BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

Phạm Văn Dư

TẬP BÀI GIẢNG
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 1
(Lưu hành nội bộ)

HÀ NỘI - NĂM 2016


Phạm Văn Dư

TẬP BÀI GIẢNG

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 1
(Tài liệu dùng cho sinh viên và giảng viên
ngành Giáo dục quốc phòng và an ninh)

HÀ NỘI - NĂM 2016



MỤC LỤC
TT

NỘI DUNG

ninh

8

1.2.1

Hệ thống tri thức về quốc phòng và an ninh

8

1.2.2

Hệ thống kiến thức về quân sự chung

8

1.2.3

Hệ thống kiến thức về kỹ thuật bắn súng và chiến thuật bộ binh

9

1.2.4

Hệ thống kinh nghiệm sáng tạo trong hoạt động quốc phòng và an ninh

9

1.3


14

SỞ VẬT CHẤT, THIẾT BỊ DẠY HỌC GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ
AN NINH

2.1

Chương trình đào tạo

14

2.1.1

Những căn cứ và yêu cầu xây dựng chương trình

14

2.1.2

Chương trình đào tạo và Giáo dục quốc phòng và an ninh cho các cấp
học.

17

2.1.3

Chương trình “Bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh” cho các đối
tượng

32

59

3.1.1

Khái niệm và vai trò của kế hoạch

59
1


3.1.2

Nội dung cơ bản của kế hoạch dạy học

59

3.1.3

Kế hoạch dạy học

61

3.2.

Một số loại kế hoạch trong dạy học Giáo dục quốc phòng và an ninh

62

3.2.1


Kế hoạch giảng dạy của một bài, một tiết học

64

Chương 4: THIẾT KẾ GIÁO ÁN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ
AN NINH

65

4.1.

Một số vấn đề chung

65

4.1.1

Khái niệm giáo án

65

4.1.2

Ý nghĩa của việc soạn giáo án

65

4.2

Các bước thiết kế một giáo án

Thực hành soạn giáo án

69

4.3

Cấu trúc giáo án Giáo dục quốc phòng và an ninh

70

4.3.1

Cấu trúc cơ bản của giáo án Giáo dục quốc phòng và an ninh

70

4.3.2

Mẫu soạn giáo án Giáo dục quốc phòng và an ninh

72

4.4.

Cách soạn bài theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

75

Chương 5: KỸ NĂNG DẠY HỌC CÁC NỘI DUNG CƠ BẢN
CỦA MÔN HỌC GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

Kỹ năng dạy học bài lý thuyết

86

5.2.1

Kỹ năng chuẩn bị bài lên lớp

86
2


5.2.2

Kỹ năng dạy học trên lớp (kỹ năng lên lớp, đứng lớp)

92

5.2.3

Kỹ năng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh.

109

5.2.4

Hướng dẫn tổ chức và phương pháp dạy học các nội dung lý thuyết

111


5.3.5

Kỹ năng đánh giá kết quả học tập của học sinh

117

5.3.6

Hướng dẫn tổ chức và phương pháp dạy học các nội dung thực hành

118

5. 4.

Phát huy tính tích cực nhận thức của người học trong quá trình dạy học
môn giáo dục quốc phòng và an ninh

136

5.4.1. Quan niệm chung về tính tích cực nhận thức của người học và vấn đề
phát huy tính tích cực nhận thức trong dạy học GDQP&AN

136

5.4.2. Các phương hướng, biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức của
người học trong dạy học môn GDQP&AN

138

TÀI LIỆU THAM KHẢO


4

Bảng 2.4: Khung chương trình đào tạo ngắn hạn giáo viên Giáo dục
quốc phòng và an ninh Hệ 24 tháng - Trường ĐHSP Hà Nội 2

25

5

Bảng 2.5: Khung chương trình đào tạo ngắn hạn giáo viên Giáo dục
quốc phòng và an ninh Hệ 18 tháng Trường ĐHSP Hà Nội 2

28

6

Bảng 2.6: Khung chương trình đào tạo giáo viên Sư phạm Giáo dục
quốc phòng và an ninh - Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2

30

7

Bảng 2.7: Chương trình, nội dung bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và
an ninh cho đối tượng 1.

