PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KRÔNG ANA
TRƯỜNG THCS LÊ ĐÌNH CHINH

TÊN SÁNG KIẾN:
RÈN KĨ NĂNG VIẾT VĂN MIÊU TẢ
CHO HỌC SINH LỚP 6

Họ và tên tác giả : Nguyễn Thị Minh Lan
Chức danh: Giáo viên
Trình độ chuyên môn cao nhất: Đại học
Chuyên ngành đào tạo: Sư phạm Ngữ văn
Krông Ana, tháng 2 năm 2017


MỤC LỤC
Trang
I. Phần mở đầu………………………………………………………... . 2
1. Lý do chọn đề tài…………………………………………………….2
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài……………………………………….2
3. Đối tượng nghiên cứu..............................................................................3
4. Giới hạn của đề tài...................................................................................3
5. Phương pháp nghiên cứu.........................................................................3
II. Phần nội dung.......................................................................................4
Cơ sở lí luận......................................................................................... ......4
Thực trạng...................................................................................................6
Nội dung và hình thức của giải pháp..........................................................8
a) Mục tiêu của giải pháp............................................................................8
b) Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp..........................................8
c) Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu, phạm vi và
hiệu quả ứng dụng............................................................................................8
III. Phần kết luận, kiến nghị...................................................................16

thu kiến thức của học sinh.
- Giúp học sinh biết cách xác định đúng yêu cầu của đề bài để xây dựng
hướng làm bài.


- Rèn kĩ năng: quan sát, nhận xét, so sánh
- Hướng dẫn học sinh cách tìm ý cho bài văn tả cảnh.
- Rèn kỹ năng diễn đạt trong văn miêu tả cảnh.
- Rèn kỹ năng dựng đoạn trong văn tả cảnh.
- Luyện lời văn chuyển ý, liên kết đoạn cho bài văn tả cảnh.
- Giáo viên có cơ hội phát hiện vốn sống, đặc điểm tâm lí và khả năng viết
văn miêu tả của từng học sinh, qua đó mà hỗ trợ cho từng em theo cách riêng phù
hợp.
- Mặt khác với việc nghiên cứu đề tài này, bản thân tôi muốn thực hiện được
điều trăn trở bấy lâu là làm sao cho các em có thói quen tự học, tự nghiên cứu, trên
tinh thần đó các em sẽ tự giác sưu tầm tài liệu. Có thêm nhiều vốn từ, kiến thức,
hiểu sâu hơn về văn miêu tả. Để khi làm văn miêu tả các em biết gắn lý thuyết với
thực hành các em có thể đưa được những rung cảm thực sự từ thực tế cuộc sống
vào trong mỗi bài văn, từ đó làm được một bài văn miêu tả hay.
b) Nhiệm vụ:
Đưa ra một số biện pháp, và những ví dụ cụ thể về các tiết dạy văn miêu tả.
3. Đối tượng nghiên cứu
Kĩ năng viết văn cho học sinh lớp 6
4. Giới hạn của đề tài
Trong điều kiện chủ quan và khách quan cho phép, tôi chỉ áp dụng cho lớp
6A3 Trường THCS Lê Đình Chinh năm học 2014- 2015 phạm vi nghiên cứu của
đề tài là ““Rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 6.”
5. Phương pháp nghiên cứu
a) Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu;


