SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
HIỆU QUẢ DẠY HỌC TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN
VĂN BẢN “VIẾNG LĂNG BÁC” TRONG CHƯƠNG TRÌNH
NGỮ VĂN LỚP 9, Ở TRƯỜNG THCS HOẰNG ANH

Người thực hiện: Lê Thị Bích Hợp
Chức vụ:
Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Hoằng Anh
SKKN thuộc môn:
Ngữ văn

THANH HÓA NĂM 2017
MỤC LỤC


NỘI DUNG
1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài.
1.2. Mục đích nghiên cứu.
1.3. Đối tượng nghiên cứu.
1.4. Phương pháp nghiên cứu.
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
2.3. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1. Xác định môn học cần tích hợp

TRANG
1
1
1
2
2
2
2
3
3
4
4
5
5
6
6
6
14
14
14
15


1. MỞ ĐẦU:
1.1. Lý do chọn đề tài:
Như chúng ta đã biết đổi mới phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền
thụ một chiều, rèn luyện tư duy sáng tạo và tích cực để học sinh chủ động nắm
bắt kiến thức được coi là nhiệm vụ trọng tâm của công tác giáo dục. Muốn thực
hiện được nhiệm vụ này, trong mỗi giờ học giáo viên phải tạo được hứng thú
cho học sinh để các em say mê và tự giác học tập. Trong những năm gần đây

dạy học Ngữ văn lớp 9 ở trường THCS Hoằng Anh. Tìm hiểu và thực nghiệm
một số văn bản có thể tích hợp được kiến thức của nhiều môn học. Nhằm tạo
không khí hứng thú, say mê cho học sinh khối 9 ở trường THCS Hoằng Anh lứa tuổi hiếu động thích khám phá, tìm tòi và thể hiện, giúp cho các tiết học
không bị đơn điệu, nhàm chán mà còn có thể củng cố được nhiều kiến thức
ở các bộ môn khác. Qua đó rèn luyện tư duy suy luận, kĩ năng liên hệ, tổng hợp,
đánh giá, nhận xét, so sánh, đối chiếu… và nhiều kĩ năng khác cho học sinh.
1


1.3. Đối tượng ngiên cứu:
Cách thức dạy học tích hợp kiến thức liên môn văn bản “Viếng lăng Bác”
trong chương trình Ngữ văn lớp 9, ở trường THCS Hoằng Anh.
1.4. Phương pháp nghiên cứu:
Trong quá trình thực hiện đề tài này, tôi đã vận dụng và phối hợp nhiều
phương pháp trong đó có các phương pháp cơ bản sau:
- Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp phân tích.
- Phương pháp điều tra.
- Phương pháp đối chiếu, so sánh, tổng hợp.
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại, đang được quan tâm
nghiên cứu và áp dụng vào dạy học. Chúng ta đều thấy rằng, việc dạy học tích
hợp chỉ mới được thực hiện ở những mức độ thấp như liên hệ, phối hợp các kiến
thức, kĩ năng thuộc các môn học hay phân môn khác nhau để giải quyết một vấn
đề. Hiện nay, xu hướng tích hợp vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu, thử
nghiệm và áp dụng vào đổi mới chương trình dạy học.
Dạy học tích hợp không phải là mới đối với môn Ngữ Văn, lâu nay ta vẫn
tích hợp giữa các phân môn trong cùng một bộ môn, như trong bài giảng tác
phẩm văn học có Tiếng Việt, có Tập làm văn. Tích hợp các phân môn tạo nên sự

