SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG
& ĐT
PHỐTHANH
THANHHÓA
HÓA
SỞ
GIÁOGD
DỤC
VÀTHÀNH
ĐÀO TẠO
=====================
PHÒNG GD
& ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA
=====================

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC CÁ THỂ HÓA
MỘT MÔN
SỐ BIỆN
PHÁP
DẠY
HỌC
CÁLỚP
THỂ5HÓA
TOÁN
CHO
HỌC
SINH


1

2. PHẦN NỘI DUNG

2

2.1. Cơ sở lí luận

2

2.2. Thực trạng vấn đề

2

2.3. Các biện pháp dạy học cá thể hóa môn Toán cho học sinh lớp 5

3

2.4. Hiệu quả của việc vận dụng các biện pháp dạy học cá thể hóa

15

Môn Toán cho học sinh lớp 5
3. KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ

17

2


1. 4. Các phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp đọc sách và tài liệu
- Phương pháp trò chuyện
- Phương pháp quan sát khách quan
- Phương pháp thăm dò
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục
3


2. NỘI DUNG
2.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN
Dạy học cá thể hóa là phương pháp giảng dạy yêu cầu người giáo viên
phải quan tâm tới từng đối tượng HS, dạy cho từng cá nhân chứ không phải dạy
theo số đông. Muốn vậy, GV phải nắm được năng lực tiếp nhận và cả đặc điểm
tâm sinh lý của từng em. Bởi vì mỗi con người không ai giống ai mà có những
đặc điểm khác nhau.
Việc kết hợp giữa giáo dục đối tượng “đạt chuẩn kiến thức, kĩ năng” với
giáo dục đối tượng “năng khiếu” trong dạy học ở trường phổ thông cần được
tiến hành theo các tư tưởng chủ đạo sau:
Trong việc dạy học phải biết lấy trình độ phát triển chung và điều kiện
chung của HS trong lớp làm nền tảng, phải hướng vào những yêu cầu thật cơ
bản. Người giáo viên phải biết lựa chọn nội dung và phương pháp dạy học phù
hợp với trình độ và điều kiện chung của lớp.
Sử dụng những biện pháp phân hoá đưa đối tượng HS ở mức độ dưới
chuẩn kiến thức, kĩ năng lên trình độ chung.
Trong cùng một giờ dạy, GV có thể bổ sung những kiến thức ngoài chuẩn
kiến thức, kĩ năng cho đối tượng HS năng khiếu sau khi đă hoàn thành xong
những yêu cầu cơ bản của giờ học.
Yêu cầu xã hội đối với HS vừa có sự giống nhau về những đặc điểm cơ bản
của người lao động trong cùng một xã hội, vừa có sự khác nhau về trình độ nhận

- Giáo viên tiểu học phải dạy nhiều môn nên thời gian chuyên sâu cho từng
môn còn ít.
- Thời lượng dành cho các tiết thực hành của học sinh khối 5 rất ít (chỉ còn
1 tiết thực hành trong một tuần) .
- Một số học sinh khả năng chú ý trong tiết học chưa cao. Một số em cảm
thấy mỏi mệt khi tham gia học tập.
- Khả năng tư duy sáng tạo của các em còn nhiều hạn chế.
2.3. CÁC BIỆN PHÁP DẠY HỌC CÁ THỂ HÓA MÔN TOÁN CHO
HỌC SINH LỚP 5
2.3.1. Giáo viên cần nắm vững đối tượng học sinh trong lớp
Để thực hiện việc dạy học cá thể hóa cho học sinh đạt hiệu quả, việc nắm
và phân hóa đối tượng học sinh trong lớp là việc làm vô cùng cần thiết. Bởi có
phân hóa được học sinh thì người giáo viên mới có thể chọn hệ thống phương
pháp, hệ thống câu hỏi, bài tập phù hợp với các đối tượng. Việc này giúp cho
học sinh hứng thú trong học tập, hiệu quả của giờ học từ đó được nâng lên.
Để nắm rõ được các đối tượng HS trong lớp, GV tìm hiểu đối tượng thông
qua các cách:
- Ngay từ đầu năm học, khi mới nhận lớp, giáo viên trao đổi với giáo viên
chủ nhiệm lớp năm trước để biết đặc điểm, lực học của từng em. Đồng thời tìm
hiểu trình độ học sinh còn được giáo viên thực hiện qua việc tìm hiểu kết quả
học tập năm học trước.
- Quan sát việc học tập của HS trong các giờ học, qua việc học bài và chuẩn
bị bài ở nhà. GV cần thường xuyên chấm bài trên lớp.
5


- Tăng cường hỏi – đáp trong các giờ học, ngoài giờ học. Thông qua hệ
thống câu hỏi mở để phát hiện học sinh hoàn thành tốt nội dung môn toán.
- Trao đổi với phụ huynh về việc học của HS ở nhà.
- Trao đổi với học sinh trong ban cán sự lớp, trao đổi với HS khác trong lớp.

