Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học vinh

NGễ VN LC

MộT Số GIảI PHáP NÂNG CAO HIệU QUả
QUảN Lý HOạT ĐộNG DạY HọC HAI BUổI / NGàY
ở TRƯờNG TRUNG HọC CƠ Sở QUậN 7
THàNH PHố Hồ CHí MINH

Luận văn thạc sĩ khoa học GIáo dục


2

nghÖ an - 2013


Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học vinh

NGễ VN LC

MộT Số GIảI PHáP NÂNG CAO HIệU QUả
QUảN Lý HOạT ĐộNG DạY HọC HAI BUổI / NGàY
ở TRƯờNG TRUNG HọC CƠ Sở QUậN 7
THàNH PHố Hồ CHí MINH
Chuyờn ngnh: Qun lý giỏo dc
Mó s: 60.14.01.14

Luận văn thạc sĩ khoa học GIáo dục

Nghệ An, tháng 8 năm 2013
Tác giả luận văn

Ngô Văn Lộc


MỤC LỤC
Trang
PHẦN MỞ ĐẦU....................................................................................................................9
1. Lý do chọn đề tài............................................................................................................9
2. Mục đích nghiên cứu....................................................................................................11
3. Khách thể và đối tượng nghiên cúu..............................................................................11
4. Giả thuyết khoa học......................................................................................................11
5. Nhiệm vụ nghiên cứu...................................................................................................12
6. Phương pháp nghiên cứu..............................................................................................12
7. Cấu trúc của luận văn...................................................................................................12
8. Những đóng góp của luận văn......................................................................................12
PHẦN NỘI DUNG..............................................................................................................14
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU............................................................14
1.1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu..................................................................................14
1.2. Một số khái niệm cơ bản...........................................................................................19
1.3. Vấn đề hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở trường trung học cơ sở..........................24
1.4. Một số vấn đề quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở trường Trung học cơ sở 27
Kết luận chương 1............................................................................................................27
Chương 2
CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.........................................................29
2.1. Khái quát tình hình kinh tế, xã hội và giáo dục cấp trung học cơ sở tại Quận 7.......29
2.2. Thực trạng dạy học hai buổi/ngày ở các trường Trung học cơ sở Quận 7................36
2.3. Thực trạng quản lý hoạt động dạy hai buổi/ngày của hiệu trưởng các trường Trung


2

CB - GV

Cán bộ giáo viên

3

CBQL

Cán bộ quản lý

4

CMHS

Cha mẹ học sinh

5

CSVC

Cơ sở vật chất

6

ĐH

Đại học


12

TB

Trung bình

13

TBDH

Thiết bị dạy học

14

THCS

Trung học cơ sở

15

THPT

Trung học phổ thông


DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Số lượng giáo viên do Phòng Giáo dục & Đào tạo
Quận 7 quản lí......................................................................................................................32

mới nhằm giúp người học có thể trở thành những người lao động đáp ứng
được yêu cầu xã hội, đặc biệt trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa.
Bốn trụ cột của giáo dục trong thế kỷ XXI theo quan điểm Tổ chức Văn
hóa - Khoa học, Giáo dục liên hiệp quốc (UNESCO): “Học để biết, học để
làm, học để làm người, học để chung sống”.
Yêu cầu của Giáo dục Việt nam cũng không nằm ngoài yêu cầu chung
của thế giới và thể hiện trong điều 27 của luật giáo dục năm 2005: “Mục tiêu của
giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, phẩm
chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động
và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây
dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên
hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
Ngày nay trong xu thế đổi mới của ngành đặt ra cho các Bậc học nói
chung và cấp trung học cơ sở nói riêng: “nâng cao chất lượng giảng dạy, đổi mới
phương pháp để làm sao vừa tạo điều kiện cho học sinh học tập chủ động tích
cực nhưng cũng vừa học tập một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, không gây áp lực”.
Với hình thức học một buổi/ngày mặc dù nhà trường đã có nhiều cố
gắng nhưng hiện tượng học sinh học tập một cách dồn ép, quá tải, căng thẳng
và không có thời gian thư giản, vui chơi giải trí vẫn còn là điều không thể
tránh khỏi.
Để khắc phục tình trạng này. Bộ Giáo dục và đào tạo đã có một chủ
trương hết sức đúng đắn: Đó là chuyển dần các trường của bậc học phổ thông


