Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học vinh

NGễ VN LC

MộT Số GIảI PHáP NÂNG CAO HIệU QUả
QUảN Lý HOạT ĐộNG DạY HọC HAI BUổI / NGàY
ở TRƯờNG TRUNG HọC CƠ Sở QUậN 7
THàNH PHố Hồ CHí MINH

Luận văn thạc sĩ khoa học GIáo dục

nghệ an - 2013


Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học vinh

NGễ VN LC

MộT Số GIảI PHáP NÂNG CAO HIệU QUả
QUảN Lý HOạT ĐộNG DạY HọC HAI BUổI / NGàY
ở TRƯờNG TRUNG HọC CƠ Sở QUậN 7
THàNH PHố Hồ CHí MINH
Chuyờn ngnh: Qun lý giỏo dc
Mó s: 60.14.01.14

Luận văn thạc sĩ khoa học GIáo dục

Ngi hng dn khoa hc:


MỤC LỤC
Trang
PHẦN MỞ ĐẦU....................................................................................................................7
1. Lý do chọn đề tài............................................................................................................7
2. Mục đích nghiên cứu......................................................................................................9
3. Khách thể và đối tượng nghiên cúu................................................................................9
4. Giả thuyết khoa học........................................................................................................9
5. Nhiệm vụ nghiên cứu...................................................................................................10
6. Phương pháp nghiên cứu..............................................................................................10
7. Cấu trúc của luận văn...................................................................................................10
8. Những đóng góp của luận văn......................................................................................10
PHẦN NỘI DUNG..............................................................................................................12
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU...........................................12
1.1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu..................................................................................12
1.2. Một số khái niệm cơ bản...........................................................................................17
1.3. Vấn đề hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở trường trung học cơ sở..........................22
1.4. Một số vấn đề quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở trường Trung học cơ sở 25
Kết luận chương 1............................................................................................................25
Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU........................................27
2.1. Khái quát tình hình kinh tế, xã hội và giáo dục cấp trung học cơ sở tại Quận 7.......27
2.2. Thực trạng dạy học hai buổi/ngày ở các trường Trung học cơ sở Quận 7................34
2.3. Thực trạng quản lý hoạt động dạy hai buổi/ngày của hiệu trưởng các trường Trung
học cơ sở Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh....................................................................41
2.4. Nhận xét chung về quản lý hoạt động dạy của hiệu trưởng các trường Trung học cơ
sở Quận 7..........................................................................................................................63
Kết luận chương 2............................................................................................................65
Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
DẠY HỌC HAI BUỔI/NGÀY Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN 7.........67
3.1. Các nguyên tắc đề xuất giải pháp..............................................................................67
3.2. Một số giải pháp quản lý nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở các


Cán bộ quản lý

4

CMHS

Cha mẹ học sinh

5

CSVC

Cơ sở vật chất

6

ĐH

Đại học

7

GV

Giáo viên

8

HS


Thiết bị dạy học

14

THCS

Trung học cơ sở

15

THPT

Trung học phổ thông


DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Số lượng giáo viên do Phòng Giáo dục & Đào tạo Quận 7 quản lí.....................30
Bảng 2.2. Thống kê chất lượng giáo dục THCS năm học 2011 - 2012...............................33
Bảng 2.3. Trình độ giáo viên THCS năm học 2012 - 2013..................................................33
Bảng 2.4. Thống kê số học sinh Trung học cơ sở được học chương trình hai buổi/ngày
trong 3 năm 2009 - 2012......................................................................................................35
Bảng 2.5. Xếp loại hạnh kiểm năm học 2012 - 2013 của học sinh THCS Quận 7, Thành
phố Hồ Chí Minh..................................................................................................................37
Bảng 2.6. Xếp loại học lực năm học 2012 - 2013 của học sinh THCS Quận 7, Thành phố
Hồ Chí Minh.........................................................................................................................37
Bảng 2.7. Thống kê cán bộ quản lý các trường THCS Quận 7 năm học 2011 - 2012.........38
Bảng 2.8. Thống kê số lượng giáo viên trực tiếp giảng dạy năm học 2011 - 2012..............40
Bảng 2.9. Giải pháp quản lý việc thực hiện chương trình kế hoạch dạy học của tổ chuyên

phương pháp để làm sao vừa tạo điều kiện cho học sinh học tập chủ động tích
cực nhưng cũng vừa học tập một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, không gây áp lực”.
Với hình thức học một buổi/ngày mặc dù nhà trường đã có nhiều cố
gắng nhưng hiện tượng học sinh học tập một cách dồn ép, quá tải, căng thẳng
và không có thời gian thư giản, vui chơi giải trí vẫn còn là điều không thể
tránh khỏi.
Để khắc phục tình trạng này. Bộ Giáo dục và đào tạo đã có một chủ
trương hết sức đúng đắn: Đó là chuyển dần các trường của bậc học phổ thông


