1 2

mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong bộ máy nhà nớc, bên cạnh chính quyền ở trung ơng, các cơ
quan chính quyền ở địa phơng cũng có vị trí rất quan trọng. Có thể nói,
chính quyền địa phơng là cầu nối giữa Đảng, Nhà nớc với nhân dân, đa
đờng lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nớc vào cuộc sống.
Chính quyền địa phơng có nhiệm vụ xây dựng và quản lý các mặt đời sống
xã hội từ kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng ở địa phơng. Chính
quyền địa phơng ở nớc ta đợc tổ chức theo 3 cấp: cấp tỉnh (gồm tỉnh,
thành phố trực thuộc trung ơng); cấp huyện (gồm huyện, quận, thị xã thuộc
tỉnh và cấp xã (gồm xã, phờng, thị trấn). Trong các cấp chính quyền, chính
quyền cấp xã là cấp quản lý hành chính thấp nhất nhng lại có vai trò đặc
biệt quan trọng. Chính quyền cấp xã gần dân nhất, là cấp trực tiếp tổ chức
thực hiện các chủ trơng đờng lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà
nớc. Một nhà nớc vững mạnh thì phải có một hệ thống chính quyền cấp xã
trong sạch, có đủ năng lực để đảm nhận đợc vai trò của mình.
Pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã đã đợc hình
thành và phát triển gắn liền với sự ra đời và phát triển của Nhà nớc CHXH Việt
Nam từ năm 1945 đến nay. Qua các giai đoạn lịch sử, pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền cấp xã đã đạt đợc những thành tựu nhất định góp phần vào
việc thực hiện thắng lợi những nhiệm vụ của cách mạng, xây dựng và củng cố
chính quyền nhân dân vững mạnh. Công cuộc đổi mới mà Đảng và Nhà nớc ta
khởi xớng bắt đầu từ năm 1986 đến nay có một nội dung rất đợc quan tâm đó là
đổi mới bộ máy Nhà nớc trong đó có chính quyền cấp xã. Các Nghị quyết Đại
hội Đảng VI,VII,VIII, IX, X và đặc biệt là Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban
Chấp hành Trung ơng Đảng đã đề cập đến việc đổi mới tổ chức hoạt động của
chính quyền cấp xã. Những nội dung này đợc thể chế hoá bằng các văn bản
pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã và đã góp phần đổi
mới và nâng cao chất lợng hoạt động của chính quyền cấp xã, đáp ứng yêu cầu

của PGS.TS Nguyễn Đăng Dung, Nxb Đồng Nai, năm 1997; Tạp chí chuyên đề
về "Tổ chức và hoạt động của HĐND và UBND", Tạp chí Thông tin khoa học
pháp lý, Bộ T pháp năm 1999; sách "Một số vấn đề về hoàn thiện tổ chức và
hoạt động của bộ máy nhà nớc nớc CHXHCN Việt Nam", TS Lê Minh Thông
chủ biên, Nxb khoa học xã hội, Hà Nội, năm 2001; Luận án Tiến sĩ luật học
3 4

"Chính quyền địa phơng với việc đảm bảo thi hành Hiến pháp và pháp luật ở
địa phơng" Hà Nội, năm 2002 của Trơng Đắc Linh; bài "Đổi mới mô hình tổ
chức chính quyền địa phơng ở đô thị hiện nay" của tác giả Bùi Xuân Đức, Tạp
chí Nghiên cứu lập pháp, số 10/2003; cuốn "Đổi mới nội dung hoạt động các
cấp chính quyền địa phơng trong kinh tế thị trờng và hội nhập kinh tế quốc
tế" do Nguyễn Ký, TS Nguyễn Hữu Đức, Thạc sĩ Đinh Xuân Hà đồng chủ
biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2006
Các bài viết công trình đề cập trên đã nghiên cứu về bộ máy nhà nớc
nói chung và chính quyền địa phơng nói riêng trong đó có chính quyền cấp
xã. Các bài viết, công trình này mặc dù có đề cập đến nhng cha đi sâu vào
nghiên cứu riêng về chính quyền cấp xã.
Nhóm thứ hai bao gồm các công trình nghiên cứu về chính quyền cấp xã.
Thuộc nhóm này có các công trình sau: Luận án Phó tiến sĩ "Đổi mới tổ chức và
hoạt động của UBND xã" của Trần Nho Thìn; bài "Chính quyền cơ sở ở nông
thôn hiện nay", TS Lê Minh Thông, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 3, năm 2001;
Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ "Tổ chức và hoạt động của chính quyền địa
phơng cơ sở các nớc ASEAN", Học viện Hành chính Quốc gia, Hà Nội, năm
2002; bài "Đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã, phờng" của
Tiến sĩ Thái Vĩnh Thắng, Tạp chí nghiên cứu lập pháp, số 4, năm 2003; Đề tài
nghiên cứu khoa học cấp Bộ "Xây dựng và kiện toàn tổ chức chính quyền cơ sở
(xã) trong điều kiện cải cách hành chính" của Vụ Chính quyền địa phơng Bộ
nội vụ, năm 2005 Ngoài ra, còn có rất nhiều bài báo đăng trên tạp chí Ngời Đại
biểu nhân dân, tạp chí Nghiên cứu lập pháp, tạp chí Dân chủ và Pháp luật, tạp chí

