LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan bản luận án này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi.
Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận án là trung thực. Kết quả nghiên
cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó.
Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình.

Hà Nội, tháng 6 năm 2017
Tác giả

Nguyễn Văn Tuấn


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành được luận văn thạc sĩ, ngoài những cố gắng của bản thân,
em đã nhận được sự giúp đỡ quý báu, nhiệt tình từ Thầy cô và bạn bè. Trước
hết, em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến thầy giáo hướng
dẫn của em là TS. Nguyễn Ái Học. Trong suốt quá trình làm luận văn của em,
Thầy đã luôn động viên, tận tình chỉ bảo, giúp em nhận thức đúng được vấn
đề để có thể hoàn thành tốt luận văn của mình.
Hà Nội, tháng 6 năm 2017
Tác giả

Nguyễn Văn Tuấn


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................ 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề .......................................................................... 3
3. Mục đích – nhiệm vụ chọn đề tài ................................................................ 6
4. Đối tượng – phạm vi nghiên cứu ................................................................ 7

“Kiều ở lầu Ngưng Bích”. ............................................................................ 53
2.3.1. Định hướng đọc hiểu – một biện pháp hiệu quả tạo tâm thế, tạo cảm
xúc ban đầu cho học sinh.............................................................................. 53
2.3.2. Câu hỏi đọc hiểu hướng dẫn học sinh tìm hiểu những hình ảnh biểu
tượng trong đoạn thơ. ................................................................................... 58
2.3.3. Xây dựng hệ thống câu hỏi so sánh, hình dung, liên tưởng để tìm hiểu
sâu hơn nội dung, ý nghĩa văn bản................................................................ 64
2.3.4. Xây dựng hệ thống câu hỏi để hướng dẫn học sinh tìm hiểu, khai thác
các biện pháp nghệ thuật của đoạn thơ. ........................................................ 67
2.3.5. Sử dụng câu hỏi để hướng dẫn học sinh khái quát, tranh luận ............. 68
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2............................................................................. 72
CHƯƠNG 3. THỬ NGHIỆM VÀ ỨNG DỤNG SƯ PHẠM .................... 73
3.1. Mục đích thử nghiệm và ứng dụng sư phạm .......................................... 73
3.1.1. Mục đích thực nghiệm ........................................................................ 73
3.1.2. Yêu cầu thực nghiệm .......................................................................... 74
3.2. Đối tượng và địa bàn thử nghiệm .......................................................... 74
3.2.1. Đối tượng thực nghiệm ....................................................................... 74
3.2.2. Địa bàn thực nghiệm........................................................................... 74
3.3. Giáo án thử nghiệm ............................................................................... 74
3.4. Kết quả thử nghiệm ............................................................................... 99


3.4.1. Kết quả ............................................................................................... 99
3.4.2. Đánh giá chung................................................................................. 100
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3........................................................................... 102
PHẦN KẾT LUẬN ................................................................................... 103
TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................ 107


PHẦN MỞ ĐẦU


Chính những yêu cầu đó đã thôi thúc các nhà nghiên cứu, các nhà giáo
dục, các nhà phương pháp không ngừng tìm tòi, nghiên cứu những phương
pháp dạy học tích cực, hiện đại phù hợp với những yêu cầu mà các cấp bộ
ngành đã đặt ra.
1.2. Xuất phát từ vai trò, tầm quan trọng của câu hỏi đọc hiểu trong dạy
học tác phẩm văn chương
Như trên đã nói, thực trạng dạy học Văn hiện nay, đặc biệt là giờ dạy
tác phẩm văn chương đang đứng trước thách thức đó là sự yêu thích bộ môn
của học sinh. Học sinh ngày càng sợ học bộ môn này bởi nhiều lí do, trong đó
có những nguyên nhân từ phương pháp dạy học trong các giờ dạy học Văn.
Do vậy, đổi mới phương pháp dạy học là điều rất cần thiết hiện nay. Một
trong những phương cách thay đổi phương pháp dạy học, đó chính là thay đổi
hệ thống câu hỏi đọc hiểu khi dạy tác phẩm văn chương.Trong quá trình dạy
học, câu hỏi đóng một vai trò đặc biệt quan trọng. Câu hỏi tồn tại dưới nhiều
dạng thức khác nhau phục vụ cho quá trình dạy học. Theo quan niệm dạy học
hiện đại, học sinh đóng vai trò trung tâm còn người thầy đóng vai trò tổ chức,
điều khiển quá trình dạy học. Do đó, hệ thống câu hỏi có một ý nghĩa phương
pháp nhằm thực thi vai trò tổ chức, hướng dẫn, điều khiển trong quá trình dạy
học của giáo viên.
Trong giảng dạy tác phẩm văn chương ở nhà trường phổ thông, vấn đề
người học với tư cách là chủ thể của giờ học ngày càng được quan tâm. Tác
phẩm văn chương là những văn bản nghệ thuật đa nghĩa, là một hệ thống mở,
hệ thống động. Chính vì tính phức tạp của một tác phẩm văn chương và
nhiệm vụ của một giờ dạy tác phẩm văn chương trong nhà trường nên việc
thiết lập một hệ thống câu hỏi để giáo viên dẫn dắt học sinh đi sâu khám phá
những tầng ý nghĩa sâu xa của văn bản là điều hết sức quan trọng.

