MỤC LỤC
1. MỞ ĐẦU………………………………………………………………...........1
1.1. Lí do chọn đề tài……………………………………………………...........1
1.2. Đối tượng nghiên cứu………………………………………………...........1
1.3. Mục đích nghiên cứu………………………………………………............2
1.4. Phương pháp nghiên cứu………………………………………….............2
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN……………………………………………...........2
2.1 Cơ sở lý luận…………………………………………………………...........2
2.2. Thực trạng vấn đề…………………………………………………............2
2.3. Các biện pháp tạo hứng thú học tập………………………………...........3
2.3.1. Giáo án ngắn gọn, phù hợp đối tượng học sinh………………..............3
2.3.2. Khuyến khích, động viên học sinh kịp thời…………………….............3
2.3.3. Xem phim tư liệu, tranh ảnh minh họa…………………………...........4
2.3.4. Kể chuyện nhân vật, sự kiện lịch sử……………………………............5
2.3.5. Vận dụng kiến thức liên môn……………………………………...........7
2.3.6. Liên hệ thực tế…………………………………………………………........8
2.3.7. Củng cố bài học bằng trò chơi nhận diện lịch sử………………………9
2.4. Hiệu quả của sáng kiến........................................................................13
3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.................................................................13
TÀI
LIỆU
THAM
KHẢO.................................................................................14


1. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài
Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam
Là câu nói nổi tiếng của Bác Hồ khi bàn về tầm quan trọng của việc hiểu
biết lịch sử dân tộc đối với mỗi con người Việt Nam. Mỗi người phải trau dồi

Mường Lát tôi mạnh dạn áp dụng ” Một số biện pháp tạo hứng thú cho học
sinh khi học phần lịch sử Việt Nam chương trình 10 ở trường THPT
Mường Lát” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm
1.2. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình thực hiện các biện pháp sư
phạm tạo hứng thú khi học phần Lịch sử Việt Nam trong chương trình Lịch sử
10 ở trường THPT Mường Lát
2


1.3. Mục đích nghiên cứu
Sáng kiến đề xuất một số biện pháp sư pham khi dạy phần lịch sử Việt
Nam lớp 10 THPT - chương trình chuẩn, nhằm tạo hứng thú học tập của học
sinh
1.4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: đọc, phân tích, tổng hợp các tài liệu
có liên quan
- Phương pháp tiếp cận thực tiễn: điều tra về thực tiễn dạy học lịch sử ở
trường THPT Mường Lát
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: tiến hành thực nghiệm một số bài
trong giai đoạn lịch sử Việt Nam lớp 10 theo một số biện pháp đã đề pxuất
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN
2.1 Cơ sở lý luận
Hứng thú là gì?
Hứng thú là một thuộc tính tâm lí – nhân cách của con người.Có nhiều
khài niệm về hứng thú khác nhau
Hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với hiện tượng nào đó, vừa
có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa có khả năng mang lại khoái cảm cho cá nhân
trong quá trình hoạt động. Khái niệm này vừa nêu được bản chất của hứng thú
vừa gắn hứng thú với hoạt động của cá nhân (Nguyễn Quang Uẩn).