diện lý luận cũng nh thực tiễn nhằm hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền cấp xã trong giai đoạn hiện nay.
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận án
- Mục đích nghiên cứu của luận án.
Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền cấp xã từ đó đề ra giải pháp hoàn thiện pháp luật về tổ
chức và hoạt động của chính quyền cấp xã trong giai đoạn hiện nay.
- Nhiệm vụ nghiên cứu.
Để đạt đợc mục đích trên, luận án cần tập trung giải quyết những nhiệm
vụ sau:
5 6

+ Nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn của việc hoàn
thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã.
+ Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về tổ chức và hoạt động của
chính quyền cấp xã ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
+ Đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền cấp xã.
4. Giới hạn của luận án
Pháp luật về chính quyền cấp xã là một vấn đề lớn và phức tạp. Trong phạm
vi luận án tiến sĩ luật học, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu việc hoàn thiện
pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã từ 1945 đến nay.
5. Phơng pháp luận và phơng pháp nghiên cứu
- Về phơng pháp luận.
Luận án đợc thực hiện dựa trên cơ sở vận dụng những lý luận cơ bản của
chủ nghĩa Mác-Lênin, t tởng Hồ Chí Minh về nhà nớc và pháp luật, các quan
điểm đờng lối chủ trơng, chính sách của Đảng về đổi mới bộ máy nhà nớc
nói chung và chính quyền địa phơng trong đó có chính quyền cấp xã nói riêng.
- Về phơng pháp nghiên cứu.
Luận án sử dụng phơng pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của

ơng, 7 tiết.

nội dung cơ bản của luận án
Chơng 1
cơ sở lý luận của việc hon thiện pháp luật
về tổ chức v hoạt động của chính quyền cấp x
1.1. Khái niệm, vị trí, vai trò của chính quyền cấp xã
1.1.1. Khái niệm chính quyền cấp x
Để có căn cứ xác định pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền
cấp xã, trớc hết cần phải làm rõ khái niệm, vị trí, vai trò của chính quyền cấp
xã. Về khái niệm thế nào là chính quyền cấp xã đang còn các cách hiểu khác
nhau và trong các văn bản chính trị, pháp lý hiện nay sử dụng nhiều cách gọi
7 8

khác nhau nh chính quyền cơ sở; HĐND, UBND cấp xã; chính quyền cấp xã.
Trên cơ sở phân tích các đặc điểm, cơ cấu của chính quyền cấp xã luận án đã
rút ra kết luận ở nớc ta, chính quyền xã, chính quyền thị trấn, chính quyền
phờng đều là chính quyền cơ sở, là cấp chính quyền thấp nhất nằm trong hệ
thống chính quyền nhà nớc từ trung ơng đến địa phơng đợc gọi chung là
chính quyền cấp xã. Từ đó rút ra khái niệm: Chính quyền cấp xã ở nớc ta là
cấp thấp nhất của chính quyền địa phơng bao gồm HĐND cấp xã là cơ quan
quyền lực nhà nớc ở địa phơng đại diện cho ý chí và lợi ích của nhân dân tại
cơ sở do nhân dân xã, phờng, thị trấn trực tiếp bầu ra và UBND cấp xã do
HĐND thành lập nhằm quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội ở địa phơng
và hớng dẫn nhân dân thực hiện các hoạt động tự quản ở cơ sở trên cơ sở
nguyên tắc tập trung dân chủ và kết hợp hài hòa giữa lợi ích của nhân dân địa
phơng với lợi ích chung của cả nớc.
1.1.2. Vị trí, vai trò của chính quyền cấp x
1.1.2.1. Vị trí, vai trò của chính quyền cấp xã trong hệ thống chính quyền
nhà nớc

hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội nảy sinh trong quá trình tổ chức và
hoạt động của chính quyền cấp xã nhằm xây dựng chính quyền cơ sở trong
sạch, vững mạnh, thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ quản lý nhà nớc ở địa
phơng, phục vụ tốt các nhu cầu của nhân dân xã, phờng, thị trấn.
1.2.2. Đặc điểm của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền
cấp x
- Đặc điểm về nội dung: Pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính
quyền cấp xã vận động theo xu hớng tăng cờng sự tham gia của nhân dân
vào tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã, mở rộng dân chủ trực tiếp
ở cơ sở; Pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã ngoài điều
chỉnh quan hệ trong nội bộ chính quyền cấp xã, quan hệ giữa chính quyền
cấp xã với các cơ quan, tổ chức, cá nhân còn điều chỉnh quan hệ giữa chính
quyền cấp xã với các tổ chức tự quản của nhân dân nh tổ dân phố, thôn,
làng, ấp, bản, cụm dân c.
- Đặc điểm về hình thức: Pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính
quyền cấp xã đợc qui định trong rất nhiều văn bản qui phạm pháp luật do
nhiều chủ thể ban hành.
9 10

Khi xây dựng và hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính
quyền cấp xã cần phải chú ý đến những đặc điểm trên để điều chỉnh có hiệu
quả tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã.
1.2.3. Nội dung pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp x
Dựa vào các quan hệ đợc điều chỉnh bởi pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền cấp xã, trên cơ sở thực tiễn pháp luật, chúng ta có thể
xác định đợc nội dung của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính
quyền cấp xã gồm những vấn đề sau: vị trí, tính chất pháp lý của HĐND và
UBND cấp xã; mối quan hệ giữa HĐND và UBND cấp xã; chức năng, nhiệm
vụ, quyền hạn; cơ cấu tổ chức; hình thức hoạt động; quan hệ giữa HĐND cấp
xã với HĐND cấp huyện, giữa UBND cấp xã với UBND cấp huyện; quan hệ

phạm. Có thể đa ra các tiêu chí sau: pháp luật về tổ chức và hoạt động của
chính quyền cấp xã phải đầy đủ; đồng bộ, thống nhất; phù hợp với các điều
kiện kinh tế, xã hội, phù hợp với đặc điểm của đối tợng điều chỉnh; đợc
xây dựng ở trình độ kỹ thuật pháp lý cao; pháp luật về tổ chức và hoạt động
của chính quyền cấp xã phải đảm bảo thể chế hóa chủ trơng, đờng lối,
chính sách của Đảng về hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng nh về tổ chức
và hoạt động của chính quyền cấp xã trong giai đoạn hiện nay; đảm bảo cho
nhân dân tham gia rộng rãi vào việc tổ chức và hoạt động của chính quyền
cấp xã, mở rộng dân chủ ở cơ sở nhất là các hình thức dân chủ trực tiếp.
1.3.2. Kinh nghiệm điều chỉnh pháp luật về tổ chức và hoạt động của
chính quyền cấp x ở một số nớc trên thế giới
Để hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã
ở Việt Nam, cần nghiên cứu kinh nghiệm các nớc trong việc điều chỉnh
pháp luật đối với tổ chức và hoạt động của chính quyền cơ sở để có thể tham
khảo và chọn lọc những điểm phù hợp với điều kiện ở nớc ta.
Hiện nay ở các nớc trên thế giới, việc điều chỉnh pháp luật đối với tổ
chức và hoạt động của chính quyền địa phơng nói chung và chính quyền cơ
sở nói riêng rất đa dạng. Nhìn chung tổ chức và hoạt động của chính quyền
cấp xã đợc qui định trong các Luật (thờng là Luật chính quyền địa
phơng), có một số nớc qui định tổ chức và hoạt động của chính quyền cơ
11 12

sở trong một đạo luật riêng. Về nội dung của pháp luật các nớc về tổ chức
và hoạt động của chính quyền cấp xã đã đa ra các mô hình chính quyền cấp
xã khác nhau. Dựa vào nguyên tắc tổ chức và hoạt động, có thể chia ra mô
hình chính quyền cơ sở theo nguyên tắc tản quyền, mô hình chính quyền cơ
sở theo nguyên tắc phân quyền, mô hình chính quyền cơ sở kết hợp nguyên tắc
tản quyền với nguyên tắc phân quyền. Luận án đã phân tích u nhợc điểm của
từng mô hình tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã và rút ra kết luận các
mô hình tổ chức chính quyền địa phơng nói chung và chính quyền cấp cơ sở nói

