TÓM TẮT
Ngày 05 tháng 10 năm 2015, sau hơn 5 năm đàm phán, các nước tham gia đàm
phán Hiệp định TPP đã đạt được đồng thuận về tất cả các vấn đề tồn tại và chính thức
tuyên bố việc kết thúc đàm phán Hiệp định TPP. Ngày 5 tháng 11 năm 2015, toàn
văn Hiệp định (bản tiếng Anh) đã được các nước TPP công bố. Ngày 04 tháng 2 năm
2016, các nước đã ký xác thực lời văn của Hiệp định, mở đường cho việc phê chuẩn
Hiệp định theo quy trình pháp luật của từng nước. Cùng ngày, Bộ Công Thương đã
công bố bản dịch tiếng Việt của Hiệp định.
Việt Nam - nền kinh tế nhỏ thứ hai sau Brunei trong số các thành viên TPP sẽ
là nước được hưởng lợi nhiều nhất nếu Việt Nam thực hiện đầy đủ TPP.
Về các mặt thuận lợi và cơ hội: Đối với xuất khẩu, việc các nước, trong đó có
các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Nhật Bản và Canada giảm thuế nhập khẩu về 0% cho
hàng hóa của Việt Nam sẽ tạo ra “cú hích” lớn. Riêng ngành dệt may và da giày, kim
ngạch có thể tăng đáng kể. Các mặt hàng nông, lâm, thủy sản cũng có cơ hội tăng
xuất khẩu rất lớn; Tham gia TPP, một hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, là cơ
hội để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện môi trường thể chế, hỗ trợ cho tiến trình đổi mới
mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế của Việt Nam. Đặc biệt, việc hoàn thiện
và tăng cường công tác bảo hộ quyền SHTT sẽ mở ra cơ hội thu hút đầu tư vào những
lĩnh vực có hàm lượng tri thức cao.
Về các thách thức: Về hàng nhập khẩu, với một số chủng loại nông sản mà Hoa
Kỳ và một số nước khác trong TPP (Astralia, Niu Di-lân, Chi-lê) có thế mạnh, sức ép
cạnh tranh là khá lớn khi thuế được đưa về 0%, trong đó nổi bật là thịt lợn, thịt gà. Đây
là những mặt hàng Việt Nam đã sản xuất được nhưng sức cạnh tranh còn yếu. Một số
nông sản khác cũng sẽ gặp khó khăn nhưng ở mức độ nhẹ hơn vì những sản phẩm này
Việt Nam vẫn phải nhập khẩu với số lượng lớn, trong nước dù sao cũng đã quen với cạnh
tranh, đó là sản phẩm sữa, đậu tương, ngô và nguyên liệu sản xuất thức ăn gia súc.
Một số sản phẩm công nghiệp mà khách hàng TPP có thế mạnh cũng có thể
gây khó khăn cho sản xuất của Việt Nam, thí dụ như giấy, thép, ô tô. Tuy nhiên, có

-iii-



ABSTRACT
On October 05, 2015, after more than five years of negotiation, the parties to
the Trans-Pacific Partnership Agreement reached a consensus on the remaining issues
and officially announced the conclusion of the TPP negotiation. On November 5,
2015, the TPP full text (in English) was released by the TPP countries. On February
4, 2016, member countries have signed for certification of the Agreement full text
paving the way for the ratification process in accordance with domestic laws of each
country. On this day, the Ministry of Industry and Trade (MoIT) introduced the
Vietnamese translation of the TPP Agreement.
Vietnam as the second smallest economy among TPP members after Brunei
will be the major beneficiary if it fully implements the TPP.
Advantages and Opportunities: For exports, the fact the 0% tariff rate
offered by Member Countries including major markets like the U.S., Japan and
Canada for Vietnam’s imports would result in a big “push”. The textile and footwear
industries would see a significant rise in their turnovers meanwhile export
opportunities for agro-forestry-aqua products would be huge; As the TPP is a new
generation free trade agreement, being a member in it would offer Vietnam a chance
to continue improving its legal and regulatory frameworks, reforming the model of
growth, and restructuring its economy. Particularly, improving and enhancing IPR
protection would attract more investment in the areas of high knowledge content.
Challenges
For imports, when the tariff rate is brought to 0%, the competition would be
harsh particularly with regard to the agricultural products including pork and chicken
that U.S and some TPP countries (like Australia, New Zeland and Chile) have
competitive advantages. Although Vietnam has been producing these products, our
products are not very competitive. Some other agro products such as dairy, soya bean,
maize, and feed materials.
Some industrial products that are the upper hand of the TPP partners such as
paper, steel, and automobiles would make place Vietnamese producers in a difficult


