ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THẾ TÀI

DẠY HỌC NHÓM Ở TRUNG TÂM
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2017


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THẾ TÀI

DẠY HỌC NHÓM Ở TRUNG TÂM
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: LL & PPDH Bộ môn Lý luận chính trị
Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THỊ HƯỜNG

THÁI NGUYÊN - 2017



MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ..................................................................... iv
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ .......................................................................... v
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài .............................................................................................. 1
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu ....................................................................... 3
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .................................................................... 4
4. Phương pháp nghiên cứu của đề tài .................................................................. 4
5. Đóng góp của đề tài .......................................................................................... 4
6. Kết cấu của đề tài.............................................................................................. 4
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN DẠY HỌC NHÓM Ở TRUNG TÂM GIÁO
DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH- ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN .............. 5

1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................. 5
1.1.1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài ....................................................... 5
1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước ....................................................... 7
1.2. Dạy học nhóm và vai trò của dạy học nhóm ở Trung tâm GDQP&
AN - ĐHTN ............................................................................................... 10
1.2.1. Một số vấn đề về phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học ... 10
1.2.2. Khái niệm, đặc điểm, loại hình của dạy học nhóm .................................. 17
1.3. Cấu trúc nội dung chương trình và sự cần thiết của dạy học nhóm ở
Trung tâm GDQP&AN- ĐHTN ................................................................. 22
1.3.1. Cấu trúc nội dung chương trình đào tạo ở Trung tâm GDQP& AN- ĐHTN ... 22
1.3.2. Sự cần thiết dạy học nhóm tại GDQP&AN- ĐHTN ................................ 25
Kết luận chương 1............................................................................................... 29


GDQP&AN- ĐHTN ................................................................................... 59

iv


3.2.1. Nâng cao nhận thức cho giảng viên, sinh viên về vai trò của dạy học nhóm... 59
3.2.2. Xây dựng hệ thống các chủ đề dạy nhóm phù hợp với mục đích,
nhiệm vụ, nội dung môn học ...................................................................... 61
3.2.3. Xây dựng quy trình dạy học nhóm theo định hướng năng lực và dạy
học hiệu quả ................................................................................................ 62
3.2.4. Kết hơp linh hoạt các phương pháp dạy học nhằm nâng cao hiệu quả
dạy học nhóm.............................................................................................. 63
3.2.5. Đổi mới cách thức kiểm tra, đánh giá nhằm phát huy tính tích cực,
sáng tạo của người học ............................................................................... 65
3.2.6. Bảo đảm điều kiện cơ sở vật chất đồng thời tăng cường sử dụng
phương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại trong dạy học nhóm ...................... 69
3.3. Thực nghiệm sư phạm ................................................................................. 71
3.3.1. Mục đích, nguyên tắc, nội dung, phương pháp và quy trình TN ............. 71
3.3.2. Tiêu chí và cách đánh giá kết quả thực nghiệm ....................................... 72
3.3.3. Quy trình thực hiện ................................................................................... 72
Kết luận chương 3............................................................................................... 83
KẾT LUẬN........................................................................................................ 84
TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................ 86
PHỤ LỤC .......................................................................................................... 90

v


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
TT


10

KT-XH

Kinh tế- xã hội

11

LLDBĐV

Lực lượng dự bị động viên

12

LLDQTV

Lực lượng dân quân tự vệ

13

LLVTND

Lực lượng vũ trang nhân dân

14

MLN

Mác-lênin


20

TNg

Thực nghiệm

21

TT HCM

Tư tưởng Hồ Chí Minh

22

XHCN

Xã hội chủ nghĩa

23

VKCNC

Vũ khí công nghệ cao

iv


DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ
Bảng:


Bảng 2.8.

Đánh giá của giáo viên về mức độ sử dụng và hiệu quả của các
loại hình dạy học nhóm ................................................................. 43

Bảng 2.9.

