho người thứ ba và người này
căn cứ vào việc đăng ký đó mà xác lập, thực hiện hành vi pháp lý thì đối với người
thứ ba, hành vi pháp lý không vô hiệu, trừ trường hợp người thứ ba biết hoặc phải
biết tài sản là đối tượng của hành vi pháp lý đã bị chiếm đoạt bất hợp pháp, ngoài
ý chí của chủ sở hữu.
Song, trong bối cảnh việc đăng ký bất động sản đang còn có nhiều bất cập như
hiện nay, vẫn còn ý kiến cho rằng, cần tiếp tục quy định nguyên tắc bảo vệ người
thứ ba ngay tình và bảo vệ chủ sở hữu như quy định tại Điều 138 BLDS 2005, bởi
vì nếu quy định như dự thảo BLDS (sửa đổi), người thứ ba ngay tình sẽ được bảo
vệ trong mọi trường hợp và như vậy chủ sở hữu của tài sản lại không được bảo vệ.
12




+Ông Quân là người chiếm hữu ngay tình: việc chiếm hữu của ông Quân là
không có căn cứ pháp luật bởi chủ sở hữu thực sự của chiếc xe là bà Hạnh, còn giấy
tờ xe hiện tại là giấy tờ xe không hợp lệ. Ông Quân không biết và không thể biết về
sự sai lầm này bởi:
Chiếc xe HONDA DREAM thuộc loại tài sản là động sản phải đăng ký chủ sở hữu,
việc ông Quân căn cứ vào giấy tờ hiện tại của chiếc xe là do cơ quan có thẩm quyền
cấp và việc mua xe một cách công khai minh bạch.
+Trường hợp này áp dụng Khoản 3.Điều 138.BLDS 2005 và Điều 258.BLDS
2005: Chủ sở hữu không có quyền đòi lại tài sản trong trường hợp người thứ ba
ngay tình thiết lập giao dịch với ngừoi mà theo bản án, quyết định của cơ quan nhà
nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó người này không phải là
chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị huỷ, sửa.


Bà Hạnh không được quyền đòi lại xe máy từ ông Quân , mà chỉ được kiện
đòi bồi thường thiệt hại từ Bà Mỹ, là người có hành vi lừa đảo trong quá trình
thiết lập các giai dịch dân sự không đúng quy định của pháp luật.

III.Kết luận:
Có thể nói,quyền lợi của người thứ ba ngay tình được bảo vệ trong những
trường hợp kể trên là: được công nhận là chủ sở hữu hợp pháp đối với tài sản mà
mình đang chiếm hữu
Các chế định về bảo vệ người thứ ba ngay tình được quy định trong Bộ luật dân
sự 2005 đã phần nào quy định khá cụ thể, chi tiết. Đây là phương thức bảo vệ lợi
ích của người thứ ba ngay tình ưu việt nhất và có tính khả thi cao hơn so với các
cách thức đòi bồi thường thiệt hại như đã phân tích ở trên. Tuy nhiên, các quan hệ
xã hội biến đổi không ngừng, các nhà làm luật chưa thể dự liệu được hết các tình
huống có thể xảy ra, cách thức bảo vệ này vẫn bộc lộ những khó khăn trong việc
14

Hồng Yên(Khoa luật dân sự-Đại học luật Hà Nội) về : Bảo vệ quyền lợi
người thứ ba ngay tình khi chủ sở hữu kiện đòi lại tài sản.

6

Bình luận khoa học Bộ luật dân sự năm 2005.Tập 1. Bộ Tư pháp-Viện khoa

7

học pháp lý.Nhà xuất bản chính trị quốc gia.
Giáo trình luật dân sự .Tập1. Trường đại học Kiểm sát Hà Nội.Nhà xuất bản

8

chính trị quốc gia.
Vụ án tham khảo

15