PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn dề tài.
V.I Lê – nin (1890 - 1924), người học trò xuất sắc của Mác. Lãnh tụ
thiên tài của giai cấp công nhân và phong trào cộng sản thế giới. Người có
nhiều công lao trong sự nghiệp xây dựng và phát triển, bảo vệ chủ nghĩa Mác
chân chính. Lê- nin viết nhiều tác phẩm nghiên cứu ở nhiều phương diện khác
nhau: Kinh tế chính trị, triết học và chủ nghĩa xã hội, nhiều tư tưởng của
Người đã trở thành cương lĩnh đấu tranh và hoạt động cho các Đảng cộng sản
tiến bộ trên thế giới.
Trong hệ thống lý luận của V.I Lê-nin, tư tưởng về Nhà nước có một vị
trí đặc biệt quan trọng. Bởi nó không thuần túy là những lý thuyết khoa học
mà gắn bó chặt chẽ với quan điểm chính trị; nó không đơn giản là những suy
tư tinh thần mà gắn liền với những hoạt động thực tiễn sinh động của Lê –
nin. Mà còn tác động mạnh mẽ tới thực tiễn cách mạng của nhiều nước lấy
chủ nghĩa Mác – Lê nin làm nền tảng tư tưởng hành động, làm tôn chỉ mục
đích.
Trong cương lĩnh xây dựng đất nước 1991 Đảng ta đã xác định “Lấy
chủ nghĩa Mác – Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho mọi
hoạt động”. Mặt khác, “Đảng chủ trương xây dựng cơ chế vận hành của Nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa phải bảo đảm nguyên tắc tất cả quyền lực
Nhà nước đều thuộc về nhân dân; quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự
phân công, phối hợp giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp,
hành pháp và tư pháp. Hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng tính cụ thể, khả thi
của các quy định trong văn bản pháp luật. Xây dựng, hoàn thiện cơ chế kiểm
tra, giám sát tính hợp hiến, hợp pháp trong các hoạt động và quyết định của
các cơ quan công quyền”1.

1

Đảng Cộng sản Việt Nam, Cương lĩnh xây dựng đất nước, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1991


tập trung đi vào phân tích hoàn cảnh ra đời, nội dung chung, ý nghĩa cơ bản
của tác phẩm chứ chưa đi vào khía cạnh “vận dụng” vào thực tiễn cách mạng
2


của một quốc gia hay nhà nước cụ thể nào. Vì vậy, tác giả hy vọng đề tài
“Vận dụng quan điểm về Nhà nước của Lê nin vào việc xây dựng Nhà
nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay.”
Sẽ đóng góp phần nhỏ vào việc nghiên cứu tác phẩm của V.I.Lênin nói riêng
và các tác phẩm linh điển của chủ nghĩa Mác – Lê nin nói chung.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.
3.1 Mục đích nghiên cứu.
- Trình bày, phân tích và làm sáng tỏ hoàn cảnh ra đời, mục đích viết
tác phẩm, nội dung cơ bản của tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”. Đặc biệt
là những luận giải của Lênin về vấn đề Nhà nước của giai cấp vô sản
- Đánh giá khách quan về những phân tích của Lênin, rút ra ý nghĩa
phương pháp luận, quan trọng nhất là vận dụng các quan điểm đó vào quá
trình xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai
đoạn hiện nay.
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu.
- Nghiên cứu hoàn cảnh lịch sử, lý do viết tác phẩm .
- Nghiên cứu nội dung quan điểm về Nhà nước
- Nghiên cứu quá trình vận dụng vào thực tiễn Việt Nam
4. Giới hạn nghiên cứu.
Đề tài nghiên cứu những lý luận của Lê nin về Nhà nước trong
tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” in trong Lê-nin toàn tập, tập 18 và những
tài liệu tham khảo để viết tác phẩm.
5. Phương pháp nghiên cứu.
Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật
lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Thực tế này đã đặt ra trước giai cấp vô sản và các đảng mác-xít của nó
nhiệm vụ lật đổ ách thống trị của giai cấp tư sản và giành chính quyền về tay
giai cấp công nhân. V.I. Lênin đã nhấn mạnh: “Vấn đề thái độ của cách mạng
xã hội chủ nghĩa của giai cấp vô sản đối với nhà nước không những chỉ có ý
nghĩa chính trị - thực tiễn, mà còn có tính chất nóng hổi nhất nữa, - vì đây là
vấn đề làm cho quần chúng thấy rõ những việc họ sẽ phải làm trong một
tương lai gần đây, để tự giải phóng khỏi ách tư bản” 2
Thực tiễn cách mạng đặt ra yêu cầu cần tổng kết một cách sáng tạo
kinh nghiệm cách mạng mới của cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản và trên cơ
sở đó phát triển hơn nữa lý luận mác - xít về cách mạng xã hội chủ nghĩa,
trong đó cốt lõi là học thuyết về nhà nước. Do vậy cần phải trình bày có hệ
thống các quan điểm của những người sáng lập chủ nghĩa cộng sản khoa học
về nhà nước, - các quan điểm này đã bị bóp méo xuyên tạc dưới nhiều hình
thức của chủ nghĩa cơ hội quốc tế xét lại - và phát triển chúng cho phù hợp
với hoàn cảnh lịch sử mới.
V.I Lênin đã giải quyết một cách xuất sắc những nhiệm vụ quan trọng hàng
2