Đánh giá của GV về mức độ cần thiết và tính khả thi của dạy
học nhóm tại Trung tâm GDQP&AN-ĐHTN ............................... 45

Bảng 2.10. Đánh giá của Ban Giám đốc và các phòng ban chức năng về
tầm quan trọng của dạy học nhóm ................................................ 46
Bảng 2.11. Đánh giá của BGĐ và các phòng ban chức năng về hiệu quả tổ
chức hoạt động nhóm .................................................................... 47
Bảng 3.1:

Kết quả kiểm tra 1 tiết của lớp TN và lớp đối chứng tại Trung
tâm GDQP&AN-ĐHTN (Sinh viên ĐHKT&QTKD) .................. 80

Bảng 3.2:

Kết quả kiểm tra 1 tiết của lớp TN và lớp đối chứng tại Trung
tâm GDQP&AN-ĐHTN ................................................................ 81

Biểu đồ:
Biểu đồ 3.1: Kết quả kiểm tra 1 tiết lớp TN và lớp đối chứng Trung tâm
GDQP&AN- ĐHTN ..................................................................... 80
Biểu đồ 3.2: Kết quả kiểm tra 1 tiết của lớp TN và lớp đối chứng tại Trung
tâm GDQP&AN- ĐHTN............................................................. 82

4


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN DẠY HỌC NHÓM Ở TRUNG TÂM
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH- ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài
Trong lịch sử giáo dục, đào tạo, dạy học nhóm đã được vận dụng từ rất
lâu đời. Ngay từ những năm đầu công nguyên, nhà giáo dục học Marco Fabio
Quintilian người Ý đã cho rằng: Người ho ̣c sẽ có rấ t lơ ̣i nế u biế t nói những điề u
mình hiể u cho người khác cùng hiể u. Đế n thế kỷ thứ XVII, Jan Amot
Komenxki (1592 - 1670) khẳng định, ho ̣c sinh sẽ ho ̣c tố t từ việc da ̣y cho ba ̣n bè
và ho ̣c từ ba ̣n bè của mình... [dẫn theo 3, tr.15]. Sau này, rất nhiều nhà giáo du ̣c
tiên tiế n đề u đã nói đế n lơ ̣i tích của việc học tập hợp tác, hoc tập trên cơ sở ho ̣c
cùng nhau, giúp đỡ lẫn nhau để đạt kết quả như mong muốn.
Có thể kể đến nhà nghiên cứu tiêu biểu John Dewey - nhà giáo dục theo
xu hướng thực dụng của Mỹ, được coi là người đầu tiên khởi xướng ra xu thế
DH hợp tác vào đầu năm 1900. Với việc xây dựng "kiểu nhà trường hoạt
động", ông cho rằng: trẻ em học được nhiều điều thông qua giao tiếp, học tập
sẽ hứng thú hơn đối với trẻ khi được tham gia các hoạt động và rút ra kinh
nghiệm cho mình. Chính John Dewey đã đưa các hình thức hoạt động hợp tác
học tập vào lớp học nhằm dạy cho con người cùng sống, cùng làm việc với
nhau. John Dewey đã chú ý phát triển hình thức học tập theo nhóm và đã đề ra
lý thuyết DH nhóm dựa trên các cơ sở tâm lý của Jean Piaget và Lep Vưgoski
[dẫn theo 7].
Sau này, người có ảnh hưởng to lớn đến lý thuyết về DH hợp tác theo
nhóm là nhà tâm lí học xã hội Kurt Lewin. Theo ông, muốn dạy học thực sự
hiệu quả, cần có sự tương tác và hợp tác giữa các thành viên. Kurt Lewin cũng
đã đưa ra khái niệm nhóm. Theo Kurt Lewin, nhóm phải có hai yếu tố: sự phụ

tác chính thức được áp dụng trong một số trường Đại học ở Mỹ, và hội nghị
nghiên cứu vấn đề học hợp tác lần đầu được tổ chức tại Minneapolis (Mỹ) đã
đánh giá cao PPDH này.

