SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THƯỜNG XUÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI
MỘT SỐ BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH
HỌC PHÂN MÔN HÌNH HỌC LỚP 8
Ở TRƯỜNG THCS XUÂN CẨM, THƯỜNG XUÂN

Người thực hiện: Lê Thị Hà
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Xuân Cẩm
SKKN thuộc môn: Toán

THANH HOÁ, NĂM 2017


MỤC LỤC
TT

Nội dung

Trang

I

Mở đầu

1


II

Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

3

1

Cơ sở lí luận của SKKN

3

2

Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN

3

3

Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

4

4

Hiệu quả của SKKN

12

giáo viên cần phải học hỏi nghiên cứu, tìm tòi và áp dụng những phương pháp
dạy học sao cho phù hợp với từng vùng miền, từng đối tượng học sinh, từng
kiểu bài làm cho hiệu quả giờ học đạt kết quả cao nhất.
Toán học là một môn học chiếm vị trí quan trọng trong nhà trường phổ
thông nói chung, ở bậc THCS nói riêng. Dạy Toán là dạy cho học sinh các
phương pháp suy luận khoa học - lô gíc. Học Toán tức là rèn khả năng tư duy và
ứng dụng nhằm trang bị những vốn kiến thức hoàn chỉnh. Chính vì vậy giải toán
là phương tiện tốt nhất giúp học sinh nắm vững tri thức, phát triển tư duy, hình
thành kỹ năng, kỹ xảo.
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy nhiều năm, tại nhiều trường khác
nhau, tôi đã thực nghiệm và đã có đề tài nghiên cứu làm tăng sự hứng thú cho
học sinh học môn hình học 7 ở trường THCS Thị trấn đề tài đã rất khả quan, nay
tìm hiểu thực tiễn tại trường THCS Xuân Cẩm, Thường Xuân, Thanh Hóa. Tôi
nhận thấy còn nhiều học sinh chưa nắm vững kiến thức cơ bản của môn Toán
nói chung, phân môn hình học nói riêng điều đó thể hiện qua: chất lượng bộ
môn vẫn còn thấp, các bài kiểm tra, bài thi chưa đạt yêu cầu còn nhiều. Quá
trình kiểm tra đó cho thấy phản ứng từ phía học sinh là: phân môn hình học khó
tiếp thu, lượng kiến thức trong giờ học nhiều mà lại khô khan, không hấp dẫn…
Với trăn trở " làm gì để giúp học sinh của mình học tốt hơn môn hình học ?" [9]
mà nhiều vấn đề đặt ra như:
- Việc giải toán hình học không chỉ đòi hỏi học sinh vận dụng kiến thức mới
mà cần nhớ rất nhiều kiến thức cũ của những năm học trước.
- Các khái niệm mới trừu tượng, khó tiếp thu .
- Khi giải toán hình học các em không biết bắt đầu từ đâu, trình bày chứng
minh như thế nào cho chặt chẽ.
- Mức độ nắm kiến thức của học sinh không đều nhau .
- Học sinh không ham mê học hình học .
- Điểm kiểm tra phân môn hình học luôn thấp hơn đại số làm kết quả chung
của môn toán chưa cao .
Với mong muốn tìm ra những đáp án đó, đã thúc đẩy tôi phát triển và

Hình học.
- Hình thành tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh. Khơi dậy tính
sáng tạo và giải toán của học sinh.
- Cung cấp kiến thức và phương pháp tự học cho học sinh khi học bộ môn
Toán.
- Phát triển năng lực tự học, biết liên kết và mở rộng các bài toán từ đó
giúp các em hình thành phương pháp giải.
3. Đối tượng nghiên cứu.
Biện pháp tạo hứng thú cho học sinh học phân môn Hình học lớp 8
4. Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp tổng hợp, so sánh, sơ đồ hóa.
5. Những điểm mới của SKKN.
Trong phạm vi sáng kiến trước tôi đưa ra một số giải pháp giúp học sinh
học tốt hơn môn hình 7 và vận dụng làm bài tập thật tốt cụ thể: sử dụng kết hợp
một số phương pháp giảng dạy mới như dùng bản đồ tư duy, các buổi học vui vui học, học nhóm,…thì sáng kiến này bản thân tôi hướng đến mục đích cụ thể
đó là:
- Kích thích sự say mê hứng thú của học sinh lớp 8 khi học phân môn
Hình học.
- Hình thành tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh. Khơi dậy tính
sáng tạo và giải toán của học sinh.
- Cung cấp kiến thức và phương pháp tự học cho học sinh khi học bộ môn
Toán.
- Phát triển năng lực tự học, biết liên kết và mở rộng các bài toán từ đó
giúp các em hình thành phương pháp giải.
II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2