8
sang hình thức học 2 buổi /ngày. Điều này chúng ta thấy hoàn toàn hợp lý, bởi
khi thời gian học tập tăng lên thì giúp cho cường độ làm việc của Thầy và trò
không còn căng thẳng nữa, đồng thời còn cho học sinh một lượng thời gian đủ
để tham gia các hoạt động ngoại khóa nhằm giúp các em thư giản và phát
triển năng khiếu cá nhân sau những giờ học tập trên lớp.
Trong chương trình dạy học 2buổi/ngày ta thấy rất phù hợp với tâm
sinh lý học sinh THCS. Bởi lẽ học sinh được phát triển một cách toàn diện,
kiến thức được cung cấp đều ở hai buổi học, lượng thời gian học tăng lên, thời
gian học giản ra, đồng thời các em được tham gia các sinh hoạt tập thể, sinh
hoạt ngoại khóa nên các em bớt căng thẳng sau những giờ học.
Hình thức dạy và học hai buổi/ngày, ngoài mục tiêu nâng chất lượng,
giảm cường độ làm việc, học tập căng thẳng của giáo viên và học sinh mà còn
góp phần tạo điều kiện để một bộ phận cán bộ giáo viên, công nhân viên có
thêm thu nhập chính đáng từ việc trực tiếp tham gia vào hoạt động dạy và học
2 buổi/ngày tại trường, song song đó chúng ta cũng thấy ngày nay các gia
đình thường có ít con, cha mẹ đi làm cả ngày nhưng vẫn muốn con mình có
được môi trường giáo dục có chất lượng để quản lý, dạy dỗ trẻ. Bởi lẽ, các
bậc phụ huynh cũng đã nhận thức được ý nghĩa của hình thức học 2buổi/ngày
và quan tâm đến môi trường giáo dục hiện nay. Chính nơi đây các em được

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động hai buổi/ngày ở các trường
Trung học cơ sở Quận 7
Chương 3: Một số giải pháp quản lý nâng cao hiệu quả hoạt động
dạy học hai buổi/ngày tại các trường Trung học cơ sở Quận 7, Thành phố
Hồ Chí Minh.
8. Những đóng góp của luận văn
- Về lý thuyết: Đánh giá và hệ thống lý luận về công tác quản lý trong
hoạt động dạy học 2 buổi/ngày ở các trường THCS


11
- Về thực tiễn: Đánh giá thực trạng và xây dựng một số giải pháp
quản lý nâng cao hoạt động dạy học 2 buổi /ngày ở các trường THCS Quận 7,
Thành phố Hồ Chí Minh.


12
PHẦN NỘI DUNG
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu
Trong lịch sử xã hội, ở bất kỳ thời đại nào, quản lý luôn giữ một vị trí
vô cùng quan trọng đối với việc vận hành và phát triển xã hội. Ở lĩnh vực
giáo dục và đào tạo, quản lý là nhân tố giữ vai trò then chốt trong việc
đảm bảo chất lượng giáo dục, trong đó các biện pháp quản lý hoạt động
dạy học luôn là vấn đề đáng được quan tâm, nghiên cứu và khảo nghiệm.
Thực tiễn đã có rất nhiều công trình khoa học, nhiều ý tưởng cập nhật về
quản lý hoạt động dạy học được các nhà khoa học quan tâm.
Dạy học và quản lý hoạt động dạy học được hình thành và phát
triển cùng với lịch sử hình thành và phát triển của các hình thái kinh tế xã