+ Hướng dẫn học sinh hoạt động nhóm để tìm ra kiến thức hay cũng có
thể tìm ra kiến thức mới trên cơ sở là hệ thống câu hỏi gợi ý, quan sát kênh hình
6


trong sách giáo khoa,...Việc thành lập các nhóm học tập để tiếp thu kiến thức
mới cũng có thể chia nhóm ngẫu nhiên hoặc chia nhóm cùng trình độ,...
- Trân trọng, khuyến khích mọi cách giải quyết của HS, giúp các em lựa
chọn cách giải quyết hợp lí nhất.
- Tổ chức cho HS thực hành, vận dụng kiến thức mới học để học sinh được
“học qua làm”, góp phần giúp HS tự chiếm lĩnh kiến thức mới, bằng cách sử
dụng các bài tập trong SGK để tổ chức cho HS tự làm bài theo năng lực của
mình.
- Dự kiến hệ thống câu hỏi phù hợp với từng đối tượng học sinh
+ Đối với đối tượng học sinh hoàn thành tốt môn toán: Hệ thống câu hỏi
của giáo viên không đưa ra nhiều, câu hỏi chỉ mang tính chất gợi ý. Sau khi đã
nắm vững lí thuyết, khuyến khích học sinh tự vận dụng để giải các bài tập.
+ Đối với học sinh ở mức độ hoàn thành bài và hoàn thành còn chậm
trong tiết học: Hệ thống câu hỏi phải được chẻ nhỏ ra, các câu hỏi mang tính cụ
thể. Đối tượng này thường rụt rè nên giáo viên năng động viên khi học sinh có
sự tiến bộ cho dù là nhỏ. Sau khi nắm vững lí thuyết, đến phần thực hành thì
giáo viên cần yêu cầu nhắc lại lí thuyết trước khi làm mỗi bài tập để học sinh
nhớ và vận dụng được.
- Học sinh chuẩn bị tốt cho tiết học kiến thức mới ở nhà. Học sinh tiểu học
hiện nay không phải làm bài tập về nhà. Song việc này không đồng nghĩa với
việc làm bài tập ở nhà mà là, việc làm này giúp học sinh tăng khả năng tự học và
luôn tự tin vào bản thân. Việc chuẩn bị bài ở nhà, giáo viên yêu cầu các đối
tượng học sinh như sau:
+ Đối với đối tượng HS hoàn thành tốt, giáo viên yêu cầu học sinh tự đọc
sách giáo khoa, tìm cách thực hiện các ví dụ (ở phần bài mới) và trả lời được câu

cũ vừa được kiểm tra (đổi đơn vị đo độ dài) để đổi đơn vị đo từ mét ra xăng-timét sau đó cộng như cộng hai số tự nhiên (đơn vị là xăng-ti-mét). Cuối cùng là
đổi kết quả từ xăng-ti-mét ra mét:
Đổi: 1,84m = 184 cm
2,45 m = 245 cm
184
+ 245
429(cm)
429 cm = 4,29 m. HS tìm được độ dài đường gấp khúc ABC là 4,29 m.
+ Đối với đối tượng HS ở mức độ hoàn thành bài và HS hoàn thành bài
chậm, HS sẽ lúng túng, nhưng nhờ sự thảo luận trong nhóm nên cũng hiểu ra.
Nếu nhóm nào chưa giải quyết được thì giáo viên sẽ gợi ý cho nhóm đó bằng hệ
thống câu hỏi:
+ Để tìm được độ dài đường gấp khúc ABC, cần làm thế nào? (Thực
hiện phép cộng: 1,84 m + 2,45 m = ? )
+ Chúng ta đã biết cộng hai số thập phân chưa? (chưa biết)
+ Chúng ta đã biết cách cộng hai số tự nhiên chưa? (đã biết rồi).
+ Vậy có thể đổi số đo thập phân có đơn vị mét ví dụ 1 sang đơn vị nào
để có thể thành số đo là số tự nhiên? (xăng-ti-mét hoặc mi-li-mét)
8