37

8

chức việc tôn giáo, già làng, trưởng họ tộc

46

12

13

14

15

Bảng 2.13 : Danh mục thiết bị dạy học tối thiểu môn học GDQP&AN
trong các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp, trung học
phổ thông và trường phổ thông nhiều cấp học (có cấp trung học phổ
thông)
Bảng 2.14: Danh mục thiết bị dạy học tối thiểu môn học GDQP&AN
sửa đổi, bổ sung kèm theo Thông tư số 05/2013/TT-BGDĐT ngày 01
tháng 3 năm 2013

Bảng 4.1:So sánh điểm khác nhau của giáo án được soạn theo
phương pháp dạy học tích cực với phương pháp dạy học truyền
thống
Bảng 5.1: Nhiệm vụ và công việc của giáo viên Giáo dục quốc phòng&
an ninh.

47

54


Học sinh, sinh viên

QP

Quốc phòng

QP&AN

Quốc phòng và an ninh

QĐND
TCCN

Quân đội nhân dân
Trung cấp chuyên nghiệp

THPT

Trung học phổ thông

XHCN

Xã hội chủ nghĩa

5


LỜI NÓI ĐẦU
Thực hiện kế hoạch công tác năm học 2015 - 2016 về việc biên soạn giáo trình,
tập bài giảng, tài liệu tham khảo phục vụ cho công tác giảng dạy và học tập; Trung tâm


6


Chương 1
NỘI DUNG DẠY HỌC GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH
1.1. Quan niệm về nội dung dạy học Giáo dục quốc phòng và an ninh
1.1.1. Khái niệm
Nội dung dạy học:“Nội dung dạy học là một hệ thống các kiến thức, kỹ năng, và
thái độ mà việc lĩnh hội chúng đảm bảo sự phát triển toàn diện của nhân cách và sự
xác lập nghề nghiệp của người tốt nghiệp”[8; Tr 53].
Trong khái niệm này cần lưu ý:
- Nội dung dạy học phải đảm bảo toàn diện cả về hồng và chuyên (phẩm chất và
năng lực).
- Hai yếu tố: Dạy học (tạo ra tri thức, kỹ năng...) và giáo dục (tạo ra giá trị tinh
thần, đạo đức) của nội dung dạy học không thể tách rời mà gắn bó mật thiết với nhau.
- Trong giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học, nội dung dạy học thường được
gọi là nội dung đào tạo.
Nội dung dạy học giáo dục quốc phòng và an ninh: “Nội dung dạy học giáo dục
quốc phòng và an ninh là hệ thống các tri thức khoa học về quốc phòng và an ninh,
kiến thức cơ bản cần thiết về kỹ thuật, chiến thuật quân sự, phương pháp sáng tạo,
chuẩn mực, giá trị mà sinh viên cần chiếm lĩnh để hình thành và phát triển nhân cách
của người học”[1;Tr 168].
1.1.2. Mức độ nội dung dạy học mà sinh viên cần đạt được
Đối với các cơ sở đào tạo cả ở trong và ngoài quân đội, căn cứ vào mục tiêu dạy
học của bài học, căn cứ vào thời gian và các điều kiện dạy học; ngoài việc xác định
chính xác các kiến thức, thái độ, kỹ năng cần phải xác định mức độ người học viên
(sinh viên) cần đạt theo từng kiến thức, thái độ, kỹ năng. Thông thường trong dạy học,
người ta chia mức độ cần đạt ra ba mức:
Lĩnh vực kiến thức (hiểu biết) thường chia thành ba mức cơ bản:

Ba lĩnh vực kiến thức, kỹ năng, thái độ của bài học có liên quan mật thiết với
nhau và xuất phát từ các mục tiêu chuyên biệt tạo thành nội dung dạy học của bài học
cụ thể. Giảng viên cần phải dành nhiều công sức xác lập nội dung dạy học một cách
đầy đủ, chính xác. Đây là yếu tố quyết định hiệu quả dạy học của từng bài học.
1.2. Các thành phần cơ bản của nội dung dạy học giáo dục Quốc phòng và an ninh
1.2.1. Hệ thống tri thức về quốc phòng và an ninh
Nhà nước quy định nhiệm vụ về quân sự, quốc phòng, an ninh cho các bộ, ngành,
cơ quan Trung ương, địa phương và cơ sở thông qua hệ thống các văn bản quy phạm
pháp luật về bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội. Mọi
công dân đều có trách nhiệm tham gia công tác quốc phòng; luyện tập quân sự; giữ gìn
bảo vệ an ninh, trật tự an toàn xã hội. Tăng cường tiềm lực quốc phòng toàn dân, an
ninh nhân dân; phòng, chống có hiệu quả chiến lược “Diễn biến hòa bình” bạo loạn lật
đổ, chiến tranh công nghệ cao của địch trong tương lai. Thực hiện tốt công tác quốc
phòng, an ninh để xây dựng lòng tin chiến thắng trước mọi âm mưu, thủ đoạn của kẻ
thù đối với cách mạng Việt Nam.
Kiến thức quốc phòng và an ninh là hệ thống các quan điểm của Đảng, chính
sách pháp luật của Nhà nước về quốc phòng và an ninh, xây dựng nền quốc phòng
toàn dân, an ninh nhân dân, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an
ninh nhân dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, phòng thủ dân sự, động viên
quốc phòng, kinh tế kết hợp với quốc phòng, an ninh, quản lý nhà nước về quốc
phòng, an ninh. Truyền thống chống giặc ngoại xâm, tinh thần yêu nước, lòng tự hào,
tự tôn dân tộc; các văn bản pháp luật về quốc phòng, an ninh; phổ cập những kiến thức
cần thiết về lực lượng vũ trang nhân dân; nghệ thuật quân sự Việt Nam; phòng, chống
chiến lược "Diễn biến hoà bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách
mạng Việt Nam; kiến thức cơ bản cần thiết về kỹ thuật, chiến thuật quân sự, phòng thủ
dân sự, nhằm trang bị cho sinh viên những hiểu biết toàn diện, đúng đắn về thế giới
khách quan, trên cơ sở đó xây dựng thế giới quan khoa học, niềm tin cách mạng cho
sinh viên ở nhà trường.
1.2.2. Hệ thống kiến thức về quân sự chung
Hệ thống kiến thức về quân sự chung trang bị cho sinh viên kiến thức cơ bản về

địch, địa hình; hành động chiến đấu mau lẹ, khẩn trương, lợi dụng địa hình, địa vật
tốt; vận dụng kỹ thuật chiến đấu bộ binh vào thực hành xử lý tình huống; nhận định,
đánh giá, phân tích tình hình địch, địa hình; xử lý linh hoạt các tình huống chiến đấu.
1.2.4. Hệ thống kinh nghiệm sáng tạo trong hoạt động quốc phòng và an ninh
Việc trang bị cho sinh viên những kinh nghiệm sáng tạo trong hoạt động quốc
phòng và an ninh giúp sinh viên tổ chức hoạt động học tập của mình một cách tốt nhất.
Hệ thống kinh nghiệm sáng tạo trong hoạt động quốc phòng và an ninh là những
phương thức phát hiện vấn đề mới nảy sinh và phương thức vận dụng các tri thức, kỹ
năng, kỹ xảo đã có vào những tình huống mới, giải quyết một cách với hiệu quả cao
nhất. Kinh nghiệm sáng tạo trong hoạt động quốc phòng và an ninh có những đặc điểm
nổi bật sau:
Tự lực chuyển tri thức và kỹ năng vào tình huống mới.
Nhìn thấy vấn đề mới trong tình huống quen thuộc.
Nhìn thấy cấu trúc, chức năng mới của đối tượng
Tự lực phối hợp các phương pháp hoạt động quen thuộc thành những cách thức
mới để giải quyết vấn đề, xây dựng cách giải quyết hoàn toàn mới với hiệu quả tốt
nhất.
Để trang bị cho sinh viên những kinh nghiệm sáng tạo trong hoạt động quốc
phòng và an ninh, trong tổ chức quá trình dạy học cần thực hiện tốt một số vấn đề cơ
bản sau:
Phải thực hiện tối ưu hoá hoạt động dạy học.
Phải tích cực hoá hoạt động nhận thức của người học.
9


