ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM QUANG HỨA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CÁC MÔN
KHOA HỌC XÃ HỘI TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG
HỌC CƠ SỞ THỊ XÃ TỪ SƠN, TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2017


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM QUANG HỨA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CÁC MÔN
KHOA HỌC XÃ HỘI TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG
HỌC CƠ SỞ THỊ XÃ TỪ SƠN, TỈNH BẮC NINH
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS. TSKH. NGUYỄN VĂN HỘ

THÁI NGUYÊN - 2017


chắn luận văn tốt nghiệp của tôi không tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong
quý Thầy, Cô và các bạn đồng nghiệp hết sức thông cảm, giúp đỡ và chỉ dẫn
thêm cho tôi để luận văn trở nên hoàn thiện hơn nữa, đóng góp một phần vào lý
luận và thực tiễn công tác quản lý giáo dục.
Bắc Ninh, tháng 6 năm 2017
Tác giả luận văn

Phạm Quang Hứa

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................... ii
MỤC LỤC............................................................................................................ iii
NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN .................................................. iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ......................................................................................v
MỞ ĐẦU ...............................................................................................................1

1. Lý do chọn đề tài ..............................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu ........................................................................................2
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu .....................................................................2
4. Giả thuyết khoa học ..........................................................................................2
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .......................................................................................3
6. Phạm vi nghiên cứu ..........................................................................................3
7. Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................3
8. Cấu trúc của luận văn .......................................................................................4
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ .............5

2.2.3. Đối tượng khảo sát................................................................................... 38
2.2.4. Phương pháp khảo sát .............................................................................. 39
2.3. Thực trạng về hoạt động dạy học các môn KHXH ở trường THCS Thị
xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh .......................................................................... 39
2.3.1. Thực trạng việc thực hiện mục tiêu, nội dung chương trình, kế hoạch
dạy học các môn KHXH............................................................................ 40
2.3.2. Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học các môn KHXH ............. 41
2.3.3. Thực trạng việc sử dụng hình thức dạy học các môn KHXH ................. 42
2.3.4. Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động dạy học các môn KHXH.... 44
2.3.5. Thực trạng kết quả học tập các môn KHXH của học sinh THCS ........... 45
2.4. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học các môn KHXH ở trường THCS
Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh ................................................................... 46
2.4.1. Quản lý việc thực hiện mục tiêu, chương trình, kế hoạch dạy học các
môn KHXH................................................................................................ 46

iv


2.4.2. Quản lý hồ sơ chuẩn bị lên lớp của giáo viên dạy các môn KHXH ....... 49
2.4.3. Quản lý hoạt động dạy học trên lớp và các hoạt động giáo dục ngoài
giờ lên lớp của giáo viên dạy các môn KHXH ......................................... 51
2.4.4. Quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học các môn KHXH ........ 53
2.4.5. Quản lý sinh hoạt của tổ chuyên môn ..................................................... 55
2.4.6. Quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên dạy các môn KHXH ................... 56
2.4.7. Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập các môn KHXH ......... 58
2.5. Đánh giá chung về tình hình quản lý hoạt động dạy học các môn
KHXH ở các trường THCS Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh ...................... 59
2.5.1. Những ưu điểm ........................................................................................ 59
2.5.2. Những tồn tại, hạn chế ............................................................................. 60
2.5.3. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế ................................................ 61


1. Kết luận .......................................................................................................... 81
2. Khuyến nghị................................................................................................... 82
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................ 84
PHỤ LỤC ................................................................................................................

vi


NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
Các từ viết tắt

Được hiểu là

BGH
CBGV
CBQL
CĐ
CN
CNH
ĐH
ĐHSP
GD
GD&ĐT
GDPT
GS
GV
HĐH
HS
HSG

Học sinh giỏi
Khoa học tự nhiên
Khoa học xã hội
Phó giáo sư
Phân phối chương trình
Phương pháp dạy học
Quản lý
Quản lý giáo dục
Thể dục thể thao
Trung học chuyên nghiệp
Trung học cơ sở
Trung học phổ thông
Tiến sĩ
Trung ương
Uỷ ban nhân dân
iv