2




Cuốn “Thi pháp Truyện Kiều” của Trần Đình Sử, đi sâu nghiên cứu về
giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Những thành tựu về nghệ thuật đặc sắc đã tạo
nên thành công của tác phẩm.
Trong cuốn “Tìm hiểu phong cách Nguyễn Du trong Truyện Kiều” của
Phan Ngọc, tác giả đã đi sâu phân tích toàn bộ tác phẩm, tìm ra những đặc
trưng nhất về phong cách sáng tác của đại thi hào Nguyễn Du.
Cuốn “Truyện Kiều – những lời bình”, lại là tập hợp những bài viết, bài
đánh giá của nhiều nhà nghiên cứu về mặt nội dung và về mặt nghệ thuật của
tác phẩm. Bên cạnh đó còn có cả những bài nghiên cứu của tác giả nước
ngoài đánh giá về tác phẩm “Truyện Kiều”.
Số lượng những bài viết , bài nghiên cứu về “Truyện Kiều” là rất lớn,
nhưng chủ yếu là những nghiên cứu mang tính phê bình văn học, nghiên cứu
chuyên sâu toàn bộ tác phẩm, chứ không phải là những nghiên cứu cụ thể về một
đoạn trích, và cũng không phải là nghiên cứu gắn với phương pháp dạy học.
Câu hỏi, thể hiện quá trình và sự phát triển của tư duy loài người.
Không biết rằng câu hỏi có từ bao giờ, được sử dụng đầu tiên ở đâu, nhưng
chắc hẳn rằng, câu hỏi xuất hiện từ rất sớm, khi loài người có những điều hoài
nghi, băn khoăn, thắc mắc muốn được giải đáp, tìm hiểu rõ hơn. Trên thế giới,
các công trình nghiên cứu về câu hỏi đọc hiểu cũng không còn xa lạ, nhưng
đối với nước ta, chưa thực sự có một công trình nghiên cứu cụ thể, chuyên sâu
nào về hệ thống câu hỏi đọc hiểu trong quá trình sử dụng. Trong khi đó, thực
tế câu hỏi được giáo viên sử dụng rất thường xuyên trong quá trình dạy học.
Về hệ thống câu hỏi đọc hiểu tác phẩm văn chương, cũng chỉ có một số
nhà phương pháp nghiên cứu, đề cập tới trong một số công trình nghiên cứu
của mình:
Trong cuốn “Rèn luyện tư duy sáng tạo trong dạy học tác phẩm văn
chương” của Nguyễn Trọng Hoàn, tác giả cũng đã đề cập tới hệ thống các loại



