BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
TRẦN TRỌNG TUẤN
ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG RÁC THẢI NÔNG NGHIỆP
VÀ ĐỀ XUẤT PHƢƠNG PHÁP XỬ LÝ TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN NGHI LỘC, TỈNH NGHỆ AN
Chuyên ngành: Quản lý môi trƣờng
LUẬN VĂN THẠC SỸ KỸ THUẬT
QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG
NGƢỜI HƢỚNG DẪN: TS. TRẦN THANH CHI
HÀ NỘI – 2014
Luận văn thạc sỹ
Trần Trọng Tuấn
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................................................... 3
LỜI CẢM ƠN ......................................................................................................................................... 4
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .................................................................................................. 5
DANH MỤC BẢNG .............................................................................................................................. 6
DANH MỤC HÌNH ............................................................................................................................... 7
MỞ ĐẦU ................................................................................................................................................. 8
Luận văn thạc sỹ
Trần Trọng Tuấn
2.1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ............................................................................ 37
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu ............................................................................. 37
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................ 37
2.2. Nội dung nghiên cứu ................................................................................................. 37
2.3. Phƣơng pháp nghiên cứu .......................................................................................... 37
2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp ................................................... 37
2.3.2. Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa ............................................... 38
2.3.3. Phương pháp thống kê và xử lý số liệu .................................................. 38
CHƢƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ....................................................................................... 39
3.1. Giới thiệu sơ lƣợc về huyện Nghi Lộc ...................................................................... 39
3.1.1. Điều kiện tự nhiên .................................................................................. 39
a. Vị trí địa lý .................................................................................................... 39
3.1.2. Điều kiện kinh tế, xã hội ......................................................................... 41
3.1.3. Hiện trạng phát triển nông nghiệp huyện Nghi Lộc............................... 42
3.2. Hiện trạng phát sinh, quản lý và xử lý rác thải nông nghiệp trên địa bàn huyện Nghi
Lộc ................................................................................................................................... 50
3.2.1. Hiện trạng phát sinh, quản lý và xử lý rác thải do hoạt động trồng trọt50
3.2.2. Hiện trạng phát sinh, quản lý và xử lý rác thải chăn nuôi ..................... 59
3.3. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rác thải nông nghiệp ......................... 64
Luận văn thạc sỹ
Trần Trọng Tuấn
LỜI CẢM ƠN
Trƣớc hết em xin chân thành cảm ơn đến quý thầy, cô hiện đang công tác và
giảng dạy tại Viện Khoa học và Công nghệ Môi trƣờng - Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Đã tận tâm dạy bảo và truyền đạt những kiến thức quý báu cho em trong suốt
quá trình học tập 2 năm qua. Và em xin chân thành cảm ơn cô TS. Trần Thanh Chi
– Giảng viên Viện Khoa học và Công nghệ Môi trƣờng, Trƣờng Đại học Bách khoa
Hà Nội đã hƣớng dẫn tận tình, tạo điều kiện và giúp đỡ em trong suốt quá trình thực
hiện luận văn tốt nghiệp.
Bên cạnh đó, em muốn chuyển lời cảm ơn chân thành đến gia đình và bạn bè
đã luôn động viên và giúp đỡ em trong quá trình làm luận văn tốt nghiệp.
Một lần nữa, em xin chân thành cảm ơn!
