TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƢỜNG

NHẬN THỨC CỦA GIÁO VIÊN VỀ ĐÁNH GIÁ HỌC SINH
THEO TIẾP CẬN NĂNGLỰC Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC
NGỌC LINH, THÀNH PHỐ SƠN LA

Thuộc nhóm ngành khoa học: Tâm lí học

Sơn La, tháng 5 năm 2017


TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƢỜNG

NHẬN THỨC CỦA GIÁO VIÊN VỀ ĐÁNH GIÁ HỌC SINH
THEO TIẾP CẬN NĂNGLỰC Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC
NGỌC LINH, THÀNH PHỐ SƠN LA

Thuộc nhóm ngành khoa học: Tâm lí học

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Phượng

Nữ

Dân tộc: Kinh


học tại khoa.
Em cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy, cô giáo trường Tiểu
học Ngọc Linh – thành phố Sơn La đã tạo điều kiện và nhiệt tình giúp đỡ chúng
em trong quá trình chúng em thực hiện điều tra, khảo sát tại trường.
Lời cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè, tập thể
lớp K55 ĐHGD Tiểu học A đã luôn sát cánh bên chúng em, động viên, khích lệ
để chúng em có thể hoàn thành được đề tài này.
Sơn La, tháng 5 năm 2017
Những ngƣời thực hiện
Nguyễn Thị Phƣợng
Nguyễn Lan Chinh
Phan Thị Bích Ngọc


DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
Viết tắt

STT

Viết đầy đủ

1

GV

Giáo viên

2

HS


Số lượng

8

KK

Khó khăn


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................ 1
2. Đối tượng và khách thể nghiên cứu ................................................................ 3
2.1. Đối tượng nghiên cứu .................................................................................. 3
2.2. Khách thể nghiên cứu .................................................................................. 3
3. Mục đích nghiên cứu ...................................................................................... 3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ..................................................................................... 3
5. Giới hạn phạm vi nghiên cứu ......................................................................... 4
6. Giả thuyết khoa học........................................................................................ 4
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................ 4
8. Đóng góp của đề tài ........................................................................................ 7
CHƢƠNG 1. NHẬN THỨC CỦA GIÁO VIÊN TIỂU HỌC VỀ ĐÁNH GIÁ
HỌC SINH THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC .................................................. 8
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ........................................................................... 8
1.1.1. Những nghiên cứu về nhận thức ............................................................... 8
1.1.2. Những nghiên cứu nhận thức của giáo viên về đánh giá học sinh tiểu ...... 9
học theo tiếp cận năng lực .................................................................................. 9
1.2. Lí luận về nhận thức .................................................................................. 11
1.2.1. Nhận thức ............................................................................................... 11

tiếp cận năng lực ở trường Tiểu học Ngọc Linh ............................................... 39
2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức của giáo viên về đánh giá học sinh tiểu
học theo tiếp cận năng lực ................................................................................ 43
2.4. Đánh giá chung nhận thức của giáo viên về đánh giá học sinh theo tiếp cận
năng lực ở trường Tiểu học Ngọc Linh ............................................................. 46
3. Một số biện pháp nâng cao nhận thức cho giáo viên về đánh giá học sinh theo
tiếp cận năng lực .............................................................................................. 52
3.1. Giúp giáo viên hiểu rõ bản chất và tầm quan trọng của đánh giá theo tiếp
cận năng lực ..................................................................................................... 52
3.2. Tăng cường công tác chỉ đạo và tổ chức kiểm tra, đánh giá học sinh tiểu học
theo tiếp cận năng lực ....................................................................................... 53


3.3. Giúp giáo viên hiểu và sử dụng được các kĩ thuật (cách thức) đánh giá học
sinh theo tiếp cận năng lực ............................................................................... 54
3.4. Khuyến khích, động viên những giáo viên luôn có sự sáng tạo trong đánh
giá học sinh tiểu học theo tiếp cận năng lực ..................................................... 55
3.5. Kiểm tra kiến thức về đánh giá theo tiếp cận năng lực của giáo viên trong
quá trình tuyển dụng đầu vào ........................................................................... 55
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ........................................................................ 50
1. Kết luận ........................................................................................................ 50
2. Kiến nghị...................................................................................................... 50
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 57
PHỤ LỤC 1


