VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN THỊ MINH CHÂU

PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 62.38.01.02

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. Nguyễn Minh Phương

Hà Nội, 2017


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan: Luận án là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu được sử dụng trong Luận án là trung thực, các tài liệu tham
khảo, trích dẫn có xuất xứ rõ ràng.
Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của tôi.
Hà Nội, tháng 9 năm 2017
Tác giả

Trần Thị Minh Châu


CHỮ VIẾT TẮT


NQ

: Nghị quyết

Nxb

: Nhà xuất bản

SL

: Sắc lệnh

TTg

: Thủ tướng

UBND

: Ủy ban nhân dân

UBHC

: Ủy ban hành chính

UBKCHC

: Ủy ban kháng chiến hành chính

UBTVQH

Nhận xét tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án

27

1.3.

Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu

31

Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT TỔ CHỨC
CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ

34

2.1.

Chính quyền địa phương, chính quyền cấp xã, tổ chức chính quyền cấp xã
và pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã

34

2.2.

Nội dung giới hạn, phương pháp, mức độ điều chỉnh của pháp luật về tổ
chức chính quyền cấp xã

52

2.3.

3.3.

Đánh giá chung về xu hướng vận động của pháp luật về tổ chức chính
quyền cấp xã

94

3.4.

Thực trạng tổ chức thực hiện pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã

100

3.5.

Những vấn đề đặt ra đối với pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã

108

Chương 4: NHU CẦU, QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN
PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ Ở VIỆT NAM

113

4.1.

Nhu cầu hoàn thiện pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã ở Việt Nam

113


Tên bảng

Trang

Thống kê cơ cấu thường trực HĐND cấp xã nhiệm kỳ 2011 -

102

bảng
2.1

2016
2.2

Thống kê cơ cấu ban của HĐND cấp xã tại 03 tỉnh thí điểm

103

nhiệm kỳ 2011 - 2016
2.3

Thống kê về các kỳ họp của HĐND cấp xã nhiệm kỳ 2011 -

104

2016
2.4

Thống kê về các Nghị quyết của HĐND cấp xã nhiệm kỳ 2011


đổi chức năng, nhiệm vụ. Phân biệt rõ những khác biệt giữa chính quyền nông thôn
và chính quyền đô thị để tổ chức bộ máy phù hợp” [35, tr.254]
Nghị quyết số 17-NQ-TW ngày 01/8/2007 về đẩy mạnh cải cách hành chính,
nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lí của bộ máy nhà nước, yêu cầu: “Khẩn trương
xây dựng và đưa vào thực hiện quy hoạch tổng thể đơn vị hành chính các cấp, trên
cơ sở ổn định cơ bản các đơn vị hành chính ở cả 3 cấp tỉnh, huyện, xã. Kiện toàn
thống nhất hệ thống cơ quan chuyên môn của các cấp chính quyền…. CQĐP được
xây dựng, tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc nhà nước đơn nhất, quyền lực của
nhà nước là thống nhất ” [1,tr.4]
Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XI (2011) xác định nhiệm vụ: “Tiếp tục đổi
mới tổ chức, hoạt động của CQĐP. Nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng
1


nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp, đảm bảo quyền tự chủ, tự
chịu trách nhiệm trong việc quyết định và tổ chức thực hiện những chính sách trong
phạm vi được phân cấp” [36,tr.251]
Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XII (2016) yêu cầu: “Phân định rõ quyền hạn
và trách nhiệm trong quản lý kinh tế, xã hội giữa Trung ương và địa phương, bảo
đảm sự tập trung thống nhất quản lý của Trung ương và phát huy tính chủ động, tự
chịu trách nhiệm của các cấp CQĐP ….Hoàn thiện tổ chức và hoạt động của
CQĐP, đảm bảo phục vụ tốt người dân, doanh nghiệp. Xác định rõ thẩm quyền,
trách nhiệm quản lý nhà nước về kinh tế, xã hội đối với chính quyền các cấp…Hoàn
thiện chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy phù hợp đối với chính quyền đô thị,
hải đảo” [37].
Hai là, điều chỉnh của pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã phù hợp với
các quy định tại Hiến pháp năm 2013
Qua các bản Hiến pháp và quy định cụ thể, pháp luật về tổ chức CQĐP được
hình thành ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Dưới sự lãnh đạo của Đảng,
bộ máy CQĐP nhiều lần được sắp xếp lại cho phù hợp và theo đó, pháp luật về