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Quy mô phát triển giáo dục THCS Thị xã Từ Sơn ........................... 33
Bảng 2.2. Xếp loại học lực của học sinh THCS các năm học ........................... 35
Bảng 2.3. Xếp loại hạnh kiểm của học sinh THCS các năm học ...................... 35
Bảng 2.4. Kết quả tham gia kỳ thi học sinh giỏi tỉnh về văn hoá, TDTT qua
các năm .............................................................................................. 36
Bảng 2.5. Tỉ lệ xét tốt nghiệp của HS THCS trong 5 năm qua ......................... 37
Bảng 2.6: Thực trạng việc thực hiện mục tiêu, nội dung chương trình, kế
hoạch dạy học các môn KHXH ở trường THCS............................... 40
Bảng 2.7. Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học các môn KHXH ở
trường THCS ..................................................................................... 41
Bảng 2.8. Thực trạng việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học các môn

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đất nước ta đang bước vào thời kỳ hội nhập mạnh mẽ với nền kinh tế
toàn cầu, để phát triển bền vững Đảng và Nhà nước ta luôn đánh giá cao về vai
trò của Giáo dục và Đào tạo. Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII có chỉ rõ:
"Giáo dục - Đào tạo là quốc sách hàng đầu" và "con người" được coi là mục
tiêu, là động lực quan trọng cho sự nghiệp phát triển của toàn xã hội. Trong
Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng ta đã
khẳng định: "Nguồn lực lớn nhất, quý báu nhất của chúng ta là tiềm lực con
người Việt Nam, trong đó có tiềm lực trí tuệ ".
Từ đó, chúng ta có thể nhận thức được tiềm năng của mỗi người, mỗi tập
thể lao động và cả cộng đồng dân tộc phải được phát huy mạnh mẽ hơn bao giờ
hết, để phục vụ tích cực cho sự nghiệp Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa đất nước
hiện nay. Vì vậy, việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo là hết sức cần
thiết. Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trước hết phải nâng cao chất
lượng công tác quản lý giáo dục.
Sau khoảng 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới, giáo dục nước ta đã
thu được những thành tựu quan trọng. Ngành giáo dục bước đầu đã đa dạng hoá
về loại hình và phương thức đào tạo, từng bước hội nhập và mở rộng quan hệ
hợp tác với giáo dục thế giới. Ngành giáo dục đã có những chuyển biến nhất
định, song nhìn chung còn bộc lộ nhiều yếu kém bất cập. Đó là, nền giáo dục
chưa theo kịp với thực tế phát triển của xã hội, chưa phù hợp với đời sống xã
hội. Hiệu quả của giáo dục còn thấp. Do vậy, chưa đáp ứng đòi hỏi ngày càng
cao về nhân lực của công cuộc đổi mới kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc. Đối với người học, trình độ kiến thức, kỹ năng, phương pháp tư duy khoa
học, khả năng nắm bắt các vấn đề xã hội còn yếu, chưa đáp ứng được yêu cầu
vừa phải tăng nhanh quy mô, vừa phải đảm bảo về nâng cao chất lượng, hiệu
quả giáo dục.
Giáo dục THCS là cấp học tiền đề, là cơ sở cho việc nâng cao dân trí, đào
tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu kinh tế - xã hội của đất nước.

Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh trong thời gian qua đã được quan tâm đầu tư
nhưng chất lượng còn chưa cao. Điều này do nhiều nguyên nhân, trong đó có
những nguyên nhân thuộc về yếu tố quản lý. Nếu đề xuất được các biện pháp

2


quản lý phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường, đặc điểm tâm lý của
học sinh...thì sẽ nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học các môn KHXH
ở trường THCS trên địa bàn Thị xã.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc quản lý hoạt động dạy học các môn
KHXH tại các trường THCS.
- Khảo sát và phân tích thực tế hoạt động dạy học các môn KHXH và
quản lý hoạt động dạy học các bộ môn nói trên ở trường THCS Thị xã Từ Sơn,
tỉnh Bắc Ninh.
- Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học các môn KHXH ở
trường THCS thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.
6. Phạm vi nghiên cứu
6.1. Giới hạn về khách thể khảo sát
- Hiệu trưởng, Hiệu phó ở các trường THCS trên địa bàn Thị xã Từ Sơn
(26 đồng chí).
- GV giảng dạy Lịch sử, Địa lý (44 đồng chí)
6.2. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu
- 14 trường THCS trên địa bàn Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.
6.3. Giới hạn về nội dung nghiên cứu
Các môn KHXH bao gồm nhiều môn như: Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo
dục công dân...v.v., do năng lực nghiên cứu khoa học của bản thân còn nhiều hạn
chế, trong khuôn khổ luận văn này, chúng tôi chỉ nghiên cứu thực trạng quản lý
hoạt động dạy học các môn KHXH và các biện pháp quản lý hoạt động dạy học

trường THCS Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh
Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học các môn KHXH ở
trường THCS Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh

4


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI Ở TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Ở nước ngoài
Công tác quản lý luôn giữ vị trí hết sức quan trọng đối với việc phát triển
xã hội. Trong lĩnh vực giáo dục, quản lý giữ vai trò quan trọng trong việc đảm
bảo chất lượng giáo dục, trong đó, các biện pháp quản lý hoạt động dạy học
nhằm nâng cao chất lượng giáo dục luôn là vấn đề được nhiều người quan tâm.
Đặc biệt vấn đề cải cách giáo dục được nhiều nước quan tâm đặt lên hàng đầu,
trong đó chuyển từ dạy học truyền thụ một chiều sang tổ chức các hoạt động
học tập, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo; tập trung nâng cao chất
lượng giáo dục, tiếp tục hiện đại hoá phương pháp dạy học và hình thức tổ chức
giáo dục.
Từ thời cổ đại, một số nhà triết học, nhà giáo dục phương Tây và phương
Đông đã có những tư tưởng về dạy học và quản lý dạy học. Xôcơrat (469-399,
trước CN) đã đề xuất dạy học phải “Giúp thế hệ trẻ từng bước tự khẳng định,
tự phát hiện tri thức mới mẻ, phù hợp với chân lý”. Khổng Tử (551- 479, trước
CN) đã có quan điểm về phương pháp dạy học: “dùng cách gợi mở, đi từ gần
đến xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực
suy nghĩ”, “đòi hỏi học trò phải tập luyện, phải hình thành nền nếp, thói quen
trong học tập”.

Tại các nước phương Tây, việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý
giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng cũng rất sôi động.
Năm 1968, các tác giả Jacob W. Getzels, Tames M. Lipham. Roald F.
Campbell đã cho ra đời công trình đầu tiên nghiên cứu khá hoàn chỉnh các vấn
đề quản lý giáo dục dưới ánh sáng của các học thuyết quản lý chung, đặc biệt là
thuyết hành vi (quan hệ con người) trong quản lý [46].
UNESCO suốt chiều dài lịch sử tồn tại của mình đã tập hợp nhiều học
giả trên thế giới để nghiên cứu những vấn đề quản lý giáo dục trên quy mô toàn
6