qua kiểm tra khảo sát chất lượng đầu năm, kết quả đạt được như sau:
Lớp Tổng
Số học sinh hứng thú
Số học sinh biết cách tiếp cận
số HS
với giờ học Ngữ văn.
văn bản và thực hành tốt.
9A
26
10 (38.5%)
6 (23.1%)
9B
24
11 (45.8%)
9 (37.5%)
Kết quả khảo sát chưa cao do nhiều nguyên nhân.
- Thứ nhất, giáo viên chưa làm cho các em say mê học văn. Trong những năm
qua giáo viên có áp dụng dạy học theo chủ đề tích hợp lên môn và cũng nộp bài
dự thi về Phòng giáo dục và đào tạo thành phố Thanh Hóa, nhưng việc áp dụng
trong dạy học còn chưa được thường xuyên.
- Thứ hai, điều kiện cơ sở vật chất trang thiết bị (máy chiếu), tài liệu phục vụ
cho việc dạy học trong nhà trường còn hạn chế.
- Thứ ba, do xu thế chọn ngành nghề hiện nay nên đa số học sinh và phụ huynh
chỉ coi trọng các môn khoa học tự nhiên mà xem nhẹ các môn khoa học xã hội.
Xuất phát từ thực tiễn nhiều năm giảng dạy môn Ngữ Văn 9, tôi cảm nhận
được: Muốn học sinh hứng thú với môn học, muốn giờ học có hiệu quả cao
không thể không đổi mới phương pháp. Trong khi kiến thức ngày càng đa dạng,
có xu hướng xích gần. Đặc biệt là các môn khoa học xã hội có sự gắn kết chặt
chẽ. Thậm chí ở một số môn học kiến thức đôi khi còn chồng chéo lên nhau. Do
đó, làm thế nào để học sinh không nhàm chán, làm thế nào để các em biết vận

Tiết theo
PPCT
1;2

2

6;7

3

11

Văn bản

Môn học tích hợp liên môm

Phong cách Hồ - Môn Lịch sử: Nói về con đường hoạt động
Chí Minh.
cách mạng của Bác Hồ.
- Môn GDCD: Giáo dục tấm gương đạo đức
Hồ Chí Minh, hưởng ứng cuộc thi “Học tập
và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh”.
- Giáo dục các kỹ năng sống cho học sinh...
Đấu tranh cho - Môn Lịch sử: Nói về các cuộc chiến tranh,
một thế giới vũ khí hạt nhân, các thảm họa của vũ khí hạt
hòa bình.
nhân.
- Môn GDCD: Giáo dục học sinh tình đoàn
kết, yêu chuộng hòa bình…

* Môn Lịch sử: Có ý thức trân trọng, gìn giữ và phát huy những giá trị
tốt đẹp về vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc - Chủ tịch Hồ Chí Minh và lăng Chủ tịch
Hồ Chí Minh. Tìm hiểu thêm trong chương trình Lịch sử 9: “Bài 30: Hoàn thành
giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (1973 - 1975)”.
[8]
* Môn Giáo dục công dân: Tích hợp học tập và làm theo tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh: Vẻ đẹp tỏa sáng của lãnh tụ Hồ Chí Minh: Lí tưởng độc lập,
tự do, sự hy sinh quên mình vì hạnh phúc dân tộc, tình yêu thương nhân loại, lẽ
sống giản dị, đức khiêm tốn...Thông qua những tiết học ở lớp 9 “Bài 4: Bảo vệ
hòa bình; bài 7: Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc.”
[9]
* Môn Âm nhạc: Trân trọng và yêu thích những bài hát ca ngợi Chủ tịch
Hồ Chí Minh. Nghe bài hát “Viếng lăng Bác” do nhạc sĩ Hoàng Hiệp phổ nhạc.
* Tích hợp giáo dục các kỹ năng sống cho học sinh:
- Tự nhận thức được vẻ đẹp nhân cách Hồ Chí Minh, qua đó xác định giá trị cá
nhân cần phấn đấu học tập và làm theo tấm gương Chủ tịch Hồ Chí Minh.
- Suy nghĩ sáng tạo: đánh giá, bình luận về ước muốn của nhà thơ, về vẻ đẹp
những hình ảnh trong bài thơ.
2.3.3. Chuẩn bị đồ dùng, thiết bị dạy học.
Với tốc độ phát triển nhanh chóng của ngành khoa học công nghệ thông
tin, thì văn hóa đọc không còn giữ vị trí độc tôn như trước mà đã bị văn hóa
nghe nhìn lấn át. Học sinh có thể ngồi hàng giờ, hay cả buổi bên chiếc ti vi, điện
thoại nhưng cũng chỉ để giải trí chứ ít khi xem thời sự, những thước phim tư
liệu. Đôi khi có đọc sách thì cũng là sách truyện tranh, còn đối với các loại sách
tham khảo phục vụ cho môn học lại ngại đọc. Vì vậy việc dạy học bằng hình ảnh
trực quan sinh động là rất cần thiết.
Vì vậy giáo viên cần chuẩn bị tốt các thiết bị dạy học như: máy chiếu,
loa…ảnh chân dung nhà thơ Viễn Phương, tư liệu về tác giả, tác phẩm, ảnh minh
họa lăng Bác, video clips bài hát “Viếng lăng Bác”, video clips Những giờ phút
cuối đời của Bác Hồ.