Luận án phân chia quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về tổ
chức và hoạt động của chính quyền cấp xã theo mốc Quốc hội ban hành các luật
mới về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phơng (trừ giai đoạn đầu tiên
sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 khi cha có Quốc hội nên Chủ tịch Chính
phủ lâm thời đã ban hành những văn bản pháp luật đầu tiên về chính quyền địa
phơng). Theo cách phân chia này quá trình hình thành và phát triển của pháp
luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã từ năm 1945 đến nay có thể
chia thành các giai đoạn chủ yếu sau: giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1962; giai
đoạn từ năm 1962 đến năm 1983; giai đoạn từ năm 1983 đến năm 1994; giai
đoạn từ năm 1994 đến năm 2003 và giai đoạn từ 2003 đến nay (giai đoạn hiện
nay). Trên cơ sở phân tích những qui định của pháp luật trong các văn bản pháp
luật tiêu biểu gắn với điều kiện lịch sử cụ thể, luận án đã đa ra những đánh giá
khái quát pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã trong từng
giai đoạn. Từ quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền cấp xã từ năm 1945 đến nay luận án đã rút ra những u
điểm của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã mà khi hoàn
thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã trong giai đoạn
hiện nay chúng ta cần kế thừa cũng nh những hạn chế cần khắc phục.
* Về u điểm:
- Pháp luật qui định tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã cơ bản
phù hợp với các nguyên tắc tổ chức quyền lực cũng nh nguyên tắc tổ chức
bộ máy của nhà nớc ta, đáp ứng đợc về cơ bản yêu cầu quản lý nhà nớc ở
cơ sở qua các thời kỳ phát triển của đất nớc.
- Có nhiều nội dung pháp luật qui định về chức năng, nhiệm vụ, quyền
hạn, cơ cấu tổ chức của chính quyền cấp xã phù hợp với đặc điểm của cấp cơ
sở nh luôn qui định chính quyền cấp xã là một cấp chính quyền hoàn chỉnh
có HĐND và UBND cấp xã, đã có thời kỳ pháp luật về tổ chức và hoạt động
13 14

của chính quyền cấp xã có sự phân biệt rõ nét về cơ cấu tổ chức và nhiệm vụ

chức, các Nghị định của Chính phủ qui định về các cơ quan chuyên môn của UBND.
Luận án đã phân tích các qui định của pháp luật hiện hành về vị trí pháp lý; nhiệm
vụ, quyền hạn; cơ cấu tổ chức và hình thức hoạt động của chính quyền cấp xã.
2.2.2. Đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền cấp x hiện nay
Hiện nay ở nớc ta, theo Luật Tổ chức và hoạt động của HĐND và UBND
năm 2003, chính quyền cấp xã đã đợc thành lập ở 10.819 xã, phờng, thị
trấn trong đó có 9034 xã, 1.197 phờng và 588 thị trấn. (Số liệu Vụ chính
quyền địa phơng, Bộ Nội vụ năm 2005). Trên cơ sở những tiêu chí đã đ
ợc
đa ra để đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về tổ chức và hoạt động
của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã, căn cứ vào
các qui định của pháp luật và thực tiễn hoạt động của chính quyền cấp xã có
thể đánh giá những u, nhợc điểm của pháp luật về tổ chức và hoạt động
của chính quyền cấp xã trong giai đoạn hiện nay nh sau:
2.2.2.1. Những u điểm
- Những qui định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền
cấp xã trong giai đoạn này đã đợc bổ sung và ngày càng đầy đủ trong việc
điều chỉnh các quan hệ cơ bản nảy sinh trong tổ chức và hoạt động của chính
quyền cấp xã. để cụ thể hóa các luật, các văn bản dới luật cũng đợc ban
hành tơng đối đầy đủ.
- Pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã hiện nay đã
tiếp tục tăng cờng vai trò cho HĐND cấp xã nhằm đảm bảo quyền làm chủ
thực sự của nhân dân địa phơng trên các lĩnh vực nhằm khắc phục tính hình
thức trong hoạt động của HĐND.
- Pháp luật đã cải cách một bớc về tổ chức và hoạt động của UBND cấp xã
theo hớng tinh giản bộ máy UBND, tổ chức gọn nhẹ, hoạt động có hiệu quả.
- Các mối quan hệ giữa HĐND và UBND, giữa HĐND và UBND cấp xã
với các cơ quan nhà nớc cấp trên cũng đợc pháp luật bổ sung, làm rõ hơn
so với trớc đây.

