LỜI CẢM ƠN
Em xin được gửi lời cảm ơn trân trọng tới PGS.TS. Nguyễn Văn
Động, người thầy đã hướng dẫn tận tình và đầy trách nhiệm giúp em
hoàn thành luận văn thạc sĩ luật học này.
Em cũng xin được gửi lời cảm ơn tới Ban giám hiệu trường Đại
học Luật Hà Nội, Khoa Sau đại học cùng toàn thể các thầy cô, các anh
chị đồng nghiệp, gia đình, bạn bè đã nhiệt tình tạo mọi điều kiện để
em hoàn thành nhiệm vụ học tập, nghiên cứu của mình.
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội – 2011 Phạm Thị Thanh Nga
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
1. HĐND : Hội đồng nhân dân
2. MTTQVN : Mặt trận tổ quốc Việt Nam
3. PBXH : Phản biện xã hội
4. VBQPPL : Văn bản quy phạm pháp luật
5. UBND : Uỷ ban nhân dân
6. XHCN : Xã hội chủ nghĩa
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hơn hai thập kỷ tiến hành công cuộc đổi mới đất nước đã đem lại cho
đất nước ta sự thay đổi to lớn, có ý nghĩa lịch sử mà bao trùm nhất là việc
thực hiện dân chủ hóa các lĩnh vực của đời sống xã hội nước ta, từ kinh tế,
chính trị, văn hóa, xã hội…Chế độ hành chính quan liêu, bao cấp về mọi mặt
đã dấn dần được đẩy lùi, người dân được dần dần làm chủ tư liệu sản xuất,
được khuyến khích làm ăn theo pháp luật, được bày tỏ chính kiến, nguyện
vọng của mình, được chất vấn, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước,
cán bộ đảng và viên chức nhà nước và các cơ quan dân cử. Những chuyển
Nam, Đảng ta đã đưa ra quan điểm xây dựng quy chế, cơ chế phản biện xã
hội:“ Xây dựng quy chế giám sát và phản biện của Mặt trận Tổ quốc, các tổ
chức chính trị - xã hội và nhân dân đối với việc hoạch định đường lối, chủ
trương, chính sách, quyết định lớn của Đảng và việc tổ chức thực hiện, kể cả
đối với công tác tổ chức và cán bộ”
1
Chủ trương trên của Đảng đã nhận được
nhiều sự quan tâm chú ý của các tổ chức và cá nhân trong xã hội, đồng thời
góp phần tạo ra cơ sở về mặt tư tưởng cho hoạt động PBXH ở nước ta. Song,
thực tế cho thấy trong thời gian qua, ở Việt Nam, hoạt động phản biện các chủ
trương, chính sách của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) quan
trọng của Nhà nước chưa được diễn ra thường xuyên và chưa đạt được chất
lượng như mong muốn. Trong số các nguyên nhân dẫn đến kết quả hạn chế
của hoạt động PBXH ở Việt Nam , việc thiếu một cơ chế pháp lý cụ thể để
điều chỉnh hoạt động này được coi như một nguyên nhân cơ bản. Điều này đặt
các chủ thể có thẩm quyền trước yêu cầu cần phải xây dựng và hoàn thiện
1
pháp luật về PBXH. Đây là một vấn đề quan trọng, có tính chất quyết định
đến chất lượng và hiệu quả của hoạt động phản biện xã hội ở Việt Nam hiện
nay.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Phản biện xã hội là một vấn đề còn khá mới mẻ ở Việt Nam. Tuy nhiên,
với tính chất phức tạp, vai trò quan trọng và tầm ảnh hưởng rộng lớn, vấn đề
này đang được các nhà quản lý, các nhà khoa học ở mọi lĩnh vực và các nhà
luật học hết sức quan tâm. Cho đến nay, ở Việt Nam, đã có một số công trình
nghiên cứu khoa học đề cập vấn đề này như đề tài khoa học cấp Nhà
nước:“Các hình thức và giải pháp thực hiện giám sát xã hội và phản biện xã
hội đối với tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị” do PGS.TS Trần Hậu
làm chủ biên; luận văn thạc sĩ luật học :“Nâng cao chất lượng và hiệu quả của
phản biện xã hội trong hoạt động lập pháp của Việt Nam hiện nay” của học
phản biện xã hội ở Việt Nam hiện nay, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp để
nâng cao chất lượng của hoạt động này. Để đạt được mục tiêu đó, đề tài phải
thực hiện những nhiệm vụ nghiên cứu sau đây:
- Một là, Xây dựng cơ sở lý luận của việc xây dựng và hoàn thiện pháp
luật về PBXH.