của tác phẩm.
2.3.5. Hướng dẫn học chuẩn bị bài.
Giáo viên hướng dẫn học sinh cách tìm hiểu, tiếp cận tác phẩm. Học sinh
sưu tầm, vận dụng kiến thức của các môn học Ngữ văn, Lịch sử, Giáo dục công
dân, Âm nhạc,…để soạn bài theo sự hướng dẫn của giáo viên. Có thể sưu tầm cá
nhân hoặc trao đổi, thu thập thông tin theo nhóm.
2.3.6. Thực nghiệm theo tiến trình bài soạn.
2.3.7. Đánh giá rút kinh nghiệm.
Sau mỗi tiết học cần rút kinh nghiệm qua phương pháp trắc nghiệm hứng
thú của học sinh và qua bài kiểm tra định kì. Vì khối lượng kiến thức của các
văn bản được học trong chương trình Ngữ văn 9 thường có dung lượng khá dài.
Trong khi với một tiết học 45 phút, giáo viên phải hướng dẫn học sinh tìm hiểu
kĩ, hiểu sâu để rèn cho các em khả năng cảm thụ văn học, kĩ năng cơ bản để các
em thi vào lớp 10. Vậy nên ta phải thiết kế giáo án như thế nào để vừa đảm
bảo kiến thức trọng tâm của bài, vừa tích hợp được với các kiến thức khác.
Dưới đây tôi xin trình bày bài dạy thực nghiệm mà bản thân thực
hiện và đã đạt hiệu quả cao trong năm học 2016-2017:
BÀI DẠY THỰC NGHIỆM
Ngày soạn: 19/02/2017
Ngày dạy: 24/02/2017
Tiết 117:
VIẾNG LĂNG BÁC
(Viễn Phương)
I. MỤC TIÊU:
1. Kiến thức:
- Cảm nhận được cảm xúc chân thành, tha thiết của người con miền Nam đối với
Bác Hồ kính yêu.
- Thấy được sáng tạo nghệ thuật độc đáo của tác giả thể hiện trong bài thơ.
6


tác giả Viễn Phương?
1. Tác giả: Viễn Phương (1928- Khái quát và giới thiệu một số tác phẩm 2005), tên thật Phan Thanh Viễn,
khác: Đám cưới giữa mùa xuân, Như mây quê ở An Giang.
mùa xuân...
- Là một trong những cây bút có
mặt sớm nhất của lực lượng văn
nghệ giải phóng miền Nam.
- Thơ ông thường khám phá, ngợi
ca vẻ đẹp của nhân dân đất nước.
- Lối viết nhỏ nhẹ, trong sáng, giàu
cảm xúc.

7


Chân dung nhà thơ Viễn Phương

2. Tác phẩm:
- Sáng tác tháng 4 năm 1976, in
trong tập thơ “Như mây mùa xuân”
(1978)
- Thể thơ: tám chữ
- Phương thức biểu đạt: miêu tả,
biểu cảm

H: Bài thơ Viếng lăng Bác ra đời trong
hoàn cảnh nào?
Tích hợp môn Lịch sử: Bài thơ được
sáng tác trong hoàn cảnh và không khí
lịch sử đặc biệt của dân tộc. Năm 1976

gì? (niềm xúc động thành kính thiêng
liêng, lòng biết ơn và tự hào pha lẫn nỗi
xót xa). Cảm xúc ấy được thể hiện theo
trình tự nào?
H: Em hãy tìm bố cục của bài thơ và nêu
nội dung của từng phần?
- HS tìm bố cục và xác định nội dung
chính:

Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh
tại thủ đô Hà Nội
Tích hợp phân môn Tiếng Việt:
H: Câu thơ đầu tiên cho ta biết điều gì?
Cặp đại từ nhân xưng: con – Bác...
H: Cách xưng hô ấy thể hiện điều gì?
Giáo viên (GV): Câu thơ như một lời
thông báo, kể chuyện giản dị như câu văn
xuôi. Nhưng trong câu thơ mộc mạc chân
tình ấy lại gói ghém bao nỗi bồi hồi, xúc
động của người con miền Nam.
H: Tại sao nhan đề bài thơ tác giả dùng từ
“viếng” mà trong cân thơ đầu lại dùng từ
“thăm”?
GV giải thích từ “thăm” và từ “viếng”
H: Ấn tượng đầu tiên khi tác giả đến thăm
lăng là gì?
H: Vì sao hình ảnh hàng tre lại gây cho
tác giả ấn tượng. Phát hiện nghệ thuật
được dùng trong hai câu thơ này?



