Hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Hoàng Anh Tuấn - Anh 9 - K38C – KTNT SVDTU.net
1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA KINH TẾ NGOẠI THƯƠNG


KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP
ĐỀ TÀI:
HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ THƯƠNG MẠI
HÀNG HOÁ CỦA VIỆT NAM TRƯỚC YÊU CẦU GIA NHẬP
TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI (WTO)

Hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Hoàng Anh Tuấn - Anh 9 - K38C – KTNT SVDTU.net
2
GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN : PGS.TS.
HOÀNG NGỌC THIẾT
SINH VIÊN : HOÀNG ANH TUẤN

Thành Hưng - Phó vụ trưởng Vụ Pháp chế - Bộ Thương mại, những
nhà khoa học đã luôn khuyến khích và tạo mọi điều kiện về tài liệu
cập nhật giúp em trong quá trình viết khoá luận.
Hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Hoàng Anh Tuấn - Anh 9 - K38C – KTNT SVDTU.net
4
Em cũng xin cảm ơn các cô bác công tác tại thư viện Trường
Đại học Ngoại Thương, thư viện Quốc gia, Viện Nghiên cứu Nhà
nước và Pháp luật và Viện Kinh tế thế giới đã giúp đỡ và cho em
mượn những tài liệu quý báu.
Cuối cùng, em xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn cổ vũ, quan
tâm và tạo điều kiện về thời gian cho em trong suốt quá trình viết
khoá luận.
Mặc dù đã hết sức cố gắng từ việc nghiên cứu, sưu tầm tài
liệu, tổng hợp các ý kiến của các chuyên gia trong và ngoài nước về
lĩnh vực này, song khoá luận vẫn không tránh khỏi những thiếu sót
nhất định. Em rất mong nhận được sự giúp đỡ, chỉ bảo, hướng dẫn
của các thầy cô và các bạn. Điều đó là nguồn cổ vũ lớn lao để em
tiếp tục con đường khoa học đầy chông gai và thử thách.
Người viết
Sinh viên Hoàng Anh Tuấn
Hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Hoàng Anh Tuấn - Anh 9 - K38C – KTNT SVDTU.net


là bước ngoặt đánh dấu sự hội nhập mạnh mẽ của kinh tế Việt Nam

1
Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX - NXB Chính trị quốc gia, 2001
2
Nghị quyết số 07-NQ/TW ngày 27/1/2001 của Bộ Chính trị về hội nhập kinh tế quốc tế
Hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Hoàng Anh Tuấn - Anh 9 - K38C – KTNT SVDTU.net
7
vào kinh tế thế giới. Với sự gia nhập này, chúng ta sẽ tránh được
tình trạng bị phân biệt đối xử trong thương mại quốc tế, ổn định
được thị trường xuất khẩu, từng bước nâng cao vị thế của quốc gia
và tạo thế đứng vững chắc hơn trong quan hệ quốc tế. Tuy nhiên,
quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, gia nhập WTO cũng đòi hỏi Việt
Nam cần có sự đổi mới và hoàn thiện hệ thống chính sách và pháp
luật, đặc biệt là pháp luật kinh tế - thương mại sao cho phù hợp với
các quy tắc chung của hệ thống thương mại quốc tế, với “luật chơi”
chung của thế giới, đồng thời vẫn đảm bảo được quyền lợi của đất
nước, độc lập, chủ quyền dân tộc, ổn định đời sống kinh tế - chính
trị - xã hội trong nước.
Hoàn thiện hệ thống pháp luật theo “luật chơi” chung của WTO
là một vấn đề không hề đơn giản. Bởi lẽ, WTO được tổ chức và vận
hành dựa trên một khuôn khổ pháp lý chặt chẽ nhằm bảo đảm tính
khả thi và hiệu quả cao nhất trong mọi hoạt động của mình, nhằm
mục đích phối hợp hành động của các quốc gia trong nỗ lực chung
là tiến tới tự do hoá thương mại trên phạm vi toàn cầu. Khuôn khổ
đó là một hệ thống các văn bản pháp lý có giá trị ràng buộc tất cả

vẫn phải tiếp tục đối chiếu, rà soát các quy định của pháp luật Việt
Nam hiện hành về lĩnh vực thương mại hàng hoá với các quy định
tương ứng của WTO để từng bước hoàn thiện cho phù hợp hơn nữa,
thúc đẩy tiến trình gia nhập tổ chức thương mại lớn nhất hành tinh
này.
Chính vì những lý do trên, em đã chọn đề tài: “Hoàn thiện
pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam trước yêu cầu
gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)” làm đề tài khoá
luận tốt nghiệp của mình.
Mục đích của khoá luận
Tìm hiểu, phân tích nội dung cơ bản của chế định thương mại
hàng hoá của WTO, đồng thời so sánh, đối chiếu những điểm tương
đồng và khác biệt giữa các quy định về thương mại hàng hoá của
Việt Nam với các quy định tương ứng của WTO. Trên cơ sở đó,
khoá luận đưa ra một số giải pháp nhằm điều chỉnh và hoàn thiện
pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam trước yêu cầu
chuẩn bị gia nhập WTO (mục tiêu dự kiến vào năm 2005).
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Hoàng Anh Tuấn - Anh 9 - K38C – KTNT SVDTU.net
10
Đối tượng nghiên cứu của khoá luận là chế định thương mại
hàng hoá của WTO bao gồm Hiệp định chung về Thuế quan và
Thương mại (GATT) và các Hiệp định kèm theo (12 Hiệp định)
3