V.I Lênin Toàn tập, Nhà xuất bản Tiến bộ, Mátxcơva, tập 33 , năm 1976, tr.5

5


đầu này trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng,” đặt cơ sở cho lý luận về
nhà nước xã hội chủ nghĩa - phần quan trọng nhất của học thuyết mác-xít về
nhà nước, về sau lý luận này được V.I. Lênin phát triển dựa trên kinh nghiệm
Chính quyền Xô viết.
1. 2 Lý do viết tác phẩm
Tác phẩm này được viết ra trong hoàn cảnh trước ngày nổ ra Cách
mạng Tháng Mười (từ tháng 7 đến tháng 8 năm 1917). Để tránh sự bắt bớ của

tòa lâu đài Nhà nước đồ sộ kia là chiến lợi phẩm chủ yếu của kẻ chiến thắng.
- Khi giai cấp vô sản giành được chính quyền thì sức mạnh của đảng
được thực hiện thông qua nhà nước, đảng sẽ lãnh đạo được toàn xã hội.
- Lênin dự đoán được cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười
Nga nhất định sẽ thành công, chính quyền Xô viết sẽ về tay công nông. Để
giúp giai cấp vô sản hiểu về nhà nước, biết cách quản lý nhà nước của mình,
Người viết tác phẩm Nhà nước và cách mạng.
Hai là, trong thời điểm này (1917), chủ nghĩa tư bản đã phát triển đến
giai đoạn đế quốc chủ nghĩa - chủ nghĩa tư bản phân chia thị trường, xâm
chiếm lãnh thổ thuộc địa và chính chủ nghĩa đế quốc đã làm cho mâu thuẫn
của chủ nghĩa tư bản căng thẳng và sâu sắc cực độ. Chiến tranh thế giới thứ
nhất (1914 - 1918) nổ ra hòng phân chia thế giới và dập tắt phong trào cách
mạng của công nhân các nước, nhưng kết quả thì ngược lại. Cuộc chiến tranh
này đã tập trung tất cả mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản (mâu thuẫn giữa tư sản
với vô sản, giữa chủ nghĩa đế quốc với nhân dân các nước thuộc địa và nửa
thuộc địa, giữa chủ nghĩa đế quốc với chủ nghĩa đế quốc) đã làm tăng nhanh
và sâu sắc thêm quá trình biến chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh (chủ nghĩa tư
bản lũng đoạn) thành chủ nghĩa tư bản lũng đoạn nhà nước (chủ nghĩa đế
quốc). Đồng thời đẩy nhanh thêm những tai họa chưa từng có và làm tăng
thêm tinh thần cách mạng của nhân dân.
Kết quả là đẩy cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp vô sản thêm
nhanh và thuận lợi:
- Phong trào cách mạng vô sản thế giới phát triển rầm rộ.