Gắn chặt hoạt động học tập của sinh viên với thực tiễn xã hội, thực tiễn quân đội
và thực tiễn nghề nghiệp tương lai của họ.
Căn cứ tính chất, cấp độ đào tạo của nhà trường để xác định mức độ, hình thức,
phương pháp tập dượt nghiên cứu khoa học cho người học.
Đề phòng và khắc phục hiện tượng dạy học xuôi chiều, máy móc, áp đặt cho

động giảng dạy môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh ở nhà trường.
1.3.2. Môn học
Một số khái niệm về môn học (theo Qui chế học vụ bậc Đại học – Cao đẳng, theo
QĐ Số: 958/QĐ-ĐHBK-ĐT, ngày 27 tháng 06 năm 2012 của Đại học Bách Khoa –
Đại học Quốc Gia Tp.HCM):
Môn học là các đơn vị cấu thành của các chương trình giáo dục. Môn học là tập
hợp những tri thức về một lĩnh vực chuyên môn cụ thể và là một đơn nguyên trọn vẹn
được tổ chức giảng dạy và đánh giá nội trong một học kỳ.
Môn học bắt buộc là các môn học, học phần trong chương trình giáo dục
(CTGD) chứa đựng những nội dung chính yếu của nhóm ngành, ngành và chuyên
10


ngành đào tạo mà sinh viên bắt buộc phải hoàn tất đạt yêu cầu - có chứng chỉ của các
học phần nếu có quy định, để được xét tốt nghiệp.
Môn học bắt buộc theo lựa chọn là nhóm các môn học trong CTGD chứa đựng
những nội dung cơ bản của một ngành/chuyên ngành hay hướng chuyên môn, mà tất
cả các sinh viên sau khi tự nguyện đăng ký lựa chọn hoặc được phân ngành/chuyên
ngành đều bắt buộc phải hoàn tất trọn vẹn - đạt yêu cầu để được xét tốt nghiệp.
Môn học tự chọn là các môn học trong CTGD chứa đựng những nội dung cần
thiết cho một trong nhiều định hướng nghề nghiệp (ngành/chuyên ngành/hướng
chuyên môn) mà sinh viên có thể tự do lựa chọn đăng ký học.
Trong chương trình giáo dục, môn học tự chọn được xếp theo từng nhóm với
quy định cụ thể về số tín chỉ tối thiểu phải tích lũy cho mỗi nhóm. Để đủ điều kiện tốt
nghiệp, sinh viên phải hoàn tất đạt yêu cầu một số môn nhất định trong từng nhóm
nhằm tích lũy đủ số tín chỉ tối thiểu quy định cho nhóm môn học tự chọn tương ứng.
Môn học thay thế: Khái niệm môn học thay thế được sử dụng khi một môn học
có trong CTGD nhưng nay không còn tổ chức giảng dạy nữa và được cho phép thay
bằng một môn học (một nhóm môn học) đang còn tổ chức giảng dạy cho các khóangành khác tại trường hoặc/và ở trường ngoài. Môn học thay thế nhìn chung phải có
thời lượng tương đương hoặc lớn hơn nhưng có thể có nội dung khác với môn học

