TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA SINH - KTNN

======

LÊ THỊ TRINH

SỬ DỤNG CÔNG CỤ LEARNING ACTIVITY RUBRIC
VÀO ĐÁNH GIÁ VÀ CẢI TIẾN HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
TRONG DẠY HỌC CHƢƠNG 1 PHẦN 7
SINH THÁI HỌC - SINH HỌC 12

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học Sinh học
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học

TS. ĐỖ THỊ TỐ NHƢ

HÀ NỘI - 2017


LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo hƣớng dẫn khoa học:
TS.Đỗ Thị Tố Nhƣ - Ngƣời đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học
tập tạitrƣờng cũng nhƣ trong quá trình thực hiện khóa luận này.
Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô tổ bộ môn Phƣơng pháp giảng
dạy Sinh học, cùng các thầy cô giáo khoa Sinh - KTNN, trƣờng Đại học Sƣ
phạm Hà Nội 2 đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành khóa luận.
Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình và quý báu từ các thầy
cô giáo giảng dạy bộ môn Sinh học trƣờng THPT Mỹ Hào - Hƣng Yên và các
em HS lớp 11A8 và 12A10 trƣờng THPT Mỹ Hào - Hƣng Yên trong quá trình

LAR

Learning Activity Rubric

2

GV

Giáo viên

3

HS

Học sinh

4

PPDH

Phƣơng pháp dạy học

5

HĐHT

Hoạt động học tập

6


7. Dự Kiến những đóng góp mới của đề tài ................................................. 13
NỘI DUNG ..................................................................................................... 14
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI .................... 14
1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài .............................. 14
1.1.1. Tình hình nghiên công cụ LAR nghiên cứu trong và ngoài nƣớc .. 14
1.1.2. Hƣớng dẫn đánh giá giờ dạy của Bộ GDĐT .................................. 17
1.2. Cơ sở lý luận ......................................................................................... 24
1.2.1. Giáo án (bài soạn) ........................................................................... 24
1.2.2. Hoạt động học tập ........................................................................... 25
1.2.3. Đánh giá bài soạn ............................................................................... 27
1.2.4. Thiết kế hoạt động học tập ................................................................. 27
1.2.5. Cải tiến bài soạn .............................................................................. 29
1.3. Cơ sở thực tiễn ...................................................................................... 29
1.3.1. Mục tiêu điều tra ............................................................................. 29
1.3.2. Nội dung điều tra ............................................................................ 30
1.3.3. Phƣơng pháp điều tra ...................................................................... 30
1.3.4. Kết quả điều tra GV ........................................................................ 30


CHƢƠNG 2. SỬ DỤNG CÔNG CỤ LEARNING ACTIVITI R RUBRIC ĐỂ
ĐÁNH GIÁ VÀ CẢI TIẾN GIÁO ÁN SINH HỌC 12.................................. 39
2.1. Khái quát nội dung phần Sinh thái học lớp 12 ..................................... 39
2.1.1. Về cấu trúc và nội dung .................................................................. 40
2.1.2. Chuẩn kiến thức kỹ năng Chƣơng 1: Cá thể và quần thể ............... 42
2.2. Những loại giáo án dùng để đánh giá và cải tiến .................................. 45
2.2.1.Giáo án truyền thống........................................................................ 45
2.2.2. Giáo án dạy học chuyên đề ............................................................. 45
2.2.3. Giáo án dạy dự án ........................................................................... 46
2.3. Quy trình sử dụng LAR để đánh giá và cải tiến bài soạn ..................... 47
2.3.1. Nguyên tắc sử dụng bộ công cụ Learning Activiti Rubric đánh giá