Chỉ có tích lũy mọi mặt hiểu biết về con người mới có thể miêu tả được về
con người. Đã có khi nào ta để ý nhiều lần, không quản thời gian về một người từ
cử chỉ, việc làm đến lời ăn tiếng nói? Cần tạo ra sự thích thú, dựng thành nếp làm
việc hằng ngày cho thói quen cần thiết này. Nhà văn Mỹ Ê-min-uê đã nói một câu
có thể làm phương châm chủ yếu cho đức tính cần cù của công việc viết: “Nhà văn
sáng tạo ra chủ đề, đề tài, cốt truyện, nhân vật nhưng tất cả mọi chi tiết của các vấn
đề trên thì chỉ quan sát, chỉ có mắt thấy tai nghe mới có chứ tuyệt nhiên không thể
tưởng tượng ra được”.
Mỗi người đều sinh sống trong một tập thể cộng đồng và mọi cảnh đời đều
in dấu, đều hiện lên hình ảnh và luôn luôn xuất hiện, đan chen, châu tuần quanh
người, tác động tới người. Bởi vậy, mỗi câu văn miêu tả không phải là một bức
tranh đơn độc treo để mà ngắm, mà là bức tranh gắn bó đời sống, con người và xã
hội- tức là nhân vật và bối cảnh. Phải phát hiện cho được những dây mơ rễ má liên
quan với con người, bất cứ dù nhỏ bé hay tưởng như xa lạ. Nếu cái biết mới dừng
lại ở chỗ chung chung hoặc có sẵn thì dễ viết, viết nhanh những chắc chắn là tẻ
nhạt.
Người viết chỉ dễ viết khi có hứng khởi nhưng lại cần giữ sao cho vừa say
mê, hứng thú lại vừa tỉnh. Khi sáng tác ra mỗi đoạn văn, trong người viết diễn ra
hai trạng thái. Tác giả miêu tả thông qua nhân vật (không phải là tác giả), từ nhân
vật toát ra tính nết, suy nghĩ và hành động. Danh từ chuyên môn gọi thế là hóa
thân. Có nghĩa là ta viết ra tạo nên nhân vật nhưng nhân vật nhìn nhân vật nghĩ,
nhân vật hành động. Người viết điều khiển nhân vật, sự việc, tư tưởng nhưng
người viết không nhìn thay, nghĩ thay, làm thay, cái tài tình là xây dựng được nhân
vật của nhân vật. Đây không phải chỉ là hình thức biểu hiện, mà là yêu cầu khách
quan của nghệ thuật sáng tạo ra nhân vật. Bởi vì, khi đã dựng lên nhân vật, thì
nhân vật không phải là bù nhìn, là cái cớ cho người ta viết sai khiến, là âm binh
của thầy phù thủy mà nhân vật có cuộc đời của nhân vật. Có như vậy, vấn đề và
nhân vật mới thực sự khách quan, mới như thật, là thật dưới mắt bạn đọc.



- Kĩ năng viết văn miêu tả của học sinh còn nhiều hạn chế. Đối tượng học
sinh vừa chuyển cấp từ Tiểu học lên THCS, kĩ năng viết văn nói chung, văn miêu
tả nói riêng có những điểm chưa phù hợp, lời văn cứng nhắc, khuôn mẫu thiếu tính
sáng tạo, chưa phân bố hợp lí các phần trong một bài văn. Hơn nữa, khả năng so
sánh đối chiếu tưởng tượng, nhận xét chưa thực sự chính xác, sâu sắc.
- Học sinh chưa ý thức được sự quan trọng của vấn đề tự học, tự nghiên cứu,
tìm tòi. Sự say mê đọc tư liệu văn học của các em học sinh (thời nay) quả là ít ỏi,
hầu như là không có. Điều này làm nghèo nàn vốn ngôn từ nghệ ở các em.
- Sách thư viện cho mượn còn hạn chế, ít sách tham khảo.
- Nhiều bậc phụ huynh chưa thật sự quan tâm tới việc học tập của con em
mình.
- Một số ít giáo viên dạy Ngữ văn còn chú trọng đến nội dung sách giáo
khoa nên trong các tiết dạy họ thường cố gắng truyền tải cho học sinh kiến thức
trong sách giáo khoa mà chưa chú ý đến rèn kĩ năng làm văn cho học sinh. Do đó
bài học Ngữ văn chưa đạt hiệu quả chưa cao, học sinh chưa có hứng thú và yêu
thích môn Văn.
c) Đánh giá, phân tích các vấn đề về thực trạng:
Trường THCS Lê Đình Chinh đóng trên địa bàn xã Quảng Điền đa số người
dân ở đây là người Quảng Nam, Quảng Ngãi, kinh tế chủ yếu là trồng cây lúa nước
nên đời sống còn gặp không ít khó khăn. Vì thế việc quan tâm tới học tập của con
em mình chưa thực sự được chú trọng. Trong những năm qua, được sự quan tâm
của các cấp lãnh đạo cùng những nỗ lực của tập thể các thầy cô giáo trong nhà
trường đã và đang từng bước đưa chất lượng giáo dục của xã nhà đi lên.
Nhưng do đa số các em học sinh ở đây là người Quảng nên phát âm sai
nhiều. Điều này dẫn đến các em viết sai chính tả nhiều. Hơn nữa,với sự phát triển
mạnh mẽ của thông tin mạng, cùng nhiều trò chơi hấp dẫn đã lôi cuốn một số học
sinh tham gia, khiến cho các em xao nhãng việc học hành.