7


- Thời cơ giai cấp vô sản giành lấy chính quyền từ tay giai cấp tư sản đã
chín muồi.
- Vấn đề giai cấp vô sản và quan hệ đối với nhà nước được đặt ra.

trình bày một cách có hệ thống và đầy đủ nhất. V.I Lênin đã khẳng định vấn
đề nhà nước là một trong những vấn đề căn bản của chủ nghĩa Mác, phân tích
mối liên hệ giữa nhà nước với tính chất giai cấp của xã hội, tính tất yếu của
cách mạng xã hội chủ nghĩa và chuyên chính vô sản, xác định thực chất và
nhiệm vụ của nhà nước vô sản và nền dân chủ vô sản, đã phát triển sáng tạo
những luận điểm của C. Mác và Ph. Ăngghen về nhà nước trong điều kiện
mới.
Tác phẩm Nhà nước và cách mạng của Lênin được chia làm 6 chương,
nội dung rất phong phú, được trình bày một cách hệ thống và sâu sắc.
- Chương 1: Xã hội có giai cấp và nhà nước.
- Chương 2: Nhà nước và cách mạng. Kinh nghiệm những năm
1848 - 1851.
- Chương 3: Nhà nước và cách mạng. Kinh nghiệm Công xã Pari 1871.
Sự phân tích của Mác.
- Chương 4: Tiếp theo. Những lời giải thích bổ sung của Ăngghen.
- Chương 5: Những cơ sở kinh tế để nhà nước tiêu vong.
- Chương 6: Bọn cơ hội chủ nghĩa tầm thường hóa chủ nghĩa Mác.

9


Chng 2:
Nội dung cơ bản về vấn đề Nhà nớc của V.I. Lê - nin
trong tác phẩm Nhà nớc và cách mạng
Lờnin cú nhiu tỏc phm phỏt trin hc thuyt v nh nc ca Mỏc
nh: Tai ha sp n v nhng phng phỏp ngn nga tai ha ú; Nhng
ngi Bụnsờvớch s gi c chớnh quyn hay khụng?; Nhim v trc mt
ca chớnh quyn Xụ vit; cỏch mng vụ sn v tờn phn bi Causky; Bn v
Nh nc, Kinh t chớnh tr trong thi k chuyờn chớnh vụ sn; Th ớt m tt;
nhng vi Nh nc v cỏch mng l tỏc phm ch yu nht, tiờu biu nht.

đại biểu chung của xã hội" Trong thời cổ đại đó là giai cấp chủ nô, ở trung cổ
là giai cấp quý tộc phong kiến, bước vào thời kỳ hiện đại là giai cấp tư sản và
ngày nay là giai cấp vô sản. Tương ứng với các giai cấp đó, trong lịch sử đã
xuất hiện các kiểu nhà nước khác nhau: nhà nước chủ nô, nhà nước phong
kiến, nhà nước tư sản và nhà nước vô sản
* Về bản chất giai cấp của Nhà nước
Lênin cũng đã vạch ra nguồn gốc giai cấp, xã hội của sự xuất hiện
nhà nước.
- Không phải xã hội loài người xuất hiện là có nhà nước. Nhà nước là
một phạm trù lịch sử nó chỉ xuất hiện trong xã hội có sự phân chia giai cấp và
đấu tranh giai cấp.
Xã hội cộng sản nguyên thủy chưa có nhà nước, khi xã hội nguyên thủy
tan rã, xã hội phân chia thành các giai cấp đối kháng không thể điều hòa được
mới đẻ ra nhà nước. Trong những tổ chức thị tộc, bộ lạc của xã hội công xã
nguyên thủy chưa có của riêng, không phân chia giai cấp, toàn thể thành viên
trong xã hội bình đẳng. Người cầm đầu là do mọi thành viên cử ra và có trách
nhiệm chăm sóc lợi ích toàn xã hội. Vì vậy, trong xã hội và căn bản không cần
thiết có một uy lực chính trị nào đặt lên trên xã hội, do đó Nhà nước cũng
không có khả năng tồn tại.
Do lực lượng sản xuất phát triển, dần dần đẻ ra việc sử dụng của riêng
và nô lệ, làm cho xã hội phân chia thành chủ nô và nô lệ, thành người giàu có
và bần cùng, sự phân chia này đã phá vỡ quan hệ bình đẳng giúp đỡ nhau giữa
mọi người trong xã hội dẫn tới quan hệ đối kháng giai cấp, mối liên hệ này
ngày càng không thể điều hòa được, giai cấp thống trị (chủ nô) cần có một tổ
chức quyền lực xã hội đặc biệt để chế ngự giai cấp bị áp bức (nô lệ) , tổ chức
đó là nhà nước. Từ đây ta có thể thấy nhà nước là một sản phẩm lịch sử, ra
11