nin, tư tưởng Hồ chí Minh, các nhà khoa học Việt Nam đã nêu ra các vấn
đề về khái niệm quản lý, quản lý giáo dục, quản lý trường học, quản lý hoạt
động dạy học, cùng các chức năng, nguyên tắc, phương pháp quản lý,…
Trên thực tế có hàng loạt các công trình nghiên cứu, giáo trình, bài giảng
về quản lý, quản lý giáo dục, quản lý hoạt động dạy học của các tác giả
như: Nguyễn Lân, Nguyễn Cảnh Toàn, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ
Lộc, Nguyễn Quốc Chí,… Những công trình đó làm phong phú thêm lý
luận quản lý nói chung và lý luận quản lý hoạt động dạy học nói riêng.
Việc vận dụng lý luận quản lý giáo dục vào trong thực tiễn ở mỗi địa phương,
mỗi cơ sở giáo dục đang là vấn đề mà mỗi cơ sở giáo dục và xã hội cần phải quan
tâm, nhất là trong điều kiện đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay.
1.2. Quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước và Bộ Giáo dục
và Đào tạo về dạy học hai buổi/ngày
Dạy học hai buổi/ngày là chủ trương đúng đắn, phù hợp với kinh tế


14
xã hội hiện nay, khi mà đất nước bước vào giai đoạn công nghiệp hoá,
hiện đại hoá. Dạy học hai buổi/ngày sẽ là điều kiện đảm bảo dạy học đủ
thời gian, chất lượng học tập các môn bắt buộc sẽ tốt hơn. Học sinh có
điều kiện cân đối việc học tập, rèn luyện và tăng cường các hoạt động giáo
dục sức khoẻ, thẩm mỹ, thể chất. Đồng thời học thêm các môn năng khiếu,
tăng cường phát triển năng lực qua các môn tự chọn, góp phần hình thành
nhân cách và phát triển toàn diện cho học sinh.
Đối với bậc Trung học cơ sở nói riêng, dạy - học hai buổi/ngày đã
trở thành mục tiêu của giáo dục trung học để góp phần nâng cao chất
lượng giáo dục toàn diện, phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo. Văn
kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định:
Tăng ngân sách nhà nước cho giáo dục và đào tạo theo nhịp độ tăng
trưởng kinh tế. Hiện đại hoá một số trường dạy nghề, tăng nhanh tỷ lệ lao

hoạt động (trong và ngoài lớp) về thực hành và rèn luyện kỹ năng, tự học
và phát triển thể lực, năng khiếu về nghệ thuật, tác động đến tình cảm,
đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh, không yêu cầu học sinh
làm bài tập ở nhà.
Chủ trương dạy - học hai buổi/ngày đã được thể chế hoá và mang
tính pháp lý:
- Điều lệ trường Trung học có ghi rõ: “Trường trung học có thể tổ
chức nội trú hoặc bán trú một phần hoặc toàn thể học sinh, tuỳ theo yêu
cầu và khả năng của trường, của cha mẹ học sinh và của địa phương…” và
“…ở những nơi có điều kiện, có thể tổ chức cho học sinh học tập hai
buổi/ngày” (theo quyết định số 3257/GDĐT ngày 8/11/1994 của Bộ Giáo
dục & Đào tạo)


16
- Ngày 01 tháng 11 năm 2010 Bộ Giáo dục Số: 7291/BGDĐTGDTrH về việc hướng dẫn dạy học 2 buổi/ngày đối với các trường trung
học.
- Trong chỉ thị của Bộ Trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo về việc dạy
thêm ngoài giờ số 17/GD ngày 31/8/1995 có viết: “Riêng ở bậc Trung học,
khuyến khích các trường Trung học cơ sở có điều kiện tổ chức dạy hai
buổi/ngày hoặc tổ chức bán trú ngay trong trường” và chỉ thị số
15/2000/CT- BGD&ĐT ngày 17/5/2000 về các biện pháp cấp bách tăng
cường quản lý dạy thêm, học thêm có hướng dẫn “Tổ chức tốt để thu hút
tối đa học sinh vào các lớp học hai buổi/ngày theo nguyện vọng của gia
đình học sinh.”.
- Trong chỉ thị của Thủ Tướng Chính phủ về việc đổi mới chương
trình giáo dục phổ thông thực hiện Nghị Quyết số 40/2000/QH10 của
Quốc hội khóa X có viết: “Cân đối ngân sách địa phương, khai thác và huy
động thêm các nguồn ngoài ngân sách bảo đảm kinh phí cho việc nâng
cấp và xây dựng trường, khắc phục tình trạng học ba ca, thực hiện kiên cố

khác nhau.
Dưới góc độ của giáo dục học: “Hoạt động dạy học là hoạt động đặc
trưng cho bất cứ loại hình nhà trường nào và xét theo quan điểm tổng thể,
dạy học chính là con đường giáo dục tiêu biểu nhất, với nội dung và tính
chất của nó, dạy học luôn được xem là con đường hợp lý, thuận lợi nhất
giúp cho học sinh với tư cách là chủ thể nhận thức, có thể lĩnh hội được
một hệ thống tri thức và kỹ năng hành động, chuyển thành phẩm chất,
năng lực, trí tuệ của bản thân” “cá nhân người học vừa là chủ thể vừa là
mục đích cuối cùng của quá trình đó” ở góc độ xã hội học giáo dục: “Dạy
học được xem như là một diễn tiến vị thế xã hội của con người vì qua đó,