chương trình.
- Tính cụ thể: Từng chương, từng tiết và các hình thức lĩnh hội được cụ thể hóa.
- Tính vận hành được thể hiện ở sự thống nhất các nội dung và phương thức lĩnh
hội.
Bộ môn (khoa) là người chịu trách nhiệm xây dựng chương trình môn học. Đối
với các môn học chuyên môn của ngành (chuyên ngành) thì vai trò của bộ môn lại
càng quan trọng.
Chương trình dạy học giáo dục Quốc phòng và an ninh là văn kiện do cơ quan
có thẩm quyền về giáo dục - đào tạo ban hành, trong đó quy định cụ thể: mục tiêu yêu cầu, vị trí, phạm vi môn học, các chuyên đề; số lượng các học phần, học trình
dành cho từng môn học, chuyên đề; phân phối thời gian cho các thành phần của nội
dung dạy học; giải thích và hướng dẫn việc thực hiện chương trình; quy định các
sách và tài liệu bắt buộc, các sách và tài liệu tham khảo; bao gồm:
Chương trình giáo dục Quốc phòng và an ninh cấp trung học phổ thông.
Chương trình giáo dục Quốc phòng và an ninh trình độ trung cấp chuyên
nghiệp.
Chương trình giáo dục Quốc phòng và an ninh trình độ đại học, cao đẳng.
Ngoài ra còn chương trình Bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh cho các đối
tượng theo quy định của Nhà nước.
Chương trình dạy học giáo dục Quốc phòng và an ninh là căn cứ để các cơ quan
quản lý nhà nước về giáo dục tiến hành giám sát hoạt động dạy học ở các nhà trường.
Đồng thời là căn cứ để nhà trường, các giáo viên tiến hành hoạt động theo đúng yêu
cầu của nhà nước, của quân đội; để nhà trường kiểm tra dạy học của giáo viên, cũng
như các giáo viên tự kiểm tra hoạt động giảng dạy của mình. Chương trình dạy học
còn là căn cứ để sinh viên tiến hành học tập, tự kiểm tra và thi theo yêu cầu chung.
Cấu trúc của chương trình dạy học bao gồm:
Mục đích, vị trí yêu cầu môn học.
Nội dung các đơn vị học trình của từng học phần tạo nên chương trình dạy học.
Phân phối thời gian cho các thành phần của từng đơn vị học trình trong học phần
(bao gồm cả thời gian ôn, kiểm tra).
Giải thích và hướng dẫn thực hiện chương trình.

tính thực tiễn nghề nghiệp của sinh viên và tính giáo dục cao.
Cấu trúc bảo đảm trật tự, hệ thống - là hợp kim của lôgíc khoa học tương ứng và
lôgíc nhận thức chung của người học.
Ngôn ngữ phải trong sáng, dễ hiểu thống nhất, đúng ngữ pháp, đúng chính tả;
giấy in, khổ chữ, màu sắc, mực in, hình vẽ phải tuân thủ những yêu cầu vệ sinh và
những yêu cầu thẩm mỹ, đảm bảo sinh viên đọc và xem dễ dàng, có hứng thú, không
mệt mỏi, không hại mắt…
Sự chỉ dẫn học tập đối với từng chương, từng đơn vị học trình hay từng học phần
phải kích thích được tính tích cực tư duy độc lập, sáng tạo của người học.
Ngoài sách giáo khoa, ở các nhà trường còn có nhiều tài liệu học tập khác như:
sách hướng dẫn dạy học, sách tham khảo, sách tra cứu, từ điển môn học, sách bài
tập… Giáo án là dạng thể hiện đặc biệt của nội dung dạy học, đó là bài soạn của giảng
viên cho một buổi lên lớp.
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 1
1. Trình bày khái quát hệ thống tri thức về quốc phòng, an ninh và hệ thống
kiến thức về quân sự chung?
2. Ý nghĩa của việc trang bị cho người học hệ thống kiến thức về kỹ thuật bắn
súng và chiến thuật bộ binh?
3. Tại sao cần phải tích cực hoá hoạt động nhận thức của người học?
4. Phân tích vai trò của những kinh nghiệm sáng tạo trong hoạt động quốc
phòng và an ninh.
5. Hãy nêu sự thể hiện cuẩ nội dung dạy học Giáo dục quốc phòng và an ninh.
Ý nghĩa thực tiễn đối với giáo viên, giảng viên Giáo dục quốc phòng và an ninh?

13


Chương 2:
CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO, TÀI LIỆU, CƠ SỞ VẬT CHẤT, THIẾT BỊ
DẠY HỌC GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

sung được điều chỉnh bởi các nội dung trong chương trình ban hành theo Quyết định
số 16/2006/QĐ-BGDĐT.
Thực hiện Chỉ thị 12/CT-TW ngày 03/5/2007 của Bộ Chính trị về “ Tăng cường
sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục quốc phòng và an ninh trong tình hình
mới”; Ngày 10 tháng 7 năm 2007 Chính phủ ban hành Nghị định số 116/2007/NĐ-CP
về giáo dục quốc phòng và an ninh, theo đó chương trình giáo dục quốc phòng cho học
sinh, sinh viên được sửa đổi lồng ghép nội dung an ninh và cập nhật kiến thức quốc
phòng, quân sự. Chương trình được ban hành theo các Quyết định riêng cho mỗi cấp
học và trình độ đào tạo đã đánh dấu bước thay đổi lớn cả về hình thức và nội dung
trong quá trình phát triển của môn học.
14