- Hai là, Đánh giá thực trạng việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về
PBXH và đề xuất một số giải pháp tiếp tục xây dựng và hoàn thiện
pháp luật về PBXH ở Việt Nam hiện nay.
5. Những đóng góp mới của luận văn
Xuất phát từ việc đánh giá tính hình nghiên cứu của đề tài, có thể thấy,
vấn đề về xây dựng và hoàn thiện pháp luật về PBXH hầu như chưa được
nhiều tác giả đề cập tới. Vì vậy, luận văn được xem là một trong những
công trình nghiên cứu đầu tiên về PBXH dưới góc độ xây dựng và hoàn
thiện pháp luật – một trong những vấn đề được quan tâm nhất hiện nay.
Luận văn đã lí giải được sự cần thiết phải xây dựng và hoàn thiện pháp
luật về PBXH và đưa ra những cơ chế đảm bảo cho hoạt động này hiện
nay. Từ việc giải quyết những vấn đề mang tính lý luận, về mặt thực tiễn,
luận văn đã đưa ra những đánh giá chung nhất về ưu điểm và hạn chế của
hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật về PBXH từ đó lý giải những
nguyên nhân dẫn đến kết quả này. Đặc biệt, trong những giải pháp tiếp tục
xây dựng và hoàn thiện pháp luật về PBXH, tác giả đã đề xuất xây dựng
Luật về phản biện xã hội – tạo cơ sở pháp lý quan trọng nhất cho hoạt
động PBXH ở nước ta hiện nay. Với những đóng góp như trên, luận văn
có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo phục vụ công tác nghiên cứu
và giảng dạy.
6. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm 2 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về xây dựng và hoàn thiện pháp luật về phản
biện xã hội
Chương 2: Thực trạng và giải pháp tiếp tục xây dựng và hoàn thiện
trong sinh hoạt cộng đồng, hội nghị, hội thảo…
Tuy nhiên, đối với từng vấn đề, lĩnh vực khác nhau, hoạt động phản biện
cũng có những sự khác biệt nhất định cả về mặt nội dung và hình thức. Ví dụ:
đối với những vấn đề, lĩnh vực nhỏ hẹp hoặc mang tính chất cá nhân thì phản
biện chỉ diễn ra trong một phạm vi nhất định. Đối với những vấn đề mang tính
chất chung, liên quan đến lợi ích của toàn xã hội thì phản biện lại được thực
hiện trên một phạm vi rộng với mức độ cao hơn và quan trọng hơn rất nhiều.
Có thể nói, sự khác biệt của hoạt động phản biện về các phương diện nội
dung, hình thức, phạm vi, chủ thể, mục đích …trong những vấn đề và lĩnh
vực khác nhau chính là một căn cứ quan trọng để hình thành nên các khái
niệm xung quanh thuật ngữ “phản biện”. Và một trong những khái niệm được
nhắc đến thường xuyên trong thời gian gần đây là khái niệm“ phản biện xã
hội”.
Hiện nay, trong Từ điển tiếng Việt không có thuật ngữ “phản biện xã hội”.
Sở dĩ như vậy, là vì “phản biện xã hội” là một thuật ngữ còn khá mới mẻ đối
với Việt Nam. Điều đó đã dẫn đến có nhiều cách hiểu khác nhau xung quanh
khái niệm này.