+ Trong quá trình đổi mới, nhiều vấn đề lý luận về nhà nớc, về pháp luật và
chính quyền địa phơng trong đó có chính quyền cấp xã cần đợc tiếp tục nghiên
cứu, hoàn thiện cho phù hợp với thực tiễn của đất nớc trong giai đoạn hiện nay
- Nguyên nhân chủ quan:
+ Nguyên nhân cơ bản và sâu xa nhất là chúng ta cha nhận thức đầy đủ
và đúng đắn về vị trí, vai trò đặc biệt của chính quyền cấp xã so với các cấp
chính quyền khác. Điều này làm hạn chế hiệu quả điều chỉnh của pháp luật
về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã.
+ Chúng ta cha quan tâm đến việc cần phải luật hóa những mối quan
hệ của chính quyền cấp xã với cấp ủy Đảng, các tổ chức chính trị - xã hội
trong hệ thống chính trị ở cơ sở để tạo nên một cơ chế phối hợp đồng bộ giữa
chính quyền cấp xã và các bộ phận khác của hệ thống chính trị.
+ Nhận thức về việc hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính
quyền cấp xã cha mang tính hệ thống dẫn đến những sửa đổi thờng manh mún
cha mang tính tổng thể và làm cho pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính
quyền cấp xã thiếu sự ổn định. Chúng ta cũng cha chú trọng đúng mức đến việc
tổng kết thực tiễn cũng nh tham khảo ý kiến của nhân dân và đội ngũ cán bộ
chính quyền cấp xã để tạo cơ sở thực tiễn vững chắc cho việc xây dựng và hoàn
thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã.

Chơng 3

quan điểm v giải pháp hon thiện pháp luật
về tổ chứcv hoạt động của chính quyền cấp x
ở nớc ta trong giai đoạn hiện nay
3.1. Quan điểm hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của
chính quyền cấp xã
Dựa trên những chủ trơng, đờng lối, chính sách của Đảng và Nhà nớc ta
về đổi mới chính quyền địa phơng nói chung và đổi mới chính quyền cấp xã nói
riêng và căn cứ vào những tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật về tổ

tịch UBND do nhân dân trực tiếp bầu và UBND thành phố phê chuẩn, bỏ HĐND
bởi vì tính chất của đô thị không chia cắt về kinh tế, hạ tầng cơ sở các quyết định
về chủ trơng phát triển mọi mặt của đô thị do chính quyền thành phố quyết định
nếu thiết lập HĐND thì sẽ mang tính hình thức.Trên cơ sở xác định mô hình tổ
chức chính quyền địa phơng ở đô thị chỉ gồm 2 cấp, pháp luật cần xác định lại
nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền phờng theo hớng phờng không quản lý
toàn diện các hoạt động, nhất là các hoạt động sản xuất nh chính quyền xã mà
tập trung vào việc quản lý đô thị, dân c, văn hóa, xã hội, môi trờng.
3.2.1.2. Pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã cần
xác định các nhiệm vụ, quyền hạn phù hợp với vị trí, tính chất của chính
quyền cấp xã trên cơ sở tăng cờng phân cấp quản lý cho chính quyền cấp
xã và bảo đảm tính khả thi của việc thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn.
Chính quyền cấp xã là chính quyền gần dân nhất, trực tiếp tổ chức các hoạt
động phục vụ nhân dân, là nơi nhân dân có điều kiện thuận lợi nhất để thực hiện
quyền làm chủ của mình cả bằng phơng thức trực tiếp và gián tiếp nên những
nhiệm vụ mang tính tự quản của chính quyền cấp xã cần đợc pháp luật quan
tâm ghi nhận. Hiện nay những nhiệm vụ, quyền hạn pháp luật qui định cho chính
quyền cấp xã rất rộng, toàn diện trên mọi lĩnh vực và chính quyền cấp xã khó có
thể thực hiện tốt những nhiệm vụ quyền hạn này. Vì vậy, pháp luật nên phân
định tính chất của từng loại nhiệm vụ, quyền hạn để qui định cách thức thực hiện
và mức độ cần thiết phải thực hiện để chính quyền cấp xã từng nơi tùy theo điều
kiện cụ thể mà có thể biết nên, cần tập trung vào những nhiệm vụ, quyền hạn nào.
3.2.1.3. Pháp luật cần qui định mô hình tổ chức của chính quyền cấp xã
đa dạng cho phù hợp với các loại xã, phờng, thị trấn