10
sang hình thức học 2 buổi /ngày. Điều này chúng ta thấy hoàn toàn hợp lý, bởi
khi thời gian học tập tăng lên thì giúp cho cường độ làm việc của Thầy và trò
không còn căng thẳng nữa, đồng thời còn cho học sinh một lượng thời gian đủ
để tham gia các hoạt động ngoại khóa nhằm giúp các em thư giản và phát
triển năng khiếu cá nhân sau những giờ học tập trên lớp.

dạy và học 2 buổi/ngày tại các trường trung học cơ sở là điều cần thiết để
chúng ta cùng xem lại chủ trương ấy, hình thức ấy khi thực hiện trong thực tế
có những thuận lợi, khó khăn gì, có thực sự là giải pháp khả thi nhằm nâng cao
chất lượng giảng dạy, tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh làm việc, học tập
nhẹ nhàng nhưng hiệu quả hay không? Việc dạy và học 2 buổi/ngày có phải là
biến tướng của việc dạy thêm, học thêm hay như nhiều người nghĩ hay không?
Chính vì lẽ đó tôi muốn tìm hiểu "Thực trạng hoạt động dạy và học 2
buổi/ngày ở các trường trung học cơ sở Quận 7 và từ đó đề ra một số giải
pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả của công tác này.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu thực trạng từ đó đề ra một số giải pháp quản lý nhằm nâng
cao hiệu quả hoạt động dạy học hai buổi/ngày góp phần hoàn thành mục tiêu
giáo dục toàn diện nhà trường.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cúu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Vấn đề quản lý hoạt động dạy học hai buổi /ngày ở các trường Trung
học cơ sở.
3.2. Đối tượng nghiên cứu

Một số giải pháp quản lý nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học
hai buổi/ngày tại các trường Trung học cơ sở Quận 7, Thành phố Hồ Chí
Minh
4. Giả thuyết khoa học


12
Nếu đề xuất và thực hiện được các giải pháp quản lý có tính khoa học,
khả thi thì có thể nâng cao hiệu quả quản lý của hoạt động dạy học hai
buổi/ngày tại các trường Trung học cơ sở trong Quận 7
5. Nhiệm vụ nghiên cứu

14
PHẦN NỘI DUNG
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu
Trong lịch sử xã hội, ở bất kỳ thời đại nào, quản lý luôn giữ một vị trí
vô cùng quan trọng đối với việc vận hành và phát triển xã hội. Ở lĩnh vực
giáo dục và đào tạo, quản lý là nhân tố giữ vai trò then chốt trong việc
đảm bảo chất lượng giáo dục, trong đó các biện pháp quản lý hoạt động
dạy học luôn là vấn đề đáng được quan tâm, nghiên cứu và khảo nghiệm.
Thực tiễn đã có rất nhiều công trình khoa học, nhiều ý tưởng cập nhật về
quản lý hoạt động dạy học được các nhà khoa học quan tâm.
Dạy học và quản lý hoạt động dạy học được hình thành và phát
triển cùng với lịch sử hình thành và phát triển của các hình thái kinh tế xã
hội. Ngược dòng lịch sử ngay từ thời cổ đại, vấn đề dạy học đã được nhiều
nhà triết học đồng thời là nhà giáo dục cả phương đông và phương tây
quan tâm đề cập đến: từ Khổng tử (551 - 479 Tr.CN), Socrates (469 - 399
Tr.CN), đến Plato (427 - 348 Tr.CN),… đều đã khẳng định được vai trò tất
yếu của giáo dục trong xã hội và tính quyết định của chính trị đối với giáo
dục.
Chủ nghĩa tư bản xuất hiện cuối thế kỷ XIV với những thay đổi mạnh
mẽ về khoa học kỹ thuật, đòi hỏi con người phải có những am hiểu về kỹ
thuật, lúc này vấn đề dạy học và quản lý dạy học đã được nhiều nhà giáo
dục quan tâm, tiêu biểu là J. A Com xki (1652-1670), ông đã đưa ra các
nguyên tắc dạy học trực quan, nhất quán, nguyên tắc đảm bảo tính khoa học,
tính hệ thống. Ông nhấn mạnh hiệu quả dạy học có liên quan rất lớn đến
chất lượng người dạy trong việc vận dụng các nguyên tắc dạy học. Tác
phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin ra đời đã thực sự định hướng



