TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
======

ĐINH THỊ HUYỀN TRANG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TÍNH TOÁN
CHO HỌC SINH LỚP 3 TRONG
DẠY HỌC PHÉP TÍNH
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phương pháp dạy Toán Tiểu học

HÀ NỘI, 2017


LỜI CẢM ƠN
Trước hết, tác giả xin bày tỏ sự kính trọng và biết ơn sâu sắc đến TS. Lê
Ngọc Sơn, người thầy đã tận tâm, chỉ bảo, hướng dẫn tác giả trong suốt quá
trình nghiên cứu và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này.
Tác giả xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo khoa Giáo dục Tiểu họcTrường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tạo điều kiện thuận lợi trong suốt thời
gian tác giả học tập và nghiên cứu tại đây.
Tác giả cũng xin chân thành cảm ơn BGH trường Tiểu học Tích Sơn, TP
Phúc Yên, Vĩnh Phúc đã tạo điều kiện và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình
thực nghiệm sư phạm.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng và nỗ lực để hoàn thành khóa luận nhưng
do thời gian và năng lực còn hạn chế nên khóa luận chắc chắn sẽ không tránh
khỏi những thiếu sót. Rất mong nhận được sự đóng góp của các thầy, cô giáo
và các bạn để nâng cao chất lượng vấn đề nghiên cứu.
Hà Nội, ngày 27 tháng 4 năm 2017
Tác giả
Đinh Thị Huyền Trang

GQVĐ

Giải quyết vấn đề

5

BGH

Ban giám hiệu

6

ĐC

Đối chứng

7

TN

Thực nghiệm

8

SL

Số lượng

9


1.5.3. Nguyên nhân học sinh Tiểu học còn hạn chế về năng lực tính toán..... 15
Kết luận Chương 1 .......................................................................................... 16


Chương 2. MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN NĂNG
LỰC TÍNH TOÁN TRONG DẠY HỌC PHÉP TÍNH CHO HỌC SINH LỚP
3 ....................................................................................................................... 17
2.1. Định hướng đề xuất biện pháp ................................................................. 17
2.2. Một số biện pháp nhằm phát triển năng lực tính toán cho học sinh lớp 3
trong dạy học phép tính ................................................................................... 19
2.2.1. Biện pháp 1: Rèn luyện kĩ năng tính nhanh, tính nhẩm nhằm nâng cao
năng lực tính toán cho học sinh lớp 3 ............................................................. 19
2.2.2. Biện pháp 2: Rèn luyện kĩ năng thực hiện tính viết trong dạy học phép
tính để nâng cao năng lực tính toán cho học sinh lớp 3 .................................. 28
2.2.3. Biện pháp 3: Tập luyện khả năng giải quyết vấn đề liên quan đến tính
toán trong học tập và đời sống cho học sinh lớp 3.......................................... 38
Kết luận Chương 2 .......................................................................................... 44
Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM........................................................ 45
3.1. Mục đích thực nghiệm ............................................................................. 45
3.2. Nội dung thực nghiệm.............................................................................. 45
3.3. Tổ chức thực nghiệm................................................................................ 45
3.4. Đánh giá kết quả thực nghiệm ................................................................. 46
Kết luận chương 3 ........................................................................................... 49
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 50
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 51
PHỤ LỤC ..................................................................................................... PL1


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài

ghi nhớ, lập luận, quan sát. Phát triển năng lực tính toán có vai trò quan trọng
trong việc phát triển khả năng tư duy của học sinh, giúp học sinh rèn tính cẩn
thận, chăm chỉ, tác phong nhanh nhẹn, chính xác và kiểm tra lại,..
1.3. Xuất phát từ thực trạng dạy và học phép tính ở tiểu học
Ở tiểu học coi trọng năng lực tính toán song học sinh còn gặp nhiều khó
khăn nhất định. Do đặc điểm học sinh tiểu học, các em thường không cẩn
thận, tính toán thiếu chính xác, mắc nhiều sai lầm trong quá trình tính. Thậm
chí có những em chưa nắm vững quy trình tính, kĩ năng tính toán chưa vững
chắc nên gặp nhiều khó khăn trong việc tính toán. Cấu trúc nội dung sách giáo
khoa, các kiến thức, kĩ năng đôi khi còn lặp lại và dàn trải.
Mặt khác, trước sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ đặc biệt
là máy tính bỏ túi một ngày một nhỏ gọn và hiện đại sử dụng cho những phép
tính phức tạp đã có ảnh hưởng không nhỏ đến việc phát triển năng lực tính
toán cho học sinh vì thế dẫn tới nhiều học sinh tiểu học bấm máy tính thành
thạo hơn kĩ năng tính toán. Đây cũng là một thực trạng đáng lo ngại khiến
không ít nhà giáo dục phải suy nghĩ.
Xuất phát từ những lý do trên tôi đã chọn nghiên cứu đề tài: “ Phát
triển năng lực tính toán cho học sinh lớp 3 trong dạy học phép tính”.
Mong muốn được góp phần vào việc bồi dưỡng và phát triển năng lực tính
toán cho học sinh về các phép tính.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất một số biện pháp nhằm phát triển năng lực tính toán cho học
sinh lớp 3 trong dạy học phép tính.

