TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
KHOA VĂN HÓA DÂN TỘC THIỂU SỐ

HÀ THỊ DIỆU LINH

HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI THÁI (NHÓM TÀY THANH)
Ở XÃ TRI LỄ, HUYỆN QUẾ PHONG, TỈNH NGHỆ AN
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ VĂN HÓA DÂN TỘC
THIỂU SỐ
MÃ SỐ : 52220110

Giảng viên hướng dẫn

: PGS.TS. Nguyễn Thị Việt Hương

Sinh viên thực hiện

: Hà Thị Diệu Linh

Lớp

: VHDT 18A

Hà Nội - 2016


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................... Error! Bookmark not defined.
Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ ĐỊA BÀN VÀ TỘC NGƯỜI NGHIÊN
CỨU .............................................................. Error! Bookmark not defined.



2.3.Tục lệ cưới xin ..................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Quan niệm và tìm hiểu ................. Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Chọn người làm mối (xóoc lám) .. Error! Bookmark not defined.
2.3.3. Lễ dạm hỏi (pay tham xao)........... Error! Bookmark not defined.

2.3.4. Lễ cưới (ết đoong)........................ Error! Bookmark not defined.
2.3.5. Lễ tạ ơn ông mối (khứn hòi lám) .. Error! Bookmark not defined.
2.3.6. Lễ lại mặt (pay dàm đoong) ......... Error! Bookmark not defined.
2.4.Tập quán tương trợ trong cưới xin........ Error! Bookmark not defined.
2.5.So sánh với hôn nhân và cưới xin của nhóm Tày MườngError! Bookmark not define
Chương 3: BIẾN ĐỔI TRONG HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI
THÁI(NHÓM TÀY THANH) VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RAError! Bookmark not defi

3.1.Biến đổi trong hôn nhân ....................... Error! Bookmark not defined.
3.2.Biến đổi trong nghi thức cưới xin......... Error! Bookmark not defined.
3.3.Nguyên nhân của sự biến đổi ............... Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Nguyên nhân khách quan ............. Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Nguyên nhân chủ quan ................. Error! Bookmark not defined.
3.4.Những vấn đề đặt ra ............................. Error! Bookmark not defined.
3.4.1. Hôn nhân của người Thái đang có xu hướng mất dần bản sắcError! Bookmark n
3.4.2. Hôn nhân của người Thái đang có xu hướng mở rộng phạm viError! Bookmark
3.4.3. Hôn nhân của người Thái đang cần được bảo tồn và phát huy
giá trị ..................................................... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 3 ...................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ................................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................. Error! Bookmark not defined.
PHỤ LỤC ...................................................... Error! Bookmark not defined.




khoa học về văn hóa, xã hội cho địa phương nói riêng và những ai quan
tâm đến văn hóa Thái nói chung, cũng như muốn đi sâu tìm hiểu văn hóa
của đối tượng quản lý văn hóa là các dân tộc thiểu số mà mình sẽ quản lý
trong tương lai. Trên cơ sở nhận thức đó, người viết mạnh dạn chọn Hôn
nhân của người Thái (nhóm Tày Thanh) ở xã Tri Lễ, huyện Quế Phong,
tỉnh Nghệ An làm khóa luận tốt nghiệp của mình.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Từ trước tới nay, Thái ở Nghệ An cũng là tộc người thu hút được
sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Dưới thời
Pháp thuộc, một số công trình của các học giả người Pháp có đề cập đến
cộng đồng này như A.Louppe với công trình Les Mương de Cua Rao,
H.Maspero trong Les religions Chinoises; G. Condominans, Không gian
xã hội vùng Đông Nam Á (tiếng Việt, NXB VH Hà Nội, 1997); J.
Chamberlain, Maen: A Thai dialect originally spoken in Nghe An,
Vietnam, Journal of the Siam Society 79.2/1991; Breton. Le. Hippolyte,
Le An-Tinh, la prehistoire, les lieux et monuments historiques ou
legendaries remarquable. Bullentin des Amis du Vieux Hue 23/1936…
Từ những năm 60,70 của thế kỷ XX trở lại đây, một loạt công trình
và bài viết của các nhà nghiên cứu dân tộc học về người Thái ở Nghệ An
lần lượt được công bố như Các dân tộc thiểu số ở Việt Nam của Nhà xuất
bản Văn hoá, Hà Nội, 1959;Các dân tộc miền núi Bắc Trung Bộ của Mạc
Đường, Nhà xuất bản Sử học, Hà Nội 1964;Sơ lược giới thiệu các nhóm
dân tộc Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam của Lã Văn Lô và Đặng Nghiêm
Vạn, Nhà xuất bản KHXH, Hà Nội,1968;Tư liệu về Lịch sử xã hội của
dân tộc Thái của Đặng Nghiêm Vạn, Cầm Trọng, Khà Văn Tiến, Tòng
Kim Ân, Nhà xuất bản KHXH, Hà Nội, 1978;Nhà cửa các dân tộc ở
Trung du Bắc bộ của Nguyễn Khắc Tụng, Nhà xuất bản KHXH, Hà Nội,
1978;Các dân tộc thiểu số ở Nghệ An của Nguyễn Đình Lộc, Đại học sư