đời theo sự xuất hiện giai cấp. Nhà nước là bộ máy đặc biệt để khống chế


12


bạo lực, mà cũng không thể thực hiện được nếu không thủ tiêu bộ máy chính
quyền nhà nước do giai cấp thống trị tự dựng nên.
Bọn chúng không muốn cách mạng bạo lực, không muốn lật đổ bộ máy
nhà nước của giai cấp tư sản, mà tiến hành bằng biện pháp cải lương trong
điều kiện bảo tồn nó.
Theo Lênin, nhà nước không phải là bộ máy “duy trì trật tự xã hội” mà
là “công cụ thống trị của một giai cấp này đối với một giai cấp khác”, không
phải là bộ máy “điều hòa giai cấp” mà là một bộ máy áp bức giai cấp, không
phải là vật sở hữu của toàn dân mà chỉ có thể là vật sở hữu của một số người.
Do đó nhà nước là không nhượng lại được, “không điều hòa được”.
Từ khi xã hội có giai cấp đến nay, người ta đều muốn giành lấy quyền
lực Nhà nước và đó cũng là mục đích cuối cùng của mọi cuộc cách mạng xa
hội trong đó có cuộc cách mạng vô sản.
2. 2 Chuyên chính vô sản là một loại hình thức Nhà nước
Vị trí trung tâm trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” là những vấn
đề về cách mạng xã hội chủ nghĩa và chuyên chính vô sản, học thuyết về hai
giai đoạn của xã hội cộng sản chủ nghĩa.
Tổng kết thực tiễn lịch sử và phát triển quan điểm của Mác và Ăngghen trong
điều kiện lịch sử mới của cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản trong thời đại
chủ nghĩa đế quốc, V.I Lênin chỉ rõ vấn đề cơ bản của bất kỳ cuộc cách mạng
nào là vấn đề chính quyền nhà nước. Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở giai
đoạn đế quốc chủ nghĩa đã làm sâu sắc thêm mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản
và tạo ra những tiền đề kinh tế, chính trị và xã hội cần thiết cho cuộc cách
mạng xã hội chủ nghĩa nổ ra.
Chuyên chính vô sản là nội dung cơ bản của cách mạng vô sản, học
thuyết chuyên chính vô sản là học thuyết chủ yếu của chủ nghĩa Mác - Lênin.

cấp và tiến lên một xã hội không có giai cấp
Trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, chuyên
chính vô sản là tất yếu lịch sử, giai cấp vô sản dùng chính quyền nhà nước để
14