Kết quả điều tra ý kiến GV trƣờng THPT Mỹ Hào

25

Bảng 1.3

Kết quả điều tra ý kiến HS trƣờng THPT Mỹ Hào

29

Bảng 2.1

Cấu trúc và nội dung Sinh thái học - Sinh học 12

34

Bảng 2,2

Bảng phân tích mục tiêu phần Sinh thái học - Sinh học 12

36

Bảng 2.3

Bảng thang đánh giá của bộ công cụ LAR

43

Bảng 2.4


dạy học.
1.2.Thực tiễn dạy học
- Hiện nay chƣơng trình Sinh học Trung học phổ thông nói chung và
Sinh thái học (Sinh học 12) nói riêng có nhiều đổi mới cả về cấu trúc chƣơng
8


trình và nội dung kiến thức. Vì vậy việc dạy và học bộ môn sinh học nói
chung, Sinh thái học nói riêng cần nhiều đổi mới, để phát huy đƣợc năng lực
tƣ duy, năng lực sáng tạo của học sinh nhằm giải quyết cấc vấn đề tiếp thu
đƣợc kiến thức trong tài liệu sách giáo khoa và thực tiễn cuộc sống.
- GV hiện nay dạy theo SGK mà SGK là viết theo hƣớng tiếp cận nội
dung và việc dạy và học của một số bộ phận giáo viên, học sinh hiện nay còn
phiến diện, ít liên hệ với thực tế, ít đƣợc sử dụng công nghệ thông tin
(CNTT). . .cho nên phải hƣớng dẫn, cần hỗ trợ cho GV tự biên soạn các hoạt
động dạy học để HS có thể phát triển cả về kiến thức, kĩ năng và năng lực, để
phát triển các phƣơng pháp dạy học tích cực, việc đầu tiên cần phải làm là cải
tiến chất lƣợng bài soạn của giáo viên, thực chất đó là cải tiến các hoạt động
học tập của học sinh.
- Theo quan điểm công nghệ, quá trình dạy học gồm hai giai đoạn cơ bản
là thiết kế và thi công, trong đó giai đoạn thiết kế có tác dụng định hƣớng cho
giai đoạn thi công. Hoạt động chuẩn bị cho một giờ dạy học đối với giáo viên
thƣờng đƣợc thể hiện qua việc chuẩn bị giáo án. Đây là hoạt động xây dựng
kế hoạch dạy học cho một bài cụ thể, thể hiện mối quan hệ tƣơng tác giữa
giáo viên với học sinh, giữa học sinh với học sinh nhằm đạt đƣợc những mục
tiêu bài học. Căn cứ trên giáo án, có thể vừa đánh giá đƣợc trình độ chuyên
môn và tay nghề sƣ phạm của giáo viên, vừa thấy rõ đƣợc quan niệm nhận
thức của họ về các vấn đề giáo dục nhƣ: Mục tiêu giáo dục, nội dung giáo
dục, cách sử dụng phƣơng pháp dạy học, thiết bị dạy học, hình thức tổ chức
dạy học và cách đánh giá kết quả học tập của học sinh trong mối quan hệ với

- Soạn giáo án Chƣơng 1 phần 7: Sinh thái học - Sinh học 12 cải tiến theo
công cụ LAR nhằm nâng cao hiệu quả dạy học và cải tiến giáo án nhằm phát huy
tính tích cực, chủ động, sáng tạo và giải quyết vấn đề của học sinh trong quá
trình học tập chƣơng nói riêng và chƣơng trình Sinh học 12 nói chung.

10


- Nhằm nâng cao chất lƣợng giảng dạy tốt nhất cho học sinh trong dạy
học Sinh học 12.
- Giúp giáo viên biết một cách rõ ràng học sinh cần gì, những kết quả mà
học sinh thu đƣợc sau các giờ học.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về việc Sử dụng công cụ Learning Activity
Rubric vào đánh giá và cải tiến hoạt động học tập trong dạy học chƣơng 1
phần 7: Sinh thái học - Sinh học 12
3.2. Điều tra thực trạng việc sử dụng công cụ Learning Activity Rubric trong
đánh giá và cải tiến giáo án Sinh học 12 tại một số trƣờng THPT
3.3. Sử dụng công cụ Learning Activity Rubric đánh giá một số giáo án
Chƣơng 1 phần 7: Sinh thái học - Sinh học 12
3.4. Thiết kế một số giáo án Sinh học 12 có sử dụng công cụ Learning
Activity Rubric để đánh giá và cải tiến giáo án hoạt động tập nhằm phát huy
tính tích cực của học sinh
3.5. Đề xuất một số định hƣớng và giải pháp nâng cao hiệu quả về việc sử
sụng công cụ Learning Activity Rubric để đánh giá và cải tiến giáo án
Chƣơng 1 phần 7 Sinh thái học - Sinh học 12
3.6. Thực nghiệm sƣ phạm để kiểm tra tính hiệu quả của việc sử dụng công cụ
LAR trong đánh giá và cái tiến giáo án Chƣơng 1 phần 7: Sinh thái học - Sinh
học 12
4. Giả thuyết khoa học