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1.Vài nét về khách thể nghiên cứu........................................................ 28
Bảng 2.2. Nhận thức của giáo viên trong việc đánh giá học sinh theo tiếp cận
năng lực ở trường Tiểu học Ngọc Linh. ............................................................ 29

2. Mục tiêu đề tài: Tìm hiểu thực trạng mức độ nhận thức của giáo viên về đánh
giá học sinh theo tiếp cận năng lực ở trường Tiểu học Ngọc Linh và một số yếu
tố ảnh hưởng tới nhận thức của giáo viên về đánh giá học sinh tiểu học theo tiếp
cận năng lực. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, đề xuất một số biện pháp nâng cao
nhận thức cho giáo viên về đánh giá học sinh theo tiếp cận năng lực
3. Tính mới và sáng tạo: Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn
chúng tôi đã đề xuất ra một số biện pháp nhằm nâng cao nhận thức của giáo viên
về đánh giá học sinh tiểu học theo tiếp cận năng lực, góp phần nâng cao hiệu
quả đánh giá nói riêng và hiệu quả dạy học nói chung.
4. Kết quả nghiên cứu: Căn cứ vào nội dung nghiên cứu của đề tài, căn cứ vào
việc điều tra thực trạng nhận thức của giáo viên ở trường Tiểu học Ngọc Linh,
chúng tôi đã đưa ra một số biện pháp như sau:
- Giúp giáo viên hiểu rõ bản chất và tầm quan trọng của đánh giá theo tiếp
cận năng lực.
- Tăng cường công tác chỉ đạo và tổ chức kiểm tra, đánh giá học sinh tiểu
học theo tiếp cận năng lực.


- Giúp giáo viên hiểu và sử dụng được các kĩ thuật (cách thức) đánh giá
học sinh theo tiếp cận năng lực.
- Khuyến khích, động viên những giáo viên luôn có sự sáng tạo trong
đánh giá học sinh tiểu học theo tiếp cận năng lực.
- Kiểm tra kiến thức về đánh giá theo tiếp cận năng lực của giáo viên
trong quá trình tuyển dụng đầu vào.
5. Đóng góp về mặt kinh tế - xã hội, giáo dục và đào tạo, an ninh, quốc
phòng và khả năng áp dụng của đề tài:
- Góp phần nâng cao hiệu quả đánh giá học sinh theo tiếp cận năng lực
nói riêng và hiệu quả dạy học nói chung.
- Là tài liệu tham khảo cho sinh viên nghành Giáo dục Tiểu học – Trường
Đại học Tây Bắc.


Khóa: 2014 - 2018

Khoa: Tiểu học – Mầm non
Địa chỉ liên hệ: KTX 8, Trường Đại học Tây Bắc
Điện thoại: 0977602195

Email: [email protected]

II. QUÁ TRÌNH HỌC TẬP (kê khai thành tích của sinh viên từ năm thứ 1 đến
năm đang học):
* Năm thứ 1:
Ngành học: Giáo dục Tiểu học

Khoa: Tiểu học – Mầm non

Kết quả xếp loại học tập: Khá
Sơ lược thành tích: Sơ lược thành tích: Được Trưởng khoa Tiểu học – Mầm non
khen thưởng sinh viên khá năm học 2014 – 2015.
* Năm thứ 2:
Ngành học: Giáo dục Tiểu học

Khoa: Tiểu học – Mầm non

Kết quả xếp loại học tập: Xuất sắc
Sơ lược thành tích: Được Trưởng khoa Tiểu học – Mầm non khen thưởng sinh
viên xuât sắc năm học 2015 – 2016.
Ngày 20 tháng 5 năm 2017
Xác nhận của trƣờng đại học


