VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN ĐẠI

PHÂN CẤP QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC
GIỮA CHÍNH QUYỀN TRUNG ƢƠNG VÀ CHÍNH QUYỀN
ĐỊA PHƢƠNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Luật hiến pháp và luật hành chính
Mã số: 62380102

LUẬN ÁN TIỄN SỸ LUẬT HỌC
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. NGUYỄN ĐỨC MINH

Hà Nội, 2017


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan kết quả nghiên cứu luận án tiến sỹ “Phân cấp quản lý
hành chính nhà nước giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương ở
Việt Nam hiện nay” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, không đạo văn hay lạm
dụng nội dung của các công trình nghiên cứu khác. Các nguồn tài liệu tham khảo
được đề cập, sự dụng trong luận án được nghiên cứu sinh thực hiện trích dẫn trung
thực, đảm bảo theo quy định.
Tôi xin chịu trách nhiệm về nội dung lời cam đoan của mình.

NGHIÊN CỨU SINH

TNHH

Trách nhiệm hữu hạn

DNNN

Doanh nghiệp nhà nước

KH&ĐT

Kế hoạch và đầu tư

TN&MT

Tài nguyên và Môi trường

NN&PTNT

Nông nghiệp và phát triển nông thôn

KH&ĐT

Kế hoạch và đầu tư


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỆU ĐỒ TRONG LUẬN ÁN
NỘI DUNG CỦA BẢNG/ BIỂU ĐỒ

TT



Hộp 3.2.1. Trở ngại khi phân cấp cho địa phương – Trường
hợp tại hai tỉnh Bắc Ninh và Hà Nam
Biểu đồ 3.2.1: Thực trạng phân cấp về thu chi ngân sách của
trung ương cho các vùng miền, địa phương
Bảng 3.2.2 a: Mức độ phân cấp giữa chính quyền trung ương
(TƯ) và chính quyền địa phương (ĐP) về quản lý đầu tư công
Bảng 3.2.2 b: Định hướng đầu tư, xây dựng dự án và sàng lọc
đầu tư
Bảng 3.2.4: Thực trạng phân cấp quản lý hành chính nhà nước
về doanh nghiệp qua các giai đoạn phát triển ở Việt Nam
Bảng 3.2.5: Thực trạng phân cấp sử dụng “đất nông nghiệp,
đất ở” ở các địa phương
Biểu đồ 3.3.1: Thực trạng tham nhũng trong chính quyền ở
nước ta so sánh giữa năm 2011 với 2016
Bảng 3.3.2: Thực trạng chất lượng cán bộ, công chức các cấp
trên địa bàn một số tỉnh ở Việt Nam
Bảng 4.2.1: Những thay đổi cơ bản trong nhận thức về mô
hình quản trị công của nền hành chính nhà nước

79
81
82
83
86
89
91
93-94
121


trung ương và chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay .....................................


Chƣơng 4. PHƢƠNG HƢỚNG, GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM PHÂN CẤP QUẢN
LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC GIỮA CHÍNH QUYỀN TRUNG ƢƠNG VÀ
CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG Ở VIỆT NAM .....................................................
4.1. Phương hướng bảo đảm phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa chính
quyền trung ương và chính quyền địa phương ở Việt Nam .........................................
4.2. Giải pháp bảo đảm phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa chính quyền
trung ương và chính quyền địa phương ở Việt Nam ....................................................
KẾT LUẬN .................................................................................................................
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................
DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG
LUẬN ÁN .....................................................................................................................


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Lý thuyết về tổ chức quyền lực Nhà nước luôn là chủ đề nhận được sự quan
tâm đặc biệt của các nhà khoa học và thực sự được chú trọng trong xã hội dân chủ,
pháp quyền hiện nay ở Việt Nam và các quốc gia trên thế giới. Trong đó nội dung
về phân cấp, phân quyền giữa các cấp chính quyền Nhà nước là bộ phận cốt lõi, có
tính quyết định và sự lan toả rộng lớn.
Trong những thập kỷ qua, các quốc gia trên thế giới đã có nhiều nỗ lực trong
các chương trình cải cách, xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước nhằm hướng
đến một xã hội phát triển thịnh vượng trong đó vai trò của Nhà nước được khẳng
định. Để đạt được mục tiêu thể kỷ đó, các quốc gia đã có nhiều phương thức thực
hiện khác nhau, vừa mang tính phổ quát vừa mang tính đặc thù, riêng biệt. Vấn đề
phân cấp quản lý nhà nước để thúc đẩy hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước luôn là
công việc trung tâm đã và đang được nhiều quốc gia quan tâm thực hiện. Tuy vậy,