nhất là hôn nhân của nhóm Tày Thanh thì còn khá khiêm tốn. Mặc dù


vậy, những công trình, bài viết về người Thái ở Nghệ An nói chung là
nguồn tài liệu rất đáng quý, có tính chất gợi mở, tham khảo và kế thừa
đắc lực nhất cho đề tài khóa luận Hôn nhân của người Thái (nhóm Tày
Thanh) ở xã Tri Lễ, huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An của tôi.
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục tiêu nghiên cứu
Thông qua việc khảo sát, đánh giá và so sánh những tương đồng –
khác biệt trong hôn nhân truyền thống của người Thái (nhóm Tày Thanh)
ở xã Tri Lễ - huyện Quế Phong – tỉnh Nghệ An với một số nhóm khác,
khóa luận muốn khẳng định những giá trị văn hóa trong tập quán hôn
nhân của họ, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy
những giá trị đó trong giai đoạn hiện nay.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu trên, khóa luận sẽ phải giải quyết
những nhiệm vụ sau:
- Khái quát về những yếu tố đã góp phần tạo nên văn hóa truyền
thống của người Thái (nhóm Tày Thanh) ở xã Tri Lễ - huyện Quế Phong
– tỉnh Nghệ An như: điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội,... Đây
là những yếu tố nền tảng để giải mã nét khác biệt trong hôn nhân người
Thái nơi đây;
- Khảo sát, giải mã, đánh giá những yếu tố cơ bản trong hôn nhân
của người Thái (nhóm Tày Thanh) ở xã Tri Lễ - huyện Quế phong – tỉnh
Nghệ An như: quan niệm, nguyên tắc, tính chất, hình thức, tiêu chuẩn
chọn vợ - chọn chồng, nghi thức cưới xin,...; có so sánh đôi chút với
người Thái (nhóm Tày Mường) cùng cư trú trên địa bàn;
- Nêu lên những biến đổi và lý giải nguyên nhân biến đổi trong
hôn nhân của người Thái (nhóm Tày Thanh) ở nơi đây;

mang thêm những yếu tố mới. Dưới xã hội nguyên thủy, hôn nhân tiến
hành theo luật tục. Trong các xã hội có giai cấp và nhà nước, hôn nhân


phải được pháp luật công nhận, do đó quyền hạn và nghĩa vụ, trách
nhiệm của vợ chồng con cái cũng được pháp luật xác định và bảo đảm.
Có những trường hợp hôn nhân phải được tiến hành ở nhà thờ, phải tuân
theo những nghi thức tôn giáo nhất định để được giáo hội công nhận...”.
- Nội hàm của hôn nhân gồm có: Quan niệm, nguyên tắc, tính chất
và hình thức, tiêu chuẩn chọn vợ chọn chồng và nghi thức cưới xin.
Do thời gian có hạn, nên phạm vi nghiên cứu của đề tài khóa luận
chủ yếu tập trung tại một số bản nằm sát cạnh trung tâm xã Tri Lễ, huyện
Quế Phong. Tôi đã dành khá nhiều thời gian tìm hiểu tại bản Cắm hay còn
gọi bản Khằm (có nghĩa là vàng), bản Chiềng, bản Hủa Na; so sánh với
nhóm Tày Mường ở bản bản Na Niếng, bản Na Túi, bản Na Cân. Ngoài ra,
tôi cũng tìmhiểu thêm ở một số bản người Tày Thanh, xã Nặm Nhoóng,
huyện Quế Phong vốn thường trao đổi hôn nhân với người Tày Thanh xã
Tri Lễ.
5. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình hoàn thiện được khóa luận này, tác giả đã sử dụng
một số phương pháp nghiên cứu sau:
Điền dã Dân tộc học là phương pháp chủ đạo. Cụ thể là các thao
tác quan sát, phỏng vấn, ghi chép qua lời kể của người dân, nhất là các cụ
già người Tày Thanh, trong đó có một số thầy cúng, người am hiểu phong
tục, cũng như tập quán hôn nhân và cưới xin, nhất là người đã nhiều lần
làm ông mối (Lám).
Khóa luận cũng sử dụng phương pháp chuyên gia bằng cách tham
khảo và tham vấn ý kiến của những nhà nghiên cứu có kinh nghiệm về
địa bàn và lĩnh vực thuộc đề tài nghiên cứu này. Ngoài ra, các phương
pháp bổ trợ được sử dụng trong quá trình hoàn thành khóa luận gồm:


TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Vi Văn An (1988), Đôi nét về dòng họ của người Thái ở vùng
đường 7, tỉnh Nghệ Tĩnh, Tạp chí Dân tộc học (3.-tr.81-93).
[2]. Vi Văn An (1993), Góp thêm tư liệu và lịch sử cư trú của các
nhóm Thái vùng đường 7, tỉnh Nghệ An, Tạp chí Dân tộc học (2.-tr.5256).
[3]. Vi Văn An (1996), Hôn nhân và tực lệ cưới xin của người Thái
ở miền núi Nghệ An, Tạp chí Văn hoá dân gian (số2).
[4]. Vi Văn An (1999), Thiết chế bản mường của người Thái ở
miền Tây Nghệ An, Luận án tiến sỹ khoa học lịch sử, Viện Dân tộc học,
Hà Nội.
[5]. Hoàng Thị Phương Anh (2011), Tập quán khai thác nguồn lợi
tự nhiên của người Thái xã Tam Quang, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ
An, Khóa luận tốt nghiệp.
[6]. Ban chấp hành Đảng bộ huyện Quỳ Châu (1996), Lịch sử
Đảng bộ huyện Quỳ Châu, Sơ thảo tập I, Nxb Nghệ An, Vinh.
[7]. Ban Dân tộc và Miền núi Nghệ An (1992), Một số chính sách
về dân tộc và miền núi Nghệ An, Nxb Nghệ An.
[8]. Ban nghiên cứu lịch sử Đảng Nghệ Tĩnh (1987), Lịch sử Đảng
bộ Đảng cộng sản tỉnh Nghệ Tĩnh, Nxb Nghệ Tĩnh.
[9]. Phan Kế Bính (1990), Việt Nam phong tục, Nxb TP. Hồ Chí
Minh.
[10]. Phan Huy Chú (1960), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb
Sử học, Hà Nội.
[11]. Đại Nam nhất thống chí (1990, Tập 2), Nxb KHXH, Hà Nội.


[12]. Đại Nam thực lục chính biên (1968, Tập20), Nxb KHXH, Hà
Nội.
[13]. Đại Việt sử ký toàn thư (1968, Tập 3), Nxb KHXH, Hà Nội.

[26]. Hoàng Lương (1997), Một số suy nghĩ về quá trình tộc người
của nhóm Thái Việt Nam, Tạp chí Dân tộc học (3-tr 49-53).
[27]. Hoàng Lương (1988), Hoa văn Thái, Nxb Văn hoá dân tộc, Hà
Nội.
[28]. Lâm Bá Nam (1992), Mối quan hệ Thái-Mường (lịch sử và
hiện đại). Kỷ yếu hội thảo Thái học lần thứ nhất, Nxb Văn hoá dân tộc,
Hà Nội.
[29]. Vi Thị Kim Nhung (2011), Tục làm vía của người Thái ở Kỳ
Sơn, Nghệ An, Khóa luận tốt nghiệp.
[30]. Trần Thị Nhung (2013), Tác động của đường Hồ Chí Minh
đến sự biến đổi văn hóa truyền thống của người Thái, xã Nghĩa Dũng,
huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An, Khóa luận tốt nghiệp.
[31]. Mai Thanh Sơn (1992), Tập quán chăn nuôi và sử dụng trâu
của người Thái ở miền tây Nghệ An, Tạp chí Dân tộc học số1. tr.57-62.
[32]. La Thị Trang (2007), Luật tục của người Thái và những ảnh
hưởng của nó tới việc xây dựng đời sống văn hóa mới ở Tam Quang,
Tương Dương, Nghệ An, Khóa luận tốt nghiệp.
[33]. Hoàng Thị Trầm (2011), Những tín ngưỡng trong lễ hội
“Hang Bua” của người Thái ở xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ
An, Khóa luận tốt nghiệp.
[34]. Vi Thị Thuận (2006), Hệ thống các “Phi” của người Thái ở
huyện Quỳ Châu, Nghệ An, Khóa luận tốt nghiệp.
[35]. Nguyễn Thị Thu Thủy (2013), Tục làm vía, làm vía giải hạn của
người Thái ở xã Môn Sơn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An, Khóa luận tốt
nghiệp.


[36]. Lương Tuấn Thương (2008), Tìm hiểu phong tục tang ma và
việc thực hiện nếp sống văn minh trong tang ma của người Thái ở Mường
Nọc, huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An, Khóa luận tốt nghiệp.