5


lầu Ngưng Bích”. Nhưng những phân tích, giảng bình đó là nghiên cứu mang
tính chuyên môn, phù hợp với hình thức dạy học truyền thống, truyền thụ một
chiều, không còn phù hợp với phương pháp dạy học hiện đại nữa.
Luận văn Thạc sĩ khoa học trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia
của Phan Thị May là một trong số những nghiên cứu khoa học về phương pháp
dạy học đoạn trích Kiều ở trường THCS. Tuy nhiên nội dung nghiên cứu là
“Xây dựng hệ thống câu hỏi nêu vấn đề trong dạy học các đoạn trích Kiều ở
lớp 9, THCS”,chứ chưa phải là đi nghiên cứu chuyên sâu về một đoạn trích.
Bên cạnh đó là sự hưởng ứng nhiệt tình của đông đảo các nhà nghiên
cứu trong ngành, các giáo viên tâm huyết trên hành trình tìm hiểu và khám
phá ra những hướng khai thác nội dung đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích”.
Có thể kể đến những gợi ý hướng dẫn và thiết kế bài giảng của Sách giáo viên
Ngữ văn 9 (tập một) – Nxb Giáo dục/2005; của Nguyễn Văn Đường – Hoàng
Dân trong cuốn Thiết kế bài giảng Ngữ văn 9 THCS (tập một) – Nxb Giáo
dục/2009; của Nguyễn Trọng Hoàn – Hà Thanh Huyền trong cuốn Dạy học
Ngữ văn 9 (tập một) – Nxb Giáo dục/2009; của Trần Đình Chung trong cuốn
Hệ thống câu hỏi đọc hiểu văn bản Ngữ văn 9 – Nxb Giáo dục Việt
Nam/2010. Và một hệ thống giáo án đăng tải trên các trang web:
, , …
3. Mục đích – nhiệm vụ chọn đề tài
3.1. Mục đích
- Xây dựng được hệ thống câu hỏi đọc hiểu trong dạy học đoạn trích
“Kiều ở lầu Ngưng Bích” một cách lô-gic, hệ thống để giúp học sinh có thể
tiếp cận, tự khám phá và chiếm lĩnh tác phẩm.
- Xây dựng một giáo án thể nghiệm đáp ứng được yêu cầu đặt ra.
3.2. Nhiệm vụ

“Kiều ở lầu Ngưng Bích” (trích “Truyện Kiều” của Nguyễn Du).
Chương 3. Thử nghiệm và ứng dụng sư phạm

7


PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

Như đã trình bày ở phần Lịch sử nghiên cứu vấn đề, chúng ta thấy, câu
hỏi đã được nhân loại sử dụng từ rất lâu, nó gắn liền với lịch sử tiến hóa của
nhân loại. Nhờ việc đặt câu hỏi mà nhân loại ngày càng phát triển, ngày càng
văn minh. Ở chương viết này, chúng tôi xin đi sâu làm rõ cơ sở lý luận và cơ
sở thực tiễn làm tiền đề cho việc xây dựng, triển khai đề tài.
1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Khái niệm câu hỏi
Câu hỏi có vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động nhận thức của
con người và trong dạy học. Hỏi là “nói ra điều mình muốn người ta cho mình
biết với yêu cầu được trả lời” hay “nói ra điều mình đòi hỏi hoặc mong muốn
ở người ta với yêu cầu được đáp ứng”. Trong dạy học câu hỏi là một dạng cấu
trúc ngôn ngữ để diễn đạt một yêu cầu, một đòi hỏi, một mệnh lệnh mà người
học cần phải giải quyết.
Theo Arixtot: “Câu hỏi là một mệnh đề trong đó chứa đựng cả cái đã
biết và cái chưa biết”. Câu hỏi = Cái đã biết + Cái chưa biết.
Thật vậy, con người chỉ nêu ra câu hỏi, nêu ra những thắc mắc khi đã
biết nhưng chưa đầy đủ, cần biết thêm. Do đó, sự tương quan giữa cái đã biết
và cái chưa biết thúc đẩy việc mở rộng hiểu biết của con người. Để hiểu biết
thêm về vấn đề nào đó, con người phải xác định rõ cái mình đã biết và cái
mình chưa biết, từ đó đặt ra những câu hỏi: Cái gì đây? Vì sao? Làm thế
nào?... Lúc này, câu hỏi thực sự trở thành sản phẩm của quá trình nhận thức.

cũng như tham gia vào đời sống xã hội của mỗi cá nhân”.
Ở Việt Nam, GS.TS Nguyễn Thanh Hùng trong “Kỹ năng đọc hiểu Văn”
đã đưa ra khái niệm đọc như sau: “Đọc là sự thu nhận thông tin có nội dung ý