- Sử dụng bảng hỏi điều tra GV và HS về thực trạng tổ chức HĐHT tại
trƣờng phổ thông hiện nay.
6.3. Phương pháp chuyên gia
Xin ý kiến chuyên gia là những GV có thâm niên giảng dạy môn sinh về
thang đánh của công cụ LAR, quy trình đánh giá và cải tiến bài soạn.
6.4. Phương pháp thực nghiêm sư phạm

12


- Thực nghiệm sƣ phạm nhằm kiểm tra tính đúng đắn của giả thuyết
khoa học đã đề ra.
7. Dự Kiến những đóng góp mới của đề tài
7.1. Ý nghĩa khoa học
- Hệ thống hóa và bổ sung cơ sở lý luận về việc hình thành và phát triển
tính tự giác, tích cực, tƣ duy, sáng tạo cho học sinh THPT.
7.2. Xác định được thực trạng của việc sử dụng công cụ LAR để đánh giá
các hoạt động học tập
- Làm tài liệu tham khảo trong việc giảng dạy và học tập cho các bộ môn
khoa học nói chung và bộ môn Sinh học nói riêng ở một số trƣờng THPT.
7.3. Thiết kế được một số giáo án có sử dụng công cụ LAR để đánh giá các
hoạt động học tập
- Thiết kế đƣợc một số giáo án Sinh học 12 đã đƣợc sử dụng công cụ
LAR để đánh giá và cải tiến chất lƣợng giáo án Sinh học 12 nhằm nâng cao
chất lƣợng Dạy và Học.

13


NỘI DUNG

của HS hay đánh giá GV dựa trên việc quan sát một số bài lên lớp,… bị cho là
thiếu cơ sở lí luận và thậm chí bị xem là nhận thức sai lệch về công tác đánh
giá GV. Đến những năm đầu thế kỉ 21, cùng với việc thay đổi nhận thức về
việc công nhận dạy học thực sự là một ngành nghề chuyên nghiệp, hoạt động
đánh giá GV trong đó sử dụng Đánh giá bởi đồng nghiệp (Peer evaluation) đã
chuyển sang một giai đoạn phát triển hiện đại kéo dài cho đến tận ngày nay
đƣợc gọi là Đánh giá nghiệp vụ sư phạm (Evaluting Teaching as Professional
Behavior)... Phƣơng pháp này đƣợc sử dụng nhƣ một cách thức liên kết giữa
thực tiễn giảng dạy với những đổi mới chƣơng trình, sáng kiến về phƣơng
pháp dạy học và trong một số trƣờng hợp tuyển dụng cũng nhƣ ra quyết định
đối với hoạt động dạy học của GV [7].
Hiện nay, công tác đánh giá GV đang đƣợc quan tâm và liên tục đổi mới
trên khắp thế giới nhằm đáp ứng nhu cầu cải thiện chất lƣợng GV cũng nhƣ cải
thiện chất lƣợng hệ thống giáo dục. Trên cơ sở lựa chọn phƣơng pháp và hình
thức đánh giá hoạt động giảng dạy của GV, các nhà quản lí giáo dục đã xây
dựng những tiêu chí cụ thể dùng để đánh giá hoạt động giảng dạy của họ.
Phòng giáo dục của Quận Bedford, bang Virginia, Mỹ đã xây dựng và sử
dụng những tiêu chí trong Mẫu phiếu quan sát lớp học (Classroom
Observation Form) [7] để đánh giá giờ dạy của GV các trƣờng công lập trong
địa bàn, gồm có 7 tiêu chí sau:
(1) Về kế hoạch lên lớp của giờ dạy.
(2) Về quá trình tiến hành hoạt động giảng dạy.
(3) Về hoạt động đánh giá trong giờ học.
(4) Về không khí học tập.
(5) Giao tiếp trong quá trình dạy.
(6) Tính chuyên nghiệp trong hoạt động giảng.
(7) Về hoạt động và kết quả hoạt động của HS trong giờ học.