cùng các văn bản pháp luật hiện hành của Việt Nam về thương mại

Chương 2: So sánh pháp luật về thương mại hàng hoá của
Việt Nam với các quy định về thương mại hàng hoá của WTO
Chương 3: Quan điểm, nguyên tắc và các giải pháp điều
chỉnh hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt
Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam trước yêu cầu
gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) là một vấn đề phức
tạp và rộng lớn. Việc nghiên cứu thấu đáo cũng như đưa ra những
giải pháp cụ thể nhằm từng bước hoàn thiện pháp luật Việt Nam về
thương mại hàng hoá là yêu cầu bức xúc của khoa học pháp lý Việt
Nam, đây cũng là công việc phức tạp, đòi hỏi phải được nghiên cứu,
Hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Hoàng Anh Tuấn - Anh 9 - K38C – KTNT SVDTU.net
12
xem xét một cách nghiêm túc. Khoá luận này xin được góp một
phần nhỏ vào sự xem xét đó. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG KHOÁ LUẬN
AA Agreement on Agriculture Hiệp định Nông nghiệp
ADP
Agreement on
Implementation of Article
VI of the GATT 1994
(“Anti-Dumping Code”)
Hiệp định về thực hiện Điều
VI của GATT 1994 (Chống

Implementation of Article
VI of the GATT 1994
(“Customs Value Code”)
Hiệp định về thực thi Điều
VII của GATT 1994 (Xác
định trị giá tính thuế hải
quan)
DSU
Understanding on Rules
and Procedures Governing
the Settlement of Disputes
Bản thoả thuận về Quy tắc
và Thủ tục giải quyết tranh
chấp
EU European Union Liên minh Châu Âu
GATS
General Agreement on
Trade in Services
Hiệp định chung về
Thương mại Dịch vụ
GATT
General Agreement on
Tariffs and Trade
Hiệp định chung về Thuế
quan và Mậu dịch
GSP Generalized System of Hệ thống ưu đãi thuế quan
Hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Hoàng Anh Tuấn - Anh 9 - K38C – KTNT SVDTU.net
xứ hàng hoá
SCM
Agreement on Subsidies
and Countervailing
Measures
Hiệp định về Trợ giá và
Các biện pháp chống trợ
giá
Hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Hoàng Anh Tuấn - Anh 9 - K38C – KTNT SVDTU.net
15
SPS
Agreement on the
Application of Sanitary
and Phytosanitary
Measures
Hiệp định về áp dụng các
biện pháp kiểm dịnh động
thực vật
TBT
Agreement on Technical
Barriers to Trade
Hiệp định về hàng rào kỹ
thuật trong thương mại
TPRM
Trade Policy Review
Mechanism

WB World Bank Ngân hàng Thế giới
WTO World Trade Organization
Tổ chức Thương mại Thế
giới

Nguồn: Final Act embodying the Results of the Uruguay Round of
Multilateral Trade Negotiatons. The Uruguay Round, Trade
Negotiations Committee
Hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Hoàng Anh Tuấn - Anh 9 - K38C – KTNT SVDTU.net
17

CHƯƠNG 1
NHỮNG QUY ĐỊNH CƠ BẢN VỀ THƯƠNG MẠI
HÀNG HOÁ CỦA WTO

1.1. TỔNG QUAN VỀ TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ
GIỚI (WTO)
1.1.1. Lịch sử hình thành WTO
Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), được thành lập ngày 1
tháng 1 năm 1995, kế tục và mở rộng phạm vi điều tiết thương mại
quốc tế của tổ chức tiền thân của nó là Hiệp định chung về Thuế
quan và Thương mại (GATT).
GATT ra đời sau Đại chiến Thế giới lần thứ 2 trong trào lưu
hình thành hàng loạt cơ chế đa biên điều tiết các hoạt động hợp tác
kinh tế quốc tế, mà điển hình là Ngân hàng Tái thiết và Phát triển
quốc tế, thường được biết đến như là Ngân hàng Thế giới (World