1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Hoạt động sư phạm là một hoạt động vừa mang tính khoa học vừa mang

chứa ẩn ở mẫu thức, giải bài toán bằng cách lập phương trình sách đưa ra các
bước giải rất cụ thể thì phân môn Hình học lí thuyết vừa ít lại trừu tượng, các
hướng đi cụ thể ít nên học sinh khó định hướng cách làm. Hơn nữa sự chênh
lệch giữa kiến thức và lượng bài tập với thời gian luyện tập cho học sinh lại quá
lớn. Do đó, rất khó khăn trong việc chọn bài tập cho học sinh làm ở nhà, chọn
bài để hướng dẫn trên lớp sao cho đầy đủ kiến thức cơ bản mà sách yêu cầu.
Học sinh khó khăn trong việc lập luận, suy diễn lôgic đã tạo nên thái độ
miễn cưỡng, chán nản của các em. Từ đó, nhiều em không nắm được kiến thức
cơ bản, làm bài tập về nhà chỉ để đối phó, lúng túng trong việc chọn và sử dụng
dụng cụ để vẽ hình, không biết vẽ hình bắt đầu từ đâu… điều này cho thấy mỗi
giáo viên phải bỏ nhiều công sức để nghiên cứu, chọn lọc cho mình cách soạn
giảng tốt nhất để tạo hứng thú cho học sinh trong bài giảng.

3


Hơn nữa, xã Xuân Cẩm là một xã thuần nông, nền kinh tế đang còn đặc
biệt khó khăn, điều kiện học tập chưa đầy đủ, nhiều em không có thời gian học ở
nhà, nhiều gia đình chưa thực sự quan tâm đến việc học của con em, vấn đề xã
hội hoá giáo dục còn rất thấp chưa ngang tầm với giai đoạn hiện nay nên chất
lượng học tập vẫn chưa cao, số học sinh bị hổng kiến thức còn nhiều, nhiều em
học sinh còn có tâm lý sợ môn Hình học không muốn đi học. Trăn trở với nỗi lo
học sinh không thích học môn toán nói chung và đặc biệt là không thích thậm trí
sợ phân môn hình học tôi quyết định mở cuộc điều tra cụ thể về mức độ hứng
thú của học sinh với phân môn hình học ở khối 8 tôi đang trực tiếp giảng dạy để
từ đó tìm ra có biện pháp cụ thể khắc phụ tình trạng nói trên, cụ thể:
Qua điều tra về mức độ hứng thú học môn Hình học của khối lớp 8 đầu
năm cho thấy kết quả:
Khối


0
0%
15
21,42%
55
78,58%
Từ kết quả thực tiễn, với trăn trở của một người giáo viên thôi thúc tôi cần
phải tạo ra hứng thú cho học sinh khi học phân môn hình học.
3. Các biện pháp nhằm tạo hứng thú cho học sinh học phân môn
Hình học 8 ở trường THCS Xuân Cẩm, Thường Xuân
Biện pháp 1: Tạo hứng thú cho học sinh khi tìm hiểu về kiến thức
mới.
Với học sinh THCS ở lứa tuổi các em rất hiếu động, thích tò mò, khám
phá và muốn được mọi người công nhận năng lực của mình, không thích bị áp
đặt, phê bình. Điều này cho thấy khi truyền thụ kiến thức cho học sinh giáo viên
phải lựa chọn những phương pháp phù hợp, nhẹ nhàng, kích thích được tính tò
mò của các em để xuất hiện nhu cầu khám phá, từ đó các em có tâm lý để chinh
phục kiến thức.
Như vậy, phải làm thế nào để tạo hứng thú cho học sinh trong giờ học? Rõ
ràng để làm được điều này, giáo viên phải đầu tư thật kỹ cho tiết dạy của mình.
Riêng tôi, khi dạy tiết hình, thường chọn cho mình một phương pháp tạo tình
huống có vấn đề từ những vấn đề thực tiễn như: đưa ra một hình huống trong
thực tế hoặc kể một câu chuyện có liên quan mật thiết đến toán học. Từ đó, học
sinh tham gia tiết học tích cực, hào hứng hơn, các em không còn cảm giác bị gò
ép, căng thẳng và chán nản nữa, đồng thời các em sẽ nhận thức được tính thực
tiễn của bộ môn. Chẳng hạn:
Khi dạy bài “Đường trung bình của tam giác” [1] tôi đưa ra tình huống:
làm thế nào để gián tiếp đo khoảng cách giữa hai điểm B, C ở hai bên bờ ao.
B
C