2.1.1.2. Những yêu cầu của việc xây dựng chương trình, kế hoach dạy học
a. Yêu cầu chung
Trong hệ thống giáo dục quốc gia hiện nay, môn giáo dục quốc phòng và an ninh
là môn học bắt buộc, thuộc chương trình chính khoá; có vị trí, ý nghĩa như mọi môn
học khác trong chương trình giáo dục, đào tạo toàn khoá. Trong những năm qua, chất
lượng dạy học môn giáo dục quốc phòng đã được nâng lên rõ rệt. Tuy vậy, với sự vận
động phát triển của tình hình và yêu cầu của nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ
quốc Việt Nam XHCN hiện nay; đòi hỏi phải tiếp tục nâng cao hơn nữa chất lượng
dạy học môn giáo dục quốc phòng và an ninh trong hệ thống giáo dục ở nước ta nói
chung và các trường THPT và THCN nói riêng. Muốn vậy, phải thực hiện đồng bộ
nhiều giải pháp; trong đó, thực hiện tốt yêu cầu xây dựng kế hoạch và tổ chức thực
hiện tốt kế hoạch là khâu có ý nghĩa quyết định.
Nội dung, chương trình môn giáo dục quốc phòng - an ninh trong hệ thống giáo
dục quốc gia là hệ thống các quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước
về quân sự, quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN và hệ thống kiến
thức, kỹ xảo, kỹ năng quân sự cần thiết nhất định; được sắp xếp thành các chuyên đề,
chủ đề hoặc bài học ứng với các hoạt động dạy học theo trình tự lôgíc nội dung và



* Thứ hai, tăng cường tính giáo dục trong nội dung môn giáo dục quốc phòng - an ninh
Mục tiêu của giáo dục quốc phòng - an ninh ở nước ta là xây dựng được những
con người (những công dân), những tổ chức, những lực lượng có đủ phẩm chất chính
trị, tư tưởng, đạo đức cách mạng và năng lực hoạt động quân sự, quốc phòng, an ninh,
bảo vệ Tổ quốc XHCN để thực hiện bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN trong
mọi tình huống, điều kiện, hoàn cảnh. Trong đó, phẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo
đức cách mạng là yếu tố quan trọng hàng đầu; nó qui định ý thức, trách nhiệm, nghĩa
vụ của mỗi công dân đối với thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, an ninh, bảo vệ
Tổ quốc XHCN. Vì thế, trong nội dung môn giáo dục quốc phòng và an ninh phải có
dung lượng cần thiết nhất định về giáo dục xây dựng phẩm chất chính trị, tư tưởng,
đạo đức cách mạng; cụ thể là phải đảm bảo từ 50% trở lên nội dung “Giáo dục quyền
và nghĩa vụ của công dân về bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN; yêu cầu nhiệm vụ quốc
phòng, an ninh; truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc; bồi dưỡng lòng
yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, ý thức cảnh giác trước âm mưu, thủ đoạn của các thế
lực thù địch chống phá chế độ XHCN và Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt
Nam”1 và “những kiến thức cơ bản về đường lối quân sự và công tác quản lý nhà nước
về quốc phòng”2.
* Thứ ba, chương trình phù hợp đối tượng giáo dục quốc phòng; sát thực tế
nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN; có tính liên
thông, kế thừa giữa các cấp học về nội dung giáo dục quốc phòng - an ninh.
Đây là yêu cầu rất quan trọng, bởi vì, mục tiêu chung của giáo dục quốc phòng
toàn dân là giống nhau, nhưng với từng đối tượng giáo dục quốc phòng và an ninh cụ
thể lại có mục tiêu, yêu cầu cần đạt được ở mức độ nhất định. Điều đó xuất phất từ
trình độ nhận thức, từ yêu cầu thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, an ninh, bảo
vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN của từng đối tượng. Đồng thời, với sự vận động phát
triển của kinh tế - xã hội, chính trị, văn hoá, tư tưởng…ở mỗi thời điểm, mỗi ngành
nghề đào tạo có khác nhau sẽ đặt ra yêu cầu về nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, an
ninh, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN khác nhau. Vì vậy, nội dung môn giáo dục