9


nghĩa nào đó. Vì thế, đọc liên quan đến khả năng nhận thức, đến nhu cầu
sống và giao tiếp của con người với sự sáng tạo cuộc sống ngày càng cao”.
Cũng từ đây, giáo sư đã xác lập khái niệm về đọc hiểu: “Bản chất của đọc
hiểu là quá trình diễn ra những hành động đọc để hình thành nhận thức thực
tại liên quan đến sự phát triển của con người và xã hội bởi sự tổng hợp đa
năng của văn hóa”.Và “đọc hiểu là một khái niệm khoa học chỉ mức độ cao
nhất của hoạt động đọc; đọc hiểu đồng thời cũng chỉ năng lực văn của người
đọc”.“Đọc hiểu là hoạt động truy tìm và giải mã ý nghĩa văn bản”.
Bài báo của PGS.TS. Nguyễn Thái Hòa, người sớm quan tâm đến vấn
đề đọc hiểu cho rằng đọc – hiểu là một kĩ năng tích hợp không chỉ riêng trong
học Tiếng Việt, Văn mà còn quan trọng trong học tập và nhận thức nói chung.
“Một cách khái quát, đọc – hiểu dù đơn giản hay phức tạp đều là hành vi
ngôn ngữ, sử dụng một loạt thủ pháp và thao tác cơ bản bằng cơ quan thị
giác, thính giác để tiếp nhận, phân tích, giải mã và ghi nhớ nội dung thông tin,
cấu trúc văn bản”… [..]
Còn GS. Trần Đình Sử quan niệm “Đọc hiểu văn bản như một khâu đột
phá trong việc đổi mới dạy học và thi môn Ngữ văn, là yêu cầu bức thiết đối
với việc đào tạo nguồn nhân lực mới cho đất nước tiến theo các nước tiên tiến”.
Tóm lại, khái niệm đọc – hiểu của các nhà nghiên cứu dù xuất phát từ
các khuynh hướng khác nhau, cách diễn đạt khác nhau, trung tâm của đối
tượng có khác nhau đi chăng nữa thì vẫn gặp nhau ở một số điểm. Đó là
chúng ta không thể phủ nhận vai trò to lớn của đọc hiểu văn bản. Bản chất của
đọc chính là một quá trình phức tạp, tổng hợp, đòi hỏi cần sở hữu một hệ

sắc thái cá nhân. Hoạt động đọc hiểu của học sinh cần được thực hiện theo
một trình tự từ dễ đến khó, từ thấp đến cao, trải qua các giai đoạn từ đọc đúng,
đọc thông đến đọc hiểu, từ đọc tái hiện sang đọc sáng tạo. Khi hình thành
năng lực đọc hiểu của học sinh cũng chính là hình thành năng lực cảm thu
thẩm mĩ, khơi gợi liên tưởng, tưởng tượng và tư duy. Năng lực đọc hiểu của

11


học sinh còn được hiểu là sự tích hợp những kiến thức và kĩ năng của các
phân môn cũng như toàn bộ kĩ năng và kinh nghiệm sống của học sinh.
Quan niệm và phương pháp dạy học đọc hiểu khá đồng hướng với cách
tiếp cận của PISA về đọc hiểu, tuy nhiên nếu PISA nhấn mạnh đến yêu cầu
khai thác, phản hồi nội dung các thông tin từ văn bản thì dạy đọc hiểu trong
môn Ngữ văn còn nhấn mạnh đến việc hướng dẫn cho học sinh cách đọc văn
bản theo các kiểu loại và phương thức biểu đạt. Đây chính là nét mới đáng ghi
nhận của chương trình và sách giáo khoa Ngữ văn hiện hành từ góc độ đổi
mới PPDH. Trong các giờ học Ngữ văn, học sinh được tiếp xúc với văn bản
để tự mình khám phá các giá trị của văn bản, từ đó bước đầu có cách đọc hiểu
các văn bản cùng loại.
Mặt khác, môn Ngữ văn không chỉ nhằm giúp học sinh hình thành và
phát triển năng lực đọc hiểu các văn bản theo thể loại với các phương tiện
biểu đạt là ngôn ngữ, mà còn hướng dẫn học sinh cách đọc và tìm hiểu các
loại văn bản với các phương tiện biểu đạt đa dạng, sử dụng nhiều yếu tố phi
ngôn ngữ (sơ đồ, bản đồ, biểu bảng, hình ảnh…). Nội dung thông tin trong
các văn bản hết sức phong phú, có liên quan đến nhiều lĩnh vực cuộc sống và
nhiều môn học khác, do vậy, cần chú ý đến những vấn đề liên môn trong việc
dạy đọc hiểu, đồng thời cần giúp học sinh có phương pháp đọc, khả năng tự
tìm kiếm nguồn thông tin đa dạng của cuộc sống để đáp ứng năng lực, sở
thích cá nhân.

phê phán trong tự học xem đọc tác phẩm văn chương như một cuộc đối thoại
tích cực, chủ động qua việc thường xuyên đặt câu hỏi. Đây là đặc điểm của
câu hỏi đọc hiểu tác phẩm văn chương.
Câu hỏi đọc hiểu tác phẩm văn chương là loại câu hỏi mà người đọc
chủ động đặt ra để trao đổi, tranh luận, để hiểu và đánh giá nội dung hình thức
và giá trị của tác phẩm. Câu hỏi đọc hiểu tác phẩm văn chương buộc học
sinh(HS) vận dụng những hành động đọc thích hợp và tích cực sáng tạo để
phát hiện những đặc sắc về nội dung và hình thức của tác phẩm để hiểu ý