thực cho họ. Đây là mô hình tự quản địa phương được áp dụng đối với nhiều quốc
gia và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, đồng thời giảm tải các nhiệm vụ
vốn không thuộc thẩm quyền của chính quyền trung ương. Việt Nam trong tiến
trình cải cách cũng không nằm ngoài quy luật ấy và việc sửa đổi, bổ sung các quy
định pháp luật về tổ chức CQĐP, nhất là pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã ở
Việt Nam hiện nay phù hợp với mục tiêu phát triển, hội nhập là điều cần thiết.
Bốn là, xuất phát từ tầm quan trọng của chính quyền cấp xã, là cơ quan đại
diện cho ý chí, nguyện vọng, quyền làm chủ của người dân và là cơ quan trực tiếp
tổ chức thực hiện các chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước tại địa phương.
Chính quyền cấp xã theo quy định của Hiến pháp năm 2013 là cấp chính
quyền cơ sở trong hệ thống hành chính 4 cấp, là cấp quản lý nhà nước thấp nhất,
gần người dân nhất, trực tiếp thực thi các chính sách của Nhà nước, trực tiếp lắng
nghe, giải quyết các tâm tư, nguyện vọng, có ảnh hưởng quan trọng đến đời sống
vật chất và tinh thần của người dân, nên việc việc nghiên cứu hoàn thiện chế định
pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã là cần thiết.

3


Trên cơ sở các quy định của Hiến pháp năm 2013, các quy định pháp luật về
tổ chức bộ máy Nhà nước, trong đó có CQĐP đã có sự điều chỉnh kịp thời. Luật Tổ
chức chính quyền địa phương (Luật TCCQĐP) năm 2015 đã có những quy định
mới về chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của CQĐP theo hướng đẩy mạnh
phân quyền, phân cấp, tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của CQĐP. Tuy
nhiên, trong hệ thống cơ quan nhà nước nói chung và hệ thống pháp luật hiện hành
hiện nay, chưa thấy rõ nét các quy định thể hiện được tầm quan trọng của cấp chính
quyền này. Trong tương lai với sự phát triển của đất nước và hội nhập quốc tế,
chính quyền cấp xã có vai ngày càng quan trọng trong việc quản lý và phát triển
kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân, nên việc điều
chỉnh các quy phạm pháp luật cho phù hợp với tình hình mới là điều cần nghiên

án đánh giá kết quả nghiên cứu của các công trình và xác định những vấn đề cần
tiếp tục nghiên cứu.
Hai là, làm rõ những vấn đề lý luận pháp luật về tổ chức chính quyền xã ở
Việt Nam, đồng thời tham khảo kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về tổ
chức CQĐP và rút ra những bài học có thể áp dụng cho Việt Nam.
Ba là, khảo sát, đánh giá các quy định pháp luật về tổ chức chính quyền cấp
xã và thực tiễn tổ chức thực hiện pháp luật về chính quyền cấp xã ở nước ta hiện
nay; Chỉ ra những ưu điểm, hạn chế, và những vấn đề đặt ra về tổ chức chính quyền
cấp xã ở Việt Nam hiện nay.
Bốn là, đề xuất các quan điểm, giải pháp hoàn thiện pháp luật về chính quyền
cấp xã ở Việt Nam hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận án nghiên cứu các quy định pháp luật và thực tiễn tổ chức thực hiện
pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã. Theo Luật TCCQĐP năm 2015, tổ chức
chính quyền cấp xã gồm: HĐND cấp xã và UBND cấp xã, được tổ chức ở nông
thôn, đô thị, hải đảo và có thể được tổ chức ở đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt
do Quốc hội quyết định. Theo đó, đối tượng nghiên cứu cụ thể của luận án là:

5


+ Quy định pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật về tổ chức HĐND cấp
xã (bao gồm HĐND ở xã, phường, thị trấn) được tổ chức ở nông thôn, đô thị, hải
đảo và đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt (nếu có);
+ Quy định pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật về tổ chức UBND cấp
xã (bao gồm UBND ở xã, phường, thị trấn) được tổ chức ở nông thôn, đô thị, hải
đảo, đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt (nếu có).
+ Quy định pháp luật về mối quan hệ giữa HĐND cấp xã và UBND cấp xã.
3.2. Phạm vi nghiên cứu

CQĐP, chính quyền cấp xã trong nước và ngoài nước, rút ra những vấn đề có thể kế
thừa và vấn đề trong luận án cần tiếp tục nghiên cứu. Tại chương 2, phương pháp
này đã giúp khái quát các quan điểm, quan niệm về pháp luật, về CQĐP, tổ chức
CQĐP từ đó hình thành khung lý thuyết cho vấn đề nghiên cứu được đặt ra trong
phạm vi nghiên cứu của luận án. Tại chương 3, luận án sử dụng phương pháp tổng
hợp để tập hợp các quy định của pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã, từ đó
thấy được sự phát triển, kế thừa của pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã trong
lịch sử cho đến hiện tại.
+ Phương pháp so sánh được sử dụng trong chương 3 khi phân tích, so sánh
các quy định của pháp luật về chính quyền cấp xã trong các giai đoạn khác nhau
cũng như sự khác biệt giữa pháp luật các nước về CQĐP. Từ đó có cơ sở đánh giá
chính xác về thực trạng pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã.
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
Một là, luận án phân tích làm rõ các vấn đề lý luận của pháp luật về tổ chức
chính quyền cấp xã; Nội dung và yếu tố tác động đến pháp luật về tổ chức chính
quyền cấp xã; Vị trí, vai trò và pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã; Giới hạn,
phương pháp, mức độ điều chỉnh của pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã.
Hai là, luận án phân tích quá trình phát triển của pháp luật về tổ chức chính
quyền cấp xã từ năm 1945 đến nay và thực trạng thực hiện pháp luật về tổ chức

chính quyền cấp xã. Từ đó, chỉ ra những giá trị cần kế thừa trong pháp luật về tổ
chức chính quyền cấp xã và những vấn đề đặt ra về pháp luật chính quyền cấp xã
hiện nay.
Ba là, luận án đề xuất một số quan điểm, giải pháp chung và giải pháp cụ thể
về điều chỉnh của pháp luật theo hướng phân định rõ chính quyền ở nông thôn và đô

7


thị. Theo đó, CQĐP ở nông thôn tổ chức theo hướng tự quản, CQĐP ở đô thị tổ

1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án
1.1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
CQĐP trong đó có chính quyền cấp xã là vấn đề được các nhà khoa học, nhà
quản lý quan tâm và đã có khá nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến nội dung
này dưới nhiều hình thức khác nhau như các sách chuyên khảo, tham khảo và đề tài
nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ, luận án, luận văn, các bài báo khoa học
được công bố trên tạp chí chuyên ngành, kỷ yếu hội thảo khoa học…
Để phục vụ cho nhiệm vụ nghiên cứu của luận án, nghiên cứu sinh có chọn
lọc, tổng quan một số công trình được xem là sát thực, liên quan trực tiếp tới các nội
dung thuộc phạm vi nghiên cứu và có thể nhìn nhận các công trình nghiên cứu đó ở
các nhóm vấn đề như sau:
Thứ nhất, nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận về chính
quyền địa phương, tổ chức chính quyền địa phương ở Việt Nam.
- Nhóm các công trình nghiên cứu có liên quan đến pháp luật: CQĐP, chính
quyền cấp xã; lịch sử hình thành CQĐP, có thể kể đến một số công trình tiêu biểu:
Khái niệm “Pháp luật” được đề cập đến trong các giáo trình như: Đại học
Luật Hà Nội (2012), Giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật; Khoa
Luật, Đại học Kinh tế Quốc dân (2012), Giáo trình Pháp luật đại cương; Lê Minh
Toàn (2009), Pháp luật đại cương; Nguyễn Cửu Việt (2011),Giáo trình Nhà nước
và pháp luật đại cương. Nguyễn Minh Đoan (2014), Lý luận nhà nước và pháp
luật; Viện Nhà nước và Pháp luật, Học viện Chính trị - hành chính quốc gia Hồ Chí
Minh (2013), Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật. Các giáo trình tại cơ sở đào
tạo này định nghĩa pháp luật dưới góc độ thực chứng và bổ sung thêm bản chất giai
cấp của pháp luật theo quan niệm của Mác – Lê Nin. Một cách chung nhất cho rằng
pháp luật là một hệ thống các quy tắc xử sự, do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận,
được Nhà nước đảm bảo thực hiện, phản ánh lợi ích của các giai cấp thống trị, nhằm
điều chỉnh các quan hệ xã hội theo một định hướng nhất định nhằm duy trì trật tự xã
9