Kể từ khi xuất hiện khái niệm PBXH, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu
trong quá trình đi làm rõ khái niệm này đã tiếp cận nó trên nhiều phương diện
khác nhau như luật học, xã hội học, tâm lí học…
Từ góc độ luật học, theo quan điểm của PGS.TS. Nguyễn Văn Động, phản
biện xã hội là “sự phản ứng mang tính phủ định trên tinh thần xây dựng, góp ý
của xã hội đối với chính sách, pháp luật của nhà nước”.
.
Nói cách khác, đó là
sự phê phán, phê bình của xã hội dựa trên những căn cứ khoa học đối với
chính sách, pháp luật của nhà nước để nhà nước xem xét, nghiên cứu, tiếp thu
có chọn lọc những hạt nhân hợp lí trong các phản biện đó rồi sửa đổi hay bổ
sung, thậm chí hủy bỏ dự thảo chính sách, pháp luật hoặc chính sách, pháp
luật đang thi hành.
nếu như phản biện khoa học là một hoạt động chỉ diễn ra trong phạm vi
nghiên cứu khoa học với sự tham gia chủ yếu của các nhà khoa học thì PBXH
lại là một hoạt động rộng rãi công khai của người dân nói chung, trong đó các
nhà khoa học.
- Phản biện xã hội và việc góp ý kiến thông thường.
Có quan điểm cho rằng đây là hai khái niệm đồng nhất với nhau nhưng
trên thực tế đây là hai hoạt động hoàn toàn khác biệt.
Góp ý kiến cũng là một hoạt động mang tính công khai, minh bạch diễn ra
thường xuyên ở mọi tổ chức, với sự tham gia đa dạng của các thành phần, chủ
thể. Tuy nhiên, điểm khác biệt cơ bản của hoạt động này với PBXH nằm ở cơ
chế tiếp nhận những ý kiến đóng góp. Đối với việc đóng góp ý kiến thông
thường thì ai cũng có thể ý kiến đóng góp nhưng nghe hay không, tiếp thu hay
không tiếp thu là quyền của các cơ quan có thẩm quyền, do đó, kết quả của
hoạt động này còn nhiều hạn chế. Còn đối với hoạt động PBXH thì phải có sự
quy định cụ thể về quyền và trách nhiệm của chủ thể phản biện và chủ thể ban
hành quyết sách trong đó có quy định rõ ràng về trách nhiệm của các chủ thể
ban hành quyết sách phải tiếp nhận, xử lí các ý kiến phản biện.
- Phản biện xã hội và việc trưng cầu dân ý.
Trưng cầu dân ý (còn gọi là phúc quyết toàn dân) là một hoạt động thu
nhận phản hồi trực tiếp của người dân trước một vấn đề cụ thể nào đó trong
đời sống xã hội. Trưng cầu dân ý là việc nhà cầm quyền hỏi để người dân trả
lời, còn PBXH là việc để cho nhân dân đánh giá, nhận xét, góp ý, là sự đối
thoại của người dân với người lãnh đạo và quản lí nhằm tìm ra phương án tốt
nhất có lợi cho nhân dân. Với trưng cầu dân ý, nhân dân bày tỏ chính kiến
(đồng ý hay không đồng ý) đối với phương án đưa ra mà không cần tranh
luận, còn PBXH phải thông qua tranh luận mới đi đến quyết định đồng ý hay
không đồng ý. Do đó, PBXH thể hiện trình độ phát triển của nền dân chủ và
chỉ đạt được chất lượng tốt khi có sự chuẩn bị một cách chu đáo. PBXH được
xây dựng trên cở quyền tự do ngôn luận,…còn trưng cầu dân ý chỉ thật sự có
tác dụng khi người dân có đầy đủ thông tin cần thiết về vấn đề được hỏi ý
khác, nếu dư luận xã hội là một hiện tượng xã hội xuất hiện một cách tự
nhiên, bột phát có tính chất dây chuyền thì PBXH là một hoạt động có tổ chức
được điều chỉnh bởi những quy định chặt chẽ từ chủ thể, đối tượng, nội dung,
hình thức, kết quả…
Từ sự phân tích ở trên, có thể nói, PBXH là một hoạt động có sự khác biệt
so với một hoạt động khác mà nhìn bề ngoài những hoạt động này có đôi nét
giống với phản biện xã hội. Sự khác biệt này còn được thể hiện rõ nét hơn khi
tiếp cận những phương diện khác xung quanh hoạt động PBXH
1.1.2. Đặc điểm của hoạt động phản biện xã hội
- Tính xã hội – chính trị.