quyền trong việc thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước, tổ chức cung
cấp dịch vụ công, đại diện chủ sở hữu đối với các tổ chức kinh tế nhà nước và tài
sản nhà nước; chưa xác định r trách nhiệm của mỗi cấp, của tập thể và cá nhân đối
với những nhiệm vụ đã được phân cấp. Ba là, phân cấp nhiệm vụ cho cấp dưới,
nhưng chưa bảo đảm tương ứng các điều kiện cần thiết để thực hiện, c n thiếu sự ăn
khớp, đồng bộ giữa các ngành, các lĩnh vực có liên quan, chưa tạo điều kiện thực tế
cho địa phương chủ động cân đối các nguồn lực và nhu cầu cụ thể của mình. Bốn là,
một số nội dung phân cấp đã được pháp luật quy định nhưng chậm được triển khai
thực hiện hoặc thực hiện không triệt để. Mặt khác, các quy định phân cấp hiện hành
chưa phù hợp với thực tiễn của mỗi khu vực, vùng lãnh thổ, .v.v…
Những hạn chế, bất cập trên đó do nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng chủ
yếu là do nguyên nhân từ nhận thức, quan điểm về phân cấp và phân quyền trong
nhà nước pháp quyền XHCN; các chủ trương, giải pháp phân cấp quản lý hành
chính nhà nước giữa chính quyền trung ương và địa phương chưa r ràng, rành
mạch, thiếu nhất quán. Để khắc phục những hạn chế trên, việc phân cấp quản lý
hành chính giữa Trung ương và địa phương cần được đặt trên bình diện mới, đáp
ứng đ i hỏi của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và của quá trình xây dựng
nhà nước pháp quyền XHCN, nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo, quyền tự
chủ, tự chịu trách nhiệm của địa phương trên cơ sở phân định r , cụ thể nhiệm vụ,
quyền hạn, trách nhiệm của mỗi cấp chính quyền. Phân cấp phải bảo đảm sự quản
lý tập trung, thống nhất và thông suốt của Chính phủ, tăng cường kỷ luật, kỷ cương
nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Từ những vấn đề cấp thiết trên, nghiên cứu sinh đã chọn vấn đề “Phân cấp
quản lý hành chính nhà nƣớc giữa chính quyền trung ƣơng và chính quyền địa
phƣơng ở Việt Nam hiện nay” để làm đề tài uận án Tiến sĩ uật học của mình.
2


2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
2.1. Mục đích nghiên cứu: Khái quát, luận giải các vấn đề lý luận về phân

luận án là hai nhóm nội dung chính của phân cấp quản lý hành chính nhà nước: (1)
Phân cấp về thẩm quyền (các lĩnh vực cụ thể của phân cấp quản lý hành chính nhà
nước) và (2) phân cấp về điều kiện thực hiện thẩm quyền giữa chính quyền trung
ương và chính quyền địa phương.
3