10


Sách tham khảo: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về CQĐP ở Việt Nam
(2002), do Lê Minh Thông và Nguyễn Như Phát đồng chủ biên; Sách tham khảo:
Cải cách tổ chức và hoạt động của CQĐP đáp ứng các yêu cầu của nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân (2008), do Lê Minh Thông chủ biên
đã cung cấp cho người đọc các khái niệm về CQĐP; tổ chức, hoạt động của CQĐP;
các đặc điểm của CQĐP.
Sách tham khảo: Đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trong
tiến trình cải cách hành chính (2002), do Ban Tổ chức – Cán bộ Chính phủ biên
soạn đã phân tích vị trí, vai trò của chính quyền xã trong sự nghiệp xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, đồng thời chỉ ra những hạn chế, bất cập
trong tổ chức, hoạt động của bộ máy chính quyền xã và yêu cầu đổi mới toàn diện
trong tiến trình CCHC nhà nước.
Sách tham khảo: Chính quyền cấp xã và việc tổ chức, điều hành hoạt động
ủy ban nhân dân cấp xã (2011), của Dương Bạch Long đã giúp cho đội ngũ cán bộ,
công chức cấp xã, nhất là người đứng đầu chính quyền cấp xã nắm được những vấn
đề cơ bản về tổ chức, điều hành hoạt động của chính quyền cơ sở để vận dụng trong
quá trình thực thi nhiệm vụ của mình.
Sách tham khảo: Cẩm nang công tác chi bộ ở xã, phường, thị trấn (2011), do
Ban Tổ chức Trung ương, Vụ Cơ sở đảng biên soạn đã cung cấp cho đội ngũ cán
bộ, đảng viên, tổ chức đảng ở cơ sở, nhất là cấp xã, phường, thị trấn tài liệu nghiên
cứu, phục vụ cho công tác đảng, công tác chi bộ như: vai trò, vị trí của chi bộ; công
tác chi bộ; một số tình huống thường xảy ra và cách xử lý; một số văn bản, biểu
mẫu đang có hiệu lực thi hành hiện nay.
Sách tham khảo: Cẩm nang công tác tổ chức - cán bộ xã, phường, thị trấn
(2011), của Ban Tổ chức Trung ương, Vụ Cơ sở đảng đã hướng dẫn cách thức tiến
hành bầu cử, nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân cấp xã…; nhiệm vụ,
quyền hạn, tổ chức hoạt động, số lượng, cơ cấu thành viên của từng loại xã, quy chế

trong Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 (2013), của Nguyễn Minh Phương đã
nghiên cứu cụ thể về tổ chức CQĐP, đề xuất các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu về
CQĐP phù hợp với xu thế cải cách hiện nay của đất nước.
Các công trình nghiên cứu này có giá trị tham khảo lớn trong luận án để giải
quyết những vấn đề lý luận về tổ chức chính quyền cấp xã. Trong quá trình viết luận
án, tác giả có thể tham khảo, kế thừa các khái niệm về pháp luật, CQĐP và kế thừa
12