cầu cũng như trong phạm vi khu vực hoặc quốc gia. Từ năm 1964, trong loạt
sách về kế hoạch hóa giáo dục đã tập hợp những khuynh hướng nghiên cứu
khác nhau về một trong những vấn đề quan trọng của quản lý giáo dục: kế
hoạch hóa giáo dục.
Đầu những năm 90, UNESCO PROAP đã xuất bản cuốn sách có tính
cẩm nang về kĩ năng quản lý giáo dục mang tựa đề “Kế hoạch hóa và quản lý
giáo dục vi mô”.
Trong những năm cuối của thế kỉ XX, sách báo về quản lý giáo dục đã xuất
hiện rất nhiều. Điển hình là các công trình đề cập những quan điểm mới về quản
lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng [37], [39], [46]…
Tuy nhiên, những nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở nước ngoài
vẫn chưa có công trình nào bàn luận, nghiên cứu sâu đến quản lý hoạt động dạy
học ở trường THCS nói chung và quản lý hoạt động dạy học các môn KHXH ở
trường THCS nói riêng.
1.1.2. Ở Việt Nam
Trong xu thế toàn cầu hóa kinh tế, Việt Nam đã và đang bước vào hội
nhập với khu vực và quốc tế. Trong bối cảnh đó, nền giáo dục Việt Nam cần
đẩy nhanh tiến trình đổi mới để rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển
giáo dục với các nước trong khu vực và trên thế giới. Các thành tựu nghiên cứu

nghiên cứu có thể khác nhau nhưng điểm chung mà ta thấy trong các công trình
nghiên cứu của họ là: Khẳng định vai trò quan trọng của công tác quản lý trong
dạy và học ở các cấp học, bậc học. Đây cũng là tư tưởng mang tính chiến lược
về phát triển giáo dục của Đảng ta: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp
và quản lý giáo dục, đào tạo”.
Hiện nay, quản lý hoạt động dạy học là một vấn đề mang tính thời sự đã
được quan tâm nghiên cứu và tiếp tục được nghiên cứu để đổi mới nhằm nâng
cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường.
Quản lý hoạt động dạy học là quản lý cơ bản, quan trọng nhất trong công
tác quản lý trường học. Chính vì lẽ đó, vấn đề quản lý hoạt động dạy học luôn
được các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý giáo dục đề cập trong các công trình
8


nghiên cứu khoa học. Giáo trình giảng dạy của trường Đại học sư phạm Hà
Nội, Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, Viện Khoa học Giáo dục Việt
Nam, Học viện Quản lý giáo dục, Đại học Giáo dục, Viện Chiến lược Giáo
dục,... cũng đã có những công trình nghiên cứu và giảng dạy về chuyên đề quản
lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng.
Bên cạnh những tác giả nghiên cứu sâu sắc về các hoạt động của nhà
trường kể trên, còn có một số công trình nghiên cứu cũng đã đề cập đến vấn đề
tăng cường quản lý hoạt động dạy học, phổ biến kinh nghiệm quản lý chung
cho cán bộ quản lý, như: Nguyễn Hữu Châu [5]; Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn
Quốc Chí [27]; Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Trọng Hậu,
Nguyễn Quốc Chí [27]; Nguyễn Văn Trường (biên dịch cùng nhóm tác giả)
[39]… Các tác giả đã nhấn mạnh: nhà quản lý cần có những quan điểm mới
phù hợp và có hệ thống nhằm chuyển đổi thành công từ hoạt động dạy học lấy
kiến thức sang lấy năng lực của người học làm mục tiêu dạy học.
Một số tạp chí chuyên ngành cũng đăng tải các kết quả nghiên cứu bàn
đến một số vấn đề có liên quan quản lý hoạt động dạy học, đã đi sâu làm rõ

Như vậy, có thể hiểu lao động xã hội và quản lý không tách rời nhau.
Khi lao động xã hội đạt đến một quy mô phát triển nhất định thì sự phân công
lao động tất yếu sẽ dẫn đến việc tách quản lý thành một hoạt động đặc biệt. Từ
đó, trong xã hội hình thành một bộ phận trực tiếp sản xuất, một bộ phận khác
chuyên hoạt động quản lý, hình thành nghề quản lý.
Với nhiều cách tiếp cận ở các góc độ kinh tế, xã hội, giáo dục..., các nhà
nghiên cứu, thực hành về quản lý đã đưa ra nhiều quan niệm khác nhau về quản lý:
* Theo các nhà khoa học nước ngoài:
Theo lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin về quản lý: Quản lý xã hội một
cách khoa học là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đối với toàn bộ hay
những hệ thống khác nhau của hệ thống xã hội trên cơ sở nhận thức và vận
dụng đúng đắn những quy luật khách quan vốn có của nó nhằm đảm bảo cho nó
hoạt động và phát triển tối ưu theo mục đích đặt ra.
10