16
xã hội hiện nay, khi mà đất nước bước vào giai đoạn công nghiệp hoá,
hiện đại hoá. Dạy học hai buổi/ngày sẽ là điều kiện đảm bảo dạy học đủ
thời gian, chất lượng học tập các môn bắt buộc sẽ tốt hơn. Học sinh có
điều kiện cân đối việc học tập, rèn luyện và tăng cường các hoạt động giáo
dục sức khoẻ, thẩm mỹ, thể chất. Đồng thời học thêm các môn năng khiếu,
tăng cường phát triển năng lực qua các môn tự chọn, góp phần hình thành
nhân cách và phát triển toàn diện cho học sinh.
Đối với bậc Trung học cơ sở nói riêng, dạy - học hai buổi/ngày đã
trở thành mục tiêu của giáo dục trung học để góp phần nâng cao chất
lượng giáo dục toàn diện, phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo. Văn
kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định:
Tăng ngân sách nhà nước cho giáo dục và đào tạo theo nhịp độ tăng
trưởng kinh tế. Hiện đại hoá một số trường dạy nghề, tăng nhanh tỷ lệ lao
động được đào tạo trong toàn bộ lao động xã hội, khuyến khích phát triển
hệ thống trường lớp dạy nghề dân lập và tư thục, trang bị cho thanh niên
những kiến thức sản xuất, kỹ năng lao động và năng lực tiếp thu công nghệ
mới để tự tạo việc làm, chủ động tìm kiếm cơ hội lập nghiệp.
Dạy học hai buổi/ngày không chỉ đáp ứng nhu cầu của một số bậc
cha mẹ học sinh muốn gửi con ở trường cả ngày để an tâm công tác, tránh
những tác hại ảnh hưởng xấu đến trẻ khi không có sự hướng dẫn của gia
đình và nhà trường đồng thời còn nhằm vào mục đích lớn của giáo dục. Đó
là thực hiện mục tiêu giáo dục: đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn
diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành
với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Hình thành và bồi dưỡng
nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc.” (Điều 2 - Luật Giáo dục).
Việc dạy - học hai buổi/ngày nhằm tạo điều kiện để:



học.
- Trong chỉ thị của Bộ Trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo về việc dạy
thêm ngoài giờ số 17/GD ngày 31/8/1995 có viết: “Riêng ở bậc Trung học,
khuyến khích các trường Trung học cơ sở có điều kiện tổ chức dạy hai
buổi/ngày hoặc tổ chức bán trú ngay trong trường” và chỉ thị số
15/2000/CT- BGD&ĐT ngày 17/5/2000 về các biện pháp cấp bách tăng
cường quản lý dạy thêm, học thêm có hướng dẫn “Tổ chức tốt để thu hút
tối đa học sinh vào các lớp học hai buổi/ngày theo nguyện vọng của gia
đình học sinh.”.
- Trong chỉ thị của Thủ Tướng Chính phủ về việc đổi mới chương
trình giáo dục phổ thông thực hiện Nghị Quyết số 40/2000/QH10 của
Quốc hội khóa X có viết: “Cân đối ngân sách địa phương, khai thác và huy
động thêm các nguồn ngoài ngân sách bảo đảm kinh phí cho việc nâng
cấp và xây dựng trường, khắc phục tình trạng học ba ca, thực hiện kiên cố
hoá trường lớp, tạo điều kiện từng bước chuyển sang dạy học hai
buổi/ngày, đồng thời tăng cường cung cấp thiết bị và đồ dùng dạy học cho
nhà trường theo chuẩn do Bộ Giáo dục & Đào tạo quy định.”
Trước yêu cầu nhiệm vụ giai đoạn mới, từ năm 2000, chủ trương
dạy học 2 buổi/ngày đã được Bộ GD-ĐT khuyến khích triển khai. Trong
Chỉ thị về nhiệm vụ năm học 2012-2013, Bộ GD-ĐT chỉ đạo các địa
phương "mở rộng diện HS được học 2 buổi/ngày, nhất là ở cấp tiểu học và
THCS". Trong văn bản hướng dẫn nhiệm vụ năm học cấp tiểu học, THCS,
Bộ GD-ĐT quy định: Việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày nhằm tăng cường
các hoạt động thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện. Thời gian học buổi
thứ 2 là dành cho việc tự học của HS, song có sự hướng dẫn, định hướng


19
của giáo viên. Ngoài ra, HS được tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa,
hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, câu lạc bộ… nhằm rèn luyện sức

Dạy học là một bộ phận của quá trình tổng thể giáo dục nhân cách
toàn vẹn, là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh để thực
hiện các mục tiêu và nhiệm vụ dạy học (truyền thụ và lĩnh hội tri thức, kỹ
năng kỹ xảo; trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực
sáng tạo và xây dựng các phẩm chất, nhân cách người học). Như vậy, dạy
học là khái niệm chỉ hoạt động chung của người dạy và người học. Dạy
học bao gồm hai hoạt động: hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của
trò. Hai hoạt động này luôn gắn bó mật thiết với nhau.
1.2.2. Dạy học 2 buổi/ngày
- Dạy học 2 buổi/ngày: Là dạy học không quá 06 ngày/tuần (mỗi ngày
dạy hai buổi: sáng không quá 4 tiết - chiều không quá 3 tiết), nội dung dạy
học gồm toàn bộ nội dung của dạy học 1 buổi/ngày và thêm một số nội dung:
thực hành kiến thức đã học; phụ đạo học sinh yếu, bồi dưỡng học sinh giỏi;
dạy học các môn tự chọn; hướng dẫn tự học và tổ chức các hoạt động giáo
dục ngoại khóa;…Nhằm tăng thời lượng học tập và rèn luyện các kĩ năng cho
học sinh trên một đơn vị kiến thức, tránh được tình trạng quá tải trong học
tập, làm cho việc dạy học trở nên nhẹ nhàng hơn, hiệu quả hơn và tránh hiện
tượng dạy thêm, học thêm.
- Việc tổ chức dạy học các môn tự chọn, phụ đạo học sinh yếu kém, bồi
dưỡng học sinh giỏi, học sinh có năng khiếu và tổ chức các hoạt động trong
dạy học 2 buổi/ngày nhằm giúp nhà trường thực hiện hiệu quả mục tiêu giáo
dục toàn diện, giáo dục phân hóa nhằm can thiệp sớm quá trình hình thành và
phát triển nhân cách trẻ.
- Hoạt động này chỉ thực hiện ở những nơi có điều kiện và thực hiện


21
cho nhiều lớp, cho một số khối lớp hoặc cho cả trường. Với hình thức này học
sinh có thể ăn trưa tại trường hoặc không ăn trưa tại trường vẫn phải đến lớp
học vào buổi chiều như nhau.