PBXH tự nó đã thể hiện tính xã hội bởi chủ thể tiến hành là các lực lượng
xã hội bao gồm nhiều thành phần, giai cấp và tầng lớp khác nhau. Bên cạnh
đó, tính chất xã hội còn thể hiện thông qua mục đích của hoạt động này là tìm
ra hướng giải quyết thích hợp nhất cho các vấn đề chung của xã hội. Trình độ
kinh tế - xã hội ngày càng phát triển thì tính xã hội càng được mở rộng và trở
thành mặt chủ yếu trong đặc trưng này. Trong xã hội còn giai cấp và nhà nước
thì PBXH luôn bị lợi ích của các giai cấp, tập đoàn, phe nhóm chi phối nên
không thể mang tính xã hội thuần túy mà còn bao hàm cả tính chính trị. Đó
chính là tính chất xã hội – chính trị. Tính xã hội – chính trị quy định PBXH là
vấn đề của quyền lực xã hội, đồng thời luôn đan gài lợi ích của các tập đoàn,
giai cấp, tầng lớp trong xã hội. Với tính chất đặc thù này, một điều cần lưu ý
trong khi tiến hành PBXH đó là phải tôn trọng tính xã hội nhưng cũng cần
phải cảnh giác với nguy cơ chính trị hóa. Đối với giới cầm quyền, chính trị
hóa biểu hiện ở các can thiệp chính trị vào các nguyên tắc tự nguyện, tự chủ,
độc lập về chính kiến của PBXH. Đối với người dân, chính trị hóa biểu hiện ở
động cơ vụ lợi khi đưa ý chí của nhóm mình vào PBXH mà trong rất nhiều
trường hợp chúng xung đột với ý chí và quyền lợi chung của đất nước. Đối
với các thế lực đối nghịch, trong những điều kiện nhất định, tính chính trị thể
hiện ở việc lợi dụng PBXH thành một hình thức công khai của phản kháng xã
hội.
đổi, thực hiện bước chuyển mình từ nền kinh tế nông nghiệp sang một nền
kinh tế công nghiệp, rất nhiều vấn đề, thách thức đang đặt ra thì PBXH càng
có ý nghĩa và vị trí lớn lao.
Thứ nhất, PBXH thực chất là phản ứng, phản hồi của xã hội đối với các
chủ trương, chính sách cũng như sự lãnh đạo và quản lí của Đảng và Nhà
nước đối với toàn xã hội. Sự phản hồi này chính là sự thể hiện việc tham gia,
đóng góp xây dựng của nhân dân đối với các hoạt động của Đảng và Nhà
nước. Đồng thời, kết quả của hoạt động này cũng đem lại những thông tin
nhiều chiều góp phần vào việc nâng cao hiệu quả cho quá trình xây dựng và
thực thi các đường lối, chủ trương, chính sách. Bên cạnh đó, mục đích chính
trị của PBXH ở nước ta là nhằm góp phần tạo ra và bảo đảm sự đồng thuận xã
hội, sự đoàn kết toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đây chính là một hình
thức cụ thể thể hiện quyền làm chủ và ý thức trách nhiệm của nhân dân đối
với các công việc của Đảng, Nhà nước. Càng huy động được trí tuệ, sự quan
tâm, chú ý của dân, tham gia vào quản lí và điều hành đất nước thì càng tạo
được sự đồng thuận xã hội và sự đoàn kết xã hội.