Tuy cùng là xã, phờng, thị trấn nhng các xã, phờng thị trấn khác
nhau về diện tích, về qui mô dân số, về điều kiện địa lý cũng nh về sự phát
triển kinh tế và các điều kiện đặc thù khác. Pháp luật mang tính điển hình, nó
qui định mô hình chung nhng cần phải có độ linh hoạt cho phù hợp với từng
loại xã, phờng, thị trấn. Luận án tán thành quan điểm về phân loại đơn vị

sau: những nhiệm vụ, quyền hạn quản lý đợc phân cấp; do cấp trên ủy quyền;
những nhiệm vụ, quyền hạn giám sát các cơ quan nhà nớc ở địa phơng, những
nhiệm vụ, quyền hạn mang tính tự quản. Đối với những nhiệm vụ, quyền hạn
giám sát cần bổ sung thêm các chế tài khiển trách, cảnh cáo khi giám sát. Cần qui
định bỏ phiếu tín nhiệm đối với các chức danh do HĐND bầu định kỳ hàng năm.
Pháp luật qui định trách nhiệm của HĐND trong việc quyết định những
chủ trơng, biện pháp thực hiện các loại nhiệm vụ, quyền hạn trên, đặc biệt
tập trung vào nhiệm vụ, quyền hạn theo phân cấp, nhiệm vụ quyền hạn giám
sát và nhiệm vụ, quyền hạn tự quản. Còn những nhiệm vụ, quyền hạn do cấp
trên ủy quyền có thể giao cho UBND thực hiện theo qui định của pháp luật.
- Về cơ cấu tổ chức và hình thức hoạt động
Pháp luật nên qui định Thờng trực HĐND cấp xã gồm có 3 ngời: Chủ
tịch và Phó Chủ tịch và ủy viên HĐND cấp xã để đảm bảo cơ chế làm việc
tập thể. Pháp luật cần phải nâng cao chất lợng đại biểu HĐND bằng cách
nâng cao tiêu chuẩn đại biểu, qui định cụ thể trách nhiệm của đại biểu
HĐND trớc nhân dân. Cần bổ sung thêm qui định hàng năm cần có sự bỏ
phiếu của đại diện cử tri để đánh giá chất lợng hoạt động của đại biểu,
thông báo kết quả này trong kỳ họp của HĐND để gắn và nâng cao trách
nhiệm của đại biểu HĐND cấp xã trớc cử tri.
Pháp luật cần tăng thêm số lợng các kỳ họp của HĐND. Để việc tăng
thêm số lợng kỳ họp có hiệu quả cần phải phân chia tính chất của các kỳ
họp. Theo đó có những kỳ họp nhằm giải quyết những vấn đề chung, bao
quát cần thời gian dài từ 1 đến 1,5 ngày. Bên cạnh đó tăng cờng những kỳ
họp ngắn khoảng 1/2 ngày để bàn và quyết định những vấn đề cụ thể do yêu
cầu của sản xuất, đời sống, của trật tự xây dựng đô thị đặt ra.
3.2.1.5. Pháp luật cần đổi mới tổ chức v hoạt động của UBND cấp xã
đảm bảo cơ cấu tổ chức gọn nhẹ, phân định rõ trách nhiệm của tập thể ủy
ban và cá nhân Chủ tịch ủy ban và các thành viên của UBND nhằm hoạt
động có hiệu quả.
Cần phân định nhiệm vụ, quyền hạn của UBND xã, thị trấn và UBND