Đối với giáo viên ở các trường tiểu học, đánh giá học sinh tiểu học cũng
giúp giáo viên điều chỉnh việc dạy học, việc tổ chức các hoạt động giáo dục và
tự nhìn lại, tự đánh giá chuyên môn, năng lực sư phạm, từ đó không ngừng hoàn
thiện nâng cao trình độ của mình. Muốn đánh giá học sinh tiểu học theo tiếp cận
năng lực một cách hiệu quả thì giáo viên cần có nhận thức đúng đắn về vấn đề
này.
Đánh giá theo tiếp cận năng lực là đánh giá theo chuẩn về sản phẩm đầu
ra… nhưng sản phẩm đó không chỉ là kiến thức, kĩ năng, thái độ mà chủ yếu là
1


khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng, thái độ cần có để thực hiện nhiệm vụ học
tập đạt tới một chuẩn mực nào đó. Khác với đánh giá theo hướng truyền thống ở
chỗ không đánh giá bằng cách chấm điểm từng môn học hằng ngày, không đánh
giá trên hai tiêu chí học lực và hạnh kiểm. Đánh giá thường xuyên dựa trên hai
nội dung: đánh giá quá trình học tập; đánh giá sự hình thành và phát triển một số
năng lực của học sinh; đánh giá sự hình thành và phát triển phẩm chất của học
sinh. Đánh giá định kỳ kết quả học tập về mức độ đạt chuẩn kiến thức, kĩ năng
theo chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học vào cuối học kỳ I và cuối
năm học đối với một số môn học bằng bài kiểm tra định kỳ.
Nhận thức tầm quan trọng về đánh giá học sinh theo tiếp cận năng lực sẽ
giúp giáo viên sử dụng hợp lí các hình thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập
của học sinh và tăng cường sử dụng hình thức tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau
của học sinh. Đồng thời giúp học sinh có khả năng tự nhận xét, tự học, tự điều
chỉnh cách học, giao tiếp, hợp tác, có hứng thú học tập và rèn luyện để tiến bộ
Thực tế cho thấy, nhận thức của giáo viên tiểu học về đánh giá theo tiếp
cận năng lực khá đa dạng và ở các mức độ khác nhau. Thành phố Sơn La có 16
trường tiểu học và đều thực hiện đánh giá học sinh theo tiếp cận năng lực.
Trường Tiểu học Ngọc Linh là một trường tiểu học tư thục được thành lập vào
ngày 5 tháng 9 năm 2012 thuộc bản Mé Ban, phường Chiềng Cơi, thành phố

Chúng tôi nghiên cứu trên khách thể là giáo viên tiểu học.
3.Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu thực trạng mức độ nhận thức của giáo viên về đánh giá học sinh
theo tiếp cận năng lực ở trường Tiểu học Ngọc Linh và một số yếu tố ảnh hưởng
tới nhận thức của giáo viên về đánh giá học sinh tiểu học theo tiếp cận năng lực.
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, đề xuất một số biện pháp nâng cao nhận thức
cho giáo viên về đánh giá học sinh theo tiếp cận năng lực.
4.Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa các vấn đề lí luận có liên quan đến nhận thức của giáo viên
về đánh giá học sinh tiểu học theo tiếp cận năng lực
- Tìm hiểu thực trạng nhận thức và các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức
của giáo viên về đánh giá học sinh theo tiếp cận năng lực ở trường Tiểu học
Ngọc Linh, thành phố Sơn La.