15




nay chúng ta có khá nhiều tiêu chí đánh giá giờ dạy khác nhau: Hƣớng dẫn
đánh giá giờ dạy của Bộ GDĐT (Giáo dục và Đào tạo), tiêu chí đánh giá bài
giảng điện tử, tiêu chí đánh giá dạy học chuyên đề, tiêu chí đánh giá dạy học
dự án, tiêu chí đánh giá giáo ánVNEN...
1.1.2. Hướng dẫn đánh giá giờ dạy của Bộ GDĐT
Hƣớng dẫn đánh giá giờ dạy của Bộ GDĐT
Nội dung bản hƣớng dẫn 10227/THPT [1].
Theo hƣớng dẫn số 10227/THPT ngày 11 tháng 9 năm 2011 về việc đánh
giá giờ dạy, giờ lên lớp là một khâu trong quá trình dạy học đƣợc kết thức trọn
vẹn trong khuôn khổ nhất định về thời gian theo quy định kế hoạch dạy học.
Tiêu chí đánh giá:
Các mặt

Các yêu cầu

(1)

(2)
Chính xác, khoa học; (khoa học bộ môn &
1

NỘI DUNG 2

quan điểm tƣ tƣởng, lập trƣờng chính trị).
Bảo đảm tính hệ thống, đủ nội dung, làm
rõ trọng tâm.

3

0đ

1đ

2đ

(3)

(4) (5)


lên lớp .
Sử dụng và kết hợp tốt các phƣơng tiện,

PHƢƠNG
TIỆN

thiết bị dạy học phù hợp với nội dung của

7

kiểu bài lên lớp.
Thực hiện linh hoạt các khâu lên lớp, phân
8phối thời gian hợp lí ở các phần, các khâu.

TỔ CHỨC

Tổ chức và điều khiển HS học tập tích cực,
chủ động phù hợp với nội dung của kiểu
9bài, với các đối tƣợng HS; HS hứng thú học

b) Các yêu cầu 1,

b) Cácyêu cầu 1, 4, b) Các yêu cầu 1,

4, 6, 9 phải đạt

9 phải đạt 2điểm.

đạt từ 10 - 12,5;

đạt từ 9 trở xuống

4 phải đạt 2điểm.

2điểm.
Ƣu điểm và hạn chế: Ƣu điểm:
- Dễ sử dụng, có thể phân hóa đƣợc trình độ của GV.
- Khi vận dụng vào mỗi địa phƣơng có thể điều chỉnh linh hoạt cho phù
hợp thựctế.
Nhƣợc điểm:

18


- Việc kiểm tra, đánh giá ngƣời học chủ yếu mang tính chất tái hiện.
- Mới chú trọng kiến thức lí thuyết, chƣa chú trọng thực nghiệm, thực hành.
- Mới quan tâm đến tƣơng tác một chiều giữa GV và HS, chƣa quan tâm
tƣơng tác giữa HS với HS.
Nội dung bản hƣớng dẫn 5555/BGDĐT-GDTrH[2]
- Căn cứ văn bản số 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 08/10/2014 của Bộ


10

nhiệm vụ học tập.
3. Mức độ phù hợp của thiết bị dạy học và học
liệu đƣợc sử dụng để tổ chức các hoạt động học

5

của học sinh.
4. Mức độ hợp lí của phƣơng án kiểm tra, đánh
giá trong quá trình tổ chức hoạt động học của

5

học sinh.
II.Tổ chức

5. Mức độ sinh động, hấp dẫn học sinh của

hoạt động

phƣơng pháp và hình thức chuyển giao nhiệm vụ

học cho học

học tập.

sinh



10. Mức độ tích cực, chủ động, sáng tạo, hợp

10

tác của học sinh trong việc thực hiện các
nhiệm vụ học tập.
11. Mức độ tham gia tích cực của học sinh
trong trình bày, trao đổi, thảo luận về kết quả

10

thực hiện nhiệm vụ học tập.
12. Mức độ đúng đắn, chính xác, phù hợp của
các kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của