đúng mực, dẫn đến việc lơ là của học sinh trong việc học.
- Về phía giáo viên, vẫn còn đang dạy chủ yếu theo lối mòn truyền thống, chưa
tổ chức được nhiều trò chơi phục vụ cho học tập
Trong những năm qua cơ sở vật chất hạ tầng đã được nâng lên rõ rệt nhưng chất
lượng đào tạo vẫn còn thấp. Làm sao để nâng cao chất lượng giáo dục là một
vấn đề nan giải cho cả nhà trường và cho từng bộ môn
2.3. Các biện pháp tạo hứng thú học tập
2.3.1. Giáo án ngắn gọn, phù hợp đối tượng học sinh.
Tâm lí chung của mỗi giáo viên, đặc biệt giáo viên trẻ như tôi khi lên
lớp rơi vào tình trạng nói nhiều, viết nhiều tất cả kiến thức liên quan đến bài học
hôm đó mà chưa để ý xem học sinh có tiếp nhận được hay không làm các em
ngại học. Trải qua quá trình dạy học tại trường THPT Mường Lát, tìm hiểu tâm
lí học sinh thì các em đều ngại học với môn nhiều kiến thức trong đó có môn
lịch sử. Khi được hỏi tại có phải em không yêu thích lịch sử đặc biệt lịch sử Việt
Nam? Thì học sinh trả lời “ không phải em không thích mà vì học lịch sử phải
ghi nhiều quá cô ơi, nhiều bạn viết chưa thạo chỉ chép cũng không kịp cô ạ nên
các bạn ngại học”. Câu trả lời của học sinh khiến bản thân tôi phải suy nghĩ lại
về cách thiết kế giáo án trước khi lên lớp của mình
Soạn giáo án là một khâu cực kì quan trọng trước khi lên lớp. Để soạn
được một giáo án yêu cầu giáo viên phải nghiên cứu nội dung bài học, thực tế
năng lực học sinh để đưa ra giáo án hợp lí nhất đảm bảo cung cấp kiến thức tối
thiểu cần đạt, phù hợp trình độ học sinh tránh nhồi nhét kiến thức dẫn đến quá
tải. Với kinh nghiệm bản thân, nắm bắt tâm lí, năng lực hạn chế của học sinh lớp
10 trường THPT Mường Lát để các em thích thú với môn học trước tiên phải tạo
tâm lí thoải mái khi bước vào môn học với cảm giác của môn học ít kiến thức,
đễ nhớ.
Cùng với việc soạn giáo án thông thường, giáo viên nên thường xuyên
sử dụng giáo án điện tử vì nó là phương tiện giúp bài giảng sinh động hơn, học
sinh hướng thú và dễ dàng tiếp thu bài. Khi dạy, giáo viên cần kết hợp hài hòa
giữa màn hình với lời giảng và giữa màn hình với ghi bảng sao cho linh hoạt,

thì giáo viên cần đưa ra lời khen như “ em có cố gắng, lần sau phát huy”, “hoan
nghênh tinh thần học bài của em”… sẽ khiến học sinh đó vui vẻ khi sự cố gắng
được ghi nhận và các em học sinh khác có ý thức hơn. Hoặc trong tiết dạy,
những học sinh nào hăng say phát biểu ý kiến xây dựng bài giáo viên nên cho
điểm để động viên học sinh đó và khích lệ học sinh khác cố gắng
Trong khối 10 trường THPT Mường Lát năm học 2016-2017 thì lớp
10K là đối tượng yếu kém nhất khi tuyển sinh đầu vào của các em là lớp “vớt”
không bị điểm liệt là đậu thì việc dạy là vô cùng khó khăn. Ban giám hiệu nhà
trường đã chỉ đạo với lớp 10K giáo viên lên lớp phải khéo léo dạy đi đôi với
“dỗ” để các em không chán nản, tiếp tục khơi dậy niềm ham học của các em.
Tiếp nhận giảng dạy ở lớp quá kém là điều vô cùng khó khăn với tôi và các giáo
viên khác. Với môn lich sử, tôi chỉ cung cấp kiến thức ít nhất và cũng không
nhất thiết phải hết của tiết đó. Kiểm tra bài cũ bằng việc chỉ định trước mỗi tiết
để các em về nhà chủ động học. Và kết quả 90% học sinh của lớp 10K đều học
bài cũ khi được cô giáo giao. Với tôi đây đã là một thành công ở lớp này khi các
em có ý thức và trách nhiệm với những gì cô giao về. Có khi có em nói tiếng
kinh chưa thạo chỉ học được một nội dung trong bài tôi cũng cho điểm cao, dành
những lời khen về sự cố gắng. Và học sinh trong lớp phản hồi “ lần đầu tiên thấy
bạn ấy học bài cũ”. Đây là một dẫn chứng cho việc chúng ta nên nắm bắt tâm lí
học sinh để đưa ra lời động viên khích lệ kịp thời. Bởi vì tâm lí chung không chỉ
học sinh mà ngay cả chúng ta đều muốn được khen khi mình có cố gắng và nỗ
lực.
Vì vậy, trong mỗi giờ dạy bên cạnh sự phê bình nhắc nhở học sinh chưa
tốt thì đó là những lời khen, câu nói động viên dành cho những học sinh có cố
gắng. Đây là một yếu tố để các em có hứng thú, tâm lí thoải mái với môn học
2.3.3. Xem phim tư liệu, tranh ảnh minh họa
Lịch sử là những gì đã qua và không lặp lại như các thí nghiệm vật lí,
hóa học, sinh học…Làm cách nào để cho lịch sử gần hơn với thực tiễn, trực
quan sinh động. Tranh ảnh, phim là đồ dùng trực quan trong dạy học các môn và
5