3


- Đề xuất một số biện pháp để nâng cao nhận thức cho giáo viên về đánh
giá học sinh theo tiếp cận năng lực ở trường tiểu học Ngọc Linh, thành phố Sơn
La.
5. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
* Giới hạn về đối tượng nghiên cứu:
Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu mức độ nhận thức của giáo viên về đánh
giá học sinh tiểu học theo tiếp cận năng lực.
* Giới hạn về khách thể nghiên cứu:
Nghiên cứu khách thể là 38 giáo viên trường Tiểu học Ngọc Linh. Trong
đó: Nhà quản lí giáo dục: 4 giáo viên; giáo viên chủ nhiệm: 23 giáo viên; giáo
viên chuyên: 11 giáo viên.
6. Giả thuyết khoa học
Nhìn chung, mức độ nhận thức của giáo viên tiểu học không đồng đều

nội dung: tầm quan trọng của đánh giá theo tiếp cận năng lực; sự khác biệt giữa
đánh giá truyền thống (tiếp cận nội dung) và đánh giá theo tiếp cận năng lực; các
cách thức đánh giá học sinh theo tiếp cận năng lực; các khó khăn mà giáo viên
gặp phải khi đánh giá theo tiếp cận năng lực; các yếu tố ảnh hưởng đến nhận
thức của giáo viên khi đánh giá theo tiếp cận năng lực.
+ Điều tra thử: Khảo sát trên 10 giáo viên trong đó 1 quản lí, 5 giáo viên
chủ nhiệm và 4 giáo viên chuyên.
+ Điều tra thật: Khảo sát trên 38 giáo viên bằng việc phát phiếu hỏi; yêu
cầu giáo viên điền vào phiếu; sau đó thu phiếu lại và xử lý kết quả của các phiếu
theo phương pháp thông kê toán học.
Để có thể đo đếm và so sánh được các mệnh đề trong bảng hỏi (tương
ứng với từng nội dung hỏi) chúng tôi gán cho mỗi mức một số điểm. Điểm này
chỉ có tính ước lệ. Cách tính điểm như sau:
+ 3 = Đồng ý/ Quan trọng
+ 2 = Khó trả lời/ Bình thường
+ 1 = Không đồng ý/ Không quan trọng
Tương ứng với cách tính điểm trên là sự phân bố điểm trung bình
củatừng nội dung, được chia thành 3 mức:
Mức 1: Điểm trung bình từ 2,40 đến 3,0
Mức 2: Điểm trung bình từ 1,70 đến 2,39
5


Mức 3: Điểm trung bình từ 1,0 đến 1,69
Chúng tôi đánh giá các mức độ như sau:
Mức 1: Giáo viên nhận thức đầy đủ và sâu sắc về đánh giá học sinh theo
tiếp cận năng lực
Mức 2: Giáo viên nhận thức tương đối đầy đủ nhưng chưa sâu sắc về
đánh giá học sinh theo tiếp cận năng lực
Mức 3: Giáo viên chưa có hiểu biết về đánh giá học sinh theo tiếp cận

hiệu quả đánh giá nói riêng và hiệu quả dạy học nói chung.

7


CHƢƠNG 1. NHẬN THỨC CỦA GIÁO VIÊN TIỂU HỌC VỀ ĐÁNH GIÁ
HỌC SINH THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Cho đến nay, vấn đề nhận thức đã được các nhà nghiên cứu xem xét dưới
nhiều góc độ, nhiều loại khách thể với nhiều loại lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên
nghiên cứu nhận thức của giáo viên về đánh giá học sinh tiểu học theo tiếp cận
năng lực còn ít được nghiên cứu đi sâu tìm hiểu vì đây là hình thức đánh giá mới
và còn nhiều ý kiến “trái chiều”. Chúng tôi hệ thống hóa một số công trình
nghiên cứu về nhận thức nói chung và nhận thức của giáo viên như sau:
1.1.1. Những nghiên cứu về nhận thức
Theo hướng này có các công trình tiêu biểu:
- Những nghiên cứu ở nước ngoài:
Trước khi cách tiếp cận nhận thức ra đời, các nhà tâm lí học hành vi cho
rằng nhận thức của con người bắt đầu khi có kích thích tác động vào và họ theo
công thức S-R (kích thích-phản ứng)
Cuối năm 50 đầu những năm 60 của thế kỉ XX của các nhà tâm lý học đã
chứng minh rằng không phải cứ có kích thích là gây ra được hành vi.Cùng lúc
đó cách tiếp cận hành vi đã bộc lộ nhiều điểm yếu vì nó không để ý đến các quá
trình nhận thức, các quá trình tâm hồn. Bản chất của cách tiếp cận nhận thức là
quan sát người khác và quan sát hành vi của mình.
Thuyết về các giai đoạn phát triển nhận thức của Piaget, khi nghiên cứu
về sinh học ông phát hiện ra quá trình sinh học gần như gắn liền với quá trình
tâm lý và coi là quá trình phát triển duy nhất. Luận thuyết của Piaget cung cấp
cho chúng ta một cái khung để nhìn thấy sự phong phú và phức tạp của nhận
thức.