-vi-


MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
TÓM TẮT ................................................................................................................ iii
ABSTRACT ............................................................................................................. iv
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT .....................................................................x
DANH SÁCH CÁC BẢNG .................................................................................... xii
DANH SÁCH CÁC HÌNH.................................................................................... xiii
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................1
1. Lý do nghiên cứu đề tài .......................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................................2
3. Nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu ...........................................................................3
3.1. Nhiệm vụ nghiên cứu ....................................................................................3
3.2. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................3
4. Phương páp nghiên cứu .......................................................................................3
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ............................................................4
5.1. Ý nghĩa khoa học ..........................................................................................4
5.2. Ý nghĩa thực tiễn...........................................................................................4
6. Kết cấu của luận văn............................................................................................4
CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA VÀ CAM
KẾT VỀ THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA TRONG HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC XUYÊN
THÁI BÌNH DƯƠNG (TPP) ....................................................................................5
1.1. Khái quát về Thương mại hàng hóa .................................................................5
1.1.1. Khái niệm về Thương mại hàng hóa .........................................................5

2.1. Cơ hội của Việt Nam trong lĩnh vực Thương mại hàng hóa khi ký kết Hiệp
định (TPP) .............................................................................................................48
2.1.1. Cơ hội khai thác từ thị trường các nước đối tác ......................................48
2.1.1.1 Cân bằng trong quan hệ thương mại với các nước ............................48
2.1.1.2 Cơ hội để bổ sung nền Thương mại hàng hóa ...................................50

-viii-


2.1.1.3 Thu hút đầu tư nước ngoài .................................................................51
2.1.2. Cơ hội khai thác tại thị trường nội địa .....................................................53
2.1.2.1. Cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam tăng cường xuất khẩu .......53
2.1.2.2. Nâng cao sức mạnh cạnh tranh của hàng hóa ...................................54
2.1.2.3. Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trực tiếp ............................56
2.1.2.4. Cơ hội cho người tiêu dùng...............................................................57
2.2. Thách thức của Việt Nam trong lĩnh vực Thương mại hàng hóa khi ký kết Hiệp
định (TPP) .............................................................................................................58
2.2.1. Thách thức từ thị trường các nước đối tác ...............................................58
2.2.1.1. Yêu cầu về quy tắc xuất xứ ...............................................................58
2.2.1.2. Yêu cầu về hàng rào kỹ thuật (TBT) ................................................60
2.2.1.3. Yêu cầu về vệ sinh dịch tễ (SPS) ......................................................62
2.2.2. Thách thức tại thị trường nội địa .............................................................64
2.2.2.1 Gia tăng sức ép cạnh tranh .................................................................64
2.2.2.2. Vấn đề đối với nước đang phát triển .................................................66
2.3. Các cam kết của Việt Nam về Thương mại hàng hóa và một số giải pháp pháp
lý thực thi có hiệu quả các cam kết khi tham gia Hiệp định TPP .........................69
2.3.1. Các cam kết của Việt Nam về Thương mại hàng hóa khi tham gia Hiệp
định TPP ............................................................................................................69
2.3.1.1 Cam kết về thuế nhập khẩu của Việt Nam dành cho các nước ..........70
2.3.1.2. Cam kết về thuế xuất khẩu của Việt Nam.........................................71