2


3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận và thực trạng về dạy và học các phép tính trong
môn Toán lớp 3.

toán cho học sinh lớp 3 trong dạy học phép tính.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.

4


Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TIỂN NĂNG
LỰC TÍNH TOÁN CHO HỌC SINH LỚP 3 TRONG DẠY HỌC PHÉP
TÍNH
1.1. Một số khái niệm
1.1.1. Năng lực
Theo Weinert - ( 2001): Năng lực là các khả năng và kĩ năng nhận thức
vốn có ở cá nhân hay có thể học được… để giải quyết các vấn đề đặt ra trong
cuộc sống. Năng lực cũng hàm chứa trong nó tính sẵn sàng hành động, động
cơ, ý chí và trách nhiệm xã hội để có thể sử dụng một cách thành công và có
trách nhiệm với các giải pháp… trong những tình huống thay đổi.
Theo OECD - ( 2002): Năng lực là khả năng cá nhân đáp ứng các yêu
cầu phức hợp và thực hiện thành công nhiệm vụ trong một bối cảnh cụ thể.
Theo John Erpenbeck - (1998): Năng lực được xây dựng trên cơ sở tri
thức, thiết lập qua giá trị, cấu trúc như là các khả năng, hình thành qua trải
nghiệm, củng cố qua kinh nghiệm, hiện thực hóa qua ý chí.
Phát triển năng lực cần dựa trên cơ sở phát triển các thành phần của
năng lực. Dưới góc độ giáo dục học, có thể xem xét năng lực là kết quả của
quá trình giáo dục, rèn luyện cá nhân, thể hiện ở kiến thức, kĩ năng và thái độ
phù hợp để cá nhân có thể tham gia hiệu quả vào một lĩnh vực hoạt động nhất
định nào đó.
1.1.2. Năng lực toán học
Theo V.A Krutetxki thì khái niệm năng lực toán học sẽ được giải thích
trên hai bình diện:
- Năng lực nghiên cứu toán học: Như là các năng lực sáng tạo ( khoa

kết quả là 4, rồi lại “xì điện” trả lại đội ban đầu. Cứ như thế cô cùng 2 thư ký
ghi kết quả của mỗi đội. Hết thời gian chơi đội nào có nhiều bạn đọc kết quả
đúng thì thắng.
Chú ý: Khi được quyền trả lời mà lúng túng không bật ngay ra được
kết quả thì mất quyền trả lời và “xì điện”, giáo viên sẽ lại chỉ định một bạn
khác bắt đầu.
Trò chơi 3. Ai đúng ?- Ai sai ?