H.Koontz (người Mỹ): Quản lý là một hoạt động thiết yếu nhằm đảm bảo
sự phối hợp những nỗ lực của các cá nhân để đạt được mục đích của nhóm (tổ
chức). Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi trường trong đó con người
có thể đạt được mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất
mãn cá nhân ít nhất [40].
V.Taylor: “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác cái gì cần làm
và làm cái gì đó như thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ tiền nhất” [40].
K.Omarov (Liên Xô): “Quản lý là tính toán sử dụng hợp lý các nguồn
lực nhằm thực hiện các nhiệm vụ sản xuất và dịch vụ với hiệu quả kinh tế tối
ưu” [40].
Henry Fayol là người đầu tiên chỉ ra chức năng và những yếu tố của
quản lý: “Quản lý hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển,
phối hợp và kiểm tra” [40].
* Theo các nhà khoa học về quản lý giáo dục ở Việt Nam:

Quản lý vừa là khoa học, vừa là một nghệ thuật. Vì vậy, người quản lý ngoài
những yêu cầu về trình độ, năng lực, phẩm chất còn phải nhạy cảm, linh hoạt
trong công tác lãnh đạo của mình.
Từ những quan niệm trên trong đề tài này chúng tôi hiểu: “Quản lý là sự tác
động có ý thức, có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý để lãnh đạo, hướng
dẫn, điều khiển đối tượng quản lý thực hiện nhằm đạt mục tiêu đã đề ra”.

1.2.2. Hoạt động dạy học, hoạt động dạy học các môn KHXH
1.2.2.1. Hoạt động dạy học
Giáo dục được thực hiện bằng nhiều con đường khác nhau, một trong
những con đường hiệu quả nhất là tổ chức hoạt động dạy học. Thông qua hoạt
động dạy học, nhằm cung cấp cho HS hệ thống kiến thức khoa học, bồi dưỡng
phương pháp tư duy sáng tạo và kĩ năng thực tiễn, nhằm nâng cao trình độ học
vấn, hình thành lối sống văn hóa. Mục đích cuối cùng là làm cho mỗi HS trở
thành những người tự chủ, năng động sáng tạo. Như vậy, hoạt động dạy học là
con đường cơ bản nhất để đạt tới mục đích giáo dục tổng thể. Hoạt động dạy
học là một hệ thống toàn ve ̣n bao gồm các thành tố cơ bản: mục tiêu, nội dung,
12


phương tiện, hình thức tổ chức, phương pháp dạy, phương pháp học. Các thành
tố này tương tác với nhau thực hiện nhiệm vụ hoạt động dạy học nhằm nâng
cao chất lượng, hiệu quả hoạt động dạy học.
Mục tiêu là kết quả được hình dung trước mà hoạt động dạy học cần đạt
được. Khi đặt ra mục tiêu cần chú ý đến đặc điểm đối tượng và các yếu tố khác
có đảm bảo việc đạt được mục tiêu hay không.
Nội dung là đối tượng lĩnh hội của HS, nó là yếu tố khách quan, quyết
định lôgic của bản thân quá trình dạy học về mặt khoa học.
Phương pháp là cách thức để tiến hành hoạt động dạy học nhằm đạt được
hiệu quả. Việc lựa chọn phương pháp dạy học là hoạt động của mỗi GV nhằm

Nộdung
i dung
- PP:
Phương
pháp
- PP:
Phương
pháp
- PT:
Phương
tiện
- PT:
Phương
tiện

ND

- HT:
Hình
thức
- HT:
Hình
thức
- KQ:
Kếquả
t quả
- KQ:
Kết

PP