18
con người luôn hoạt động và phát triển trong sự tiếp thu, lĩnh hội và chuyển
hoá theo mục tiêu xác định của giáo dục phù hợp với sự phát triển của lứa
tuổi và diễn ra trong suốt cuộc đời của mỗi người”.
Dạy học là một bộ phận của quá trình tổng thể giáo dục nhân cách
toàn vẹn, là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh để thực
hiện các mục tiêu và nhiệm vụ dạy học (truyền thụ và lĩnh hội tri thức, kỹ
năng kỹ xảo; trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực
sáng tạo và xây dựng các phẩm chất, nhân cách người học). Như vậy, dạy
học là khái niệm chỉ hoạt động chung của người dạy và người học. Dạy
học bao gồm hai hoạt động: hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của
trò. Hai hoạt động này luôn gắn bó mật thiết với nhau.
1.2.2. Dạy học 2 buổi/ngày
- Dạy học 2 buổi/ngày: Là dạy học không quá 06 ngày/tuần (mỗi ngày
dạy hai buổi: sáng không quá 4 tiết - chiều không quá 3 tiết), nội dung dạy
học gồm toàn bộ nội dung của dạy học 1 buổi/ngày và thêm một số nội dung:
thực hành kiến thức đã học; phụ đạo học sinh yếu, bồi dưỡng học sinh giỏi;
dạy học các môn tự chọn; hướng dẫn tự học và tổ chức các hoạt động giáo

Theo F.W.Taylor: “Quản lý là biết được điều bạn muốn người khác
làm và sau đó thấy được rằng họ hoàn thành công việc một cách tốt nhất và
rẻ nhất”.
Theo Koontz, O Donnell và Weihrich: “Quản lý là một hoạt động thiết
yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích
của nhóm. Mục tiêu của nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trường mà
trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền
bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất. Với tư cách thực hành thì cách quản
lý là một nghệ thuật, còn kiến thức có tổ chức về quản lý là một khoa học”.
Theo Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ: “Quản lý là một quá trình định


20
hướng, quá trình có mục tiêu. Quản lý một hệ thống là quá trình tác động đến
hệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định. Những mục tiêu này đặc trưng
cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý mong muốn”.
Theo Trần Kiểm: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong
việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn
lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một
cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất”.
Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là những tác động có định hướng,
có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chức để vận
hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định”.
Tuy có nhiều cách tiếp cận và diễn đạt khác nhau song các khái niệm
quản lý đều mang dấu hiệu chung có thể khái quát: Quản lý là sự tác động có
tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt
mục tiêu đề ra.
Chủ thể quản lý là tác nhân tạo ra các tác động. “Ai quản lý?” đó là chủ
thể quản lý (chủ thể quản lý chỉ có thể là một cá nhân, hoặc một tổ chức do
con người cụ thể lập nên). Còn “quản lý ai?”, “quản lý sự việc gì?” đó là đối

tiêu đã được xác định với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó.
1.2.6. Hiệu quả quản lý dạy học hai buổi/ngày
Hiệu quả quản lý dạy học hai buổi/ngày là kết quả đạt được của quá
trình quản lý hoạt động dạy học 2buổi/ngày tại các trường Trung học cơ sở
1.2.7. Giải pháp quản lý hoạt động 2 buổi/ngày
Khái niệm giải pháp có thể được hiểu theo những cấp độ nghĩa khác nhau.
Trong quan hệ với phương pháp, giải pháp là cách thức thực hiện
những hành động cấu thành phương pháp để đạt được mục tiêu của hoạt động.
Trong quan hệ với mục tiêu của hoạt động, giải pháp là cách thức, con
đường để giải quyết một vấn đề cụ thể nhằm đạt mục tiêu xác định.