a
C

Giáo viên treo bảng phụ ?3 và gợi ý: vì các đường kẻ ngang là các đường
thẳng song song và cách đều nên các đoạn liên tiếp trên AB bằng nhau, các đoạn
liên tiếp trên AC cũng bằng nhau. Giả sử lấy m làm đơn vị một đoạn chắn trên
AB, n làm đơn vị một đoạn chắn trên AC.
Hỏi học sinh kém: đoạn AB’ mấy đơn vị?
Hỏi học sinh yếu: tỉ số

AB'
AC'
AB' AC'
= ?;
= ? ; từ đó so sánh hai tỉ số
;
AB
AC
AB AC

Gọi học sinh trung bình: so sánh hai trường hợp còn lại.
Yêu cầu học sinh khá: phát biểu thành định lý từ bài toán trên.
Gọi học sinh giỏi: nêu giả thiết (GT), kết luận (KL).

5


Làm như vậy trong một tiết học tôi đã huy động hết đối tượng học sinh
vào xây dựng bài học.

tượng:
Cách dựng: Lấy hai điểm A, C bất kỳ. Vẽ cung tròn tâm A bán kính r và
cung tròn tâm C có cùng bán kính ( r ≥

AC
)
2
B

r
A

C
D

Hai cung tròn trên cắt nhau tại hai điểm B và D.
Kẻ các đoạn thẳng AB, BC, CD, DA ta được hình thoi ABCD.
6


Học sinh vừa quan sát vừa lắng nghe giáo viên giới thiệu lần lượt từng
bước
dựng hình thoi, từ đó có thể vẽ lại dựa vào vở của mình không mấy khó khăn.
Tóm lại, các bài tập đều yêu cầu học sinh vẽ hình, nên khi vẽ các em phải
đọc kỹ bài, đọc đến đâu vẽ đến đó, vẽ rõ ràng và dùng đúng dụng cụ vẽ, từ đó
học sinh trả lời yêu cầu đề bài. Đặc biệt phải hình thành cho học sinh thói quen
phân tích kỹ đề bài, định hướng vẽ và dự đoán các trường hợp xảy ra, không nên
vẽ hình rơi vào trường hợp đặc biệt. Chẳng hạn:
+Cho tam giác ABC thì không nên vẽ tam giác ABC là tam giác cân, tam
giác vuông hay tam giác đều.

người, tuỳ yêu cầu của bài toán, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hoặc chủ
định, được giao cùng một nhiệm vụ hoặc những nhiệm vụ khác nhau. Nhóm tự
bầu nhóm trưởng nếu thấy cần, trong nhóm phân công mỗi người một việc, mỗi
thành viên đều phải làm việc tích cực, giúp đỡ lẫn nhau giải quyết vấn đề trong
không khí thi đua với các nhóm khác. Nhóm cử ra một người đại diện trình bày
trước lớp.
Ví dụ 2: Trong giờ luyện tập cuối chương “Tứ giác” giáo viên đưa ra bài
tập 89, trang 111 (SGK Toán 8- tập 1) [1] Cho tam giác ABC vuông tại A, đường
trung tuyến AM. Gọi D là trung điểm của AB, E là điểm đối xứng với M qua D.
a) Chứng minh rằng điểm E đối xứng với điểm M qua AB.
b) Các tứ giác AEMC, AEBM là hình gì? Vì sao?
c) Cho BC = 4cm, tính chu vi tứ giác AEBM.
d) Tam giác ABC có điều kiện gì thì AEBM là hình vuông?”
7