19
Mặc dù vậy, kiên trì mục tiêu đã định, và với kết quả đáng
khích lệ đã đạt được ở vòng đàm phán thuế đầu tiên là 45.000 ưu
đãi về thuế áp dụng giữa các bên tham gia đàm phán, chiếm khoảng
1/5 tổng lượng mậu dịch thế giới, 23 nước sáng lập đã cùng nhau ký
kết Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT), chính
thức có hiệu lực vào tháng 1/1948.
Trong quá trình hoạt động của mình từ tháng 1/1948 đến tháng
1/1995, GATT đã tiến hành 8 vòng đàm phán
4
chủ yếu về thuế
quan. Tuy nhiên, từ thập kỷ 70 của thế kỷ XX và đặc biệt từ Vòng
đàm phán Uruguay (1986 - 1994) do thương mại quốc tế không
ngừng phát triển, nên GATT đã mở rộng diện hoạt động, đàm phán
không chỉ về thuế quan mà còn tập trung xây dựng các Hiệp định
hình thành các chuẩn mực, luật chơi điều tiết các vấn đề về hàng rào
phi quan thuế, về thương mại dịch vụ, quyền sở hữu trí tuệ, các biện
pháp đầu tư có liên quan tới thương mại, về thương mại hàng nông
sản, hàng dệt may, về cơ chế giải quyết tranh chấp. Với diện điều
tiết của hệ thống thương mại đa biên được mở rộng, nên Hiệp định

4
Xem thêm Phụ lục 1: Tóm tắt các vòng đàm phán của GATT
Hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Hoàng Anh Tuấn - Anh 9 - K38C – KTNT SVDTU.net
20
chung về Thuế quan và Thương mại (GATT) với tư cách là một sự

21
tạo lập một khung pháp lý vững chắc cho thương mại đa biên, là
khuôn khổ ràng buộc chính phủ các nước duy trì chính sách thương
mại của mình phù hợp với kỷ cương đã được định lập. Cho dù các
Hiệp định đó do chính phủ các nước đàm phán và ký kết với nhau,
nhưng đích cuối cùng của chúng là trợ giúp các nhà sản xuất hàng
hoá và cung ứng dịch vụ, các nhà xuất khẩu và nhập khẩu trong điều
chỉnh các hành vi thương mại, kinh doanh của họ.
WTO có 3 mục đích cơ bản sau:
Thứ nhất, giúp cho dòng thương mại càng tự do được bao nhiêu
càng tốt bấy nhiêu. Để làm được như vậy, người ta cố gắng để mọi
cái có thể rõ ràng mà không trừu tượng, có thể nhận biết và dự báo
trước được. Điều đó có nghĩa WTO phải phấn đấu để bảo đảm cho
các cá nhân, doanh nghiệp và chính phủ các nước hiểu rằng các quy
tắc thương mại là thống nhất trên toàn thế giới và không một nước
nào được đột nhiên thay đổi chính sách thương mại mà không một
cá nhân, tổ chức của nước khác biết trước. Nói một cách khác là các
quy tắc thương mại phải “trong sáng, rõ ràng” và có thể lường trước
được mọi thay đổi.
Hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Hoàng Anh Tuấn - Anh 9 - K38C – KTNT SVDTU.net
22
Thứ hai, thực hiện chức năng của trung tâm dàn xếp, thương
lượng và thoả thuận các chính sách, quy tắc thương mại đa biên.
Thứ ba, trung tâm để giải quyết các bất đồng, các tranh chấp
phát sinh trong quá trình hoạt động thương mại quốc tế.
1.1.3. Các nguyên tắc cơ bản của WTO

xử quốc gia (NT), tức là chế độ không phân biệt đối xử giữa hàng
nhập khẩu với hàng sản xuất trong nước, khi hàng nhập khẩu được
đưa vào thị trường trong nước. Các quốc gia có chính sách đối xử
như thế nào đối với hàng hoá sản xuất trong nước thì cũng phải đối
xử như vậy đối với hàng hoá nhập khẩu từ các nước thành viên
WTO.
Chế độ MFN và chế độ NT chủ yếu dành cho hàng hoá khi áp
dụng các chính sách ở lĩnh vực thuế quan, phi thuế quan, thanh toán,
ngân hàng, vận tải, bảo hiểm… cả trong thương mại đầu tư và
quyền sở hữu trí tuệ, và đều có những trường hợp ngoại lệ. Tuy
nhiên, hiện nay cộng đồng quốc tế đang tích cực vận động để mở
rộng chế độ MFN, NT đối với cả thương nhân, nhất là trong lĩnh
Hoàn thiện pháp luật về thương mại hàng hoá của Việt Nam đáp ứng yêu cầu gia nhập WTO
Hoàng Anh Tuấn - Anh 9 - K38C – KTNT SVDTU.net
24
vực đầu tư, thương mại dịch vụ và các thể nhân trong lĩnh vực bảo
hộ quyền sở hữu trí tuệ.
1.1.3.2. Nguyên tắc tự do hoá thương mại
Xu thế chung của các quốc gia là luôn luôn xác định thương
mại là yếu tố mang tính quyết định hàng đầu trong chiến lược phát
triển kinh tế của mỗi nước, trong đó thị trường là động lực chính
của tăng trưởng kinh tế. Do vậy, cộng đồng thương mại quốc tế mà
đại diện là WTO luôn xác định tự do hoá thương mại là mục tiêu
hàng đầu phải nỗ lực thực hiện.
Nội dung cốt lõi của nguyên tắc tự do hoá thương mại này là
cắt giảm dần từng bước hàng rào thuế quan và phi thuế quan, để đến
một lúc nào đó trong tương lai sẽ xoá bỏ hoàn toàn, mở đường cho