TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
KHOA VĂN HÓA DÂN TỘC THIỂU SỐ

VI VĂN TRƯỜNG

SỚ KHÂU MỚ (CÚNG CƠM MỚI)
CỦA NGƯỜI THÁI
Ở XÃ MÔN SƠN (CON CUÔNG, NGHỆ AN)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
CHUYÊN NGÀNH: QUảN LÝ NHÀ NƯớC Về VĂN HÓA DÂN TộC THIểU Số
MÃ SỐ : 52220110

Giảng viên hướng dẫn

: PGS.TS. Trần Bình

Sinh viên thực hiện

: Vi Văn Trường

Lớp

: VHDT 18A

Hà Nội - 2016


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành khóa luận này, em đã nhận được sự giúp đỡ tận tình,
hiệu quả của Ủy ban nhân dân huyện Con Cuông, Ủy ban nhân dân xã Môn

2.1.1. Quan niệm về hồn, vía ................. Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Các phi tổ tiên (phi hươn) ............ Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Ma dữ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Tên gọi, thời gian và địa điểm, qui môError! Bookmark not defined.
2.3. Mục đích, đối tượng thờ cúng ............ Error! Bookmark not defined.
2.4. Lễ vật dâng cúng ................................ Error! Bookmark not defined.
2.5. Những nghi thức chính của sớ khấu mớError! Bookmark not defined.
2.5.1. Nghi thức cúng tế ......................... Error! Bookmark not defined.
2.5.2. Văn tế........................................... Error! Bookmark not defined.
2.5.3. Kiêng kỵ liên quan ....................... Error! Bookmark not defined.
2.6. Ăn uống thụ lộc.................................. Error! Bookmark not defined.
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 ................................ Error! Bookmark not defined.
Chương 3 : BIẾN ĐỔI SỞ KHÂU MỚ (CÚNG CƠM MỚI)CỦA NGƯỜI
THÁI Ở MÔN SƠN HIỆN NAY ................... Error! Bookmark not defined.


3.1. Biểu hiện biến đổi sớ khâu mớ ở Môn Sơn hiện nayError! Bookmark not defined.
3.2. Nguyên nhân biến đổi ........................ Error! Bookmark not defined.
3.3. Vai trò, giá trị của sớ khấu mớ trong đời sốngError! Bookmark not defined.
3.3.1. Giá trị văn hóa.............................. Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Giá trị xã hội ................................ Error! Bookmark not defined.
3.3.3. Giá trị giáo dục ............................ Error! Bookmark not defined.
3.4. Một số khuyến nghị bảo tồn, phát huy giá trị của sớ khâu mớError! Bookmark not
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 ................................ Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................10
PHỤ LỤC ...................................................... Error! Bookmark not defined.


MỞ ĐẦU

Việt Nam với nền nông nghiệp lúa nước đã có từ lâu đời. Trải qua
nhiều biến cố lịch sử cho đến nay nông nghiệp vẫn giữ một vai trò rất qua
trọng. Con Cuông là một huyện miền núi của tỉnh Nghệ An với nền kinh
tế chủ yếu là nông nghiệp. Do đặc điểm sống của vùng thung lũng núi,
hoạt động sản xuất của người Thái phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên,
trong điều kiện khoa học kỹ thuật còn nghèo nàn, lạc hậu. Chính bởi vậy
tín ngưỡng và các phong tục ,tập quán của người dân đúc kết trong quá
trình sản xuất nông nghiệp đóng vai trò hết sức quan trọng. Có nhiều hình
thái tín ngưỡng nông nghiệp như: tín ngưỡng trong thời kỳ gieo hạt, tín
ngưỡng trong thu hoạch và bảo quản, tín ngưỡng liên quan đến con trâu...
những hình thái tín ngưỡng và phong tục, tập quán này tồn tại trong cộng
đồng người Thái ở xã Môn Sơn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An qua
nhiều giai đoạn lịch sử. Do tín ngưỡng và các phong tục, tập quán có vai
trò quan trọng và tính ứng dụng trong đời sống tinh thần của nhân dân
nên nó là đối tượng của nhiều nghành khoa học như: tôn giáo, xã hội học,
văn hóa dân gian, dân tộc học... Việc nghiên cứu sớ khâu mớ (cúng cơm
mới) là một hoạt động văn hóa, lễ tục mang màu sắc tín ngưỡng dân gian
truyền thống của đồng bào dân tộc Thái ở Môn Sơn nhưng nó không trượt
sâu vào mê tín dị đoan mà đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc, sẽ góp phần
làm sáng tỏ một hình thái tín ngưỡng dân gian của dân tộc Việt Nam nói
chung và dân tộc Thái nói riêng.
Văn hóa của dân tộc Thái rất phong phú. Lịch sử của họ được ghi
chép thành văn hoặc bằng truyền miệng thể hiện trong sản xuất, trong
sinh hoạt, mang đặc thù riêng không thể lẫn với dân tộc khác. Họ có trang
phục độc đáo, tiếng nói riêng biệt. Đặc biệt là các phong tục, tập quán
trong sản xuất nông nghiệp rất phức tạp, đa dạng và phong phú. Phong
tục, tập quán làm nên bản sắc riêng của mỗi dân tộc, việc nhận diện