3.2. Phạm vi nghiên cứu: Với thực tiễn về tổ chức chính quyền địa phương
ở nước ta gồm có ba cấp (tỉnh, huyện và xã), luận án sẽ tiếp cận để nghiên cứu toàn
bộ quá trình phân cấp của chính quyền trung ương với các cấp của chính quyền địa
phương, trong đó r n t nhất là phân cấp cho cấp tỉnh. Quá trình phân cấp giữa cấp
tỉnh với các cấp huyện và xã không thuộc đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận
án. Hơn nữa về nội dung phân cấp trong các cơ quan cùng một cấp chính quyền,
như giữa Chính phủ với các Bộ, ngành; giữa các Bộ với nhau hay giữa UBND với
các Sở, Phòng, Ban ở chính quyền địa phương cũng không thuộc đối tượng và phạm
vi nghiên cứu của luận án.
Phạm vi nghiên cứu của luận án cũng không hướng đến nội dung về tự quản
địa phương với ý nghĩa là một vấn đề nghiên cứu độc lập. Bên cạnh đó quản lý hành
chính nhà nước có nội hàm và phạm vi rất rộng, bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau
về chính trị, kinh tế, xã hội. Vì thế, luận án xác định tiếp cận đến các lĩnh vực cơ
bản, rõ nét trong yêu cầu về phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa chính
quyền trung ương và địa phương hiện nay. Tất nhiên, những lĩnh vực đó về cơ bản
sẽ phản ánh khá đầy đủ, hiện thực, giải quyết thỏa đáng mục đích và nhiệm vụ
nghiên cứu mà đề tài đã đề ra.
uận án được thực hiện theo mã số chuyên ngành uật Hiến pháp và luật
hành chính, do đó phạm vi nghiên cứu của uận án sẽ giới hạn và đi theo lát cắt của
vấn đề tổ chức quyền lực nhà nước, về mối quan hệ giữa chính quyền trung ương và
chính quyền địa phương. uận án không nghiên cứu vấn đề phân cấp trong quyền
lực tư pháp và các góc độ tiếp cận về lịch sử, văn hóa, tâm lý…, mặc dù các yếu tố
đó là cơ sở quan trọng cho việc rút ra các kết luận của uận án.

trung ương và địa phương ở nước ta hiện nay; tổng hợp, phân tích, so sách, chọn lọc
tri thức khoa học cũng như kinh nghiệm trong và ngoài nước gắn với lý luận thực
tiễn để đề xuất phương hướng, giải pháp có sức thuyết phục nhằm xác định mục
tiêu và nguyên tắc phân cấp quản lý hành chính ở nước ta.
ý luận về quyền con người, quyền công dân tiếp cận dưới góc độ đa ngành
và liên ngành, trong đó yếu tố chính trị - pháp lý là nền tảng mang tính trụ cột. Nhà
nước chuyển dịch từ một bộ náy quản lý, mệnh lệnh, phục tùng sang một bộ máy
quản trị tốt, phục vụ tốt nhất lợi ích của nhân dân.
Ngoài ra tác giả còn sử dụng các phương pháp nghiên c u cụ thể khác để
giải quyết cho từng phần nội dung của luận án:
Mục 2.1, 2.2 và 2.3 Chương 2, tác giả sử dụng chủ yếu phương pháp phân
tích và tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp hệ thống để làm rõ nội hàm
của các khái niệm phân cấp, đặc điểm và các yếu tố của phân cấp hành chính.
Mục 2.4 Chương 2, phương pháp chủ đạo là phân tích và tổng hợp, so sánh
để làm r được những kinh nghiệm quốc tế về phân cấp quản lý hành chính nhà

5


nước giữa chính quyền trung ương và địa phương là bài học kinh nghiệm có thể áp
dụng ở Việt Nam.
Mục 3.1 Chương 3, phương pháp lịch sử, tổng hợp, phân tích được sử dụng để làm
rõ chính sách của Đảng và pháp luật hiện nay về phân cấp quản lý hành chính nhà nước
giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương.
Mục 3.2, 3.3 và 3.4, Chương 3, sử dụng chủ yếu phương pháp thống kê để phân
tích và đánh giá những kết quả đạt được, hạn chế, tồn tại về thực trạng phân cấp quản lý
hành chính nhà nước giữa chính quyền trung ương và địa phương ở Việt Nam.
Mục 4.1, 4.2 Chương 4, phương pháp nghiên cứu được sử dụng chủ đạo là
phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp hệ thống để xác định yêu cầu và
các phương hướng, giải pháp nhằm thúc đẩy hiệu quả quá trình phân cấp quản lý