Khi giải quyết bài toán này giáo viên chia lớp thành 4 nhóm theo 4 mức
độ yếu kém, trung bình, khá, giỏi. Phân công nhiệm vụ:
Nhóm yếu kém làm câu a);
Nhóm trung bình làm câu b),
Nhóm khá làm câu c);
Nhóm giỏi làm câu d).
Sau đó giáo viên gọi bất kỳ một đại diện nào của nhóm báo cáo kết quả.
Ví dụ 3: Bài tập 21 trang 122(sgk toán 8 tập 1) [1]
Tìm x sao cho diện tích hình chữ nhật ABCD gấp ba lần diện tích tam giác ADE

2cm

E



⇓

x =3(cm)
Ví dụ 4 : Bài tập 17 trang 68(sgk toán 8 tập 2) [2] Cho tam giác ABC với
đường trung tuyến AM. Tia phân giác của góc AMB cắt cạnh AB ở D, tia phân
giác của góc AMC cắt cạnh AC ở E. Chứng minh rằng DE//BC.

D

C

Sau khi hướng dẫn học sinh vẽ hình, viết GT-KL của bài toán, tôi hướng
dẫn học sinh tìm hướng chứng minh bài toán bằng cách phân tích đi lên như sau:

8

D
C


Ví dụ 5: Bài tập 45 trang 80(sgk toán 8 tập 2) [2] Hai tam giác ABC và
DEF có ∠A = ∠D , ∠B = ∠E ,AB = 8cm, BC = 10cm, DE = 6cm. Tính độ dài các
cạnh AC, DF, và EF biết rằng AC dài hơn DF là 3cm.

Sau khi hướng dẫn học sinh vẽ hình, viết GT-KL của bài toán, tôi hướng
dẫn học sinh tìm hướng chứng minh bài toán bằng cách phân tích theo sơ đồ đi
xuống như sau:

9


Hình thang

Hình
bình hành

H. Chữ nhật

H. thoi

H.Vuông

Tuy nhiên, sự hứng thú học phân môn hình học không chỉ được tạo ra trong
tiết học mà còn phải kích thích cho học sinh trong thời gian học ở nhà. Chính vì
vậy, đối với giáo viên trực tiếp giảng dạy có thể phối hợp với những giáo viên
dạy trong cùng phân môn ở các khối lớp tổ chức những chuyên đề tìm ra những
cách giải nhanh, ngắn gọn cho một bài toán hoặc sáng tạo ra những thiết bị, mô
hình ứng dụng của hình học… Những tình huống phát huy được khả năng tư
duy, sáng tạo, giúp các em tin tưởng và yêu thích môn học.
Biện pháp 5: Tạo hứng thú cho học sinh khi áp dụng kiến thức vào
thực tiễn.
Hình học là phân môn gắn liền với thực tế cuộc sống, vì vậy trong quá
trình dạy học giáo viên cần cho học sinh liên hệ kiến thức đã học vào thực tế, sử
dụng các kiến thức hình học vào các công việc thường ngày. Điều này thật sự
gây được nhiều hứng thú cho học sinh, qua đó các em nắm được các kiến thức
trừu tượng dể hơn , nhớ lâu hơn và đặt biệt là yêu thích học hình học hơn.
Ví dụ: Khi học chương “Tứ giác” giáo viên hướng dẫn cho học sinh cắt
thế nào để được chính xác các hình: hình thang cân thì phải gấp một lần tờ giấy
cắt hai đáy song song trước rồi cắt hai cạnh hai bên bằng nhau; cắt hình thoi thì
phải gấp hai lần tờ giấy rồi cắt cạnh của nó vì hình thoi có hai đường chéo là

Số HS không có hứng
Số HS có hứng thú
Khối
thú
TSHT
SL
%
SL
%
8
70
42
60%
28
40%
So với đầu học kỳ I số học sinh hứng thú học phân môn Hình học tăng lên
48,58%.
Kết quả khảo sát học kỳ I chất lượng phân môn Hình học chưa thật sự như
mong muốn tuy nhiên các em đã biết cách để làm một bài toán chứng minh hình
học. Cụ thể qua bài kiểm tra định kỳ ở cuối học kỳ I kết quả đạt được như sau:
Khối