Thứ hai, PBXH cũng được coi là một trong những biện pháp hữu hiệu
nhằm phát huy một cách có hiệu quả trí tuệ trong mọi tầng lớp nhân dân, giảm
đi bớt phần nào “gánh nặng” của Nhà nước trong việc hoạch định và thực thi
các chính sách, bởi lẽ, đường lối, chủ trương, chính sách đang được xây dựng
hoặc đang được thực thi luôn luôn ảnh hưởng tới quyền và lợi ích của một
hay một vài tầng lớp nhân dân hoặc của toàn thể nhân dân. Chính vì vậy, nếu
những vấn đề này được đưa ra phản biện thì đó sẽ là một kênh thông tin quan
trọng thu về nhiều luồng ý kiến khác nhau. Trong số những ý kiến đó, sẽ có
không ít những ý kiến xác đáng, những phản hồi thẳng thắn và có chất lượng
dựa trên những cơ sở lý luận và thực tiễn của một bộ phận nhân dân có trình
độ và tâm huyết. Nó sẽ được coi như những tiếng nói thực tiễn quý giá giúp
cho các cơ quan, các cá nhân có thẩm quyền nhìn nhận sâu sắc hơn vấn đề,
chủ trương mà mình đang xây dựng và thực thi, về các mặt tích cực, tiêu cực,
hạn chế, những ảnh hưởng của chủ trương, chính sách đó tới đời sống xã hội.
nước, quản lí xã hội, ngày nay, PBXH đang được thừa nhận là một trong
những phong cách mang tính lề lối, khoa học cao, tạo hiệu quả cho hoạt động
điều hành, quản lí; là một trong những biện pháp để mở rộng dân chủ và tạo
sự đồng thuận cao trong xã hội.
1.1.4. Chủ thể và đối tượng của phản biện xã hội
- Ngay trong thuật ngữ PBXH đã cho thấy chủ thể PBXH rất đa dạng, đó
chính là toàn thể xã hội nói chung, từ các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ
chức xã hội, nhân dân với tính cách là một cộng đồng hoặc một cá nhân
chuyên gia, nhà chuyên môn, nhà khoa học, báo chí…
Trong số các chủ thể tham gia PBXH, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
(MTTQVN) là chủ thể đóng vai trò chủ yếu. Vì, PBXH là một nhiệm vụ của
MTTQVN đã được ghi nhận trong các nghị quyết của Đảng và trong pháp
luật của Nhà nước. Mặt trận vừa có tính riêng là một chủ thể (tổ chức Mặt
trận các cấp), vừa có tính chung là bao hàm các tổ chức thành viên của Mặt
trận. Mặt trận gồm hệ thống các thành viên trên khắp cả nước là tổ chức có ưu
thế nổi trội về tính xã hội rộng rãi của PBXH . Trên thực tế, MTTQVN tham
gia PBXH thông qua nhiều hình thức hoạt động. Hình thức cơ bản nhất là Mặt
trận góp ý kiến vào đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của
Nhà nước. Ngoài ra, một số hoạt động ít nhiều mang hình thức PBXH của
Mặt trận đã xuất hiện như thông qua diễn đàn báo chí của Mặt trận Tổ quốc
hoặc các đoàn thể xã hội chính trị (báo Đại đoàn kết, báo Lao động, báo
Thanh niên, báo Tuổi trẻ...) để đề xuất, kiến nghị nhiều ý kiến thiết thực. Bên
cạnh Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, PBXH còn được thực hiện thông qua hoạt
động của các đoàn thể nhân dân và các tổ chức xã hội, đặc biệt là các tổ chức
xã hội tự nguyện. Đây là tổ chức xã hội tập hợp nhiều tầng lớp, đối tượng,
thành phần khác nhau trong xã hội, vì vậy, ý kiến phản biện của loại chủ thể
này đối với xã hội cũng mang tầm ảnh hưởng nhất định. Ngoài việc tham gia
góp ý kiến vào dự thảo các văn kiện quan trọng của Đảng và pháp luật của
Nhà nước, hình thức tham gia PBXH của loại chủ thể này chủ yếu mang tính
chất chuyên ngành khi đi sâu vào việc thẩm định những chương trình, dự án,
Nhà nước vừa ở giai đoạn đang soạn thảo (hay đang được xây dựng) và vừa ở
giai đoạn thực thi. Mục đích của PBXH trong giai đoạn soạn thảo (hay xây
dựng) chính sách, pháp luật là giúp cho các nhà hoạch định chính sách, pháp
luật nhìn ra những hậu quả tiêu cực sẽ đem đến cho xã hội nếu như chính
sách, pháp luật được thông qua và đưa ra áp dụng trong xã hội, để có những
phương án ứng phó hiệu quả. Còn ở giai đoạn thực thi chính sách pháp luật
thì PBXH nhằm thông tin (thông báo) cho các cơ quan có thẩm quyền của
Nhà nước biết được những hậu quả xấu đang đem đến cho xã hội từ việc thực
thi toàn bộ hay một phần chính sách pháp luật để cơ quan nhà nước có thẩm
quyền kịp thời sửa đổi hay bổ sung hoặc bãi bỏ toàn bộ hoặc một phần chính
sách, pháp luật đó.