Đảng và Nhà nước ta hiện nay.
Bên cạnh đó luận án là nguồn tài liệu quý giá để các độc giả trong và ngoài
nước tham khảo, kế thừa và phát triển khi cần thiết tìm hiểu về vấn đề phân cấp
quản lý hành chính nhà nước ở Việt Nam.
Về ý nghĩa thực tiễn: Đảng và Nhà nước ta hiện nay đã đặt ra nhiệm vụ:
Phải khẩn trương nghiên cứu tìm ra các giải pháp có tính phương pháp luận để đổi
mới, xây dựng, hoàn thiện thể chế, bảo đảm hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước,
xây dựng nhà nước pháp quyền, dân chủ nhân dân, đem lại đời sống vật chất, tinh
thần ngày càng tốt hơn cho người dân…Trong thời gian gần đây, Chính phủ và các
cấp chính quyền địa phương đã và đang quyết liệt thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ,
chủ trương đặt ra của Đảng và định hướng tổng thể của Nhà nước. Vì thế, việc
nghiên cứu về phân cấp quản lý hành chính nhà nước trên cơ sở cách tiếp cận của
khoa học uật Hiến pháp và Luật hành chính sẽ đóng góp thiết thực cho nhiệm vụ
mà Đảng và Nhà nước đã đề ra. Đồng thời, kết quả nghiên cứu của luận án sẽ góp
phần tổng kết chương trình cải cách bộ máy nhà nước trong hơn 30 năm đổi mới đất
nước vừa qua. Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu của luận án sẽ tiếp tục gợi mở
phương hướng, giải pháp mới để tiếp tục xây dựng, hoàn thiện bộ máy nhà nước,
xác lập địa vị pháp lý của các cấp chính quyền trong thời gian tới đây ở nước ta.
6. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, luận án được thiết
kế thành 4 chương với các nội dung sau:
Chƣơng 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu
Chƣơng 2: Những vấn đề lý luận về phân cấp quản lý hành chính nhà nước
giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương
Chƣơng 3: Thực trạng về phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa chính
quyền trung ương và chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay
Chƣơng 4: Phương hướng, giải pháp bảo đảm phân cấp quản lý hành chính
nhà nước giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương ở Việt Nam.

7

Chí (đồng chủ biên) trong cuốn sách “Phân cấp quản lý nhà nước ở Việt Nam thực
trạng và triển vọng”, (2011) (479 trang) [107]; TS. Nguyễn Văn Cương (chủ biên)
trong cuốn sách chuyên khảo “Về phân định thẩm quyền giữa chính quyền trung
8


ương và chính quyền địa phương tại Việt Nam hiện nay”(2015) (340 trang) [2].
PGS.TS. Nguyễn Thị Hồi với cuốn sách “Tư tưởng phân chia quyền lực nhà nước
với việc tổ ch c bộ máy nhà nước” (2005) [39]; GS. TS. Phạm Hồng Thái, trong bài
viết “Phân quyền và phân cấp trong quản lý nhà nước – Một số khía cạnh lý luận –
thực tiễn và pháp lý” (2011) [110]; Luận án Tiến sĩ Chính trị học “Thể chế tam
quyền phân lập ở Nhật Bản” của tác giả Hồ Việt Hạnh [32]; JM. Cohen và
SB.Peterson, trong cuốn sách tham khảo nội bộ, “Phân cấp quản lí hành chính
chiến lược cho các nước đang phát triển” (2002) [133] (Sách dịch từ cuốn:
Administrative Decentralization: Strategies for Developing Countries – xem: www.
undp.org/governance/decentralization.htm). “Phân cấp ở Đông Á để tăng cường
hiệu lực cho chính quyền địa phương” của Ngân hàng Thế giới, (2005) [137]; TS.
Nguyễn Minh Phương, “Để tiếp tục đẩy mạnh phân cấp quản lý giữa các cấp chính
quyền địa phương hiện nay” [103]; Luận văn Thạc sĩ uật học “Hoàn thiện pháp
luật về phân cấp quản lý ngân sách nhà nước cho chính quyền địa phương Việt
Nam hiện nay” của tác giả Khuất Việt Hải [34]; Bộ Tư pháp (Viện khoa học pháp
lý), trong cuốn “Từ điển Luật học” (2006) [87]; ThS. Vũ Công Giao,
“Decentralization – một số vấn đề lý luận và thực tiễn trên Thế giới” (2010) [27].
Các công trình nghiên cứu trên đã tiếp cận để luận giải chuyên sâu nội hàm
của các khái niệm liên quan đến phân cấp quản lý hành chính nhà nước. Theo đó,
chúng ta nhận thấy tính phức tạp, đa dạng trong nhận thức lý luận về các vấn đề liên
quan đến nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước. Nội hàm của các khái niệm phấn
cấp, phân quyền, quản lý hành chính nhà nước và những khái niệm có liên quan
đang c n nhiều cách tiếp cận và luận giải khác nhau.
Thứ hai, về quan niệm đối với chính quyền trung ương chính quyền địa