những kết luận, đề xuất về các vấn đề còn tồn tại, vấn đề đặt ra hiện nay trong tổ
chức bộ máy của CQĐP để làm căn cứ phân tích sâu hơn các vấn đề đặt ra về pháp
luật cho chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay.
Thứ hai, nhóm các công trình nghiên cứu có liên quan đến thực trạng tổ
chức, hoạt động của chính quyền địa phương, chính quyền cấp xã ở Việt Nam
Đã có khá nhiều công trình, đề tài nghiên cứu ở các quy mô khác nhau liên
quan tới khía cạnh này. Có thể chỉ ra một số công trình tiêu biểu như:
- Các công trình nghiên cứu là Luận án Tiến sĩ đã bảo vệ thành công:
Luận án tiến sĩ luật học: Chính quyền địa phương với việc đảm bảo thi hành
Hiến pháp và pháp luật ở địa phương (2002), của Trương Đắc Linh đã đưa ra khái
niệm về CQĐP, đặc biệt là đã phân tích thực trạng về việc đảm bảo thi hành Hiến
pháp và pháp luật ở địa phương và đề ra một số giải pháp nhằm tăng cường vai trò
của CQĐP trong việc đảm bảo thi hành Hiến pháp, pháp luật.
Luận án tiến sĩ luật học: Đổi mới tổ chức chính quyền đô thị ở nước ta hiện
nay (2012), của Phạm Văn Đạt đã phân tích và có đánh giá về quá trình phát triển,
đổi mới chính quyền đô thị ở nước ta. Trên cơ sở đó, luận án đưa ra các giải pháp
đổi mới tổ chức chính quyền đô thị ở nước ta trong tương lai.
Luận án tiễn sĩ luật học: Đổi mới tổ chức và hoạt động của HĐND trong điều
kiện xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ ở Việt Nam (2014), của Đinh Ngọc Thắng
đã phân tích khá rõ về quá trình hình thành, phát triển của HĐND ở Việt Nam, phân
tích về những ưu điểm, nhược điểm trong tổ chức HĐND ở Việt Nam và đưa ra các

việc hình thành các tổ chức tự quản; nội dung, hình thức tự quản đã được thực hiện;
đề xuất các quan điểm nguyên tắc, phương hướng trong việc tổ chức tự quản; trách
nhiệm của Nhà nước và các tổ chức xã hội.
Các đề tài cấp bộ: Hoàn thiện bộ máy chính quyền cấp xã và vấn đề phát huy
dân chủ ở cơ sở (2002) của Vũ Đức Đán, Học viện Hành chính; Những vấn đề đặt
ra qua ba năm triển khai Quy chế thực hiện dân chủ ở xã (2002), của Lê Kim Hải,
Học viện Hành chính; Nghiên cứu hoàn thiện cơ chế dân chủ cơ sở trong điều kiện
mới (2006), của Ngô Thị Tám, Bộ Nội vụ, đã làm rõ vai trò tham gia của người dân
và mối quan hệ của chính quyền đối với người dân trong việc thực hiện quy chế dân
chủ; từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện quy chế dân chủ ở cơ
sở.

14


Đề tài cấp bộ: Nghiên cứu vấn đề già làng và chính sách đối với già làng
trong cộng đồng các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên (2004), của Huỳnh Thanh Bình;
Nghiên cứu tổ chức và phương thức hoạt động của thôn, buôn vùng đồng bào dân
tộc thiểu số ở Tây Nguyên và miền núi các tỉnh miền Trung (2006) do Nguyễn Huy
Kiệm làm chủ nhiệm đã phân tích những đặc trưng cơ bản của người dân tộc thiểu
số ở các vùng miền và thực trạng hoạt động của các thôn, buôn vùng đồng bào dân
tộc thiểu số một số tỉnh miền Trung, Tây nguyên.
Đề tài cấp bộ: Hoàn thiện bộ máy chính quyền cấp xã và vấn đề phát huy dân
chủ cơ sở (2002) do Vũ Đức Đán làm chủ nhiệm đã làm rõ các vấn đề lý luận về
chính quyền cấp xã, khảo sát và đánh giá thực trạng về tổ chức, hoạt động của chính
quyền cấp xã, đề ra các giải pháp nhằm hoàn thiện bộ máy chính quyền cấp xã hiện
nay gồm HĐND và UBND.
Đề tài cấp bộ: Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn nhằm xây dựng mô hình
cơ cấu tổ chức bộ máy chính quyền địa phương theo tinh thần Nghị quyết Trung
ương V, Khóa X (2009), do Lê Thị Vân Hạnh làm chủ nhiệm, đã giải quyết các vấn