phong tục, tập quán trong sản xuất nông nghiệp của người Thái chính là

Chương trình nghiên cứu Thái học Việt Nam: “Văn hóa và lịch sử
người Thái ở Việt Nam”, Nxb VHDT, Hà Nội, 1998.
Các công trình trên đây đã làm rõ nguồn gốc lịch sử, địa vực cư trú,
mô tả đời sống vật chất, tinh thần của người Thái. Tuy nhiên, cho đến nay
chưa có công trình nào nghiên cứu kỹ về sớ khâu mớ (cúng cơm mới) của
người Thái ở xã Môn Sơn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An mà chỉ viết
sơ lược, khái quát.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích
Góp phần nhận thức đúng đắn về giá trị, những biến đổi hiện nay và
giải pháp bảo tồn, phát huy lễ sớ khâu mớ (cúng cơm mới) của người
Thái ở xã Môn Sơn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Phác họa tổng thể về các điều kiện tự nhiên – xã hội và những nét
văn hóa xã truyền thống của người Thái ở xã Môn Sơn, huyện Con
Cuông, tỉnh Nghệ An.
- Tìm hiểu các đặc điểm của lễ sớ khâu mớ (cúng cơm mới) để thấy
được nét đặc sắc văn hóa của người Thái trong các nghi thức, nghi lễ.
- Tìm hiểu sự biến đổi của sớ khâu mớ (cúng cơm mới) hiện nay, so
với truyền thống thì hiện nay có biến đổi gì và có phù hợp với thời đại
không? Cần lưu giữ và bảo tồn những gì?
- xác định một số giải pháp nhằm giữ gìn và phát huy giá trị của sớ
khâu mớ (cúng cơm mới) của người Thái ở xã Môn Sơn, huyện Con Cuông,
Nghệ An.
4.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu lễ sớ khâu mớ
(cúng cơm mới) của người Thái ở xã Môn Sơn, huyện Con Cuông, tỉnh



DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Vi Văn An (2003), Góp thêm tư liệu về tên gọi và lịch sử cư trú của
nhóm Thái đường 7 tỉnh Nghệ An, Tạp chí Dân tộc học, số 2.
2. Vi Văn An (1999), Thiết chế bản mường truyền thống người Thái ở
miền Tây Nghệ An, Luận án tiến sĩ sử học, Hà Nội.
3. Trần Bình (2009), Văn hóa các dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc, Bài
giảng, ĐH văn hóa Hà Nội.
4. Trần Bình (2013), Các dân tộc thiểu số ở Việt Nam (Giáo trình dành
cho học sinh, sinh viên các nghành KHXH &Nhân văn), Nxb
Lao động, Hà Nội.
5. Vi Văn Biên (2006), Văn hóa vật chất của người Thái ở Thanh Hóa và
Nghệ An, Nxb Văn hóa Dân tộc, Hà Nội.
6. Cầm Cường (1993), Tìm hiểu văn hóa dân tộc Thái ở Việt Nam, Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội.
7. Phan Hữu Dật - Cầm Trọng (1995), Văn hóa Thái Việt Nam, Nxb Văn
hóa dân tộc, Hà Nội.
8. Lê Như Hoa (2001), Tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Nxb Văn hóa dân
tộc, Hà Nội.
9. Đinh Gia Khánh (1989), Trên đường tìm hiểu văn hóa dân gian, Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội.
10. Lã Văn Lô – Đặng Nghiêm Vạn (1968), Sơ lược giới thiệu các nhóm
dân tộc Tày – Nùng – Thái ở Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội,
Hà Nội.
11. Nguyễn Đình Lộc (1993), Các dân tộc thiểu số Nghệ An, Nxb Nghệ
An, Nghệ An.
12. Hoàng Lương (2004), Luật tục với việc bảo tồn và phát huy di sản văn
hóa truyền thống một số dân tộc Tây Bắc Việt Nam, Nxb Văn hóa
dân tộc, Hà Nội.