Nam”, Trường Đại học Luật Hà Nội của TS. Trần Minh Hương (chủ biên) (2014)
[86]; PGS.TS. Nguyễn Cửu Việt trong bài viết “Bàn về thuật ngữ quản lý hành
chính nhà nước” (2007) [125]; ThS. Vũ Công Giao trong bài viết“Decentralization
– một số vấn đề lý luận và thực tiễn trên Thế giới” (2010) [27]; Nguyễn Hải Hà, bài
viết “Về vấn đề phân cấp quản lý hành chính” (2001) [29]; PGS.TS. Nguyễn Cửu
Việt (chủ biên) trong cuốn “Luật hành chính nước ngoài” (2011) [125]; Bộ Tư
pháp (Viện khoa học pháp lý), trong cuốn “Từ điển Luật học” (2006) [93].
Với những cách tiếp cận và luận giải khác nhau, nhìn chung các tác giả ở
Việt Nam đều cho rằng quản lý hành chính nhà nước là một bộ phận cấu thành của
quản lý nhà nước (hay quản lý hành chính nhà nước là quản lý nhà nước theo nghĩa
hẹp). Trong khi đó các tác giả nước ngoài lại không có sự phân biệt về hai thuật ngữ

10


này. Vì thế, luận án sẽ tiếp tục nghiên cứu để làm rõ tính lý luận về các yếu tố cơ
bản của phân cấp quản lý hành chính nhà nước ở Việt Nam.
Thứ tƣ, về kinh nghiệm quốc tế đối với vấn đề phân cấp quản lý hành chính
nhà nước giữa Trung ương và địa phương có thể kể đến các công trình nghiên cứu
sau: ThS. Vũ Công Giao, “Decentralization – một số vấn đề lý luận và thực tiễn
trên Thế giới” (2010) [27]; ThS. ê Văn H a trong bài viết“Phân cấp quản lý hành
chính ở Đan Mạch” [38]; ThS. Lê Toàn Thắng bài viết, “Kinh nghiệm phân cấp
quản lý ngân sách của một số quốc gia trên thế giới”, (2011) [112]; Chính quyền
địa phương của Thụy Điển – truyền thống và cải cách, của tập thể tác giả nước
ngoài: Soren Haggroth, Curt Riberdah và Karin Rudebeck, người dịch: Victor
Kayfets(1997) [135]; Mr. Olivier VIDAL, trong tác phẩm: “Nước cộng hòa Pháp và
các cộng đồng lãnh thổ địa phương: sự trở lại của nhóm Girondins” do Nguyễn
Hoàng Anh phiên dịch [134]; TS. Nguyễn Sĩ Dũng, trong bài viết “Các mô hình
chính quyền địa phương và sự phân chia ch c năng nhiệm vụ” (2010) [13].
Các công trình trên đã tiếp cận để nghiên cứu về tổ chức bộ máy nhà nước,