1.1.5. Nội dung hoạt động phản biện xã hội
Nội dung của PBXH được Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X
của Đảng xác định có phạm vi rất rộng. Tuy nhiên, hiện nay, hoạt động này
tập trung chủ yếu trên một số lĩnh vực sau đây:
- Phản biện trong xây dựng chính sách của Đảng và Nhà nước.
Chính sách của Đảng và Nhà nước là những tư tưởng, quan điểm có
tính chất định hướng và là kim chỉ nam cho mọi hoạt động, ảnh hưởng lớn tới
uy tín của Đảng, Nhà nước và tác động tới toàn xã hội. Những chính sách này
bao hàm nhiều nội dung về chính trị, kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng, đối
ngoại, quyết định sự phát triển bền vững của đất nước.
Với tầm ảnh hưởng đặc biệt như vậy, PBXH đối với các chính sách của
Đảng và Nhà nước là hết sức cần thiết. Hoạt động này cần phải được tiến
hành thường xuyên, liên tục từ khi xây dựng cho đến khi triển khai thực hiện
các chính sách này. Việc làm này không những thể hiện tính chất dân chủ
trong hoạt động của Nhà nước mà nó còn là giải pháp cho việc phát huy trí
tuệ của toàn dân tộc, nâng cao tính hoàn thiện và thực thi của các chính sách
trên thực tế.
- Phản biện trong hoạt động xây dựng pháp luật.
Để thực hiện tốt chức năng quản lí xã hội, Nhà nước phải sử dụng
những nguy cơ dẫn đến tệ quan liêu, tham nhũng…Bài toán về sự cân đối
giữa yếu tố kinh tế và các yếu tố khác buộc các nhà hoạch định, nhà quản lí
cần phải có sự cân nhắc và tính toán kĩ lưỡng. Trong hoàn cảnh đó, việc huy
động, trí tuệ của toàn dân là một việc làm cần thiết để đi đến những quyết
định đúng đắn. Và PBXH được xem như là một biện pháp cứu cánh. Sự phản
biện của người dân, của các nhà khoa học, các tổ chức, của các cơ quan có
thẩm quyền trên cơ sở sự phân tích mang tính xây dựng, những luận cứ mang
tính khoa học, khách quan chắc chắn sẽ là một kênh thông tin quan trọng giúp
các nhà quản lí đưa ra những quyết sách đúng đắn nhất.
1.1.6. Hình thức phản biện xã hội
Với sự tham gia đa dạng của chủ thể phản biện, sự phong phú của đối
tượng phản biện thì hình thức PBXH cũng bao gồm nhiều loại khác nhau:
- Hình thức kiến nghị đối với các cơ quan Đảng và nhà nước.