đàn áp thiểu số dân cư là bọn bóc lột và xây dựng xã hội mới. Chuyên chính
vô sản là nhà nước quá độ và nó khác về cơ bản với nhà nước tư sản: trong xã
hội xã hội chủ nghĩa, nhà nước từ chỗ là công cụ thống trị giai cấp chuyển
thành cơ quan thể hiện ý chí của toàn dân.
V.I Lênin khẳng định, sự quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội tạo
ra tính muôn hình muôn vẻ của hình thức chính quyền nhà nước, song thực
chất của chúng tất nhiên chỉ là một: chuyên chính vô sản. Kết quả nghiên cứu
và tổng kết kinh nghiệm cùng những bài học của các cuộc cách mạng là kết
luận của Mác và Ăngghen cho rằng giai cấp công nhân chỉ có thể giành được
chính quyền và thiết lập nền chuyên chính vô sản bằng con đường cách mạng
xã hội chủ nghĩa, trong cuộc cách mạng đó giai cấp vô sản phá huỷ bộ máy
nhà nước tư sản và dựng lên bộ máy nhà nước mới.
Đối với luận điểm này, trong Nhà nước và cách mạng, Lênin trình bày
rằng: “kẻ nào chỉ thừa nhận có đấu tranh giai cấp không thôi, thì kẻ đó vẫn
chưa phải là một người mácxít, chỉ người nào mở rộng việc thừa nhận đấu
tranh giai cấp đến việc thừa nhận chuyên chính vô sản thì mới là người
mácxít”6.
Lênin đấu tranh kiên quyết chống chủ nghĩa cơ hội “tả” và “hữu” xuyên
tạc chủ nghĩa Mác về chuyên chính vô sản.
Lênin trình bày sự tất yếu và thực chất của chuyên chính vô sản, phát
triển và làm phong phú thêm nguyên lý đó bằng những kinh nghiệm cách
mạng mới:
- Phát triển thêm một bước về tính chất của chuyên chính vô sản:
Chuyên chính vô sản là công cụ của cách mạng vô sản, là sự thống trị của giai

dắt toàn dân tiến lên chủ nghĩa xã hội, đủ sức lãnh đạo và tổ chức một chế độ
mới.
Trong tác phẩm của mình, Lênin đã vạch ra thực chất và nhiệm vụ của
chuyên chính vô sản, vai trò tổ chức cực kỳ to lớn của nó trong việc xây dựng
xã hội mới sau thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Nhiệm vụ của chuyên chính vô sản là thủ tiêu chế độ người bóc lột
người và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Chuyên chính vô sản có vai trò tổ chức
quan trọng trong việc xây dựng xã hội mới, đó là một nhà nước kiểu mới, nhà
nước dân chủ kiểu mới. Nguyên tắc tối cao của nó là liên minh của giai cấp
công nhân với giai cấp nông dân, với toàn thể nhân dân lao động và các tầng
16


lớp xã hội khác dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.
Nhà nước vô sản là nhà nước cuối cùng trong lịch sử. Sau khi hoàn thành sứ
mệnh lịch sử của mình: phát triển sản xuất, xóa bỏ sự phân chia xã hội thành
giai cấp, nhà nước vô sản sẽ tự tiêu vong, nhà nước mất đi, chế độ nhà nước
được thay thế bằng chế độ tự quản cộng sản chủ nghĩa. Đúng như Lê-nin đã
chỉ ra, với việc hoàn thành xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa, nhà nước sẽ
hoàn toàn không cần thiết nữa.
2. 3 Dân chủ là bản chất nhà nước kiểu mới của giai cấp vô sản
Hình thức nhà nước của giai cấp vô sản là nền chuyên chính vô sản cần
áp dụng hình thức nhà nước nào để thực hiện nhiệm vụ lịch sử của bước quá
độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản. Do đó, hình thức nhà nước của
giai cấp vô sản là một bộ phận quan trọng trong toàn bộ học thuyết của chủ
nghĩa Mác - Lênin.
Trong Nhà nước và cách mạng, Lênin chỉ rõ rằng, trong thời kỳ quá độ
từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản sẽ xây dựng hình thức Xô viết của
chuyên chính vô sản.
- Năm 1848, trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, Mác và Ăngghen

