TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
KHOA VĂN HÓA DÂN TỘC THIỂU SỐ

HOÀNG LỆ QUYÊN

VĂN HÓA VẬT CHẤT TRUYỀN THỐNG CỬA NGƯỜI THÁI
Ở XÃ GIAO THIỆN, HUYỆN LANG CHÁNH, TỈNH THANH
HÓA TRONG XU THẾ BIẾN ĐỔI HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ VĂN HÓA DÂN TỘC THIỂU
SỐ
MÃ SỐ : 52220110

Giảng viên hướng dẫn

: TS. Nguyễn Anh Cường

Sinh viên thực hiện

: Hoàng Lệ Quyên

Lớp

: VHDT 18A

Hà Nội - 2016


LỜI CẢM ƠN
Trước tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến những Thầy, Cô giáo

1.2.1. Lịch sử hình thành và phân bố dân cư của người Thái ở Huyện
lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hộiError! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 1 ...................................... Error! Bookmark not defined.
Chương 2: CÁC THÀNH TỐ VĂN HÓA VẬT CHẤT TRUYỀN
THỐNGCỦA NGƯỜI THÁI Ở XÃ GIAO THIỆN, HUYỆN LANG
CHÁNH ......................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Nhà ở truyền thống của người Thái .... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Nguyên liệu làm nhà .................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Các dạng nhà ở truyền thống ........ Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Cách dựng nhà ............................. Error! Bookmark not defined.
2.1.4. Tập quán lên nhà mới ................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Trang phục truyền thống .................... Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Nguyên liệu và cách chế tác trang phụcError! Bookmark not defined.
2.2.2. Các thành tố của trang phục ......... Error! Bookmark not defined.
2.3. Đồ ăn, uống, hút truyền thống ............ Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Đồ ăn ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Đồ uống, hút ................................ Error! Bookmark not defined.
2.3.3. Cơ cấu bữa ăn và những kiêng kị trong ăn uốngError! Bookmark not defined.
2.4. Phương tiện vận chuyển ..................... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 2 ...................................... Error! Bookmark not defined.


Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP BẢO TỒN, PHÁT HUYCÁC GIÁ
TRỊ VĂN HÓA VẬT CHẤT (VẬT THỂ) CỦA NGƯỜI THÁIỞ XÃ
GIAO THIỆN, HUYỆN LANG CHÁNH ...... Error! Bookmark not defined.
3.1. Các giá trị của văn hóa vật chất truyền thống đối với đời
sốngngười Thái ở xã Giao Thiện ................ Error! Bookmark not defined.
3.2. Những biến đổi trong văn hóa vật chất truyền thống của người


nổi bật, là cơ sở để phân biệt tộc người Thái với những tộc người khác.
Trong xu hướng giao lưu và hội nhập hiện nay, văn hóa vật chất là một
trong những yếu tố chịu tác động trực tiếp và biến đổi nhanh chóng (thể
hiện rõ nhất ở các phương diện: nhà ở, trang phục, ăn uống, phương tiện
vận chuyển).
Người Thái ở xã Giao Thiện, huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa
là cư dân đã sinh sống lâu đời tại đây, hình thành cho mình những giá trị
và nét đặc trưng văn hóa truyền thống riêng biệt. Sau năm 1986, khi đất
nước thay đổi cơ cấu kinh tế thị trường, văn hóa (văn hóa vật chất và văn
hóa tinh thần) dần biến đổi do chịu sự tác động mạnh mẽ của kinh tế - xã
hội. Một trong những hệ quả của sự biến đổi đó là xu hướng mai một,
biến đổi những giá trị văn hóa truyền thống của cư dân nơi đây đang diễn
ra nhanh chóng.
Vấn đề đặt ra hiện nay đó là việc bảo tồn và phát huy những giá trị
văn hóa vật chất truyền thống của người Thái ở xã Giao Thiện, huyện
Lang Chánh. Để làm được điều này, trước hết phải nghiên cứu về văn hóa
của người Thái nơi đây từ trước khi đất nước mở cửa hội nhập (trước năm
1986), so sánh những yếu tố văn hóa vật chất truyền thống với văn hóa
vật chất hiện nay để thấy được sự biến đổi đó. Đồng thời, cần thâm nhập