vào khung 22h có chiếu các bộ phim hoạt hình về lịch sử Việt Nam, giáo viên
chúng ta có thể lấy đó là nguồn tư liệu bổ ích cung cấp cho quá trình dạy học
2.3.4. Kể chuyện nhân vật, sự kiện lịch sử
Dạy-học lịch sử không chỉ là quá trình truyền đạt-tiếp nhận kiến thức
trong sách giáo khoa giữa giáo viên và học sinh mà mục tiêu còn cần đạt về tư
tưởng, kĩ năng. Từ bài học đó em có thái độ như thế nào đối với nhân vật, sự
kiện lịch sử, rút ra bài học cho bản thân, kĩ năng trong cuộc sống. Lịch sử Việt
Nam là những trang sử vẻ vang đầy vàng son về những thời kì đã qua, những
nhân vật anh hùng trong lịch sử. Mỗi nhân vật anh hùng là tấm gương sáng để
thế hệ đi sau noi theo, mỗi giai đoạn với chính sách quản lí đất nước là bài học
cho việc vận dụng vào thực tiễn đất nước ngày nay. Nếu trong quá trình dạy học
lịch sử chỉ dừng lại tái hiện cuộc đấu tranh, kháng chiến, khởi nghĩa này do nhân
vật này hay nhân vật kia lãnh đạo, thắng lợi hoặc thất bại là chưa đủ. Như vậy sẽ
không tạo được ấn tượng sâu sắc trong học sinh về nhân vật và cuộc đấu tranh
đó
Để đạt được hiệu quả trong mỗi tiết dạy khi đề cập đến nhân vật, sự kiện
lịch sử tiêu biểu giáo viên thường kết hợp cho học sinh quan sát hình ảnh và kể
6


một vài câu chuyện về nhân vật, sự kiện. Đó có thể là những câu chuyện các em
đã được học, đọc hoặc bây giờ các em mới biết đến. Giáo viên lựa chọn những
câu chuyện ngắn gọn, phù hợp với nội dung bài học. Có thể khi nghe xong câu
chuyện, các em không nhớ chi tiết câu chuyện, chính xác niên đại cụ thể nhưng
ít ra các em có thể nhớ và hình dung đó là một nhân vật như thế nào (tài năng,
dũng cảm, thông minh, yêu nước…), hay đó là một cuộc đấu tranh đầy hi sinh
nhưng rất đỗi tự hào của dân tộc. Và đặc biệt sẽ cho các em thấy tiết học không
nhàm chán và gò bó, được thay đổi không khí tiết học
Ví dụ khi dạy bài 19: Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm từ thế
kỉ X-XV. Mục II. Kháng chiến chống Mông-Nguyên ở thế kỉ XIII. Đây là một