6


Như vậy, trong thời gian dài, các nhà nghiên cứu nước ngoài đã xây
dựng, hoàn thiện lý thuyết dạy học nhóm trên cơ sở của ba quan điểm: quan
điểm phát triển NT; quan điểm về hành vi; sự phụ thuộc lẫn nhau trong xã hội.
Các tác giả đều đã cho rằng DH nhóm đã góp phần rèn luyện năng lực hợp tác,
phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Hiện nay dạy học
nhóm vẫn đang thu hút sự quan tâm, nghiên cứu để vận dụng vào DH của nhiều
nhà giáo dục trên thế giới, trong đó có Việt Nam...
1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
Ở Việt Nam, những vấn đề liên quan đến đổi mới PPDH nói chung, vận
dụng phương pháp dạy học nhóm nói riêng cũng được nhiều học giả quan tâm
nghiên cứu. Có thể viện dẫn một số công trình sau đây: Đề tài cấ p bộ “Cải tiế n
tổ chức hoạt động giáo dục theo phương thức hợp tác"do Nguyễn Thanh Bình
chủ nhiệm đã làm rõ khái niệm DHHT và vận du ̣ng mô hình ho ̣c tập hơ ̣p tác ở
trường THCS. Nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Châu trong cuố n “Những vấ n đề
cơ bản về chương trin
̀ h và quá triǹ h da ̣y ho ̣c"cũng đã chỉ rõ DHHT hay dạy học
nhóm có vai trò quan trọng. Thực chất của cách dạy học này chính là là sử
du ̣ng nhóm nhỏ để ho ̣c sinh làm việc cùng nhau nhằ m phát huy tố i đa kế t quả
ho ̣c tập của bản thân. Ông cũng khẳng định: "dạy học nhóm phức tạp hơn học
cá nhân, các thành viên phải biế t đưa ra quyế t đi ̣nh, xây dựng lòng tin, giải
quyế t mâu thuẫn và khẳ ng đi ̣nh rèn kỹ năng học cá nhân, học tranh đua, học
tập hợp tác trở thành một mục tiêu kép trong dạy học" [dẫn theo 7].
Tác giả Đặng Thành Hưng (2002) trong cuố n “Da ̣y ho ̣c hiện đa ̣i - lý luận,

và vận du ̣ng DHHT trong môn toán ở trường trung ho ̣c phổ thông. Nguyễn
Triêu Sơn (2007) “Phát triển khả năng học hợp tác cho SVSP Toán một số
trường đại học miề n núi nhằ m nâng cao chấ t lượng của người được đào tạo”,
đã đề xuấ t biện phát phát triể n khả năng HHT cho SVSP Toán ở một số trường
đa ̣i ho ̣c miề n núi. Phan Văn Ty ̣ (2009) “Vận dụng dạy HHT trong dạy học các
môn xã hội và nhân văn ở đại học quân sự”, đã nghiên cứu, đề xuấ t quy triǹ h
tổ chức các giờ lên lớp, giờ xemina, giờ tự ho ̣c các môn khoa ho ̣c xã hội và
nhân văn ở trường đa ̣i ho ̣c quân sự theo kiể u DHHT. Nguyễn Thành Kin̉ h
(2010) “Phát triển kỹ năng dạy học hợp tác cho giáo viên THCS”, đã nghiên
cứu bản chấ t của DHHT và đề xuấ t một số biện pháp phát triể n KN da ̣y ho ̣c
hơ ̣p tác cho giáo viên THCS thông qua hoa ̣t động bồ i dưỡng chuyên môn.
Nguyễn Thi ̣ Quỳnh Phương (2012) "Rèn luyện kỹ năng học hợp tác cho SV
ĐHSP trong hoạt động nhóm", Nguyễn Thi ̣ Thuý Ha ̣nh (2012) "Kỹ năng học
hợp tác của sinh viên sư phạm", Nguyễn Viết Thanh Minh (2015) nghiên cứu