+ Với các số đo trong ví dụ 1, ta nên đổi từ mét sang xăng-ti-mét hay
mi-li-mét thì thuận tiện hơn? Vì sao? (đổi thành xăng-ti-mét vì sẽ được số nhỏ
hơn, dễ cộng hơn)
Với hệ thống câu hỏi chẻ nhỏ như vậy, học sinh được đánh giá ở mức
độ hoàn thành hoặc hoàn thành chậm sẽ có thể dễ dàng tự tìm ra kiến thức.
Yêu cầu học sinh kết luận lại: 1,84 m + 2,45 m = 4,29m
- Giáo viên chốt lại: 1,84 m + 2,45 m = 4,29m
- Yêu cầu HS không đổi đơn vị đo, tìm cách cộng hai số thập phân
1,84 m + 2,45 m = ?m

9


cùng trình độ để HS hoàn thành tốt có điều kiện mở rộng kiến thức còn HS hoàn
thành bài chậm nắm bài tốt hơn.
- Giúp HS tự phát hiện ra mối liên hệ giữa bài tập và các kiến thức đã học,
từ đó lựa chọn, sử dụng những kiến thức thích hợp để giải bài tập.
- Giúp HS tự luyện tập, thực hành theo khả năng của từng em, không dạy
học “đồng loạt”, “bình quân”. Khi tổ chức cho HS làm bài, chữa bài GV cần
quan tâm đến từng đối tượng HS.
Ví dụ: Dạy dạng bài: Luyện tập ( tiết 135 - Môn Toán – lớp 5)
Mục tiêu tiết day:
Học sinh biết: - Biết tính thời gian của một chuyển động đều.
- Biết quan hệ giữa thời gian, vận tốc và quãng đường.
Ở tiết học trước, HS đã được học về quy tắc và công thức tính thời gian của
một chuyển động đều. Tiết học này giúp HS củng cố lại kiến thức đã học qua
việc luyện tập các bài tập theo yêu cầu của Chuẩn kiến thức, kĩ năng. (Bài tập 1,
2, 3).
* Bài 1 và bài 3:
Bài 1: Viết số thích hợp vào ô trống:
S (km)
261
78
165
96
V ( km/giờ )
60
39
27,5
40

bài tập sai. GV đưa ra các câu hỏi gợi ý cho HS. Chẳng hạn:
+ Hai đại lượng đã biết có đơn vị đo hợp lí chưa? ( chưa hợp lí vì vận tốc
của ốc sên tính theo đơn vị cm/phút, còn quãng đường tính theo đơn vị mét)
+ Trước khi tìm thời gian của chuyển động, cần làm gì trước? (đổi quãng
đường sang đơn vị xăng-ti-mét)
+ Vì sao lại đổi quãng đường sang đơn vị xăng-ti-mét ? ( vì vận tốc tính
theo đơn vị cm/phút)
+ Muốn tìm thời gian con ốc sên bò, chúng ta cần làm thế nào? ( lấy quãng
đường chia cho vận tốc )
Cụ thể:
Đổi: 1,08 m = 108 cm
Thời gian ốc sên bò là:
108 : 12 = 9 (phút )
Đáp số: 9 phút
- Đối với đối tượng HS hoàn thành tốt: HS thực hiện bài tập như trên và
làm cách khác sáng tạo bằng cách thực hiện phép đối đơn vị vận tốc từ cm/phút
sang đơn vị m/phút : lấy vận tốc theo đơn vị cm/phút chia cho 100.
Cụ thể:
Đổi 12cm/phút = 0,12 m/phút
Thời gian ốc sên bò là: 1,08 : 0,12 = 9 (phút)
GV yêu cầu đối tượng HS hoàn thành tốt làm thêm bài tập còn lại (bài 4).
GV tổ chức cho HS trình bày cách làm và kết quả trước lớp:
+ Bài 4: Một con rái cá có thể bơi với vận tốc 420m/phút. Tính thời gian để
rái cá bơi được quãng đường 10,5 km.
Như vậy, với cách tổ chức dạy học như trên, HS được thực hành theo khả
năng của từng em, giúp HS ở mức độ hoàn thành bài chậm và hoàn thành bài
giải quyết các bài tập trong một tiết học, HS hoàn thành tốt làm thêm bài tập ở
mức độ nâng cao.
2.3.2. Dạy học cá thể hóa thông qua việc hướng dẫn HS tự học ở nhà.
11

nhà :
- Đối với HS ở mức độ chưa hoàn thành :
+ Học thuộc các quy tắc tính vận tốc, quãng đường, thời gian và các công
thức liên quan đến bài toán chuyển động ngược chiều trong cùng một thời gian.
+ Hoàn thành nốt các bài tập theo yêu cầu của tiết học.
- Đối với HS ở mức độ hoàn thành:
+ Ôn lại các quy tắc tính vận tốc, quãng đường, thời gian.