13


nghĩa của nó trong mối quan hệ qua lại giữa tác giả, tác phẩm và bạn đọc HS,
tạo cơ hội cho HS đáp ứng, bổ sung và nghĩ thêm về tác phẩm. Đó có thể là
những câu hỏi về chủ ý của tác giả, điểm nhìn nghệ thuật của nhà văn về cuộc
sống và con người qua nhan đề, chủ đề, kết cấu, thi pháp, thể loại, lối viết
hoặc là những vấn đề nội dung và hình thức trình bày trong tác phẩm mà
mình chưa nắm vững. Ngoài ra, câu hỏi đọc hiểu tác phẩm văn chương cần
tiếp tục hỏi về những câu hỏi trước đó để có đáp án trả lời “hết ý” để chuyển
sang việc đọc tiếp.
1.1.2.2.1.Đặc điểm của câu hỏi đọc hiểu tác phẩm văn chương
Điều cần nhấn mạnh để phân biệt đặc điểm của câu hỏi đọc hiểu tác
phẩm văn chương với câu hỏi thông thường là ở chỗ: Thứ nhất, trước hết câu
hỏi đọc hiểu tác phẩm tìm kiếm, vận dụng những hành động đọc thích hợp
ứng với mục đích cụ thể trong phát hiện, phân tích, khám phá, đánh giá và
thưởng thức những giá trị độc đáo về thế giới nghệ thuật của tác phẩm và
những trải nghiệm của HS về nội dung, ý nghĩa, mối quan hệ nhân sinh của xã
hội, con người trong tác phẩm khơi gợi sự chia sẻ, đồng cảm và sự ứng đáp
như sự tán thành hay phản đối của họ. Thứ hai, câu hỏi đọc hiểu tác phẩm văn
chương cần đi sâu vào mối quan hệ nội tại hài hòa, sâu sắc, giữa năng lực

soạn có hệ thống, đây là một điểm quan trọng mà ta đã thấy trong ý kiến
chung của nhiều người. Tính hệ thống của câu hỏi dạy học đọc hiểu tác phẩm
văn chương là sự liên kết nội dung cơ bản giữa câu hỏi hướng dẫn học bài với
nội dung giải thích bài học cũng như gợi ý tiến trình dạy học trong sách giáo
viên. Cần đối chiếu với sách giáo viên(SGV) để lựa chọn và xác định nội
dung, phương pháp dạy học tác phẩm làm nổi bật giá trị ý nghĩa nội dung tư
tưởng và hình thức nghệ thuật tác phẩm với hệ thống cấp độ nhận thức của
HS và kế hoạch, chiến lược, phương pháp, biện pháp được thể hiện cụ thể
trong tiến trình hoạt động dạy và học trên lớp.
Câu hỏi đọc hiểu trong dạy học tác phẩm văn chương không ngừng

15


khuyến khích và dẫn dắt HS vận dụng phù hợp và hiệu quả các hành động đọc
đa dạng với tác phẩm. Hệ thống câu hỏi này nếu kết hợp với các phương pháp
dạy học khác để hình thành khả năng đọc thông qua các kĩ năng đọc hiểu như
đọc chính xác, đọc phân tích, đọc sáng tạo, đọc tích lũy, đọc hồi đáp (hay đọc
đáp ứng) để nâng cao văn hóa đọc trong và ngoài nhà trường sát hợp với năng
lực đọc hiểu của HS.
Hệ thống câu hỏi đọc hiểu trong dạy học tác phẩm văn chương là sản
phẩm sáng tạo được chuyển hóa từ câu hỏi trong SGK và SGV của mỗi giáo
viên đứng lớp. Nó là con đường chiến lược dẫn tới những kĩ năng đọc hiểu
của HS để thực hiện yêu cầu cần đạt của bài học nhằm phát triển năng lực
chuyên biệt về tiếp nhận, diễn giải, trình bày bằng khả năng trí tuệ, năng lực
tự nhận thức, năng lực đánh giá, năng lực thưởng thức tác phẩm của mỗi HS.
Hệ thống câu hỏi đọc hiểu trong dạy học tác phẩm văn chương là một
nội dung quan trọng, nhất là khi ta hiểu bản chất quá trình dạy học tác phẩm
là giờ học giao tiếp của giáo viên và HS thông qua đối thoại sinh động, đa
dạng, phức tạp bên ngoài sự đối thoại giữa thầy và trò với không khí lớp học,