Đã có rất nhiều công trình khoa học, với nhiều cấp độ khác nhau, của nhiều tác
giả trong và ngoài nước nghiên cứu về vấn đề phân cấp, phân quyền, địa vị pháp lý
của các cấp chính quyền nhà nước ở Việt Nam trong thời gian vừa qua. Với phương
pháp đa ngành và liên ngành, các công trình nghiên cứu đó chủ yếu tiếp cận hoặc có
tính khái quát chung về phân cấp, phân quyền trong các lĩnh vực quản lý nhà nước
(lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp) hoặc chỉ tiệp cận một lĩnh vực rất nhỏ về
quản lý hành chính nhà nước. Vì vậy, về cơ bản là chưa có một công trình nghiên
cứu chuyên sâu về vấn đề phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa chính quyền
trung ương và chính quyền địa phương ở nước ta hiện nay. Dưới đây, tác giả đề cập
đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu, có liên quan về thực trạng phân cấp
quản lý hành chính nhà nước giữa Trung ương và địa phương ở Việt Nam nhìn nhận
ở tính khái quát chung và ở các lĩnh vực quản lý hành chính cụ thể.
Thứ nhất, khái quát chung về tình hình nghiên c u thực trạng phân cấp
quản lý hành chính nhà nước giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa
phương ở Việt Namcó thể kể đến các công trình sau: TS. Nguyên Văn Cương (chủ
biên) trong cuốn “Về phân định thẩm quyền giữa chính quyền trung ương và chính
quyền địa phương tại Việt Nam hiện nay” (2015) [2]; TS. Hoàng Thị Ngân, trong
bài viết “Thực trạng và xu hướng phân cấp quản lý giữa Trung ương và địa phương
ở Việt Nam” (2010) [80]; PGS.TS. Nguyễn Cửu Việt, trong bài viêt “Phân cấp
quản lý trong mối quan hệ giữa Trung ương và địa phương” (2005) [124]; ThS.
Trần Thị Diệu Oanh, trong bài viết “Một số vấn đề về phân cấp quản lý cho chính

12


quyền Đô thị”, (2011) [91]; PGS. TS. Nguyễn Xuân Tế và CN. Phan Hải Hồ, trong
bài viết “Phân cấp quản lý nhà nước tại Thành phố Hồ Chí Minh – thực trạng và
giải pháp” (2007) [114]; TS. Dương Quang Tung, trong bài viết “Về vấn đề phân
cấp quản lý nhà nước giữa Trung ương và địa phương hiện nay” [120] và PGS.TS.
Vũ Thư, trong bài viết “Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn về phân cấp quản lý cho

Trong nội dung của các công trình này, các tác giả chỉ rõ thêm về thực trạng
phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa chính quyền trung ương và chính quyền
địa phương ở các mức độ khác nhau khi tiếp cận trong các lĩnh vực cụ thể của quản
lý hành chính.Khi triển khai trong chương 3 (phần thực trạng), để đảm bảo tính
logic khoa học xuyên suốt luận án, tác giả sẽ lồng gh p các lĩnh vực cụ thể của quản
lý hành chính trong nội dung phần kết quả đạt được và những hạn chế, tồn tại để
phân tích. Vì vậy, các công trình nghiên cứu này sẽ là nguồn tri thực rất quan trọng
để tác giả tham khảo. Hơn nữa, quản lý hành chính nhà nước là một lĩnh vực rất
rộng gần như là quản lý nhà nước theo nghĩa hẹp, vì thế tác giả giới hạn phạm vi
nghiên cứu trong một số lĩnh vực rất điển hình, có tính quyết định đến hiệu quả của
toàn bộ quá trình phân cấp quản lý hành chính nhà nước. ở Việt Nam.
1.1.3. Tình hình nghiên cứu phƣơng hƣớng, giải pháp phân cấp quản lý
hành chính nhà nƣớc ở Việt Nam
Trong quá trình nghiên cứu các công trình của nhiều tác giả khác nhau, tác giả
nhận thấy nhóm các vấn đề liên quan đến nội dung về phương hướng, quan điểm và
giải phápthúc đẩy hiệu quả phân cấp quản lý hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện
nay được nhiều tác giả quan tâm. Bởi vì, mục đích cuối cùng khi các nhà khoa học
đầu tư tìm hiểu về lĩnh vực này cũng là để tìm ra được các phương hướng, giải pháp
nhằm thiết kế, xây dựng một mô hình chính quyền nhà nước có tổ chức và vận hành
hoàn thiện hơn. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu sau đây:
Th

nhất, các công trình nghiên cứu về nhóm giải pháp chúng, như: TS.