9


Hàng tre bên lăng Bác
GV: Hình ảnh hàng tre tượng trưng sức
sống bền bỉ, kiên cường, bất khuất của
con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam.
- Gọi HS đọc khổ thơ 2,3.
H: Khi vào lăng viếng Bác, hình ảnh nào
gây cho tác giả ấn tượng nhất?
H: Cách sử dụng từ ngữ có gì đặc biệt,
qua đó gợi cho em điều gì?
- HS phát hiện: mặt trời (1) là hình ảnh
thật, mặt trời (2) nói về Bác => vừa nói
lên sự vĩ đại của Bác, vừa nói lên sự tôn
kính của nhân dân đối với Bác.
H: Trong hai câu thơ tiếp theo, tác giả đã
sử dụng nghệ thuật nào? Qua đó, tác giả
muốn thể hiện điều gì?

2. Cảm xúc, suy ngẫm của nhà
thơ khi vào lăng viếng Bác.
- Hình ảnh sóng đôi:
“mặt trời... trên lăng”
“ mặt trời... rất đỏ”
-> Hình ảnh ẩn dụ ngợi ca sự vĩ đại
và lòng biết ơn của nhân dân đối
với Bác.
“ Ngày ngày dòng người...”

H: Ở khổ 3 câu thơ nào diễn tả chính xác
và tinh tế sự yên tĩnh trang nghiêm của
không gian trong lăng Bác?
“Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền”
GV: Giấc ngủ thanh bình và vĩnh hằng
của một con người đã cống hiến trọn cuộc
đời cho nhân dân, đất nước.
H: Khi được tận mắt nhìn thấy Bác, cảm
xúc của tác giả ra sao?

“Vẫn biết trời xanh...”- ẩn dụ
=> sự lớn lao, cao cả vĩnh hằng
của Bác.
“Mà sao” – “ nhói”
=> nỗi đau quặn thắt, xót xa trước
sự ra đi của Bác.

Suốt mấy hôm rày đau tiễn đưa,
Đời tuôn nước mắt trời tuôn mưa…
(Tố Hữu)
11


GV: Nhìn thấy Bác nỗi đau của nhà thơ
không thể nào kìm nén. Ở đây tác giả sử
dụng hình ảnh “trời xanh” để nói tới sự
bất tử của Bác Hồ - Bác sẽ sống mãi với
non sông đất nước như trời xanh còn mãi
(nhà thơ Tố Hữu viết “Bác sống như trời

là làm cây tre nhập vào hàng tre bát
ngát…
H: Em có nhận xét gì về hình ảnh “hàng
tre” trong khổ đầu và “cây tre” trong khổ
thơ cuối?
GV: Bài thơ mở ra bằng hình ảnh “hàng
tre” và khép lại bằng hình ảnh “cây tre”.
Lối viết này tạo nên kết cấu đầu cuối
tương ứng để hai hình ảnh soi chiếu vào
nhau, nó cùng song song bộc lộ ý nghĩa
của tác phẩm, tình cảm của nhà thơ. Từ
“hàng tre” đến “cây tre trung hiếu”, nếu
như mỗi người là một cây tre trung hiếu
thì cả dân tộc là hàng tre trung hiếu. Tác
12


giả đã nhấn mạnh ước nguyện gắn bó
trung thành với Bác, trung thành với
Đảng, với cách mạng, nguyện đi theo con
đường mà Bác đã lựa chọn.
Tích hợp giáo dục kĩ năng sống
H: Tác giả không muốn rời xa Bác, mỗi
chúng ta cũng vậy, nhưng sự thật chúng
ta cũng phải chấp nhận. Vậy em sẽ làm gì
để đền đáp công ơn Bác?
III. Tổng kết
- Nghệ thuật:
H: Nêu những nét đặc sắc về nghệ thuật? + Ngôn ngữ giản dị, gần gũi mà
Học sinh đọc ghi nhớ sách giáo khoa.