Khu vực mậu dịch tự do ASEAN

ANTI-DUMPING

Hiệp định Chống Phá giá

APEC

Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương

AoA

Hiệp định Nông nghiệp

AoS

Hiệp định về các Biện pháp Tự vệ

ASEAN

Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á

ATC

Hiệp định Dệt may

ATIGA

Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN


Hiệp định chung về thuế quan và thương mại

GDP

Tổng sản phẩm quốc nội

HS

Công ước về hệ thống hài hòa mã số và mô tả hàng hóa

ILO

Tổ chức Lao động Quốc tế

IMF

Quỹ Tiền tệ Quốc tế

IMPORT LICENSING Hiệp định về Giấy phép Nhập khẩu
ITO

Tổ chức Thương mại Quốc tế

MFN

Chế độ đãi ngộ tối huệ quốc

-x-


SOE

Doanh nghiệp nhà nước

SPS

Hiệp định về các Biện pháp Vệ sinh Dịch tễ

TBT

Hiệp định về Hàng rào Kỹ thuật Cản trở Thương mại

TMHH

Thương mại hàng hóa

TPP

Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương

TRIMs

Hiệp định về các Biện pháp Đầu tư liên quan đến Thương
mại

UNCAC

Công ước Liên Hiệp quốc về chống tham nhũng

UNCITRAL


Một số chỉ tiêu chủ yếu về TPP

18

Bảng 1.4

Bảng 1.5

Xuất nhập khẩu của Việt Nam với các nền kinh tế TPP năm
2012
Lợi ích của các nước có được từ việc gia tăng xuất khẩu khi
tham gia TPP

26

37

Tăng thu nhập do tác động của việc gia nhập TPP đối với
Bảng 1.6

các nước thành viên và một số đối tác chủ yếu đến năm
2025 (dự tính)

-xii-

40


DANH SÁCH CÁC HÌNH

Hình 1.5

Xếp hạng năng lực cạnh tranh các nước tham gia TPP

39

Hình 1.6

Xếp hạng mức độ phát triển hoạt động doanh nghiệp

39

Hình 1.7

So sánh thu nhập các nước tham gia TPP

42

-xiii-


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do nghiên cứu đề tài
Thực hiện chủ trương của Đảng, Việt Nam đang tham gia có hiệu quả vào Diễn
đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), Hiệp hội các Quốc gia Đông
Nam Á (ASEAN), Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), Tổ chức thương mại thế
giới (WTO) và đặc biệt là tham gia đàm phán ký kết Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình
Dương (TPP). Có thể khẳng định, việc tham gia Hiệp định TPP là bước ngoặt đánh dấu
sự hội nhập mạnh mẽ của kinh tế Việt Nam vào kinh tế thế giới. Với sự gia nhập này,
Việt Nam tránh được tình trạng bị phân biệt đối xử trong thương mại quốc tế, ổn định

-89-


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng việt
[1].

Phạm Bình An (2016), Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam, cơ
hội và thách thức, tài liệu tập huấn “Nhận diện cơ hội – thách thức của các
hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã ký kết”.

[2].

Nguyễn Tú Anh (2015), “TPP cơ hội lớn, thách thức không nhỏ”, Thời báo
Kinh tế Sài Gòn, (41).

[3].

Ngô Tuấn Anh, Phạm Thị Thanh Huyền (2015), “Việt Nam tham gia các hiệp
định FTA: Doanh nghiệp đã sẵn sàng?”, Tạp chí Tài chính, 1(7B), tr. 19-22.

[4].

Nguyễn Ngọc Ảnh, Đỗ Thị Mai Hoàng Hà, “Hoàn thiện khung pháp lý về hàng
rào phi thuế quan phù hợp với thông lệ quốc tế”, Tạp chí Tài chính, (6), tr. 19-21.

[5].

Nguyễn Thị Ngọc Ánh (2015), “Cơ hội và thách thức khi tham gia Hiệp định
đối tác xuyên Thái Bình Dương”, Bản tin công thương Lâm Đồng, tr. 33.