Nhận thức được ý nghĩa tích cực của việc công dân tham gia vào hoạt
động của Nhà nước và xã hội, Nhà nước đã có chủ trương khuyến khích công
dân góp ý kiến của mình đối với các hoạt động của Nhà nước. Trên cơ sở đó,
Hiến pháp năm 1992, sửa đổi bổ sung năm 2001 lần đầu tiên đã ghi nhận
quyền kiến nghị của công dân. Đồng thời, trong các văn kiện của Đảng, việc
xem xét, thực hiện các kiến nghị của nhân dân cũng hết sức được chú trọng.
Báo cáo chính trị tại Đại hội X của Đảng chỉ rõ:“Các cấp ủy đảng và các cấp
chính quyền tăng cường tiếp xúc, đối thoại trực tiếp với cử tri và nhân dân;
định kì nghe ý kiến của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân tham xây
dựng các chủ trương, chính sách sát hợp với cuộc sống”.
- Hình thức góp ý kiến đối với các dự án luật, pháp lệnh và các QPPL khác
của nhà nước.
Đây là một trong những hình thức quan trọng của PBXH. Sự quan
trọng này xuất phát từ vị trí, tầm quan trọng, sự tác động, ảnh hưởng của các
dự án luật, pháp lệnh và các VBQPPL khác khi chúng được hiện thực hóa
trong đời sống xã hội. Các văn bản này được xem là những cơ sở pháp lí quan
trọng, làm chuẩn mực để điều chỉnh nhiều quan hệ xã hội, bởi vậy, việc tham
sống xã hội ở Việt Nam hiện nay. Đây là một hoạt động được tiến hành bởi
chủ thể rộng rãi, với hình thức, nội dung phong phú và đa dạng, đối tượng
phản biện hướng đến những vấn đề có tính chất quan trọng của đất nước.
Trong bối cảnh hiện nay ở nước ta và trên thế giới việc xây dựng và hoàn
thiện pháp luật về PBXH đang trở nên cấp thiết bởi những lí do sau đây:
Thứ nhất, là xuất phát vai trò quan trọng của hoạt động phản biện xã
hội trong bối cảnh Việt Nam hiện nay.
Một là, PBXH đang trở thành một nhu cầu vô cùng bức thiết. Bởi lẽ, so
với giai đoạn trước đây, tình hình chính trị - kinh tế - xã hội ở Việt Nam đã có
nhiều thay đổi, kéo theo đó là rất nhiều vấn đề phức tạp cần có sự đồng thuận,
sự chung tay của toàn xã hội cùng với Nhà nước để giải quyết. Bên cạnh đó,
với mục tiêu đề ra là xây dựng một nền dân chủ rộng rãi, trong đó vấn đề
nòng cốt là mở rộng các quyền của công dân, tạo điều kiện cho công dân
được tham gia giải quyết những vấn đề quan trọng của đất nước, đã khiến cho
PBXH trở thành một nhu cầu tất yếu, một biện pháp cần thiết để thực hiện
nền dân chủ. Một hệ thống chính trị dân chủ của một nền chính trị dân chủ
luôn luôn dặt trọng tâm và mục tiêu hoạt động của mình là phát huy mạnh mẽ
quyền làm chủ của nhân dân, vì thực chất của hệ thống chính trị nước ta là cơ
chế thực hiện quyền lực nhân dân. Nhân dân làm chủ bằng nhiều hình thức và
có nhiều cách để thực hiện quyền làm chủ của mình. Trong những phương
thức đó, PBXH là một cách có tác dụng trực tiếp và có hiệu quả, thể hiện cụ
thể và rõ nét vai trò làm chủ của nhân dân trong một xã hội mà “mọi quyền
hành đều ở nơi dân”. Với vai trò hết sức quan trọng thể hiện trên nhiều
phương diện khác nhau, PBXH cần được đẩy mạnh và trở thành một hoạt
động thường xuyên hơn nữa ở Việt Nam. Để đạt được mục tiêu này, việc tạo
ra cho nó một cơ sở pháp lý rõ ràng là điều hết sức cần thiết. Những quy định
cụ thể của pháp luật về PBXH sẽ là điều kiện thuận lợi để các chủ thể thực
hiện tốt hơn các quyền và nghĩa vụ của mình.
Copyright: Tài liệu đại học ©