không học bài cũ, không chuẩn bị bài (đọc trước tác phẩm và trả lời câu hỏi theo
sự hướng dẫn của giáo viên) thì tiết học đó cũng sẽ không đạt kết quả như mong
muốn. Vậy, hướng dẫn học sinh chuẩn bị những nội dung nào cho tiết học tới là
phụ thuộc vào từng bài dạy cụ thể. Từ đó, giáo viên có thể giao nhiệm vụ cho từng
cá nhân hay các tổ, nhóm cùng chuẩn bị.
- Cần giúp học sinh hiểu rõ những yêu cầu cơ bản của việc viết văn miêu tả:
Trước hết, người viết phải làm sống dậy đặc trưng của cảnh vật, con người để giúp
người đọc hình dung rõ nét trạng thái, tính chất và hoạt động của chúng một cách
say sưa, hứng thú. Người viết phải mê hoặc lôi cuốn độc giả bằng ma lực trong
từng con chữ của mình. Tiếp đến phải biết chọn lọc lấy cái gì là riêng, đặc sắc, tiêu
biểu nhất để dồn hết bút lực cho nó. Sau đó là bài viết phải giàu cảm xúc. Thường
khi làm văn miêu tả các em cứ nghĩ rằng bộc lộ cảm xúc ở phần mở bài và kết bài
là đủ. Các em chưa biết lồng cảm xúc ngay trong từng nét tả để khơi gợi cảm giác
trong lòng người đọc, lúc ấy hiệu quả thẩm mĩ mới cao.
- Rèn kĩ năng: quan sát, ghi chép, tưởng tượng, nhận xét, so sánh:
+ Rèn kĩ năng quan sát, ghi chép:
Trước hết giáo viên cần hướng dẫn và chỉ ra các ví dụ cụ thể cho học sinh
học tập.
Giao cho các nhóm học sinh tìm hiểu một số đối tượng, sưu tầm các tư liệu
khác nhau như hình ảnh, tranh vẽ, bài viết, các đoạn phim,...
Sau khi HS trình bày các kết quả của mình, giáo viên có thể bổ sung một số
tư liệu trình chiếu rồi nêu vấn đề để các em nhận thấy có thể quan sát đối tượng
miêu tả trong nhiều hoàn cảnh.
Hướng học sinh khi quan sát, phải chú ý đến bố cục, đường nét, màu sắc,
hình ảnh của cảnh và đặt ra những câu hỏi để tự lí giải và quan trọng là phải tìm
được chi tiết trọng tâm, nét nổi bật, nét riêng của từng sự vật cụ thể; không nên
quan sát và chọn chi tiết miêu tả một cách tràn lan mang tính liệt kê. Quan sát bằng


tất cả các giác quan và không ngừng rèn luyện năng lực tưởng tượng, liên tưởng

học sinh có được những cách so sánh khác nhau về cùng một đối tượng.
+ Rèn kĩ năng nhận xét:
Trước hết, có thể nhận xét trực tiếp bằng lời bình, những câu cảm thán,
những hình ảnh so sánh. Ví dụ: “Những bông hoa rơi từ trên cao, đài hoa nặng
chúi xuống, những cánh hoa đỏ rực quay tít như chong chóng, nom thật đẹp”(Vũ
Tú Nam).....
Cũng có thể nhận xét gián tiếp, bộc lộ kín đáo qua việc lựa chọn hình ảnh
miêu tả. Ví dụ như nhà văn Vũ Tú Nam khi quan sát và miêu tả hình ảnh những
trái mướp lớn nhanh như thổi: “Rồi quả thi nhau trồi ra...bằng ngón tay...bằng con
chuột. Rồi bằng con cá chuối to...
Sau đó, tổ chức học sinh làm việc cá nhân, gọi từng em nhận xét đối tượng
mình tả cho cả lớp nghe với yêu cầu khi nhận xét phải thể hiện những suy nghĩ,
cảm nhận riêng về đối tượng; cách diễn đạt mang sắc thái cá nhân, thể hiện được
những liên hệ, trải nghiệm riêng của các em để tạo sự mạnh dạn tự tin cho các em
và uốn nắn sửa cho các em khi nhận xét chưa hoặc không phù hợp.
- Cung cấp vốn từ và giúp học sinh biết cách dùng từ đặt câu, sử dụng các
biện pháp nghệ thuật khi miêu tả là hết sức cần thiết.
- Giáo viên cần giúp học sinh biết cách xác định đúng yêu cầu của đề bài để
xây dựng hướng làm bài.
- Hướng dẫn cách tìm ý cho bài văn tả cảnh:
Khi học sinh đã xác định đúng yêu cầu của đề, xác định chính xác đối tượng
miêu tả nhưng chắc chắn chưa thể định hình được hướng đi cho bài viết. Để giúp
học sinh định hình được hướng đi của bài viết văn miêu tả cảnh tôi đã hướng dẫn
học sinh bước tìm ý cho bài văn tả cảnh:
+ Phải theo một trình tự: Tìm ý bao quát không gian của cảnh chung sẽ tả,
sau đó cụ thể sẽ có những cảnh nào? Cảnh như thế nào?