các con ông. Hưng Vũ vương Quốc Nghiễm thưa: “Việc ấy đối với người khác
họ cũng không nên làm, huống chi là người trong cùng một họ”. Quốc Tuấn lấy
làm phải. Nhưng Hưng Nhượng vương Quốc Tảng lại nói rằng: “Tống Thái Tổ
là một người làm ruộng, chỉ nhờ gặp thời vận mà lấy được thiên hạ”. Quốc
Tuấn liền tuốt gươm ra nói: “Bọn bề tôi phản loạn đều chính do những đứa con
7


bất hiếu mà ra”. Nói rồi có ý giết đi. Quốc Nghiễm vội chạy ra xin, nhận tội
thay, mãi sau mới được tha. Khi ông sắp mất, bảo Quốc Nghiễm rằng: “Khi ta
mất, đậy nắp quan tài đâu đó xong xuôi rồi mới cho Quốc Tảng vào viếng
khóc”.
Năm 1300, ông ốm nặng, vua Trần Anh Tông đén thăm, nhân tiện hỏi: “Chẳng
may Quốc công mất, giặc phương Bắc đến xâm lược thì làm thế nào?”. Ông
dặn rằng: “Mới rồi, Toa Đô, Ô Mã Nhi bốn mặt bao vây, nhưng vì vua tôi đồng
lòng, cả nước góp sức nên giặc chịu bị bắt. Vả lại khoan thư sức dân để làm kế
sâu bền gốc rễ, đó là thượng sách để giữ nước”[152, 2]
Thông qua câu chuyện trên giúp học sinh hình dung về một nhân vật vừa có tài
vừa có đức, một con người luôn vì lợi ích của quốc gia, dân tộc.
Để có được những câu chuyện bổ ích, lí thú giáo viên có thể tham khảo trong
cuốn sách Những mẫu chuyện lịch sử của NXB Đại học sư phạm làm nguồn tư
liệu bổ ích trong quá trình giảng dạy.
2.3.5. Vận dụng kiến thức liên môn
Dạy học liên môn hiểu một cách đơn giản nhất là quá trình kết hợp kiến
thức của các môn học có liên quan để bổ sung kiến thức cho nhau. Liên môn
trong dạy học sẽ tạo ra mối liên kết, liền mạch giữa các môn học. Trong dạy học
lịch sử thường liên môn với kiến thức văn học, địa lí, giáo dục công dân, âm
nhạc, hội họa. Khi dạy về một cuộc khởi nghĩa ứng với nó là một địa điểm và
Gv sẽ giới thiệu về vị trí của địa điểm đó bằng kiến thức môn địa lí. Đặc biệt
trong kho tàng văn học Việt Nam có rất nhiều tư liệu đề cập đến các giai đoạn