Nghệ An, ngày 11 tháng 03 năm 2015
Trần Trọng Tuấn
4
Luận văn thạc sỹ
Trần Trọng Tuấn
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chất thải rắn nông nghiệp
HCVS
Hữu cơ vi sinh
HĐND
Hội đồng nhân dân
HTX
Hợp tác xã
KHHGĐ
Kế hoạch hóa gia đình
QL
Quốc lộ
QLCTR
Quản lý chất thải rắn
RTNN
Rác thải nông nghiệp
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1: Tổng lƣợng chất thải rắn nông nghiệp phát sinh [11] ...................................................... 10
Bảng 1.2. Thành phần hoá học của một số phế thải đồng ruộng [5]................................................ 15
Bảng 1.3: Khối lƣợng chất thải rắn chăn nuôi của Việt Nam [11]................................................... 16
Bảng 1.4: Ƣớc tính lƣợng khí thải phát sinh từ đốt rơm rạ khu vực đồng bằng sông Hồng năm
2010 [2] .................................................................................................................................................. 18
Bảng 1.5: Thực trạng ô nhiễm do hóa chất bảo vệ thực vật tại Việt Nam ...................................... 19
Bảng 1.6. Hệ số phát sinh các chất ô nhiễm trong nƣớc thải chăn nuôi [14] .................................. 21
Bảng 2.1: Phân phối số phiếu điều tra cho các đơn vị hành chính cấp xã....................................... 38
Bảng 3.1. Tổng diện tích các loại cây trồng huyện Nghi Lộc năm 2013 [9] .................................. 43
Bảng 3.2. Hiện trạng sản xuất lúa và ngô năm 2013 - 2014 trên địa bàn huyện Nghi Lộc [9] ..... 46
Bảng 3.3: Số lƣợng gia súc, gia cầm trên địa bàn Nghi Lộc năm 2013 [9] .................................... 49
Bảng 3.4. Hệ số phát sinh phế phụ phẩm trồng trọt tạm tính theo kết quả điều tra 300 hộ ........... 51
Bảng 3.5. Tổng thải lƣợng phế phụ phẩm trồng trọt ƣớc tính trên toàn huyện............................... 52
Bảng 3.6. Lƣợng khí thải phát sinh từ hoạt động đốt phế thải ngoài đồng ruộng .......................... 55
Bảng 3.7. Ƣớc tính hiện trạng phát sinh bao bì phân bón hoá học .................................................. 57
Bảng 3.8. Hiện trạng sử dụng hoá chất BVTV trên các loại cây trồng chính ................................. 58
Bảng 3.9. Hiện trạng đổ thải trực tiếp phân thải vật nuôi ra ngoài môi trƣờng .............................. 63
Bảng 3.10. Hiện trạng bể thu gom bao bì thuốc BVTV trên địa bàn Nghi Lộc ............................. 69
Bảng 3.11: Tham khảo khối lƣợng chất thải của lợn trong ngày để thiết kế hố ủ .......................... 71
6
Luận văn thạc sỹ
Trần Trọng Tuấn
DANH MỤC HÌNH
và các huyện trong tỉnh [1], [10].
Tại Nghi Lộc, sinh kế của ngƣời dân chủ yếu là nông nghiệp (với 71,7% lao
động trong lĩnh vực nông – lâm – ngƣ nghiệp năm 2013) [1]. Một mặt nông nghiệp
đóng góp không nhỏ vào phát triển kinh tế của huyện, mặt khác vấn đề môi trƣờng
trong nông nghiệp là một mối quan tâm hàng đầu trong phát triển bền vững kinh tế
của huyện. Lƣợng phát sinh rác thải từ nông nghiệp khá cao, không những thế từ
những năm trƣớc tới nay nhận thức của ngƣời dân chƣa cao trong vấn đề bảo vệ môi
trƣờng cũng nhƣ chƣa đƣợc áp dụng các công nghệ mới trong xử lý rác thải nông
nghiệp. Do đó, hiện nay tình trạng gây ô nhiễm môi trƣờng từ rác thải nông nghiệp
của ngƣời dân trong huyện rất cao, tạo nhiều vấn đề đáng quan tâm cho môi trƣờng.
Từ thực tiễn trên,tôi chọn đề tài: „„Đánh giá hiện trạng rác thải nông
nghiệp và đề xuất phƣơng pháp xử lý trên địa bàn huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ
An‟‟. Đây là vấn đề rất cần thiết và cấp bách. Đề tài sẽ là một trong những cơ sở để
đƣa ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả các hoạt động xử lý rác thải nông nghiệp,
từng bƣớc cải thiện môi trƣờng và nâng cao đời sống của cộng đồng dân cƣ.