Theo Trần Kiểm: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong
việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn
lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một
cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất”.
Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là những tác động có định hướng,
có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chức để vận
hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định”.
Tuy có nhiều cách tiếp cận và diễn đạt khác nhau song các khái niệm
quản lý đều mang dấu hiệu chung có thể khái quát: Quản lý là sự tác động có
tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt
mục tiêu đề ra.
Chủ thể quản lý là tác nhân tạo ra các tác động. “Ai quản lý?” đó là chủ
thể quản lý (chủ thể quản lý chỉ có thể là một cá nhân, hoặc một tổ chức do
con người cụ thể lập nên). Còn “quản lý ai?”, “quản lý sự việc gì?” đó là đối
tượng quản lý. Bản chất của hoạt động quản lý là việc phát huy được nhân tố
con người trong tổ chức. Hoạt động quản lý có những yêu cầu khách quan,
phổ biến đối với những người làm quản lý, đó là những chức năng chung và
cơ bản của hoạt động quản lý.
1.2.4. Quản lý hoạt động dạy học 2 buổi/ngày
Quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày trong nhà trường là quản lý
toàn bộ việc giảng dạy, giáo dục của thầy, việc học tập của trò theo nội dung
giáo dục toàn diện nhằm thực hiện mục tiêu và đường lối giáo dục của Đảng.
Do đó, những tác động của nó lên hệ thống phải là những tác động kép, tác
động lên hoạt động dạy, đồng thời phải chuyển hoá hoạt động đó thành hoạt


23
động học để đạt tới mục tiêu giáo dục. Và chính trong quá trình thực hiện sự
chuyển hoá đó sẽ phải có sự điều hành, phối hợp tác động của các lực lượng
khác, nhằm tạo ra một sức mạnh tổng hợp tác động đến hoạt động dạy học.

Quản lý hoạt động dạy trong nhà trường bao gồm quản lý toàn bộ hoạt
động dạy của giáo viên nhằm thực hiện mục tiêu đường lối giáo dục của
Đảng. Mục tiêu của quản lý hoạt động dạy trong nhà trường là nhằm đảm bảo
chất lượng và hiệu quả của quá trình dạy học.
Giải pháp quản lý hoạt động dạy học 2 buổi / ngày là cách thức mà
người Hiệu trưởng cần cụ thể hoá và hiện thực hóa để thực hiện các chức
năng quản lý về hoạt động dạy và học hai buổi/ ngày.
1.3. Vấn đề hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở trường trung học cơ sở
- Việc dạy học 2 buổi/ngày ở các trường trung học nhằm thực hiện mục
tiêu giáo dục toàn diện, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục; đáp ứng nhu
cầu của gia đình và xã hội trong việc quản lý, giáo dục học sinh; hạn chế tình
trạng dạy thêm - học thêm không đúng quy định ở các nhà trường; tăng cường
giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh.
- Việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày chỉ được thực hiện ở những nơi học
sinh có nhu cầu, cha mẹ học sinh tự nguyện cho con em tham gia học tập;
được sự đồng ý của cấp trên có thẩm quyền quản lý trực tiếp của ngành giáo
dục và địa phương.
- Chỉ được tổ chức vào các ngày trong tuần (từ thứ 2 đến thứ 7); không
gây “quá tải” đối với học sinh.
- Các trường trung học tổ chức dạy học 2 buổi/ngày phải đảm bảo hoàn
thành kế hoạch giáo dục được giao, đảm bảo chất lượng và hiệu quả.
- Có tối thiểu số lượng giáo viên theo quy định tại Thông tư số
35/2006/TTLT-BGDĐT-BNV (đảm bảo tỉ lệ giáo viên trên lớp 1,90 đối với
cấp THCS và 2,25 đối với cấp THPT) kể cả giáo viên tình nguyện dạy thêm


25
giờ, giáo viên thỉnh giảng. Đối với các trường chưa đủ giáo viên một số môn
học có thể hợp đồng giáo viên ngoài biên chế hoặc mời cán bộ của các câu lạc
bộ, trung tâm ngoại ngữ, tin học theo đúng quy định hiện hành.