chế độ tập trung dân chủ tập trung dân chủ vừa là nguyên tắc tổ chức của một
chính đảng, vừa là nguyên tắc tổ chức của một hình thức nhà nước do giai cấp
vô sản lãnh đạo. Hai loại hình thức nhà nước Xô viết và dân chủ nhân dân đều
tuân thủ nguyên tắc này.
Lênin đã đặc biệt nhấn mạnh tính chất dân chủ của nhà nước vô sản, sự
khác biệt cơ bản của nó với nền dân chủ tư sản. Lênin dạy rằng chuyên chính
vô sản là một kiểu nhà nước mới, “nhà nước dân chủ kiểu mới (dân chủ đối
với những người vô sản và nói chung những người không có của), và chuyên
chính kiểu mới (chống giai cấp tư sản)”7. Nhà nước vô sản bảo vệ quyền lợi
của những người lao động. Như Lênin đã chỉ rõ, sự khác biệt cơ bản của
chuyên chính vô sản với nhà nước tư sản biểu hiện ở các hình thức tổ chức
nhà nước và ở vai trò lịch sử mà nó thực hiện

7

Sđd. tr.43

18


2. 4 Cơ sở kinh tế của nhà nước tiêu vong - hai giai đoạn của xã hội
cộng sản chủ nghĩa
Trong tác phẩm Nhà nước và cách mạng, Lênin định nghĩa một cách
khoa học, toàn diện và sâu sắc vấn đề này và khẳng định : Nhà nước sẽ hoàn
toàn tiêu vong trong giai đoạn cao của chủ nghĩa cộng sản. Cơ sở kinh tế của
nhà nước tiêu vong là vấn đề liên hệ giữa nhà nước tiêu vong và chủ nghĩa
cộng sản. Đây là một trong những nội dung chủ yếu của tác phẩm Nhà nước
và cách mạng.
V.I. Lênin đã cụ thể hóa và phát triển học thuyết của Mác về hai giai
đoạn của xã hội cộng sản chủ nghĩa, mà giai đoạn thấp là chủ nghĩa xã hội,

không còn sự bất bình đẳng trong lao động và phân phối.
Trong tác phẩm này, Lênin đã đấu tranh không khoan nhượng chống
các quan điểm xuyên tạc, phản động, chủ nghĩa cơ hội, chủ nghĩa xét lại để
bảo vệ học thuyết của Mác và Ăngghen về nhà nước và cách mạng.
Những đóng góp to lớn của V.I.Lê-nin đối với lý luận về nhà nước
không chỉ ở việc làm sáng tỏ những quan điểm căn bản của C.Mác và
Ph.Ăng-ghen về nhà nước, đem lại vũ khí lý luận sắc bén cho cuộc đấu tranh
của giai cấp công nhân, giành lấy, tổ chức và thực thi quyền lực nhà nước,
cũng như đấu tranh chống lại mọi âm mưu hòng xuyên tạc, bẻ cong và nhằm
bác bỏ lý luận mác-xít về nhà nước.

20


Chng 3.
Vận dụng quan điểm về Nhà nớc của Lê nin
vào quá trình xây dựng Nhà nớc pháp quyền
Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay
3. 1 Nhng vn mang tớnh lý lun
Nhng quan im ca Lờnin trong tỏc phm Nh nc v cỏch mng cú ý
ngha to ln trong thi i ngy nay, trong bi cnh th gii ang vn ng
di tỏc ng ca quỏ trỡnh ton cu húa kinh t v phỏt trin kinh t th
trng. Mc dự tn dng c thnh tu ca khoa hc v cụng ngh, thc
hin s iu chnh trờn phm vi quc t, song bn cht ca nh nc t sn
vn khụng thay i, mõu thun c bn ca ch ngha t bn vn khụng thay
i v cú chiu hng sõu sc thờm. iu ny khng nh tớnh ỳng n trong
quan im ca Lờ nin, phn bỏc li nhng hc thuyt t sn v ch ngha t
bn nhõn dõn, ch ngha t bn ton cu húa, v nh nc phỳc li chung ...
H a ra rt nhiu lý lun v nh nc, trong ú h bin h s thng
tr ca cỏc giai cp búc lt, xoỏ nho tớnh cht giai cp ca nh nc t sn.