8
Luận văn thạc sỹ
Trần Trọng Tuấn
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu tổng quát
Đánh giá thực trạng phát sinh, thu gom và xử lý rác thải nông nghiệp trên địa
bàn huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An và làm nổi bật những vấn đề còn tồn tại, từ đó
đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý.
2.2. Mục tiêu cụ thể
Khảo sát hiện trạng phát sinh rác thải nông nghiệp trên địa bàn huyện Nghi
cho phép. CTNNNH đã và đang đƣợc vứt bỏ không đúng cách đã ảnh hƣởng nghiêm
trọng đến sức khoẻ cộng đồng [11].
1.1.2. Thành phần, tính chất
Rác thải nông nghiệp gồm nhiều chủng loại khác nhau, phần lớn là các thành
phần có thể phân hủy sinh học nhƣ phân gia súc, rơm rạ, trấu, chất thải từ chăn nuôi,
một phần là các chất thải khó phân hủy và độc hại nhƣ bao bì hóa chất bảo vệ thực vật.
Bảng 1.1: Tổng lượng chất thải rắn nông nghiệp phát sinh [11]
Chất thải
Đơn vị
Khối lƣợng
Năm
Bao bì thuốc bảo vệ thực vật
Tấn/năm
11.000
2008
Bao bì phân bón
Tấn/năm
240.000
2008
cục Hải quan từ năm 2000 đến năm 2005, mỗi năm Việt Nam sử dụng khoảng
35.000 đến 37.000 tấn hoá chất bảo vệ thực vật, đến năm 2006, tăng đột biến lên tới
71.345 tấn và đến năm 2008 đã tăng lên xấp xỉ 110.000 tấn. Thông thƣờng, lƣợng
bao bì chiếm khoảng 10% so với lƣợng thuốc tiêu thụ, nhƣ vậy năm 2008 đã thải ra
môi trƣờng 11.000 tấn bao bì các loại.[11]
Lƣợng phân bón hoá học sử dụng ở nƣớc ta, bình quân 80 - 90 kg/ha (cho lúa
là 150 - 180kg/ha). Việc sử dụng phân bón cũng phát sinh các bao bì, túi chứa
đựng. Năm 2008, tổng lƣợng phân bón vô cơ các loại đƣợc sử dụng 2,4 triệu
tấn/năm. Nhƣ vậy mỗi năm thải ra môi trƣờng khoảng 240 tấn thải lƣợng bao bì các
loại. [11]
- Chất thải rắn từ trồng trọt: Vào những ngày thu hoạch, lƣợng rơm, rạ,... và
các phụ phẩm nông nghiệp khác phát sinh nhiều và chiếm thành phần chủ yếu trong
chất thải rắn nông nghiệp. Tại các vùng đồng bằng, diện tích canh tác lớn do vậy
lƣợng chất thải nông nghiệp từ trồng trọt cũng lớn, thành phần chất thải cũng rất
khác so với những vùng trung du, miền núi. Với khoảng 7.5 triệu hecta đất trồng lúa
ở nƣớc ta, hàng năm lƣợng rơm rạ thải ra lên tới 76 triệu tấn. Tuy nhiên, hiện nay
lƣợng rơm rạ thải này không đƣợc tính toán trong thống kê lƣợng CTR phát sinh
của các địa phƣơng cũng nhƣ toàn quốc. Tại các vùng nông thôn trồng điều, cà phê
nhƣ Tây Nguyên, lƣợng CTR từ nguồn này là khá lớn. [11]
Chất thải rắn chăn nuôi Hiện tại, ở nông thôn Việt Nam có khoảng 8,5 triệu
hộ chăn nuôi với gần 6 triệu con bò; gần 3 triệu trâu; 27 triệu con lợn; 300 triệu gia
cầm. Riêng về nuôi lợn, từ 1 - 5 con chiếm 50% số hộ, nuôi 6 - 10 con chiếm 20%,
từ 11 con trở lên chiếm 30%. [11]
11
Luận văn thạc sỹ
Trần Trọng Tuấn
12
Luận văn thạc sỹ
Trần Trọng Tuấn
Việt Nam sử dụng khoảng 35.000 đến 37.000 tấn hoá chất bảo vệ thực vật, đến năm
2006, tăng đột biến lên tới 71.345 tấn và đến năm 2008 đã tăng lên xấp xỉ 110.000
tấn. Thông thƣờng, lƣợng bao bì chiếm khoảng 10% so với lƣợng thuốc tiêu thụ,
nhƣ vậy năm 2008 đã thải ra môi trƣờng 11.000 tấn bao bì các loại. Lƣợng phân
bón hoá học sử dụng ở nƣớc ta, bình quân 80 - 90 kg/ha (cho lúa là 150 - 180kg/ha).