9


về “Khai thác, sử dụng thí nghiệm tự tạo hỗ trợ tổ chức dạy học nhóm một số
kiến thức phần điện học, điện từ học vật lý lớp 9 trung học cơ sở"đã đi sâu
nghiên cứu về da ̣y ho ̣c theo nhóm, xác đinh
̣ đươ ̣c hệ thố ng KNHTHT cầ n rèn
cho sinh viên Đa ̣i ho ̣c sư pha ̣m, Cao đẳ ng sư pha ̣m và cơ sở khoa ho ̣c của rèn
luyện KNHTHT...
Tựu chung la ̣i, bàn về dạy học nhóm và tổ chức dạy học nhóm hiệu quả
đã được nhiề u học giả trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu với các cách
tiế p cận khác nhau và dưới các tên go ̣i khác nhau như: ho ̣c tập nhóm nhỏ; ho ̣c
tập theo quan điể m tương tác người ho ̣c, học tập hợp tác, tổ chức dạy học
nhóm, giáo du ̣c hơ ̣p tác... Nhìn chung, các nhà nghiên cứu đề u cho rằng dạy
học nhóm theo hướng phát triể n năng lực người học vừa phát huy đươ ̣c tính

Có nhiều định nghĩa và quan niệm khác nhau về PPDH, chẳng hạn như:
- PPDH là một hệ thống các hành động có mục đích của GV tổ chức hoạt
động trí óc và tay chân của HS, đảm bảo cho HS chiếm lĩnh được nội dung DH,
đạt được mục tiêu xác định (theo tác giả Phạm Hữu Tòng).
- PPDH là cách thức tương tác giữa thầy và trò nhằm giải quyết các nhiệm
vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình DH (Iu. K. Babanxki).
- PPDH là một hệ thống những hành động có mục đích của GV nhằm tổ
chức hoạt động nhận thức và thực hành của HS, đảm bảo HS lĩnh hội nội dung
học vấn (I. Ia. Lence).
- PPDH là tổng hợp các cách thức hoạt động của người dạy và người học
trong quá trình DH, nhằm thực hiện được nội dung DH (Phan Trọng Ngọ).
Tuy có nhiều định nghĩa khác nhau nhưng ta có thể hiểu PPDH là những
hình thức, cách thức hoạt động của GV và HS trong những điều kiện dạy học
xác định nhằm đạt mục đích dạy học. PPDH là những hình thức, cách thức mà
thông qua đó, bằng cách đó GV và HS lĩnh hội những hiện thực tự nhiên và xã
hội xung quanh trong những điều kiện học tập cụ thể. Dù theo định nghĩa nào
thì PPDH cũng đòi hỏi một sự tương tác không thể thiếu của người dạy và
người học với đối tượng nghiên cứu, kết quả của hoạt động là quá trình lĩnh hội
kiến thức, kĩ năng của HS.

11


1.1.2.2. Cấu trúc của PPDH
Theo tác giả Phan Trọng Ngọ thì mỗi phương pháp dạy học cụ thể là một
cơ cấu nhiều tầng bao gồm bốn yếu tố có quan hệ nhân quả với nhau:
a. Hướng tiếp cận đối tượng dạy học
Quan điểm hay hướng tiếp cận đối tượng dạy học là tầng phương pháp
luận của phương pháp dạy học.
Trước khi triển khai một hoạt động dạy học nào đó, cả người dạy và