từ sau khi có Hiến pháp năm 1992, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm kiện toàn
chính quyền xã và đổi mới cơ chế hoạt động của HĐND và UBND.
Dự án điều tra: Thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện chức năng,
nhiệm vụ các cơ quan hành chính nhà nước đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính
nhà nước ở nước ta hiện nay (2012), do Viện Khoa học tổ chức nhà nước, Bộ Nội
vụ thực hiện đã có điều tra, thống kê cụ thể các nhiệm vụ thực hiện trên thực tế của
các cơ quan hành chính nhà nước các cấp, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm
hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan hành chính nhà nước các cấp trong
giai đoạn hiện nay.
- Các công trình nghiên cứu là sách chuyên khảo:
Sách tham khảo: Chính quyền cấp xã và quản lý nhà nước ở cấp xã (2000),
do Viện Khoa học tổ chức nhà nước, Ban Tổ chức – Cán bộ Chính phủ biên soạn đã
hệ thống hóa các quy định của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy
của HĐND và UBND cấp xã; đánh giá thực trạng và đề xuất các quan điểm, giải
pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã.
Sách tham khảo: Hệ thống chính trị cơ sở - Thực trạng và một số giải pháp
đổi mới (2004), do Viện Khoa học tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ biên soạn trên cơ
sở kết quả điều tra thực trạng tổ chức và hoạt động của các tổ chức hợp thành hệ
16


thống chính trị ở cấp xã; đánh giá thực trạng số lượng, chất lượng đội ngũ cán bộ,
công chức cơ sở trong phạm vi cả nước. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp nâng
cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở.
Sách tham khảo: Hệ thống chính trị ở cơ sở nông thôn nước ta hiện nay
(2004), của Hoàng Chí Bảo đã nghiên cứu hệ thống chính trị theo một lát cắt ngang
ở cấp thấp nhất, nơi gần dân và tổ chức thực thi mọi quyết định chính trị từ cấp
trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện. Tổ chức và hoạt động ở đây cũng bị chi phối nhiều
bởi tập quán văn hóa, truyền thống, tục lệ, thói quen và nếp nghĩ của cư dân làng xã.
Nghiên cứu này cũng vận dụng cấu trúc luận để phân tích từng tiểu hệ thống trong

thập và xử lý thông tin quản lý.
Các công trình nghiên cứu này đa phần đã dành thời lượng để nghiên cứu,
đánh giá về mô hình tổ chức bộ máy nhà nước trên thế giới và ở Việt Nam trong các
giai đoạn lịch sử phát triển của đất nước, đánh giá về thực trạng tổ chức, hoạt động
của bộ máy nhà nước ta qua các bản Hiến pháp, hoặc nghiên cứu tổ chức, bộ máy
nhà nước ta trong xu hướng nhà nước pháp quyền XHCN.Trong quá trình thực hiện
luận án, tác giả có thể kế thừa những thống kê về chức năng, nhiệm vụ của CQĐP,
đặc biệt là chính quyền cấp xã qua các thời kỳ từ đó có thể đánh giá thực trạng tổ
chức pháp luật của chính quyền cấp xã từ năm 1945 đến nay, đánh giá các ưu điểm,
nhược điểm trong quá trình thực hiện pháp luật và đề xuất các vấn đề đặt ra đối với
pháp luật về tổ chức chính quyền cấp xã ở Việt Nam.
Thứ ba, nhóm các công trình nghiên cứu về pháp luật chính quyền địa
phương, chính quyền cấp xã và đề xuất các giải pháp về tổ chức, hoạt động của
chính quyền địa phương, chính quyền cấp xã ở Việt Nam
- Các công trình nghiên cứu là luận án tiến sĩ:
Luận án Phó tiến sĩ Luật học : Đổi mới tổ chức và hoạt động của Ủy ban
nhân dân xã (1996), Trần Nho Thìn. Từ những năm 1996, được quan tâm nghiên
cứu và đề xuất các giải pháp có liên quan đến vấn đề tổ chức và hoạt động của
UBND xã. Luận án này nghiên cứu về vị trí vai trò của UBND xã, về mối quan hệ
giữa UBND xã và các cơ quan khác cùng cấp, cơ quan nhà nước cấp trên, đặt ra các
yêu cầu đổi mới về tổ chức và hoạt động của UBND xã.
Luận án tiến sĩ Luật học: Hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của
chính quyền cấp xã ở Việt Nam hiện nay (2007), của Đàm Bích Hiên đã nghiên cứu
về những vấn đề lý luận, thực tiễn của pháp luật trong tổ chức, hoạt động của chính
18