sinh có thái độ biết ơn với thế hệ đi trước, tự hào về lịch sử và từ đó xác định
trách nhiệm của bản thân đối với đất nước. Sau mỗi nội dung lịch sử dân tộc,
giáo viên yêu cầu học sinh rút ra nhận xét và trách nhiệm của mình, gắn bài học
với thực tiễn
Ví dụ khi dạy bài 15. Thời kì Bắc thuộc và các cuộc đấu tranh giành độc
lập từ thế kỉ X-XV. Mục II.2. Những chuyển biến về văn hóa xã hội
Sau khi theo dõi sách giáo khoa dưới sự hướng dẫn của giáo viên, chốt lại kiến
thức về mặt văn hóa dưới thời Bắc thuộc là: Chúng ta không bị đồng hóa về mặt
văn hóa; tiếp tục duy trì và bảo vệ được những yếu tố văn hóa truyền thống; tiếp
nhận và Việt hóa những yếu tố văn hóa tích cưc…
Từ cở sở kiến thức của bài học giáo viên đặt vấn đề: Hiện nay dân tộc các em có
nét đặc trung gì nổi bật về văn hóa? Trong nội quy nhà trường quy định như thế
nào trong việc duy trì nét văn hóa đó? Ý thức thực hiện của các em ra sao?
Từ những câu hỏi gắn kiền với thực tiễn dân tộc, nhà trường, vùng miền đó, học
sinh sẽ ý thức được vai trò của mình trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa, thực
hiện thành công câu nói của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng “ Chúng ta hòa
nhập không hòa tan”. Để từ đó các em nhận thức được lịch sử là cái đã qua
nhưng kết quả của lịch sử là ngày hôm nay và bản thân mỗi chúng ta có trách
nhiệm giữ gìn, bảo vệ.
Và trong từng nội dung lích sử và bài học khác nhau chúng ta có sự liên hệ hợp
lí để tạo ra mối dây liên hệ giữa quá khứ và hiện tại.
2.3.7. Củng cố bài học bằng trò chơi nhận diện lịch sử
Củng cố bài học là khâu không thể thiếu trong quá trình tổ chức dạy học.
Trong mỗi tiết dạy, mỗi giáo viên lựa chọn cho mình cách củng cố khác nhau
phù hợp với từng lớp. Vào cuối giờ học, HS thường bị phân tán, mệt mỏi,
thiếu sự tập trung. Trong hoàn cảnh như vậy, GV tổ chức trò chơi lịch sử sẽ
thu hút sự chú ý, tăng hứng thú học tập của HS. Khi ấy, giờ học bớt căng
thẳng, nặng nề và trở nên nhẹ nhàng, sinh động, tạo cảm giác mới lạ, thoải
mái, dễ chịu cho người học. Với dạy học lịch sử, GV có thể vận dụng nhiều
trò chơi lịch sử khác nhau: trò chơi gắn liền với các “game show” trên truyền

ai? Ý nghĩa của sự kiện?

+ Bức hình số 6: Hình ảnh gợi nhớ đến thời kì lịch sử nào?

12


+ Bức tranh số 7: Đây là ba nhân vật lich sử nào? Gắn liền với phong
trào nào? Ý nghĩa của phong trào đó?

+ Bức hình số 8: Bức hình gợi nhớ đến dòng văn học gì ở Việt Nam?
Phát triển nở rộ dưới triều đại nào??

- HS dựa vào kiến thức đã học cùng với những gợi ý về các bức hình để trả
lời.
- Đáp án:
+ Số 1: Nền văn hóa Đông Sơn
+ Số 2: Tục lệ ăn trầu, nhuộm răng đen
+ Số 3: Thầy đồ dạy chữ Nho gắn liền với nền giáo dục Nho học
+ Số 4: Hai Bà Trưng và cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng
+ Số 5: Sông Bạch Đằng. Năm 938 gắn liền với tên tuổi của Ngô Quyền.
Kết thúc 1000 năm Băc thuộc mở ra thời đại độc lập tự chủ lâu dài
+ Số 6: Đất nước bị chỉa cắt thành Đàng Trong-Đàng Ngoài lấy sông
Gianh làm ranh giới phân chia
+ Số 7: Ba anh em Nguyến Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ. Phong Trào
Tây Sơn. Hoàn thành sự nghiệp thống nhất đất nước cuối thế kỉ XVIII
+ Số 8: Dòng văn học chữ Nôm. Phát triển nở rộ dưới thời Nguyễn
13



chức lớp học
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 10 tháng 05 năm 2017

Tôi xin cam đoan đây là SKKN do
chính tôi viết, không copy của người
khác. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu
trách nhiệm.

Bùi Thị Nhung

14


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa lịch sử 10 Chương trình chuẩn. Nhà xuất bản giáo dục
2. Những mẫu chuyện lịch sử (tập 1), Nhà xuất bản Đại học sư phạm
3. Sách giáo viên lịch sử 10. Nhà xuất bản Giáo dục
4. Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Mạnh Hưởng trong cuốn“Hướng
dẫn sử dụng kênh hình sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 trung học phổ thông”
(Nxb Giáo dục, Hà Nội, năm 2009)
5. Trang web: giasunhanvan.com, trang thanhnien.vn, trang edu.vn

6. Trang web: youtube.com

15