vụ dạy học. Xung quanh vấn đề biện pháp dạy học có vài điểm cần chú ý:
- Thứ nhất: Biện pháp dạy học là những cách thức tác động thực tiễn của
người dạy và người học lên đối tượng dạy học. Vì vậy biện pháp là sự hiện
thực hóa sức mạnh của phương pháp, là cơ cấu kĩ thuật của phương pháp để
thực hiện mục đích dạy học. Nếu không có biện pháp thì phương pháp trở nên
trống rỗng, không có nội dung. Nếu biện pháp tốt, hiệu quả của phương pháp sẽ
cao và ngược lại. Tính chất, cường độ của các biện pháp dạy học thể hiện tính
tích cực của quá trình dạy học.
- Thứ hai: Có hệ thống biện pháp của người dạy và biện pháp của người
học. Mục đích dạy học, nội dung dạy học, vị thế người người dạy và người học
(trong mối quan hệ giữa người dạy và người học) qui định đối tượng tác động,
tính chất và cường độ các biện pháp của người dạy và người học.
- Thứ ba: Công cụ dạy học quy định trình độ dạy học. Các công cụ dạy
học rất đa dạng, bao gồm: Các công cụ tâm lí: Là các tri thức, các khái niệm
khoa học, các công cụ nhận thức như trí nhớ, tư duy, ngôn ngữ,... Trong đó các
khái niệm khoa học là công cụ quan trọng nhất. Các công cụ kĩ thuật: Các công
cụ kĩ thuật bao gồm các biểu đồ, các bảng tư liệu, tranh ảnh, bản đồ, mô hình,
máy tính và các phương tiện kĩ thuật khác.
- Thứ tư: Các biện pháp dạy (và học) tồn tại vừa theo cấu trúc không gian
vừa theo quy trình tuyến tính.
d. Các thủ pháp nghệ thuật dạy học
Hệ thống biện pháp dạy học là cơ cấu kĩ thuật của phương pháp dạy học.
Đó là điều kiện cần để tiến hành hoạt động dạy học có hiệu quả. Tuy nhiên,
biện pháp kĩ thuật sớm hay muộn cũng dẫn đến máy móc. Do đó, một giáo viên

13


giỏi là người không chỉ tổ chức tốt các biện pháp dạy học mà phải nâng các
biện pháp đó lên mức nghệ thuật dạy học. Ta quy ước gọi đó là các thủ pháp

kiến thức công nghệ mà nhân loại đã tích lũy được mà còn phải bồi dưỡng cho
họ tính năng động cá nhân, phải có tư duy sáng tạo và năng lực thực hành giỏi.
Nghị quyết hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam,
khóa VIII đã chỉ rõ: “nhiệm vụ cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng con
người và thế hệ thiết tha gắn bó với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã
hội, có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
công nghiệp hóa, hiện đại hóa; giữ gìn và phát huy các giá trị dân tộc, có năng
lực tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, phát huy tiềm năng của dân tộc và con
người Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân,
làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có kĩ năng
thực hành giỏi, có phong cách công nghiệp, có tính tổ chức kỉ luật, có sức
khỏe, là những người kế thừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa hồng vừa chuyên
như lời căn dặn của Bác Hồ "[25, tr.9].
b. Đổi mới PPDH để thực hiện mục tiêu mới
PPDH truyền thống trong một thời gian dài đã đạt được những thành tựu
quan trọng. Tuy nhiên PP đó nặng về truyền thụ một chiều, thầy giảng giải,
minh họa, trò lắng nghe, ghi nhớ và bắt chước làm theo, thì không thể đào tạo
những con người có tính tích cực cá nhân, có tư duy sáng tạo, có kĩ năng thực
hành giỏi. Cùng với xu thế phát triển chung của thế giới, nền giáo dục ở nước
ta đang chuyển dần từ trang bị cho HS kiến thức sang bồi dưỡng cho họ năng
lực mà trước hết là năng lực sáng tạo. Cần phải xây dựng một hệ thống PPDH
mới có khả năng thực hiện mục tiêu mới trên. Nghị quyết Trung ương 2, khóa
VIII Đảng Cộng Sản Việt Nam ghi rõ: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo
dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều và rèn luyện thành nếp tư
duy sáng tạo của người học. Từng bước ứng dụng các phương pháp tiên tiến,
phương pháp hiện đại vào quá trình dạy, đảm bảo điều kiện và thời gian tự
học, tự nghiên cứu của HS, nhất là sinh viên đại học, phát triển mạnh mẽ
phong trào tự học, tự đào tạo" [25].

15

biệt lưu ý đến những ứng dụng của công nghệ thông tin.

16