+ Bên cạnh đó là những câu hỏicụ thể hóa và khái quát hóa nghệ thuật
trong chỉnh thể toàn vẹn đa nghĩa của tác phẩm.
Ví dụ: Các em hãy đọc diễn cảm bài thơ “Viếng lăng Bác” và cho biết
đâu là hình tượng nghệ thuật trung tâm của bài thơ? Hãy giải thích lí do vì sao
em chọn hình tượng ấy?
(Viếng lang Bác – Viễn Phương )
- Hai là, câu hỏi tác động hướng vào mối tương tác qua lại giữa bạn
đọc HS và tác phẩm văn chương để tạo nên sự đa nghĩa trong đọc hiểu.
Câu hỏi tác động thường chú trọng các dạng câu hỏi như:
+ Câu hỏi xung quanh vấn đề nhận thức và tự nhận thức
+ Câu hỏi cảm thụ và đồng cảm
+ Câu hỏi tiếp thu và phê phán
+ Câu hỏi phản tư và câu hỏi ứng đáp

17


Ví dụ 1: Qua truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” em có suy nghĩ gì về
nghệ thuật và cuộc đời?
(Chiếc thuyền ngoài xa – Nguyễn Minh Châu )
Ví dụ 2: Từ những thông tin về cuộc đời bất hạnh, về mối quan hệ tình
cảm giữa cảnh và người Vĩ Dạ và về giá trị sáng tạo của nhà thơ Hàn Mặc Tử,
em hãy phát biểu suy nghĩ, cảm tưởng của mình đối với cuộc đời và sự nghiệp
sáng tác, cũng như bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử.
( Đây thôn Vĩ Dạ - Hàn Mặc Tử )
Ví dụ 3: Em hãy đọc thầm và đọc kĩ lại truyện ngắn, rồi em nhập vai
vào nhân vật chánh án Đẩu để phát biểu suy nghĩ, thái độ của Đẩu trước khi
nghe câu chuyện của người đàn bà vùng biển và sau khi nghe những gì mà
người phụ nữ vùng biển ấy giãi bày.
( Chiếc thuyền ngoài xa – Nguyễn Minh Châu )

giản, bước đầu của việc hiểu nội dung.
Ví dụ 7: Có mấy sự kiện đáng ghi nhớ trong cuộc đời Thúy Kiều?
+ Phân tích, lí giải: Loại câu hỏi này ở mức độ cao hơn. Người cảm thụ
đi tới những đối chiếu, so sánh, quy nạp, phân tích được và ít nhiều đã có sự
suy diễn đối lập.
Ví dụ 8: Cái tên Bố của Xi-mông của truyện có mấy nghĩa? Tại sao?
+ Phát biểu quan điểm: Loại câu hỏi này thường tiến hành ở những lớp
học sinh lớn. Trả lời câu hỏi này, người đọc thể hiện được khả năng cảm thụ
thẩm mĩ của mình.
Ví dụ 9: Ai có lỗi trong đau khổ của nhân vật?
- Hệ thống câu hỏi hiểu biết hình thức nghệ thuật của tác phẩm văn học.
Loại câu hỏi này gợi ý người đọc đi sâu vào khám phá các chi tiết nghệ
thuật của tác phẩm và cấu trúc của nó.
+ Câu hỏi chi tiết nghệ thuật là hệ thống câu hỏi thiên về những chi tiết
so sánh hình thức nghệ thuật của tác phẩm.

19


+ Câu hỏi về cấu trúc hình thức của tác phẩm: Khám phá cấu trúc của
tác phẩm ở giai đoạn này là đi tìm mối liên hệ giữa các chi tiết, các cấu trúc
độc đáo mà nó đóng góp thật sự trong việc hình thành ý nghĩa hay tư tưởng
chủ đề của tác phẩm.
Cũng viết về hệ thống câu hỏi dạy học tác phẩm văn chương, trong
cuốn “Rèn luyện tư duy sáng tạo trong dạy học tác phẩm văn chương”, tác giả
Nguyễn Trọng Hoàn lại có sự phân loại câu hỏi trong hệ thống câu hỏi dạy
học tác phẩm văn chương thành các dạng:
- Câu hỏi phát hiện
- Câu hỏi tái hiện, liên tưởng, tưởng tượng
- Câu hỏi phân tích