Nguyễn Văn Cương (chủ biên) trong cuốn sách “Về phân định thẩm quyền giữa
chính quyền trung ương và chính quyền địa phương tại Việt Nam hiện nay” (sách
chuyên khảo), (2015) (340 trang) [2]; PGS.TS. Nguyễn Minh Phương, trong bài viết
“Hoàn thiện cơ chế phân quyền, phân cấp quản lý đáp ng yêu cầu cải cách hành
chính nhà nước” [102]; ThS. Nguyễn Đức Mạnh, bài viết “Tiếp tục đẩy mạnh cải
cách hành chính theo tinh thần Nghị quyết Đại hội lần th XI của Đảng” (2012)

cải cách nền hành chính nhà nước ở nước ta cũng như ở các quốc gia trên thế giới.
Theo các tác giả, để thực hiện được sự phân công và phối hợp hiệu quả giữa
chính quyền nhà nước ở Trung ương và địa phương thì tất yếu cần phải xây dựng
được cơ chế thực hiện quyền lực nhà nước, trong đó cần xác định rõ chức năng,
nhiệm vụ, quyền hạn của từng hệ thống cơ quan vừa theo hướng phân công, vừa
theo hướng phối hợp chặt chẽ trong việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Các
công trình nghiên cứu này có giá trị khoa học quan trọng, bổ sung vào căn cứ để
nghiên cứu sinh trình bày, làm r được phương hướng và các nhóm giải pháp phân
cấp quản lý hành chính nhà nước ở Việt Nam trong luận án của mình.

15


1.2. NHẬN XÉT CHUNG VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC
VẤN ĐỀ SẼ TIẾP TỤC ĐƢỢC NGHIÊN CỨU TRONG LUẬN ÁN
1.2.1. Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu
Từ kết quả tổng quan mà nghiên cứu sinh đã tập hợp, phân tích, có thể nhận
thấy đề tài “Phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa chính quyền trung ương và
chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay” đangcó rất nhiều nội dung còn bỏ
ngỏ, hoặc còn nhiều quan điểm khác nhau, thậm chí là tranh cãi, hoặc chưa được
nghiên cứu thấu đáo. Dưới đây, tác giả đánh giá một số nội dung chính sau:
Th nhất, quan niệm về nội hàm của một số khái niệm hiện nay chưa được
thống nhất. Trong quá trình tìm hiểu, tổng hợp các nguồn tài liệu liên quan đến đề
tài về cơ bản tác giả đã không tìm thấy tài liệu nào sử dụng khái niệm “Phân cấp
thẩm quyền”. Hầu hết các tác giả ở Việt Nam đều sử dụng phổ biến thuật ngữ “Phân
định thẩm quyền” và “Phân cấp quản lý”. Tài liệu nước ngoài thì chủ yếu sử dụng
thuật ngữ “Decentralization” (tiếng Anh) hoặc “Deconcentration” (tiếng Pháp) theo
đúng nghĩa của từ là phi tập trung, mà theo cách hiểu của Tây Âu có nghĩa là phân
quyền. Bên cạnh đó việc sử dụng khái niệm “quản lý hành chính nhà nước” hiện
nay cũng c n nhiều quan niệm khác nhau. Thậm chí nhiều tác giả còn nhất thể một

ương của Đảng đã có những định hướng mới. Do vậy, các nhóm giải pháp mà các
nhà nghiên cứu đã nêu chắc chắn sẽ phải trao đổi, phân tích sâu hơn.
1.2.2. Những vấn đề còn đặt ra mà luận án sẽ tiếp tục nghiên cứu
Vấn đề phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa chính quyền trung ương
và chính quyền địa phương cần được nghiên cứu một cách toàn diện, đáp ứng đ i
hỏi của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Mục đích nghiên cứu cần phải
đáp ứngyêu cầu về xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân
dân, vì nhân dân và công cuộc cải cách nền hành chính nhà nước, nhằm phát huy
tính năng động, sáng tạo, quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của địa phương. Vì thế,
việc phân định r , cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của mỗi cấp chính
quyền trong bộ máy chính quyền nhà nước; bảo đảm sự quản lý tập trung, thống
nhất và thông suốt của Chính phủ, tăng cường kỷ luật, kỷ cương nhằm nâng cao
hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội là mục tiêu
xuyên suốt của quá trình nghiên cứu.
Qua tìm hiểu và phân tích nội dung các công trình của các tác giả đã công
bố, tác giả nhận thấy, các công trình nói trên chủ yếu đi sâu vào phân tích các vấn
đề về chính quyền địa phương hoặc phân cấp quản lý một cách riêng rẽ. Nếu đề cập
đến chính quyền địa phương thì chủ yếu về mô hình, tính chất, chức năng, thẩm
quyền. Giải quyết phân cấp quản lý chủ yếu phân tích khái niệm phân cấp quản lý