.......................................................................................................................................................

13


2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm:
Sau khi triển khai và áp dụng đề tài vào giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh
có hứng thú, chủ động tiếp cận tác phẩm văn học hơn. Khi các em có các kiến
thức về các môn học khác như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân…thì các em
tiếp cận văn bản đơn giản, dễ hiểu hơn rất nhiều. Đồng thời tạo cho các em thói
quen và kĩ năng tự học, tự nghiên cứu và đặc biệt luôn biết khai thác kiến thức
đã có để giải quyết một vấn đề mới.
Đối với giáo viên, tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm văn học
cũng tạo ra cho giáo viên thói quen luôn tự làm mới mình. Với những giáo viên
được đào tạo nhiều môn như: Văn - Sử - Địa, Văn - Sử, Văn - Giáo dục công
dân thì sẽ rất thuận lợi trong dạy học tích hợp liên môn. Còn những giáo viên chỉ
đào tạo một môn Ngữ văn sẽ có điều kiện tìm hiểu thêm kiến thức Lịch sử, Địa
lí, Âm nhạc… liên quan để bổ sung cho tư duy của mình.
Kết quả thực hiện: So với quá trình khảo sát đầu năm học 2016 -2017
(bảng khảo sát ở phần trên) thì thấy kết quả sau khi ứng dụng khả quan hơn
nhiều. Ở mỗi lớp thử nghiệm tôi cũng thu được những kết quả khác nhau.
Lớp

Tổng
Số học sinh hứng thú
Số học sinh biết cách tiếp cận
số HS
với giờ học Ngữ văn.
văn bản và thực hành tốt.
9A


Thứ ba, học sinh tích cực, chủ động tìm tòi khám phá, bước đầu sáng tạo
và có thói quen học tập chủ động.
Tóm lại đề tài này có thể áp dụng tốt cho các tác phẩm văn học cần bổ
sung tri thức theo tiến trình lịch sử, sự thay đổi hệ tư tưởng, thẩm mĩ của xã hội.
Tuy nhiên để thực hiện thành công giáo viên cần đầu tư, nghiên cứu sâu kiến
thức bài dạy và những môn học liên quan.
Trên đây là những suy nghĩ và cách thức thực hiện của tôi về Dạy học
tích hợp kiến thức liên môn văn bản “Viếng lăng Bác” trong chương trình
Ngữ văn lớp 9, ở trường THCS Hoằng Anh. Do những hạn chế về kinh nghiệm
của bản thân, cũng như thời gian nghiên cứu chưa nhiều nên không thể tránh
khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của đồng
nghiệp để đề tài được hoàn thiện hơn.
3.2. Kiến nghị:
- Nhà trường cần trang bị đầy đủ phương tiện dạy học hiện đại phục vụ
cho công tác giảng dạy.
- Nhà trường cần phối kết hợp với phụ huynh học sinh tạo điều kiện về
thời gian và kinh phí cho học sinh đi tham quan du lịch các danh lam thắng cảnh
ở địa phương và tỉnh Thanh.
- Trong các buổi sinh hoạt tập thể cần có những chủ đề giúp cho học sinh
thấy rõ vai trò của môn Ngữ văn trong đời sống và mối quan hệ mật thiết của
các môn học trong chương trình đào tạo ở trường THCS.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 15 tháng 03 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung
của người khác.
Người thực hiện

TT Tên đề tài SKKN

1
2
3
4

Vai trò của giáo viên chủ
nhiệm lớp trong công tác giáo
dục đạo đức học sinh.
Nâng cao hiệu quả giờ dạy
kiểu bài thuyết minh trong
chương trình Ngữ văn 8.
Rèn luyện kỹ năng làm bài
văn nghị luận văn chương
cho học sinh lớp 9.
Rèn luyện kỹ năng làm bài
văn nghị luận văn chương
cho học sinh lớp 9 ở trường
THCS Hoằng Anh.

Kết quả
Cấp đánh
đánh giá
giá xếp loại
xếp loại
(Phòng, Sở,
(A, B,
Tỉnh...)
hoặc C)


2015 - 2016