Việc sử dụng phân bón cũng phát sinh các bao bì, túi chứa đựng. Năm 2008, tổng
lƣợng phân bón vô cơ các loại đƣợc sử dụng 2,4 triệu tấn/năm. Nhƣ vậy mỗi năm
thải ra môi trƣờng khoảng 240 tấn thải lƣợng bao bì các loại [11].
Vào những ngày thu hoạch, lƣợng rơm, rạ,... và các phụ phẩm nông nghiệp
khác phát sinh nhiều và chiếm thành phần chủ yếu trong chất thải rắn nông nghiệp.
Tại các vùng đồng bằng, diện tích canh tác lớn do vậy lƣợng chất thải nông nghiệp
từ trồng trọt cũng lớn, thành phần chất thải cũng rất khác so với những vùng trung
du, miền núi. Với khoảng 7.5 triệu hecta đất trồng lúa ở nƣớc ta, hàng năm lƣợng
rơm rạ thải ra lên tới 76 triệu tấn [11]. Tuy nhiên, hiện nay lƣợng rơm rạ thải này
không đƣợc tính toán trong thống kê lƣợng CTR phát sinh của các địa phƣơng cũng
nhƣ toàn quốc. Tại các vùng nông thôn trồng điều, cà phê nhƣ Tây Nguyên, lƣợng
CTR từ nguồn này là khá lớn.
Trong các loại phế thải đồng ruộng, do cơ cấu cây trồng và mùa vụ ở nƣớc
ta, rơm rạ là đối tƣợng có tải lƣợng pháp sinh lớn nhất. Với sự gia tăng sản lƣợng
lúa gạo và đẩy mạnh trồng trọt, việc quản lý các sản phẩm phụ của cây lúa đang trở
thành một vấn đề nhƣng cũng có thể mở ra một cơ hội.
Trong các hệ thống trồng lúa truyền thống, rơm rạ thƣờng đƣợc chuyển dời
ra khỏi các cánh đồng khi thu hoạch lúa và ngƣời dân thƣờng đem về nhà đánh
200
0
Hà Nội
Vĩnh
Phúc
Bác
Ninh
Hải
Quảng
Hải
Ninh Dương Phòng
Hưng
Yên
Thái
Bình
Hà Nam
Nam
Định
Ninh
Bình
Hình 1.1: Ước tính lượng rơm rạ ngoài đồng ruộng ở một số tỉnh vùng Đồng
5 - 30
5 - 40
5 - 15
Cỏ, cỏ dại
50
8,7
2,7
Cây thân gỗ lá kim
1,1
1,3
7,7
15
44
30
Cây thân gỗ lá rộng
33
17
3
Khoai tây
84
8
Vết
Cây lƣơng thực
Hemixenlulo
Xenlulo
15 - 60
Lignin
5 - 30
31
-
1.2.2. Hiện trạng phát sinh rác thải từ hoạt động chăn nuôi
lần/năm. Do đó, lƣợng thải của hoạt động này có thể coi là không đáng kể.