Trên cơ sở mục tiêu, yêu cầu, nội dung giáo dục quốc phòng nói chung và sự
phân định các đối tượng giáo dục quốc phòng, chương trình giáo dục quốc phòng và
an ninh cho từng đối tượng hiện nay; gắn với tiêu chí “đúng, đủ, cập nhật, hợp lý” để
xác định chính xác mục tiêu, yêu cầu, hệ thống các chuyên đề (chủ đề, bài học), thời
gian, tổ chức, phương pháp, tài liệu… trong chương trình giáo dục quốc phòng của
từng đối tượng cụ thể.
*Thứ hai, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, hợp lý giữa các yếu tố trong cơ cấu
của chương trình, kế hoạch
Với mỗi đối tượng giáo dục quốc phòng và an ninh cụ thể phải đặt ra mục tiêu,
yêu cầu cụ thể cần đạt được; từ đó phải có một nội dung giáo dục quốc phòng và an
ninh tương ứng, một quỹ thời gian hợp lý và cách thức tổ chức, phương pháp giáo dục
quốc phòng phù hợp, tài liệu cần thiết… Vì vậy, phải nắm vững mục tiêu, yêu cầu giáo
dục quốc phòng và sự phân định các đối tượng giáo dục quốc phòng ở nước ta. Trên
cơ sở đó, xem xét kỹ biểu hiện của từng yếu tố trong cơ cấu chương trình, phát hiện
những mâu thuẫn giữa chúng để điều chỉnh cho thống nhất, đồng bộ, hợp lý.
*Thứ ba, tính khả thi cao:
Tính khả thi cao là yêu cầu rất quan trọng. Vì đổi mới chương trình giáo dục
quốc phòng là để chương trình được thực hiện tốt và đạt được mục tiêu, yêu cầu giáo
dục quốc phòng đã đề ra. Vì vậy, cần phải rà soát lại tất cả các biểu hiện của từng yếu
tố trong cơ cấu chương trình giáo dục quốc - an ninh của từng đối tượng cụ thể. Từ đó
liên hệ với thực tế đời sống xã hội, với đặc điểm của từng đối tượng giáo dục, với môi
trường dạy học, giáo dục chung của xã hội…để thêm, bớt, điều chỉnh cho hợp lý, đảm
bảo thực hiện tốt nội dung, chương trình giáo dục quốc phòng đã được đổi mới.
2.1.2. Chương trình đào tạo và Giáo dục quốc phòng và an ninh cho các cấp học.
2.1.2.1: Chương trình Giáo dục quốc phòng và an ninh cấp trung học phổ thông
Chương trình GDQP&AN cấp trung học phổ thông được ban hành theo Quyết
định số 79/2007/QĐ-BGD&ĐT ngày 24 tháng 12 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo
dục và Đào tạo
Hệ thống kiến thức giáo dục quốc phòng và an ninh được đưa vào chương trình
trung học phổ thông là những kiến thức ban đầu, cần thiết cho việc nhận thức về quốc