22
Trong khuôn khổ của luận văn, khái niệm giải pháp được hiểu theo
nghĩa thứ hai, đó là cách thức con đường cụ thể để hiệu trưởng nhà trường
thực hiện các nội dung quản lý hoạt động dạy học của mình.
Quản lý hoạt động dạy trong nhà trường bao gồm quản lý toàn bộ hoạt
động dạy của giáo viên nhằm thực hiện mục tiêu đường lối giáo dục của
Đảng. Mục tiêu của quản lý hoạt động dạy trong nhà trường là nhằm đảm bảo
chất lượng và hiệu quả của quá trình dạy học.
Giải pháp quản lý hoạt động dạy học 2 buổi / ngày là cách thức mà
người Hiệu trưởng cần cụ thể hoá và hiện thực hóa để thực hiện các chức
năng quản lý về hoạt động dạy và học hai buổi/ ngày.
1.3. Vấn đề hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở
trường trung học cơ sở
- Việc dạy học 2 buổi/ngày ở các trường trung học nhằm thực hiện mục
tiêu giáo dục toàn diện, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục; đáp ứng nhu
cầu của gia đình và xã hội trong việc quản lý, giáo dục học sinh; hạn chế tình
trạng dạy thêm - học thêm không đúng quy định ở các nhà trường; tăng cường
giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh.

kiến thức, kỹ năng và thái độ của Chương trình giáo dục phổ thông.
+ Thực hiện các giải pháp tăng thời gian dạy học các nội dung khó, học
sinh tự học có hướng dẫn của giáo viên; tổ chức phụ đạo học sinh yếu, bồi
dưỡng học sinh giỏi phù hợp từng đối tượng học sinh; dạy học các môn tự
chọn và phát huy khả năng của học sinh theo các nội dung tự chọn.
+ Thực hiện các hoạt động giáo dục như: giáo dục hướng nghiệp; giáo
dục ngoài giờ lên lớp; giáo dục nghề phổ thông; giáo dục giá trị sống và kỹ
năng sống; hoạt động tập thể, văn nghệ, thể thao… theo quy định của kế
hoạch giáo dục, kế hoạch thời gian năm học; phát triển năng khiếu cá nhân,
tham gia các hoạt động xã hội tại địa phương.


24
- Về kế hoạch dạy học
Đối với cấp THCS: Buổi sáng dạy không quá 4 tiết, buổi chiều không
quá 3 tiết, mỗi tuần học không quá 6 ngày. Các trường THCS báo cáo với
Phòng GDĐT xây dựng phân phối chương trình, nội dung dạy học và hoạt
động giáo dục phù hợp với đặc điểm địa phương và điều kiện cơ sở vật chất,
đội ngũ của nhà trường. Ưu tiên bố trí các tiết học theo lớp vào buổi sáng, các
tiết dạy học tự chọn, phụ đạo học sinh yếu, bồi dưỡng học sinh giỏi và các
hoạt động giáo dục theo các nhóm đối tượng học sinh vào buổi chiều.
- Về hình thức tổ chức dạy học
Tổ chức dạy học 2 buổi/ngày theo hướng các hoạt động giáo dục phù
hợp với đối tượng, cụ thể như sau:
+ Tổ chức các hoạt động giáo dục theo nhóm năng khiếu, sở thích, mỗi
nhóm có thể bao gồm học sinh từ các lớp khác nhau.
+ Phụ đạo, củng cố và ôn tập kiến thức:
Trên cơ sở nắm chắc chất lượng học sinh, giáo viên chủ nhiệm phối
hợp với giáo viên bộ môn lập danh sách học sinh theo nhóm học lực yếu kém
hoặc học sinh giỏi của từng môn học, báo cáo hiệu trưởng để tổng hợp tổ

đảm bảo các hoạt động chung của nhà trường đúng với mục tiêu giáo dục của
cấp học; huy động các tổ chức đoàn thể trong nhà trường và ngoài xã hội
cùng tham gia hỗ trợ thực hiện kế hoạch.
- Định kỳ báo cáo với Sở GDĐT/phòng GDĐT về việc thực hiện kế
hoạch giáo dục và kế hoạch giảng dạy của nhà trường.
Kết luận chương 1
Công tác quản lí hoạt động dạy là một trong những nội dung quản lí cơ
bản của công tác quản lí trường học nói chung, quản lí trường Trung học cơ
sở nói riêng. Trong đó, công tác quản lí hoạt động dạy hai buổi/ngày tác động
trực tiếp đến công tác quản lí hoạt động dạy trong nhà trường. Trước yêu cầu