Bảng 1.3: Khối lượng chất thải rắn chăn nuôi của Việt Nam [11]
TT
Loại vật nuôi
CTR bình quân
(kg/ngày/con)
Tổng chất thải rắn (triệu tấn/năm)
2006
2007
2008
2009
2010
1
Bò
10
23.762
24.528
19.389
19.491
20.17
19.98
4
Gia cầm
0.2
15.666
16.499
18.054
20.44
21.9
5
Dê, cừu
1.5
Rác thải nông nghiệp phát sinh từ khu vực nông thôn nếu không đƣợc thu
gom và xử lý đúng cách thì sẽ gây ô nhiễm môi trƣờng nghiêm trọng, ảnh hƣởng
xấu đến sức khỏe cộng đồng dân cƣ và làm mất mỹ quan khu vực, gây cản trở giao
thông. Tác động đầu tiên của RTNN gây khó chịu, ảnh hƣởng đến đƣờng hô hấp.
Thành phần chất thải rất phức tạp, trong đó có chứa các mầm bệnh từ ngƣời hoặc
gia súc, các chất thải hữu cơ, xác chết súc vật… tạo điều kiện cho ruồi, muỗi, bọ,
chuột,… sinh sản và lây lan mầm bệnh cho con ngƣời, có lúc trở thành bệnh dịch.
Một số vi khuẩn, siêu vi khuẩn, ký sinh trùng,… tồn tại trong rác có thể gây bệnh
cho con ngƣời nhƣ: bệnh sốt rét, bệnh ngoài da, dịch hạch, thƣơng hàn, tiêu chảy,
lao, giun sán,… RTNN nếu không đƣợc thu gom tốt cũng là một trong những yếu tố
gây cản trở dòng chảy, làm giảm khả năng thoát nƣớc của các con sông, kênh
mƣơng và hệ thống thoát nƣớc đô thị.
16
Luận văn thạc sỹ
Trần Trọng Tuấn
Việc quản lý và xử lý RTNN không hợp lý không những gây ô nhiễm môi
trƣờng mà còn ảnh hƣởng rất lớn tới sức khỏe con ngƣời đặc biệt đối với ngƣời dân
sống gần khu vực bãi chôn lấp. Tại các bãi rác lộ thiên, nếu không đƣợc quản lý tốt
sẽ gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng cho bãi rác và cộng đồng dân cƣ trong khu
vực: gây ô nhiễm không khí, các nguồn nƣớc, ô nhiễm đất và nơi nuôi dƣỡng các
vật chủ trung gian truyền bệnh cho ngƣời.
1.3.1. Ảnh hưởng của RTNN đối với môi trường không khí
Nguồn rác thải nông nghiệp chủ yếu phát thải từ trồng trọt và chăn nuôi. Vì
vậy với điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và mƣa nhiều nhƣ ở Việt Nam sẽ là
điều kiện thuận lợi cho các thành phần hữu cơ phân hủy, thúc đẩy nhanh quá trình
lên men, thối rữa, ảnh hƣởng đến môi trƣờng không khí và gây mùi khó chịu cho
rơm rạ trên đồng ruộng lại thƣờng đƣợc tiến hành để xử lý nguồn phế thải này.