Tháng 8/2013, tác giả Nguyễn Công Khanh trong kỉ yếu hội thảo hướng
tới một xã hội học tập VVOB “Đổi mới kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng
lực” đã chỉ ra rằng: “Đánh giá là một khoa học, đánh giá đòi hỏi người giáo
viên phải có kĩ năng, kiến thức, làm chủ được quá trình đánh giá và phải sử
dụng nhiều công cụ, nhiều phương pháp, nhiều hình thức đánh giá khác nhau để
đánh giá. Phương pháp đánh giá càng đa dạng thì mức độ chính xác trong đánh
giá càng cao vì phản ánh mối khách quan tốt hơn. Và trong quá trình đánh giá
như vậy, bản thân người giáo viên sẽ nâng cao được năng lực dạy học nói
chung, năng lực đánh giá học sinh nói riêng. Đánh giá học sinh theo tiếp cận
năng lực chính là đánh giá chú trọng vào năng lực của người học (năng lực tư
10


duy sáng tạo, năng lực vận dụng và giải quyết những vấn đề của thực tiễn cuộc
sống). Việc kiểm tra đánh giá được thực hiện bằng nhiều phương pháp khác
nhau, tập trung đánh giá năng lực hành động, vận dụng thực tiễn, năng lực tự
học, tự giải quyết vấn đề, năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giao tiếp, năng lực
phát triển bản thân…. Bên cạnh đó, sử dụng các phương pháp truyền thống như
quan sát, phỏng vấn sâu, hội thảo, nhật kí người học, hồ sơ học tập, bài tập lớn,
đánh giá thực hành, học sinh tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau. Chú trọng đánh
giá tư duy sáng tạo bậc cao, vận dụng kiến thức vào đời sống thực tiễn”. [7]
Năm 2015, tác giả Trịnh Thị Hồng Hà đã nêu trong “Vấn đề đánh giá học
sinh tiểu học” đã nêu ra “Đánh giá học sinh tiểu học theo tiếp cận năng lực
được hiểu là đánh giá các năng lực cần đạt của học sinh tiểu học trong các giai
đoạn của quá trình giáo dục tiểu học”. [3; tr13]
Năm 2015, Nguyễn Khải Hoàn, Nguyễn Bá Đức trong hội thảo “ Đánh
giá học sinh tiểu học theo tiếp cận năng lực” đã đưa ra khái niệm đánh giá
HSTH theo tiếp cận năng lực là “Đánh giá các năng lực cần đạt của học sinh
tiểu học trong các giai đoạn của quá trình giáo dục tiểu học. Ở đây có cả đánh
giá trong quá trình dạy học, đánh giá tổng kết sau một giai đoạn giáo dục. Nếu