+ Bao quát không gian cảnh được coi là một thao tác sơ khoáng của bức
tranh cảnh, rất quan trọng trong việc định hình tâm thế cũng như nhãn thế cho

cách sắp xếp các lời văn diễn đạt sao cho hợp lý, logic, chặt chẽ, mạch lạc. Học
sinh thường rất lúng túng không biết tả cảnh cụ thể là tả cảnh gì? Tả như thế nào?
theo trình tự từ đâu ?... Chúng thường làm vào kể lể, liệt kê cảnh một cánh tràn lan,
không trội lên được những đặc trưng của cảnh và càng không tạo được ấn tượng
cho người đọc về cảnh. Vậy người giáo viên phải làm như thế nào để khắc phục
khó khăn này. Trước hết tôi hướng cho học sinh hình dung mỗi một cảnh nhỏ sẽ
viết thành một đoạn văn trọn vẹn. Trong đoạn văn đó sẽ đi từ khái quát cụ thể. Bao
giờ câu đầu đoạn cũng là câu miêu tả khái quát cảnh đó. Sau câu tả khái quát là
một loạt câu miêu tả cụ thể theo trình tự từ gần đến xa theo tầm mắt.
Trong quá trình miêu tả cụ thể giáo viên lưu ý cho học sinh trình tự miêu tả
cho phù hợp với vị trí quan sát kết hợp lời văn so sánh, lời văn nhận xét, đánh giá
và sự liên tưởng tưởng tượng phong phú, ý câu trước với câu sau logic với nhau
tạo độ kết về mặt nghĩa, những câu đoạn cuối thường là những câu có ý nghĩa sâu
sắc, làm đậm nét cho bức tranh thiên nhiên nên giáo viên hướng cho học sinh biết
dành những lời văn trội hơn vào cuối đoạn.
Cứ theo cách hướng dẫn như trên giáo viên cho học sinh luyện viết thành
nhiều đoạn cho nhiều cảnh.
- Luyện lời văn chuyển cảnh, liên kết đoạn trong văn tả cảnh: Lời văn
chuyển cảnh không nhiều nhưng có tác dụng rất lớn trong việc liên kết, liên hoàn
mạch văn, nó đánh giá trình độ khéo léo của cây bút miêu tả cảnh. Có thể sử dụng
cách chuyển:
+ Các cảnh nhỏ được nối tiếp nhau một cách tự nhiên theo mô típ liên
+ Chuyển cảnh nhờ những hình ảnh trung gian.
+ Hướng chuyển cảnh theo gam màu.
+ Chuyển cảnh bằng cách nối âm thanh với không gian. … ”
+ Chuyển cảnh bằng cách liên tưởng theo sự quan sát qua các giác quan
khác nhau.


- Giáo viên hướng cho học sinh luyện cách mở bài và kết bài miêu tả:

bảo vệ cho cái giếng làng thân quen, thấp thoáng sau tán lá đa là mái đình cổ kính
quê em...
Hay miêu tả cảnh lá rụng, Khái Hưng đã viết: “ Mỗi chiếc lá có một linh hồn
riêng, một tâm tình riêng, một cảm giác riêng. Có chiệc tưa mũi tên nhọn, tự cành
cây rơi cắm phập xuống đất như cho xong chuyện, cho xong một đời lạnh lùng
thản nhiên không thương tiếc, không do dự vẩn vơ.có chiếc như con chim lảo đảo
mấy vòng trên không, rồi cố ngượng ngoi đầu lên, hay giữ thăng bằng cho chậm
tới cái giây phơi mình trên mặt đất....”
Luyện tập cách dùng nhiều từ so sánh:
- Những lá sen già khum khum chắng khác gì những chiếc thúng con đựng
đầy ắp nắng chiều thu.
- Cây cối rì rào, lao xao gió nồm nam, lá cây lay động, lấp lánh tựa ngàn
triệu con mắt lá răm sáng trưng nắng hè.
- Trăng về khuya cứ ngỡ là con thuyền đang trôi trên dòng sông Ngân.
- Mặt trời nhú lên dần dần rồi lên cho kì hết. Tròn trĩnh phúc hậu như lòng
đỏ một quả trừng thiên nhiên đầy đặn. -> Phép so sánh độc đáo: như lòng đỏ một
quả trứng thiên nhiên đầy đặn.
c) Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu, phạm vi và
hiệu quả ứng dụng.
* Kết quả thu được qua khảo nghiệm:
Trong thời gian qua, tôi đã áp dụng một số phương pháp dạy học nhằm giúp
học sinh lớp 6 làm tốt văn miêu tả. Qua các tiết học đó, tôi nhận thấy rằng các em
đã có phần chủ động hơn trong việc lĩnh hội tri thức dưới sự hướng dẫn của giáo
viên. Các tiết học trở nên sôi nổi hơn, bớt đi sự căng thẳng, nhàm chán, đa số các
em không còn e ngại học Văn, viết Tập làm văn. Đã có một số em sáng tạo được
những tác phẩm “bé con”giá trị. đặc biệt chất lượng bộ môn cũng được cải thiện
đáng kể, cụ thể qua bảng khảo sát sau:


Kết quả khảo sát cuối học kì I, năm học 2014 – 2015

đi thi cấp huyện; kết quả: 3 em đạt học sinh giỏi cấp huyện năm học 2014-2015.
* Giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu:
Từ kết quả đạt được như trên, bản thân tôi đã nghiệm ra rằng: Muốn học
sinh học tập tốt môn Ngữ văn giáo viên phải truyền cho các em tình yêu, niềm đam
mê đối với văn học. Bởi chỉ khi yêu thích, các em mới ham học, chịu khó nghiên
cứu tìm tòi những tài liệu có liên quan để bổ sung thêm nguồn kiến thức. Và để
làm được điều này, trước hết giáo viên phải tạo được hứng thú cho học sinh trong
các giờ học Ngữ văn.
III. Phần kết luận, kiến nghị
1. Kết luận
Làm thế nào để giúp học sinh học tập tốt môn Ngữ văn, đặc biệt là học sinh
lớp 6 viết văn miêu tả tốt là vấn đề vô cùng quan trọng đối với người giáo viên
văn. Đòi hỏi người giáo viên phải có trình độ, có lòng yêu nghề, tâm huyết với sự
nghiệp trồng người. Có như vậy mới thường xuyên nghiên cứu, tìm tòi, áp dụng
các phương pháp dạy học tích vào quá trình dạy học sao cho phù hợp với đối tượng
học sinh của từng khối, lớp.


Trong phạm vi cho phép của đề tài, tôi chỉ mạnh dạn đưa ra một số biện
pháp và vài ví dụ minh hoạ cho những biện pháp tôi đã áp dụng. Tôi thấy rằng qua
những biện pháp đó, đa số học sinh đã đáp ứng được một cách tương đối những
yêu cầu mà tôi đã đặt ra. Tuy nhiên, để phát huy tính tích cực, tự giác của học sinh
trong quá trình chiếm lĩnh tri thức nó phải mang tính liên tục, thường xuyên thì
mới cho kết quả tốt. Do năng lực còn hạn chế, phạm vi nghiên cứu của tôi chỉ bó
hẹp trong rèn kĩ làm văn miêu tả cho học sinh lớp 6 nên cũng không tránh khỏi
những thiếu sót nhất định. Tôi mong được các đồng nghiệp góp ý, bổ sung để hoàn
chỉnh hơn.
2. Kiến nghị
a) Đối với ban giám hiệu
- Quan tâm hơn nữa đến việc bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo

………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN
(Ký tên, đóng dấu)


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Chuẩn KTKN môn Ngữ văn 6
2.SGK Ngữ văn 6 tập 2
3. SGV Ngữ văn 6 tập 2
4. Thiết kế bài giảng Ngữ văn
5.Giúp em viết tốt các dạng bài tập làm văn lớp 6(Nhà XBGD Việt NamHuỳnh Thị Thu Ba).