Bảng 1.4: Ước tính lượng khí thải phát sinh từ đốt rơm rạ khu vực đồng bằng
sông Hồng năm 2010 [2]
Loại khí
Hệ số
Lƣợng khí thải (1000 tấn) theo tỷ lệ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng (1%)
thải
phát thải
(g/kg)
20%
(1 019,4)
30%
(1 529,2)
40%
(2 038,9)
50%
(2 548,4)
60%
(3 058,3)
70%
2,0
2,4
2,9
3,4
3,9
3. N2O
0,07
0,1
0,1
0,1
0,1
0,2
0,2
0,2
4. CO
8,8
10,1
6. SO2
2,0
1,6
2,4
3,3
4,1
4,9
5,7
6,5
7. PAHs
18,62
15,2
22,8
phế thải từ cây trồng góp phần làm phát xạ các chất gây ô nhiễm không khí, điều
này có thể dẫn đến những tác động nguy hại đến sức khỏe con ngƣời, trong đó có
các chất nhƣ polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs), cũng nhƣ polychlorinated
dibenzo-p-dioxins (PCDDs), và polychlorinated dibenzofurans (PCDFs) đƣợc coi là
các dẫn xuất dioxin mang tính độc hại cao [11]. Các chất gây ô nhiễm không khí
này mang tính độc hại nghiêm trọng và đáng chú ý là có tiềm năng gây ung thƣ. Ô
nhiễm không khí không chỉ gây ảnh hƣởng đến sức khỏe con ngƣời và môi trƣờng
mà còn tác động dán tiếp đến nền kinh tế của một nƣớc. Chính vì vậy mà cộng đồng
quốc tế đã bắt đầu chú ý đến việc tìm kiếm các phƣơng pháp xử lý và tận dụng rơm
rạ theo cách an toàn, thân thiện môi trƣờng nhằm giúp làm giảm đƣợc khối lƣợng
rơm rạ đốt ở ngoài trời trên đồng ruộng.
18
Luận văn thạc sỹ
Trần Trọng Tuấn
1.3.2. Ảnh hưởng của RTNN đối với môi trường đất
Các chất thải hữu cơ sẽ đƣợc vi sinh vật phân hủy trong môi trƣờng đất trong
hai điều kiện hiếu khí và yếm khí, khi có độ ẩm thích hợp sẽ tạo ra hàng loạt các sản
phẩm trung gian, cuối cùng hình thành các chất khoáng đơn giản, nƣớc, CO2, CH4...
Với một lƣợng rác thải nhỏ thì khả năng tự làm sạch của môi trƣờng đất sẽ phân
hủy các chất này trở thành các chất ít ô nhiễm hoặc không ô nhiễm. Nhƣng với
lƣợng rác quá lớn vƣợt quá khả năng tự làm sạch của đất thì môi trƣờng đất sẽ trở
nên quá tải và bị ô nhiễm. Các chất ô nhiễm này cùng với kim loại nặng, các chất
độc hại và các vi trùng theo nƣớc trong đất chảy xuống nguồn nƣớc ngầm làm ô
nhiễm tầng nƣớc này. Đối với rác không phân hủy (nhựa, nilon, cao su,...) nếu
không có giải pháp xử lý thích hợp là nguy cơ gây thoái hóa và giảm độ phì của đất.
Số lƣợng bao bì, dụng cụ chứa hóa chất BVTV còn tồn lƣu
1.153
37.000 lít
29 tấn
Trong các hoạt chất bảo vệ thực vật hiện còn tồn lƣu ở Việt Nam DDT (lẫn
với Lindan) là một đối tƣợng đƣợc quan tâm. Đây là những loại hóa chất còn tồn
lƣu tại các kho từ trƣớc năm 1990. Ngoài ra, ở Việt Nam hiện còn tồn đọng hai loại
thuốc bảo vệ thực vật là 2,4-D và thiodan nằm ngoài danh mục thuốc bảo vệ thực
vật là các hợp chất POP theo Công ƣớc Stockholm, nhƣng lại thuộc nhóm thuốc bảo
vệ thực vật hữu cơ khó phân hủy, lƣợng tồn đọng khoảng 400kg dạng bột và 5,8 lít
dạng lỏng. Từ năm 1993 một số loại hợp chất nhƣ DDT, lindan, HCB đã bị cấm sử
dụng tại Việt Nam, tuy nhiên hàm lƣợng hiện nay của chúng trong các thành phần
môi trƣờng vẫn tƣơng đối cao [11].