TSHS

8

70

Khá giỏi
SL

luyện để không ngừng trau dồi về kiến thức kỹ năng dạy học môn Hình học.
Hai là: Thường xuyên đổi mới về cách soạn, cách giảng, đưa các ứng dụng
công nghệ thông tin vào dạy học, đa dạng hoá các phương pháp và hình thức tổ
chức dạy học để lôi cuốn được học sinh vào quá trình học tập.
Ba là: Cần quan tâm sâu sát đến từng đối tượng học sinh đặc biệt là học
sinh yếu kém, giúp đỡ ân cần, nhẹ nhàng tạo niềm tin, hứng thú cho các em vào
môn học.
Bốn là: Trong quá trình dạy giáo viên phải hướng dẫn học sinh vào việc
phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tạo ra những tình huống có vấn đề để
học sinh thảo luận. Trong mỗi tiết phải tạo ra được quan hệ giao lưu đa chiều
giữa giáo viên – học sinh, giữa cá nhân, tổ chức nhóm.
Năm là: Giáo viên cần mạnh dạn đưa các ứng dụng công nghệ thông tin
vào dạy học như các phần mềm vẽ hình, các loại máy chiếu đa năng, máy chiếu
hắt, các hiệu ứng hình ảnh để tiết học thêm sinh động.
Sau nghiên cứu và triển khai vấn đề này bản thân tôi nhận thấy: Để nâng
cao hứng thú cho học sinh học môn Hình học 8 thì giáo viên phải tạo hứng thú
cho học sinh thông qua tìm hiểu kiến thức mới, thông qua các buổi thực hành,
thông qua việc phân loại bài tập, hướng dẫn học sinh giải bài tập, qua việc vẽ
hình… Đồng thời phải luôn gần gũi, tìm hiểu những khó khăn, sở thích của học
sinh để từ đó có những biện pháp phù hợp hơn. Bên cạnh đó cần có những thời
lượng phù hợp áp dụng kiến thức hình học vào thực tiễn đời sống và để học sinh
thấy được tính khoa học và giá trị thực tiễn của bộ môn.
Mặc dù đã có rất nhiều cố gắng song SKKN chắc chắn vẫn còn hạn chế.
Tôi mong rằng đề tài này ít nhiều cũng giúp học sinh có thêm động lực ,sự say
mê và nhất là thay đổi được thói quen học thụ động trong học phân môn hình
học nói riêng và môn Toán nói chung.
Bằng những kinh nghiệm rút ra sau nhiều năm giảng dạy ở trường THCS,
nhất là những bài học rút ra sau nhiều năm dự giờ thăm lớp của các đồng
nghiệp. Cùng với sự giúp đỡ tận tình của ban giám hiệu nhà trường, của tổ
chuyên môn trường THCS Xuân Cẩm, Tôi đã hoàn thành đề tài "Một số biện

3.
4.

Sách giáo khoa Toán 8 tập 1. Nhà xuất bản giáo dục năm 2014
Sách giáo khoa Toán 8 tập 2. Nhà xuất bản giáo dục năm 2014
Sách bài tập Toán 8 tập 1. Nhà xuất bản giáo dục năm 2010
Sách bài tập Toán 8 tập 2. Nhà xuất bản giáo dục năm 2010

14


5. Nâng cao và phát triển Toán 8 Tác giả: Vũ Hữu Bình. Nhà xuất bản giáo dục
năm 2010
6. Bài tập nâng cao và một số chuyên đề toán 8 Tác giả: Bùi Văn Tuyên. Nhà
xuất bản giáo dục năm 2006
7. Thiết kế bài giảng toán 8 Hoàng Ngọc Diệp (chủ biên) Nhà xuất bản giáo dục
năm 2014
8. Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục THCS môn toán (Nhà xuất bản
giáo dục -Bộ giáo dục và đào tạo). Nhà xuất bản giáo dục năm 2007
9. Phương pháp dạy học toán trung học cơ sở (Giáo trình cao đẳng sư phạm)
Nhà xuất bản giáo dục năm 2005
10.Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên THCS chu kì III môn toán.
Nhà xuất bản giáo dục năm 2006
11. Modud 25 THCS- Viết SKKN
12.Các loại tài liệu khác.....

15