-90-


[13]. Bộ văn kiện, các cam kết của Việt Nam tham gia Tổ chức thương mại thế giới
WTO (2006), tập 1, Nxb. Lao động – xã hội, Hà Nội.
[14]. Đỗ Đức Bình (2015), “Nhận diện các vấn đề mới của hội nhập – Giải pháp để
tham gia TPP và FTA hiệu quả”, Tạp chí Tài chính, 4(6B), tr. 12-14.
[15]. Phạm Văn Chất (2016), Hội nhập Kinh tế quốc tế - mục tiêu và động lực để
Việt Nam phát triển, Tài liệu bồi dưỡng kiến thức về Hội nhập kinh tế quốc tế,
Thành phố Hồ Chí Minh.
[16]. Chính phủ (2002), Quyết định số 37/2002/QĐ-TTg ngày 14 tháng 03 năm 2002
của Chính phủ về chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết
số 07-NQ/TW ngày 27 tháng 11 năm 2001 của Bộ Chính trị về hội nhập kinh
tế quốc tế
[17]. Chính phủ (2007), Nghị quyết số 16/2007/NQ-CP ngày 27 tháng 02 năm 2007
của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành Trung
ương Đảng khóa X về một số chủ trương, chính sách lớn để nền kinh tế phát
triển nhanh và bền vững khi Việt Nam là thành viên của Tổ chức thương mại
thế giới.
[18]. Chính phủ (2014), Nghị quyết số 19/NQ-CP ngày 18 tháng 3 năm 2014 của
Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh
doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia
[19]. Nguyễn Minh Chí, Phạm Thế Hưng (2004), Các điều ước quốc tế về thương
mại, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
[20]. Quang Dũng (2015), “Tác động của TPP”, Thời báo Kinh tế Sài Gòn,
41(1.295).
[21]. Khương Quang Đồng (2015), “TPP đảo ngược bài toán phát triển công nghiệp
ô tô Việt Nam”, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, 41(1.295).
[22]. Hiệp định TPP bằng tiếng Việt.
[23]. Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT)

thuế quan”, Tạp chí Tài chính, (6), tr. 22-24.
[38]. Nguyễn Đình Luận (2014), “Hàng rào phi thuế quan đối với hoạt động xuất,
nhập khẩu: Thực trạng và kiến nghị”, Tạp chí Tài chính, (9), tr. 16-18.
[39]. Phan Minh Ngọc (2015), “TPP làm khó Nhà nước”, Thời báo Kinh tế Sài Gòn,
(47), tr. 301.
[40]. Dương Ngọc (2015), “TPP – cơ hội và thách thức”, Thời báo Kinh tế Việt Nam,
Nxb. Hồng Đức, Hà Nội, tr. 28-30.

-92-


[41]. Phạm Thị Ngoan (2015), “Hiệp định AGITA: Cơ hội và thách thức đối với
Việt Nam”, Tạp chí Tài chính, (5), tr. 33-34.
[42]. Trang Nguyễn (2015), “Nội dung TPP có gì cần lưu ý”, Thời báo Kinh tế Sài
Gòn, (46), tr. 300.
[43]. Ngô Quang Minh, Bùi Văn Huyền (2008), Kinh tế Việt Nam sau một năm gia
nhập WTO, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[44]. Phạm Minh (2000), Luật Thương mại quốc tế, Nxb Thống kê, Hà Nội.
[45]. Hà Thị Ngọc Oanh (2007), Kinh tế đối ngoại những nguyên lý và vận dụng tại
Việt Nam, Nxb. Tài chính, Hà Nội.
[46]. Hà Thị Ngọc Oanh (2008), Kinh tế đối ngoại những nguyên lý và vận dụng tại
Việt Nam, Nxb. Lao động xã hội, Hà Nội.
[47]. Nguyễn Văn Phụng (2014), “Hiệp định TPP: Cơ hội và thách thức trong tuân
thủ các quy định về thuế quan và phi thuế quan”, Tạp chí Tài chính, 2(96), tr.
13-15.
[48]. Diệu Phương (2015), “Hiệp định đối tác thương mại xuyên Thái Bình Dương
(TPP) về đích sau chặng đua dài”, Bản tin Công thương Bà Rịa – Vũng Tàu,
(34), tr. 12-13.
[49]. Bùi Thị Kim Phượng (2007), Một số vấn đề pháp lý trong các cam kết về
thương mại hàng hóa của Việt Nam, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí

tr. 59-64.
[62]. Nguyễn Thị Kim Thoa (2015), “Hiệp định TPP và cơ hội bứt phá cho ngành
dệt may Việt Nam”, Tạp chí Tài chính, 2(64), tr. 83-84.
[63]. Võ Khắc Thường, Võ Thành Vinh (2015), “Việt Nam với Hiệp định đối tác xuyên
Thái Bình Dương (TPP)”, Tạp chí phát triển và Hội nhập, 17(27), tr. 35-40.
[64]. Trần Thị Trang (2015), “Việt Nam tham gia các hiệp định FTA: Thực trạng,
cơ hội và thách thức”, Tạp chí Tài chính, 31(5), tr. 8-11.
[65]. Nguyễn Quang Trung (2015), “TPP và công nghiệp Nghệ An”, Bản tin công
thương Nghệ An, (9), tr. 11-13.
[66]. Lê Xuân Trường (2014), “Xóa bỏ hàng rào thuế quan và phi thuế quan: Xu thế
tất yếu của quá trình hội nhập”, Tạp chí Tài chính, 6(596), tr. 6-9.
[67]. Trung tâm thông tin tư liệu – Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương,
Thách thức khi Việt Nam gia nhập TPP – Lợi ích của Mỹ và một số nước khác
khi tham gia TPP và quan hệ Việt Mỹ.

-94-


[68]. Trần Phi Tuấn (2015), “Vừa mừng, vừa lo”, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, (41),
tr. 295.
[69]. Hà Quốc Tuấn (2015), “Việt Nam và TPP: Tránh lời nguyền của kẻ chiến
thắng”, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, (44), tr. 298.
[70]. Nguyễn Hợp Toàn (2012), Giáo trình Pháp luật Kinh tế, Nxb. Đại học kinh tế
quốc dân, Hà Nội.
[71]. Dương Ngọc Thí (2007), Cam kết về thuế quan và phi thuế quan trong nông
nghiệp của Việt Nam gia nhập WTO, Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội.
[72]. Nguyễn Anh Tuấn (2008), Giáo trình Tổ chức thương mại thế giới (WTO –
OMC), Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
[73]. Nguyễn Anh Tuấn (2015), Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP)
và tác động tới Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội.

chuyên khảo), Hà Nội.
Các trang web
[85]. “Nhìn nhận cơ hội và thách thức của Việt Nam trong TPP”
Ngày truy cập: 15/2/2016.
[86]. “Nội dung cơ bản của Hiệp định TPP”, < Ngày truy cập: 17/2/2016.
[87]. “TPP: Thách thức với Việt Nam từ 10 cam kết cao”,
< Ngày truy cập: 25/2/2016.
[88]. “Hiệp định thương mại TPP đã được ký kết”,
< />Ngày truy cập: 27/2/2016.
[89]. “40,9% doanh nghiệp Việt chưa biết gì về TPP”,
< Ngày truy cập: 1/3/2016.

-96-


[90]. “Điểm mặt hàng loạt thách thức khi Việt Nam gia nhập TPP”,
< Ngày truy cập: 2/3/2016.
[91]. “Chính thức ký TPP: Việt Nam sẽ đạt lợi ích to lớn và "cốt lõi"”,
< Ngày truy cập:4/3/2016.
[92]. “Thủ tướng: TPP giải quyết thách thức đương đại của nền kinh tế”,
< Ngày truy cập: 8/3/2016.
[93]. “Hiệp định TPP năm 2015 là gi?”,
< Ngày truy cập: 9/3/2016.
[94]. “Thương mại hàng hóa trong hiệp định tpp năm 2015”,
< Ngày truy cập: 9/3/2016.
[95]. “Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP”,
< Ngày truy cập: 11/3/2016.
[96]. “Hiệp định TPP cơ hội và thách thức”,
< Ngày truy cập: 12/3/2016.
[97]. “TPP với thương mại hàng hóa: đảm bảo lợi ích lớn nhất”,



[106]. “Tóm tắt cam kết thuế quan trong TPP - Thông cáo báo chí của Bộ Tài
chính”, < Ngày truy cập: 1/4/2016.
[107]. “Cập nhật tình hình đàm phán TPP về Thương mại hàng hóa đến tháng
5/2015”, < Ngày truy cập: 15/4/2016.
[108]. “Hiệp định TPP: Thuận lợi tối đa về thương mại theo các tiêu chuẩn mới”,
< Ngày truy cập: 17/4/2016.
[109]. “Hiệp định TPP đã được ký kết”, < Ngày truy cập: 18/4/2016.
[110]. Thách thức nào cho Việt Nam khi hội nhập?”,
< Ngày truy cập: 19/4/2016.
[111]. “TPP khác gì những Hiệp định thương mại Việt Nam đã ký”,
< Ngày truy cập: 25/4/2016.

-99-