10

học sinh.
Tổng cộng

100

Cách xếp loại giờ dạy
Loại Giỏi
Tổng

Loại Khá

Loại Trung bình

- Các tiêu chí đánh giá chƣa cụ thể.
- Mới quan tâm đến tƣơng tác một chiều giữa GV và HS, chƣa quan tâm
tƣơng tác giữa HS với HS.
Tiêu chí đánh giá bài giảng điện tử
Bài giảng điện tử là một hình thức tổ chức bài lên lớp mà ở đó toàn bộ
kế hoạch hoạt động dạy học đều đƣợc chƣơng trình hoá do giảng viên điều
khiển thông qua môi trƣờng multimedia do máy vi tính tạo ra.
Tiêu chí đánh giá
Nội dung

Tiêu chí đánh giá

đánh giá
1

Điểm

tối đa chấm

- Đầy đủ các yếu tố của bài soạn, thể hiện
rõ mục tiêu, nội dung, tiến trình bài giảng,

Kế hoạch

hoạt động của thầy và trò (theo mẫucho 5

bài giảng

trước)
2



nhiều loại, kiểu dữ liệu; Sử dụng tƣ liệu:
phù hợp nội dung và phƣơng pháp của bài
giảng; Liên kết giữa kiến thức cơ bản và tƣ 15
liệu điện tử hợp lý, khoa học

Tích hợp
CNTT

7

- Tạo môi trƣờng tƣơng tác tích cực giữa
GV và HS, tƣơng tác giữa dữ liệu đầu vào 10
và kết quả xử lý đầu ra (có thể tùy biến và
thay đổi thông số theo các tình huống).

8

- Sử dụng các phần mềm hỗ trợ dạy học,
phần mềm trình chiếu, thí nghiệm ảo hợp
lý, đa dạng, phù hợp với đặc thù bộ môn.
Kích thích, động viên các giác quan của 15
ngƣời học để ghi nhớ và xử lý thông tin

9

- Đảm bảo tính thẩm mỹ và sƣ phạm (màu
sắc, hiệu ứng âm thanh, hình ảnh phù hợp,
hấp dẫn nhƣng không phân tán sự chú ý 10

Loại Khá

Loại Trung bình Loại Yếu

- Điểm tổng cộng - Điểm tổng cộng - Điểm tổng cộng - Điểm tổng cộng
đạt từ 85 - 100; đạt từ 70 - 84; đạt từ 50 - 69; đạt dƣới 49 hoặc
trong đó các tiêu trong đó các tiêu trong đó các tiêu không

đủ

điều

chí 3, 4, 7 phải đạt chí 3, 4, 7 phải đạt chí 3, 4 đạt 8 điểm kiện xếp loại Tốt,
điểm tối đa.

điểm tối đa.

trở lên.

Khá, Trung bình.

Nếu đủ điểm xếp loại, nhƣng không đạt điều kiện nêu trong tiêu chí 3, 4,
7 thì xếp thấp hơn 1 mức.
1.2. Cơ sở lý luận
1.2.1. Giáo án (bài soạn)
1.2.1.1. Khái niệm giáo án
Giáo án là một hành trang luôn đƣợc GV mang theo bên mình. Hiện nay
có nhiều cách gọi khác nhau về giáo án. Có ngƣời gọi là “bài soạn”, “thiết kế
dạy học”, “kế hoạch giảng dạy”,...Theo từ điển giáo dục học đã đƣa ra định
nghĩa: “Giáo án là kế hoạch bài giảng của giáo viên được soạn trước ra giấy

việc làm rất quan trọng vì nó không chỉ cung cấp thông tin phản hồi cho GV
để có thể tự điều chỉnh việc giảng dạy của mình sao cho phù hợp với nhu cầu
và sự phát triển hiện tại của HS, mà còn có vai trò định hƣớng cho GV nhằm
tổ chức các HĐHT tốt hơn, giúp tích cực hóa hoạt động của HS trong quá
trình học tập.
HĐHT có thể đƣợc tiến hành trên lớp, hoặc dƣới dạng bài tập về nhà,
hoặc nhƣ một phần của dự án học.
Đặc trƣng cơ bản của HĐHT
Các nhà tâm lí học cho rằng học tập đƣợc tiếp cận trên nhiều phƣơng
diện, nhiều góc độ, tầng bậc khác nhau, dù nhìn nhận theo cách nào thì HĐHT
có những dấu hiệu đặc trƣng cơ bảnsau:
25