quyền cấp xã; làm rõ về thực trạng pháp luật về tổ chức, hoạt động của chính quyền
cấp xã ở Việt Nam đồng thời đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn hiện pháp
luật về tổ chức, hoạt động của chính quyền cấp xã ở Việt Nam hiện nay. Giữa đề tài

chức HĐND vào các văn bản quy phạm pháp luật, đề xuất sửa đổi, bổ sung một số
văn bản pháp luật có liên quan đến tổ chức HĐND đang bất cập hiện nay. Các giải
pháp của luận án đưa ra nhằm áp dụng cho HĐND các cấp tỉnh, huyện, xã. Một số
giải pháp của luận án được tác giả tham khảo, cân nhắc và kế thừa phù hợp đối với
tổ chức chính quyền cấp xã ở Việt Nam hiện nay.
- Công trình nghiên cứu là đề tài cấp Bộ:
Đề tài cấp Bộ: “Hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm quản lý nhà nước của
chính quyền cơ sở” (1/2012 – 6/2013), do Trần Kim Cúc chủ nhiệm, Viện Văn hóa
và Phát triển chủ trì. Đề tài đã làm rõ cơ sở lý luận của pháp luật về trách nhiệm
quản lý nhà nước của chính quyền cơ sở, từ đó có đánh giá thực trạng hệ thống pháp
luật về trách nhiệm quản lý nhà nước của chính quyền cơ sở và đưa ra những đề
xuất, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm quản lý nhà nước của
chính quyền cơ sở.
- Các công trình nghiên cứu là sách chuyên khảo, các bài viết, công trình
nghiên cứu đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành, hội thảo:
Sách tham khảo: Thực hiện Quy chế dân chủ và xây dựng chính quyền cấp
xã ở nước ta hiện nay (2003), do Nguyễn Văn Sáu và Hồ Văn Thông đồng chủ biên
đã phân tích tác động của việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở đối với việc củng
cố, hoàn thiện chính quyền và luận chứng vai trò của việc cũng cố chính quyền cơ
sở với việc phát huy dân chủ của nhân dân. Trên cơ sở đó, các tác giả đề xuất các
giải pháp giải quyết mối quan hệ giữa vai trò của chính quyền cơ sở và quyền làm
chủ của nhân dân.
Sách tham khảo: Đổi mới hoàn thiện bộ máy nhà nước trong giai đoạn hiện
nay (2007), của Bùi Xuân Đức do Nxb Tư pháp, Hà Nội xuất bản, công bố các công
trình của tác giả về tổ chức bộ máy nhà nước, đồng thời có các bài viết về đổi mới
CQĐP.
Sách tham khảo: Mô hình tổ chức và hoạt động của Nhà nước pháp quyền xã
hội chủ nghĩa Việt Nam (2007), của Đào Trí Úc chủ biên, Nxb Tư pháp, khái quát
về thực trạng tổ chức, hoạt động của CQĐP ở Việt Nam hiện nay, đề xuất mô hình
tổ chức, hoạt động của CQĐP trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.