Kết quả điều tra, thống kê mới đây của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung
ƣơng theo Quyết định số 1946/2010/QĐ-TTg của Thủ tƣớng Chính phủ đã bổ sung
19
Luận văn thạc sỹ
Trần Trọng Tuấn
mới 409 khu vực bị ô nhiễm môi trƣờng do hóa chất bảo vệ thực vật tồn lƣu. Bên
cạnh đó, tình trạng hóa chất bảo vệ thực vật nhập lậu vào Việt Nam vẫn xảy ra và
trong thời gian gần đây có xu hƣớng gia tăng. Các loại hóa chất bảo vệ thực vật này
đƣợc đóng gói bằng tiếng nƣớc ngoài, không có nhãn mác, không biết thành phần
hoạt chất, không có hƣớng dẫn sử dụng. Điều đáng lo ngại là hầu hết các loại hóa
Trần Trọng Tuấn
có biện pháp thu gom và xử lý chất thải chăn nuôi một cách thỏa đáng sẽ ảnh hƣởng
rất lớn đến sức khỏe con ngƣời, vật nuôi và gây ô nhiễm môi trƣờng nghiêm trọng.
Đặc biệt là các virus biến thể từ các dịch bệnh nhƣ: lở mồm long móng, dịch bệnh
tai xanh ở lợn có thể lây lan nhanh chóng và có thể cƣớp đi sinh mạng của rất nhiều
ngƣời. Tổng số vi sinh vật và bào tử nấm trong nƣớc thải chăn nuôi thƣờng cao hơn
mức cho phép rất nhiều lần. Ngoài ra, nƣớc thải chăn nuôi còn chứa Coliform,
E.coli, COD... và trứng giun sán cao hơn rất nhiều lần so với tiêu chuẩn cho phép.
Theo phƣơng pháp tính toán nhanh của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tổng
lƣợng nƣớc thải và thải lƣợng của một số chất ô nhiễm trong nƣớc thải đƣợc xác
định nhƣ bảng 1.6.
Bảng 1.6. Hệ số phát sinh các chất ô nhiễm trong nước thải chăn nuôi [14]
Vật nuôi
Thể tích chất thải
BOD
3
m /vật nuôi/năm
TSS
Tổng N
Tổng P
kg/vật nuôi/năm
73
7,3
2,3
Thành phần nƣớc thải từ các trại chăn nuôi gia súc nhƣ sau: Chất hữu cơ:
70-80% gồm cellulose, protit, axit amin, chất béo… Vi sinh vật gây bệnh: trứng
ấu trùng giun sán gây bệnh nhƣ giun sán, vi khuẩn Sallmonella, E. coli… Chất vô
cơ chiếm 20-30% gồm
cát, đất, ure, amoni, muối Cl-, SO42-. Thành phần
nƣớc thải chăn nuôi biến động rất lớn phụ thuộc vào quy mô chăn nuôi, phƣơng
pháp vệ sinh, kiểu chuồng trại và chất lƣợng nƣớc vệ sinh chuồng trại...
Trong nƣớc thải, nƣớc chiếm 75-95%, phần còn lại là các chất hữu cơ, vô cơ và
các vi sinh vật .
21
Luận văn thạc sỹ
Trần Trọng Tuấn
1.3.4. Ảnh hưởng của RTNN đối với sức khoẻ con người và sinh vật
RÁC THẢI NÔNG NGHIỆP
Môi trƣờng nƣớc
vứt bao bì hóa chất bảo vệ thực vật bừa bãi sau sử dụng khá phổ biến. Thói quen
rửa bình bơm và dụng cụ pha chế hóa chất không đúng nơi quy định gây ô nhiễm
nguồn nƣớc, ngộ độc cho động vật thủy sinh cũng cần đƣợc cảnh báo và khắc phục
ngay. Cùng với hóa chất bảo vệ thực vật tồn lƣu, các loại thuốc và bao bì, đồ đựng
hóa chất bảo vệ thực vật đang là nguy cơ đe dọa sức khỏe cộng đồng và gây ô
22
Luận văn thạc sỹ
Trần Trọng Tuấn
nhiễm môi trƣờng nếu không đƣợc áp dụng các biện pháp giải quyết khẩn cấp.