41


- Yêu cầu: nắm vững cách đọc, cách viết, cấu tạo các số tự nhiên có 4, 5
chữ số.
- Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị cho mỗi đội 10 tờ giấy khổ A4 để trắng,
5 bút dạ. GV phát cho mỗi em 2 tờ giấy và 1 bút dạ ( chuẩn bị vào 1 tờ, ghi
cách đọc của đội bạn vào 1 tờ). Mỗi đội 5 em học sinh lên bảng đứng thành 1
hàng. Hai đội “bốc thăm” giành quyền đọc trước.
- Thời gian chơi: 5 -7 phút.
- Luật chơi: Giáo viên cho 2 đội chuẩn bị 2 phút, 5 em sẽ bàn nhau và
mỗi em viết sẵn 1 số có từ 4 – 5 chữ số vào một mặt của tờ giấy( viết to để ở
dưới lớp có thể nhìn rõ; ghi cách đọc ở góc trên bằng chữ nhỏ, khi cầm giơ
lên đối phương không nhìn thấy). Mặt còn lại ghi cách đọc một số nào đó,
cũng ghi cách viết ở góc trên bằng chữ cỡ nhỏ. Hết thời gian 2 phút, cô hô:
“Lần thứ nhất bắt đầu” thì đội được đi trước sẽ nêu cách đọc số mình chuẩn
bị( mỗi số đọc to 2 lần), đội kia phải viết lại được. Sau khi đọc đủ 5 số, thì đổi
vai trò ngược lại. Lần thứ 2 thì đội đi trước phải nhìn các số của đội kia viết
rồi đọc to cho cả lớp nghe và đổi vai trò ngược lại. Sau khi 2 đội kết thúc đọc
và viết, giáo viên cùng cả lớp sẽ làm trọng tài để kiểm tra kết quả. Đội đọc
phải giơ đáp án lên, đội viết phải giơ kết quả. Cứ mỗi ý( đọc, viết) đúng 10
điểm, đọc chậm, vấp sửa lỗi trừ đi 2 điểm. Nếu làm đáp án sai trừ 5 điểm, đội

43


Kết luận Chương 2
Từ cơ sở lý luận và dựa trên thực tiễn dạy học về tính toán ở lớp 3 chúng
tôi đã đề xuất ba biện pháp nhằm phát triển năng lực tính toán cho học sinh lớp
3 trong dạy học các phép tính: Rèn luyện kĩ năng tính nhanh, tính nhẩm; Rèn
luyện kĩ năng thực hiện tính viết trong dạy học các phép tính; Tập luyện khả
năng GQVĐ liên quan đến tính toán trong học tập, đời sống cho học sinh lớp 3.
Với mỗi biện pháp, ngoài việc nêu rõ nội dung, cách sử dụng thì còn
được minh họa bằng các ví dụ cụ thể.
Theo chúng tôi để áp dụng các biện pháp nhằm mang lại hiệu quả, giáo
viên nên vận dụng linh hoạt các biện pháp trong dạy học phù hợp với các loại
bài học cụ thể trong môn Toán tiểu học.

44


Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
3.1. Mục đích thực nghiệm
Minh họa tính khả thi và hiệu quả của việc vận dụng các biện pháp
nhằm nâng cao việc “ phát triển năng lực tính toán cho học sinh lớp 3
trong dạy học phép tính”.
3.2. Nội dung thực nghiệm
Chúng tôi đã thiết kế và dạy thực nghiệm 5 tiết học nhằm phát triển
năng lực tính toán cho học sinh lớp 3 trong dạy học phép tính. Thông qua
những tiết dạy chúng tôi đã rèn luyện kĩ năng tính nhanh, tính nhẩm , củng cố
kiến thức, rèn luyện trí thông minh, óc sáng tạo nhằm phát triển năng lực tính
toán cho học sinh.
Sau thời gian thực nghiệm, chúng tôi tiến hành cho học sinh làm bài

như sau:
- Trong quá trình thực nghiệm chúng tôi thường xuyên theo dõi phiếu
học tập, vở bài tập, điểm hàng ngày của học sinh thông qua sổ theo dõi và qua
dự giờ, đánh giá của giáo viên.
- Kết thúc thực nghiệm sư phạm, học sinh thực hiện phiếu học tập với
mục đích đánh giá sự tiến bộ mức độ chuyển biến về năng lực tính toán của học
sinh trong môn Toán.
Quá trình đánh giá này sẽ cho chúng tôi có thông tin về sự phát triển
năng lực tính toán, năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong học tập sau
khi tiến hành thực nghiệm.
a. Kết quả trước thực nghiệm

46


Bảng 3.1: Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm của học sinh ở hai lớp
thực nghiệm và đối chứng
Kết quả kiểm tra
Lớp

Số HS

Giỏi

Khá

Trung bình

SL


4

10%

14

35%

22

55%

Từ số liệu bảng 3.1 ta có biểu đồ sau:
Biểu đồ 1: So sánh kết quả kiểm tra về năng lực tính toán của học sinh
trước thực nghiệm
60

50

40

30

20

10

0
Giỏi



Khá

Trung bình

SL

%

SL

%

SL

%

ĐC

40

6

15%

16

40%

18

Giỏi

ĐC
Khá

TN

Quan sát biểu đồ ta thấy:

48

Trung bình


Năng lực tính toán của lớp thực nghiệm cao hơn hẳn của học sinh lớp
đối chứng theo tỉ lệ phần trăm xếp loại tốt, khá đặc biệt là không có loại trung
bình. Điều đó khẳng định vận dụng một số biện pháp sư phạm để phát triển
năng lực tính toán cho học sinh có ưu thế và hiệu quả hơn hẳn nhóm đối
chứng.
Kết luận chương 3
Trên cơ sở phân tích các kết quả thu được trước và sau khi thực nghiệm
chúng tôi rút ra kết luận sau:
Việc thực nghiệm sư phạm chỉ nhằm minh họa cho tính khả thi và hiệu
quả của các biện pháp về phát triển năng lực tính toán.
Chúng tôi cho rằng nếu vận dụng hợp lý các biện pháp thì không những
giúp học sinh hiểu sâu, nắm chắc kiến thức mà còn phát triển năng lực tính
toán cho học sinh.
Kết quả thực nghiệm cho thấy các tiết dạy thực nghiệm không những
khai thác được vốn hiểu biết, kinh nghiệm của học sinh mà còn phát huy tính
tích cực, gây hứng thú, lôi cuốn tất cả học sinh tham gia vào quá trình học tập,

quyết định số 43/2001/ QĐ – BGDĐT, ngày 9 tháng 11 năm 2001 của Bộ
trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
[2]. Vũ Quốc Chung, Đào Thái Lai, Đỗ Tiến Đạt, Trần Ngọc Lan, Nguyễn
Hùng Quang, Lê Ngọc Sơn (2007), Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học,
Nxb Giáo dục và Nxb Đại học Sư Phạm.
[3]. Đỗ Đình Hoan ( Chủ biên) Toán 3, Nxb Giáo dục Việt Nam.
[4]. Đỗ Đình Hoan ( Chủ biên), Toán 3, Sách giáo viên, Nxb Giáo dục.
[5]. Bùi Văn Huệ (2006), Giáo trình tâm lý học Tiểu học, Nxb Đại học Sư
phạm.
[6]. Nguyễn Thị Kiều Oanh (2013), Dạy học bốn phép tính với số tự nhiên
trong môn Toán Tiểu học – Chương trình giáo dục song ngữ trên cơ sở tiếng
mẹ đẻ, Tạp chí Khoa học giáo dục, số 92.
[7]. Nguyễn Thị Kiều Oanh ( 2015), Phát triển năng lực tính toán cho học
sinh tiểu học, Tạp chí khoa học giáo dục, số 113.
[8]. Nguyễn Thị Kiều Oanh (2013), Rèn luyện kĩ năng tính nhẩm cho học sinh
tiểu học, Tạp chí Giáo dục, số 314, kì 2.
[9]. Nguyễn Thị Kim Phượng ( 2014), Dạy học các phép tính với số thập
phân theo hướng phát triển năng lực tính toán cho học sinh lớp 5, Luận văn
Thạc sĩ Giáo dục học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, Hà Nội.

51


PHỤ LỤC
BÀI KIỂM TRA SỐ 1
Lớp 3: Thời gian làm bài 40 phút
Bài 1: Tính nhẩm:
3000 + 4000 =

8000 + 100 + 50 =

b) 8 x 5 x 25 x 4 x 125 x 2
c) 494 – 20 – 94
d) 178 + 157 + 22 + 43
Bài 4: Tìm x:
a) x + 168 = 342

c) 532 : x = 28

b) x ×20 + 16 × x = 972

d) x × 2 = 3998

Bài 5: Mua 5 quyển sách cùng loại phải trả 28 500 đồng. Hỏi mua 8 quyển
sách như thế phải trả bao nhiều tiền?

PL1


BÀI KIỂM TRA SỐ 2
Lớp 3: Thời gian làm bài: 40 phút
Bài 1: Tính nhẩm:
56 x 9 =

3000 + 2000 x 2 =

3000 x 2 : 3 =

12000 x 2 =

42000 – 2000 =

c) 4557 – x = 378
d) x × 5 = 180
Bài 5: Một kho có 4720kg muối, lần đầu chuyển đi 2000kg muối, lần sau
chuyển đi 1700kg muối. Hỏi trong kho còn lại bao nhiều ki-lô-gam muối?
( Giải bằng hai cách).

PL2