sâu vào đời sống của người dân để tìm ra những giải pháp phù hợp nhằm
bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa vốn có.
Trên cơ sở và thực trạng hiện nay, tôi lựa chọn đề tài “Văn hóa vật
chất truyền thống của người Thái ở xã Giao Thiện, huyện Lang
Chánh, tỉnh Thanh Hóa trong xu thế biến đổi hiện nay” làm đề tài
khóa luận của mình. Bài nghiên cứu tập trung tìm hiểu về văn hóa vật
chất truyền thống (nhà ở, trang phục, ăn uống, phương tiện vận chuyển)
của người Thái và so sánh chúng với những giá trị văn hóa vật chất hiện
nay để tìm ra những biến đổi phù hợp và không phù hợp nhằm đưa ra một

sánh đối chiếu, thống kê, thu thập và xử lý tài liệu,... để phục vụ cho bài
nghiên cứu, đồng thời có thể so sánh được sự giống và khác nhau của
người Thái ở Giao Thiện với người Thái ở các địa phương khác.
5. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Cũng như các tộc người khác, đã có rất nhiều tác giả và nhóm tác
giả nghiên cứu, viết bài về người Thái ở Tây Bắc, Thanh Hóa, Nghệ
An,... Nhưng đại đa số đều tập chung nghiên cứu về người Thái ở Tây
Bắc trong khi người Thái cư trú ở khu vực Thanh Hóa, Nghệ An còn ít
được chú ý. Các năm gần đây, người Thái ở khu vực Thanh Hóa và Nghệ
An đã được chú ý nhiều hơn và có những bài, những công trình nghiên
cứu cụ thể về văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần. Các nghiên cứu về
văn hóa vật chất của người Thái không phải là đề tài mới mà đã được đề
cập nhiều lần, nhất là thời gian gần đây đã nhận được sự quan tâm của
Đảng và Nhà nước.Trong đó đã có nhiều cuốn sách và công trình nghiên
cứu của tác giả đi trước như: Cầm Cường (1993), Tìm hiểu về văn hóa
dân tộc Thái ở Việt Nam,Nxb Lao động xã hội, Hà Nội; Cầm Trọng
(1995), Văn hóa và lịch sử người Thái ở Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc,
Hà Nội;... Những nghiên cứu trên mang tính chất tổng quan, không tìm


hiểu sâu về nền văn hóa vật chất truyền thống. Gần đây, tác giả Vi Văn
Biên đã có công trình nghiên cứu Văn hóa vật chất của người Thái ở
Thanh Hóa và Nghệ An – Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, bài viết đã
cung cấp thông thông tin đầy đủ về người Thái ở vùng núi phía Tây của
Bắc Trung Bộ, đồng thời đưa ra những đặc điểm về văn hóa vật chất và
tinh thần của cư dân Thái hai tỉnh. Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu của đề
tài còn khá rộng. Hiện nay, chưa có nghiên cứu cụ thể nào tìm hiểu về
văn hóa vật chất của người Thái cư ở một khu vực địa lí nhất định là cấp
xã mà phần lớn là những nghiên cứu ở quy mô huyện, tỉnh. “Văn hóa vật
chất truyền thống của người Thái ở xã Giao Thiện, huyện Lang Chánh,

2. Vương Anh (2001), Tiếp cận Văn hóa Thái xứ Thanh, Nxb Văn
hóa Thông tin, Hà Nội.
3. Vi Văn Biên (2006), Văn hóa vật chất của người Thái ở Thanh
Hóa và Nghệ An, Tạp chí Văn hóa, Hà Nội.
4. Trần Bình (2001), Tập quán hoạt động kinh tế của một số dân
tộc Tây Bắc Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội.
5. Trần Bình (2013), Các dân tộc thiểu số ở Việt Nam (Giáo trình
dành cho sinh viên các ngành KHXH & Nhân văn), Nxb Lao động xã hội,
Hà Nội.
6. Trần Văn Bính (1996), Văn hóa các dân tộc trong quá trình mở
cửa ở nước ta hiện nay, Nxb Chính trị Quốc Gia, Hà Nội.
7. Cầm Cường (1993), Tìm hiểu về văn hóa dân tộc Thái ở Việt
Nam, Nxb Lao động xã hội, Hà Nội.
8. Phan Hữu Dật, Cầm Trọng (1995), Văn hóa Thái Việt Nam, Nxb
Văn hóa dân tộc, Hà Nội.
9. Dư địa chí huyện Lang Chánh (được tổng hợp và biên soạn), Tài
liệu tham khảo.
10.

Nguyễn Khoa Điềm (2001), Xây dựng và phát triển nền văn

hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Nxb Chính trị Quốc Gia,
Hà Nội.
11.

Lê Sỹ Giáo (1991), Đặc điểm phân bố các dân tộc miền núi

Thanh Hóa, Tạp chí Dân tộc hoc, số 2.