12


+ Học thuộc các công thức của môn Toán liên quan đến bài toán chuyển
động ngược chiều trong cùng một thời gian.
- Đối với HS hoàn thành tốt:
+ Tự tìm bài tập để làm, đọc thêm tài liệu theo các dạng toán đã học.
+ Tự đặt các đề toán liên quan đến dạng toán chuyển động ngược chiều
trong cùng một thời gian và không cùng thời gian.
GV thu bài của HS, chấm bài và nhận xét cho HS để HS biết được mức độ
nắm dạng toán.
Với các biện pháp trên gợi cho HS sự đam mê học hỏi, tự tìm tòi theo khả
năng của mình. Tuy nhiên, GV cần lưu ý tuỳ từng loại đối tượng mà ra những
yêu cầu thích hợp cho đối tượng đó.
Như vậy, trong quá trình dạy học tùy vào nội dung bài học, vào những thời
điểm thích hợp để tổ chức dạy học cá thể hóa . Biện pháp này được áp dụng khi
trình độ HS có sự sai khác lớn, có nguy cơ yêu cầu quá cao hoặc quá thấp nếu
cứ dạy học đồng loạt. Để dạy học cá thể hoá được hiệu quả, GV có thể áp dụng
dạy học theo cặp hoặc theo nhóm. Với những hình thức này, có thể tận dụng chỗ
mạnh của một số HS này để điều chỉnh nhận thức cho những HS khác. Thông
qua hình thức này có sự tác động qua lại giữa các HS trong quá trình dạy học.
HS được rèn luyện cách thức làm việc để cùng hoạt động chung nhằm thực hiện

Với hệ thống câu hỏi như trên được thiết kế theo mức độ từ dễ đến
khó để tất cả các đối tượng HS trong lớp có thể tham gia.
Ví dụ: Dạy bài : Cộng hai số thập phân (Tiết 48– Môn Toán - Lớp 5)
Để củng cố kiến thức bài học, GV tổ chức cho HS chơi trò chơi “ Ghép
đôi” : GV làm các tấm thẻ ghi phép tính và các tấm thẻ ghi kết quả phép tính.
HS tham gia chơi, mỗi em sẽ cầm một tấm thẻ. HS tìm tấm thẻ có kết quả đúng
để ghép thành đôi.
Chẳng hạn:
15,2 + 4,9

20,1

14 + 23,5

37,5

52,8 + 4,95

57,75

145, 8 + 21,75

167,55

*Tổ chức hoạt động “ Rung chuông vàng”
Tổ chức cho HS tham gia hoạt động “ Rung chuông vàng” là biện pháp
giúp GV phân hóa đối tượng HS trong quá trình dạy học. GV chuẩn bị hệ thống
câu hỏi từ dễ đến khó. Câu hỏi có nội dung củng cố và mở rộng các kiến thức
của tất cả các môn học, trong đó có môn Toán .
Ví dụ: Tổ chức cho HS trong khối 5 thi với hình thức “Rung chuông vàng”, tất

Câu 8: Tìm 4 phân số lớn hơn

3
3
nhưng nhỏ hơn
5
4

Đáp án:

15 15 15 15
; ;
;
24 23 22 21

Câu 9: Hồng mua một quyển sách vì được giảm 15 % giá bìa nên chỉ phải trả
13 600 đồng . Hỏi giá bìa của quyển sách là bao nhiêu ?
Đáp án: 16 000 đồng
Câu 10: Tổng của hai số chẵn bằng 120. Tìm hai số đó biết giữa chúng có tất cả
10 số lẻ?
Đáp án: 50 và 70
* Tổ chức Câu lạc bộ Toán
Việc tổ chức Câu lạc bộ Toán theo khối nhằm giúp đối tượng HS hoàn
thành tốt phát triển khả năng tư duy, trí thông minh, nâng cao kiến thức. Bên
cạnh đó, HS tham gia Câu lạc bộ được định hướng về việc học, cách sưu tầm tài
liệu và biết cách tự học. Câu lạc bộ Toán được tổ chức 1buổi/tuần và HS tự
nguyện đăng kí tham gia.