17


trong nước và ngoài nước, các lĩnh vực cần được phân cấp cụ thể. Chưa có công
trình nào tập trung nghiên cứu làm rõ một cách toàn diện và chuyên sâu về vấn đề
phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa chính quyền trung ương và chính quyền
địa phương. Điều quan trọng hơn nữa là các công trình nghiên cứu đã công bố cũng
đã đặt trong một bối cảnh lịch sử khác. Với quyết tâm đổi mới toàn diện của Đảng
và Nhà nước hiện nay thì phân cấp quản lý cần được đặt trong bình diện mới.
Trong bối cảnh cải cách bộ máy nhà nước ở Việt Nam hiện nay, việc phân

nước. Đây là cơ sở của việc phân cấp quản lý.
Trên cơ sở kế thừa những tri thức lý luận của các tác giả đi trước, Luận án đi
sâu nghiên cứu quan niệm khoa học về phân cấp quản lý và những khái niệm có liên
quan; đánh giá thực trạng phân cấp quản lý và địa vị pháp lý của các cấp chính
quyền nhà nướctrong quá trình cải cách bộ máy nhà nước ở Việt Nam; đề xuất các
giải pháp đẩy mạnh phân cấp quản lý trên cơ sở quan điểm tiếp cận mới về quan hệ
giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương. Bởi vì trên thực tế, trong
quá trình thực hiện phân cấp quản lý triển khai từ chủ trương, chính sách của Đảng
và Nhà nước còn có rất nhiều hạn chế, chưa đem lại hiệu lực, hiệu quả trong quản lý
nhà nước. Do đó, việc xem xét một cách toàn diện như đã đề cập ở trên là rất cần
thiết giúp cho việc đưa ra những giải pháp khả thi hơn. Vì vậy, luận án sẽ đặt ra
những vấn đề nghiên cứu cơ bản sau:
Một là, xác định cơ sở lý luận của phân cấp quản lý, bao gồm quan niệm khoa
học về tổ chức hành chính - lãnh thổ, về đặc trưng của các mô hình phân cấp, trong
đó chủ đạo là phân cấp thẩm quyền và phân cấp về điều kiện thực hiện thẩm quyền.
Hai là, xác định nội hàm pháp lý và đặc trưng nhận diện của chính quyền
trung ương và chính quyền địa phương để từ đó chỉ r mối liên hệ về mặt tổ chức,
thực thi thẩm quyền của các cấp chính quyền này ở Việt Nam.
Ba là, nghiên cứu thực trạng phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa
chính quyền trung ương và chính quyền địa phương ở nước ta hiện nay. Đây chắc
chắn là kết quả nghiên cứu mới, bởi lẽ thực trạng sẽ phản ảnh hiện thực tại thời
điểm luận án hoàn thiện. Tất yếu mục đích cuối cùng mà tác giả hướng đến đó là
nghiên cứu đề xuất phương hướng và các giải pháp mới về vấn đề này.
1.3. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
1.3.1. Giả thuyết nghiên cứu
Trên cơ sở lý thuyết nghiên cứu, khung phân tích để làm rõ lý thuyết nội dung
về phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa chính quyền trung ương và chính
quyền địa phương, luận án cần phải làm rõ một số giả thuyết khoa học sau:
Hiện nay, những vấn đề lý luận về phân cấp quản lý hành chính nhà nước
giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương chưa được nghiên cứu một