của quá trình đó”. [14]
Nhận thức là sự phản ánh về hiện thực, hơn thế nữa đây không phải là sự
phản ánh máy móc giản đơn mà là sự phản ánh sáng tạo.
Như vậy, có thể hiểu:Nhận thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào
não người thông qua quá trình sống và hoạt động.
1.2.2. Các giai đoạn nhận thức
Hoạt động nhận thức bao gồm nhiều quá trình khác nhau, thể hiện những
mức độ phản ánh hiện thực khác nhau và mang lại những sản phẩm khác nhau
về hiện thực khách quan. Chính vì vậy, căn cứ vào tính chất phản ánh có thể
chia toàn bộ hoạt động nhận thức thành hai giai đoạn lớn: nhận thức cảm tính
(gồm cảm giác và tri giác) và nhận thức lý tính (gồm tư duy và tưởng tượng).
1.2.2.1. Nhận thức cảm tính
Nhận thức cảm tính là giai đoạn đầu, sơ đẳng trong hoạt động nhận thức
của con người. Giai đoạn này chỉ phản ánh những thuộc tính bề ngoài, cụ thể
của sự vật và hiện tượng đang trực tiếp tác động vào các giác quan của con
người. Do đó, nhận thức cảm tính có vai trò rất quan trọng trong việc thiết lập
12


mối quan hệ tâm lý của cơ thể với môi trường, định hướng và điều chỉnh hoạt
động của con người trong môi trường đó và là điều kiện để xây dựng lên "lâu đài
nhận thức" và đời sống tâm lý của con người.
Cảm giác là một mức độ phản ánh tâm lý đầu tiên, thấp nhất của con
người nói chung và của hoạt động nhận thức nói riêng. Cảm giác là một quá
trình tâm lý phản ánh từng thuộc tính riêng lẻ của sự vật và hiện tượng đang trực
tiếp tác động vào các giác quan của ta.
Tri giác là một mức độ mới của nhận thức cảm tính, nó không phải là tổng
thể các thuộc tính riêng lẻ, mà là một sự phản ánh sự vật, hiện tượng nói chung
trong tổng hòa các thuộc tính của nó. Vậy tri giác là một quá trình tâm lý phản
ánh một cách trọn vẹn các thuộc tính bề ngoài của sự vật, hiện tượng đang trực

1.2.3. Các mức độ nhận thức
Nhận thức là khâu đầu tiên rất quan trọng để hình thành thái độ, tình cảm
đúng đắn và hành động chính xác của mỗi bản thân cá nhân. Hoạt động nhận
thức là nguồn gốc cung cấp cho con người sự hiểu biết cần thiết về thế giới xung
quanh, về sự vật hiện tượng. Đó chính là quá trình lĩnh hội tri thức. Quá trình
này được chia thành ba mức độ khác nhau:
Mức độ thứ nhất: Đây là mức độ lĩnh hội cao nhất. Ở mức độ này, do giáo
viên nắm vững được bản chất của khái niệm và nội dung tri thức nên có thể vận
dụng giải quyết tất cả các tình huống. Ở đây sự vận dụng các khái niệm và tri
thức đã mang tính chất sáng tạo, linh hoạt trong tư duy.
Mức độ thứ hai: Giáo viên có thể nắm được đúng và đầy đủ các thuộc tính
bản chất của khái niệm nhưng chưa vận dụng được vào những tình huống phức
tạp mà chỉ vận dụng được vào những tình huống mẫu.
Mức độ thứ ba: Giáo viên nhận thức tiếp thu những kiến thức mang tính
hình thức bề ngoài, sơ sài, nó biểu hiện ở sự học thuộc lòng những định nghĩa,
khái niệm theo kiểu ghi nhớ máy móc nhưng không hiểu nội dung bản chất. Vì
vậy, sự hiểu biết ở mức độ này mang nặng tính chất cảm tính, gắn với những
thuộc tính bề ngoài của sự vật, hiện tượng.
Từ cơ sở trên, ta có thể chia nhận thức của con người thành ba mức độ là:
nhận biết, thông hiểu và vận dụng.
Nhận biết: Đây là mức độ nhận thức thấp nhất. Nó chỉ có thể nắm được
các dấu hiệu bề ngoài của khái niệm nhưng chưa có khả năng vận dụng để giải
14