15


6m2 5dm2 = ………… m2.
7250dm3 = ………………m3
16


(Đáp án: 6m2 5dm2 = 6,05m2.
7250dm3 = 7,25 m3 )
Câu 3: Tính diện tích hình tròn có bán kính 6 cm ? (Đáp án: 113,04 cm2 )
Câu 4: Tính thể tích hình lập phương có cạnh 1,5 cm? (Đáp án: 3,375 cm3)
Câu 5: Tính thể tích hình hộp chữ nhật có chiều dài 6dm, chiều rộng 5dm và
chiều cao 4 dm? (Đáp án: 120 dm3)
Tóm lại, dạy học cá thể hóa là một quan điểm sư phạm tiến bộ, đòi hỏi GV
phải có những kỹ năng tiếp cận, nắm bắt được đối tượng để từ đó có phương
pháp dạy phù hợp. Giáo viên cần phải linh động trong việc giảng dạy. GV được
chủ động đưa ra kế hoạch giảng dạy, nhưng vẫn đảm bảo dạy đủ, dạy đúng kiến
thức theo chuẩn kiến thức, kĩ năng quy định. Song giáo viên cần có sự chuẩn bị
cả về kế hoạch bài học và đồ dùng dạy học. Dự đoán trước những tình huống cụ
thể xảy ra và chuẩn bị sẵn hệ thống câu hỏi gợi mở để học sinh dễ dàng tiếp thu
kiến thức.
2.4. HIỆU QUẢ CỦA VIỆC VẬN DỤNG CÁC BIỆN PHÁP DẠY HỌC CÁ
THỂ HÓA MÔN TOÁN CHO HỌC SINH LỚP 5.
Để kiểm chứng tính đúng đắn và tính khả thi của đề tài, tôi đã vận dụng các
biện pháp dạy học cá thể hóa vào dạy học trong hai năm học 2015-2016 và
2016- 2017. Sau 2 năm học vận dụng, kết quả đạt được như sau:
- Đối với HS: Tất cả HS đều chăm học, hứng thú trong học tập. Đối tượng
học sinh ở mức dưới chuẩn kiến thức, kĩ năng không còn tự ti, học sinh ở mức
độ trên chuẩn kiến thức, kĩ năng không nhàm chán trong học tập, chủ động, tích
cực trong học tập. Kết quả cụ thể:
+ Năm học 2015- 2016: 100% HS hoàn thành chương trình bậc tiểu học,
trong đó có 1 HS đạt Huy chương Bạc kì thi Toán tuổi thơ cấp Quốc gia.

Để đạt được hiệu quả của việc dạy học cá thể hóa trong nhà trường, người
giáo viên cần :
Tìm hiểu, nắm vững đối tượng HS trong lớp phụ trách để dạy học đạt hiệu
quả.
Tìm hiểu kĩ nội dung chương trình giáo dục kết hợp với mục tiêu đào tạo,
nắm chắc yêu cầu trọng tâm bài giảng kết hợp với việc hệ thống toàn bộ chương
trình (thường xuyên học tập, nghiên cứu, củng cố, không ngừng nâng cao kiến
thức).
Nắm chắc tình hình học sinh về tâm lý, hoàn cảnh và khả năng tiếp thu,
thực hành bài học của từng học sinh (thường xuyên gần gũi, quan sát tìm hiểu và
lắng nghe học sinh).
Biên soạn, thiết kế giờ dạy, tổ chức học sinh học tập, rèn luyện và thực
hành hiệu quả trong điều kiện của lớp học và thiết bị dạy học có được (thường
xuyên thực hành, tích lũy kinh nghiệm và tư duy về đặc điểm của cá nhân học
sinh).
3.2. Kiến nghị:
- Giáo viên cần đầu tư thời gian chuẩn bị kế hoạch bài học phù hợp đối
tượng học sinh của lớp phụ trách.
- Giáo viên cần bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng , trình độ học sinh để có
hệ thống bài tập, câu hỏi phù hợp với từng đối tượng HS.
- Giáo viên phải linh hoạt, sáng tạo trong việc sử dụng các phương pháp
và hình thức dạy học phù hợp nội dung, tính chất từng bài, căn cứ tình hình thực
tế của trường mình, lớp mình để tất cả các đối tượng học sinh được tham gia học
tập có hiệu quả.
- Giáo viên cần tăng cường trao đổi chuyên môn với đồng nghiệp trong
các buổi sinh hoạt chuyên môn. Tăng cường dự giờ đồng nghiệp để học hỏi kinh
nghiệm dạy hoc.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 10 tháng 3 năm 2017

xếp loại
(Phòng, Sở,
Tỉnh...)

Kết quả
đánh giá
xếp loại (A,
B, hoặc C)

Năm học
đánh giá xếp
loại

Dạy giải toán bằng sơ đồ
đoạn thẳng cho HS tiểu
học

Sở GD & ĐT
Thanh Hóa

C

2008-2009

21