Tổng
số tiết

Lý
thuyết

Thực
hành

Chương trình GDQP&AN lớp 10
1

Truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc
Việt Nam

4

4

2

Lịch sử, truyền thống của Quân đội và Công an
nhân dân Việt Nam

5

5

3


băng bó vết thương

5

2

7

Tác hại của ma tuý và trách nhiệm của học sinh
trong phòng chống ma tuý

4

4

8

Kiểm tra

4

2

2

35

21

14

3

Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia

5

5

4

Giới thiệu súng tiểu liên AK và súng trường
CKC

4

1

3

5

Kỹ thuật bắn súng tiểu liên AK và súng trường
CKC

8

2

6


35

15

20

Cộng:
Chương trình GDQP&AN lớp 12
1

Đội ngũ đơn vị

2

2

Một số hiểu biết về nền quốc phòng toàn dân, an
ninh nhân dân

5

5

3

Tổ chức Quân đội và Công an nhân dân Việt
Nam

3



2

1

8

Kiến thức cơ bản về phòng không nhân dân

4

4

9

Trách nhiệm của học sinh với nhiệm vụ bảo vệ an
ninh Tổ quốc

3

3

10

Kiểm tra

4

2


*Thời lượng chương trình: Gồm 3 học phần, 120 tiết
Học phần I: Bổ sung kiến thức giáo dục quốc phòng và an ninh trung học phổ
thông (45 tiết)
Học phần II: Công tác quốc phòng, an ninh (45 tiết)
Học phần III: Chiến thuật và Kỹ thuật bắn súng tiểu liên AK (30 tiết)
* Nội dung các học phần được thể hiện trong bảng 2.2
Bảng 2.2 : Chương trình giáo dục quốc phòng và an ninh trình độ TCCN (2)

Thời gian
TT

Tên bài

Số tiết

Lý
thuyết

Thực
hành

Học phần I: Bổ sung kiến thức quốc phòng, an ninh trung học phổ thông
1

Đội ngũ từng người không có súng

6

1


5

Xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh
nhân dân

4

4

6

Giới thiệu súng tiểu liên AK và súng trường
CKC

8

2

6

7

Kỹ thuật sử dụng lựu đạn

3

1

2


45 tiết

23 tiết

Cộng:

22 tiết

Học phần II: Công tác quốc phòng, an ninh

(2)

Quyết định số 80/2007/QĐ-BGD&ĐT ngày 24 tháng 12 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo

20


1

Phòng chống chiến lược "diễn biến hòa
bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù
địch đối với cách mạng Việt Nam

6

6

2

Phòng chống địch tiến công hoả lực bằng vũ

Việt Nam

5

5

6

Những vấn đề cơ bản về bảo vệ an ninh quốc
gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội

5

5

7

Xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an
ninh Tổ quốc

5

5

8

Những vấn đề cơ bản về đấu tranh phòng
chống tội phạm và tệ nạn xã hội

5

4

3

Kỹ thuật bắn súng tiểu liên AK

20

4

16

30 tiết

6 tiết

24 tiết

Cộng:

Môn học trang bị cho học sinh những kiến thức cần thiết về quốc phòng và an
ninh, một số nhiệm vụ công tác quốc phòng - an ninh của Đảng, Nhà nước trong tình
hình mới, bao gồm những nội dung chủ yếu về xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, dự
bị động viên, phòng chống chiến tranh công nghệ cao, đánh bại chiến lược "diễn biến
hòa bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam; bảo
vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới, an ninh quốc gia; đấu tranh phòng chống tội phạm và
tệ nạn xã hội, xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc.
Rèn luyện các kỹ năng đội ngũ, thực hành bắn súng tiểu liên AK; huấn luyện
những động tác cơ bản chiến thuật chiến đấu bộ binh, hành động của từng người trong
công sự, ngoài công sự trong chiến đấu tiến công và phòng ngự.

hoạt tập thể, ý thức cộng đồng ở trường, lớp và khi ra công tác.
*Thời lượng chương trình: Gồm 3 học phần, 11 đơn vị học trình (8 tín chỉ)
- Học phần 1. Đường lối quân sự của Đảng: 04 đơn vị học trình (3 tín chỉ)
- Học phần 2. Công tác quốc phòng, an ninh: 03 đơn vị học trình (2 tín chỉ)
- Học phần 3. Quân sự chung và chiến thuật, kỹ thuật bắn súng tiểu liên AK: 04
đơn vị học trình (3 tín chỉ).
* Nội dung các học phần được thể hiện trong bảng 2.3
Bảng 2.3. Chương trình Giáo dục quốc phòng và an ninh trình độ đại học, cao đẳng3

TT

Tên bài

Thời gian
Số
tiết

Lý
thuyết

Thảo
luận

Thực
hành

Học phần I: Đường lối quân sự của Đảng
1

(3)