hội, vai trò chức năng xã hội trong phát triển xã hội thì sẽ là phiến diện.
Khi nhà nước nằm trong tay "giai cấp đại biểu cho toàn thể xã hội trong thời
đại của mình", nghĩa là trong tay giai cấp đang đóng vai trò tiến bộ và cách
mạng, thì tính tích cực của chức năng xã hội biểu hiện càng rõ rệt.
3. 2 Vận dụng vào quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt
Nam xã hội chủ nghĩa.
3. 2. 1 Trong chiến lược xây dựng đường lối Nhà nước pháp quyền
Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Trước hết cần khẳng định rằng Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam là Nhà nước kiểu mới được xây dựng trên nền tảng chủ nghĩa Mác Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đó là một Nhà nước đại đoàn kết toàn dân,
dựa trên nền tảng liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội
ngũ trí thức do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Một Nhà nước khác về
chất so với Nhà nước pháp quyền tư sản chứa đựng thuộc tính bất bình đẳng,
áp bức, bất công đã không được nhân dân ta lựa chọn.
22


Ý tưởng xây dựng một Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân
đã được thể hiện trong nhiều văn kiện của Đảng ta từ hồi còn hoạt động bí
mật ; sau Cách mạng Tháng Tám thành công, ý tưởng này đã được khẳng định
ngay trong Hiến pháp năm 1946 và tiếp theo được thể hiện ngày càng rõ nét
hơn phù hợp với từng giai đoạn cách mạng trong các bản Hiến pháp 1959,
1980. Lúc sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định : "Nước ta là một
nước dân chủ, bao nhiêu lợi ích là vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều là của dân,
chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương đều do dân cử". Cương lĩnh
Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1991 và Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam năm 1992 đều khẳng định : "Tất cả quyền lực Nhà nước
thuộc về nhân dân". Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, Đại hội Đảng toàn
quốc lần thứ IX nhấn mạnh nhiệm vụ đẩy mạnh cải cách tổ chức và hoạt động
của Nhà nước, phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế, trong đó nhiệm vụ cốt

nước pháp quyền XHCN.
Dựa trên tư tưởng của các nhà lý luận trên thế giới về nhà nước pháp quyền
nói chung; quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và
nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam nói riêng về nhà nuớc pháp quyền.
Đảng ta chủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là
một trong những điều kiện và môi trường tiên quyết của một quốc gia tiến
hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa và một xã hội phát triển tiên tiến.
“Đảng ta chủ trương xây dựng cơ chế vận hành của Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa phải bảo đảm nguyên tắc tất cả quyền lực Nhà nước
đều thuộc về nhân dân; quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công,
phối hợp giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và
tư pháp. Hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng tính cụ thể, khả thi của các quy
định trong văn bản pháp luật. Xây dựng, hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát
tính hợp hiến, hợp pháp trong các hoạt động và quyết định của các cơ quan
công quyền”8
3. 2. 2 Trong nội dung xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã
hội chủ nghĩa.
* Về nội dung:
8

(Trích phát biểu của Tổng bí thư Nông Đức Mạnh tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XII).

24


Nội dung quan trọng của Nhà nước pháp quyền là khẳng định cội
nguồn quyền lực nhà nước là ở nhân dân. Để bảo đảm quyền lực nhà nước
thuộc về nhân dân, trong đó nhà nước là của nhân dân chứ không phải nhân
dân là của nhà nước, Nhà nước pháp quyền đề cao tính hợp hiến, hợp pháp
trong tổ chức và hoạt động của nhà nước, nhà nước chỉ được làm những điều