Không chỉ gây ra ô nhiễm môi trƣờng nghiêm trọng, hóa chất bảo vệ thực vật tồn
lƣu với bốn tính chất độc hại, khó phân hủy, khả năng di chuyển xa, tích lũy sinh
học còn gây ra những ảnh hƣởng có hại đối với khả năng sinh sản, sự phát triển, hệ
thần kinh, tuyến nội tiết và hệ miễn dịch của ngƣời và động vật.
Ví dụ, việc tiếp xúc với hoá chất bảo vệ thực vật đối với con ngƣời thông qua
rác thải bao bì hoá chất bảo vệ thực vật thƣờng có nồng độ thấp hơn so với nồng độ
khi sử dụng, nhƣng tác động thƣờng kéo dài và khi tiếp xúc với động vật và con
ngƣời có thể để lại những tác động lớn đối với sức khoẻ.
1.4. Thực trạng quản lý rác thải nông nghiệp ở Việt Nam
1.4.1. Phân loại và thu gom rác thải nông nghiệp
Nhƣ đã trình bày ở trên, rác thải nông nghiệp có thể chia ra theo nguồn gốc
(theo các hoạt động) phát sinh chất thải hoặc dựa theo đặc tính về mức độ nguy hại
cũng nhƣ những ảnh hƣởng của chúng tới sức khoẻ con ngƣời. Trong đó, những
nhóm rác thải nông nghiệp quan trọng bao gồm: (1) Tàn dƣ thực vật từ trồng trọt
(phế phụ phẩm đồng ruộng); (2) Chất thải rắn từ chăn nuôi (phân thải và chất độn
chuồng); (3) Bao bì, chai lọ hoá chất BVTV, thuốc thú y và các sản phẩm hoá học
khác đƣợc sử dụng trong nông nghiệp. Do đặc tính mùa vụ và phân bố các vùng cây
con ngƣời và môi trƣờng xung quanh. Tuy nhiên, các biện pháp thu gom bao bì
thuốc BVTV đƣợc áp dụng với quy mô nhỏ, phần lớn do hợp tác xã tự tổ chức thu
gom, chủ yếu là gom vào thùng chứa. Thùng chứa các bao bì hóa chất BVTV đƣợc
sử dụng thƣờng là thùng phuy. Nhƣng số lƣợng còn ít do giới hạn về kinh phí ít.
Một số ít địa phƣơng đã xây bể xi-măng cố định. Bên cạnh đó hầu hết các địa
phƣơng còn chƣa có hƣớng xử lý các bao bì hóa chất BVTV sau thu gom.
1.4.2. Phương pháp tái sử dụng, xử lý và tiêu hủy rác thải nông nghiệp
a. Nhóm phương pháp liên quan phế phụ phẩm đồng ruộng
Phế thải đồng ruộng chủ yếu là tàn dƣ thực vật có tỷ lệ hữu cơ cao, khả năng
tận dụng các nguồn nguyên liệu cacbon, nitơ và photpho lớn nên thƣờng đƣợc sử
dụng trực tiếp hoặc gián tiếp để quay trở lại hệ sinh thái. Dƣới đây tổng hợp một số
hình thức tái sử dụng gián tiếp chất thải từ trồng trọt hiện áp dụng tại Việt Nam:
* Sử dụng trực tiếp hoặc sản xuất nhiên liệu, nguyên liệu
Tàn dƣ thực vật sau khi khô có hàm lƣợng cacbon cao do đó ngày nay, than
trấu, củi trấu là một sự lựa chọn tối ƣu để thay thế nhiên liệu hóa thạch. Việt Nam là
một nƣớc sản xuất lúa gạo hàng đầu Châu Á, vì vậy việc sản xuất than trấu rất có
lợi cho kinh tế và môi trƣờng. 1kg trấu sẽ sản xuất đƣợc 0,9kg than (không chứa khí
lƣu huỳnh nên không gây ô nhiễm môi trƣờng). Theo tính toán để có đƣợc 1 tấn hơi
24
Copyright: Tài liệu đại học ©