- Bên cạnh đạo luật về tổ chức và hoạt động của HĐND và UBND cấp
xã cần nghiên cứu, ban hành một đạo luật về hệ thống chính trị ở cơ sở để
điều chỉnh những quan hệ nảy sinh trong tổ chức và hoạt động của chính
quyền cấp xã với các bộ phận khác của hệ thống chính trị ở cơ
- Cần phải hạn chế tối đa việc qui định thêm các nhiệm vụ, quyền hạn
cho chính quyền cấp xã trong các văn bản pháp luật chuyên ngành. Loại bỏ
21 22

tình trạng các văn bản dới luật qui định về cơ cấu, nhiệm vụ, quyền hạn của
các Ban chuyên môn của UBND, thậm chí thông qua việc qui định nhiệm vụ,
quyền hạn cho các ban mà giao thêm nhiệm vụ, quyền hạn cho chính quyền
cấp xã trên các lĩnh vực.
- Các văn bản pháp luật điều chỉnh về tổ chức và hoạt động của chính
quyền cấp xã cần phải đợc diễn đạt bằng ngôn ngữ chính xác, rõ ràng, dễ
hiểu để thuận tiện cho việc thực hiện.
3.2.3. Các giải pháp khác nhằm hoàn thiện pháp luật về tổ chức và
hoạt động của chính quyền cấp x
- Cần hoàn thiện các pháp luật có liên quan đến tổ chức và hoạt động
của chính quyền cấp xã.Cụ thể:
+ Cần sửa đổi qui định của Hiến pháp nớc CHXHCN năm 1992 về vị
trí, tính chất pháp lý của HĐND cấp xã trong đó qui định HĐND cấp xã là cơ
quan quyền lực nhà nớc ở địa phơng đồng thời là cơ quan tự quản địa
phơng, đại diện cho ý chí, nguyện vọng, quyền lợi của nhân dân địa phơng.
+ Cần hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp
huyện và cấp tỉnh.
+ Hoàn thiện Luật Bầu cử đại biểu HĐND các cấp. Luật Bầu cử đại biểu
HĐND cần qui định để lựa chọn đợc các đại biểu đủ phẩm chất, năng lực,
đại diện cho các tầng lớp nhân dân ở địa phơng Trong luật Bầu cử đại biểu
HĐND các cấp cần qui định chú trọng cả về cơ cấu và cả về tiêu chuẩn đại
biểu HĐND trong đó cần nhấn mạnh tiêu chuẩn đại biểu.

thống chính trị ở cơ sở.
2. Tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã đợc điều chỉnh bằng
pháp luật. Pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã điều
chỉnh những quan hệ nảy sinh trong tổ chức và hoạt động của chính quyền
cấp xã bao gồm cả các quan hệ trong nội bộ của chính quyền cấp xã, quan hệ
nảy sinh giữa chính quyền cấp xã với các cơ quan nhà nớc cấp trên và quan
hệ giữa chính quyền cấp xã với các bộ phận khác trong hệ thống chính trị ở
cơ sở.
3. Hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã
cần phải tuân theo những tiêu chí pháp luật phải đầy đủ, đồng bộ, thống nhất
phù hợp với qui luật khách quan của đời sống xã hội; đợc xây dựng với kỹ
thuật lập pháp cao; đảm bảo thể chế hóa chủ trơng, đờng lối, chính sách
23 24

của Đảng về hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng nh về tổ chức và hoạt động
của chính quyền cấp xã trong giai đoạn hiện nay; đảm bảo sự tham gia rộng
rãi của nhân dân vào tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã, mở rộng
dân chủ ở cơ sở.
4. Hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã
trong giai đoạn hiện nay là một tất yếu khách quan do sự thay đổi cơ chế
quản lý kinh tế, thực hiện hội nhập kinh tế, do chủ trơng xây dựng nhà nớc
pháp quyền XHCN, do công cuộc cải cách nền hành chính quốc gia cũng
nh chủ trơng phát triển dân chủ của Đảng và Nhà nớc ta mang lại.
5. Kinh nghiệm của các nớc trong việc điều chỉnh pháp luật về tổ chức
và hoạt động của chính quyền cấp xã cho thấy cha có mô hình nào hoàn
hảo. Tùy theo đặc điểm về kinh tế, chính trị, văn hóa, lịch sử, truyền thống
của từng nớc mà các nớc có sự điều chỉnh pháp luật khác nhau đối với tổ
chức và hoạt động của chính quyền cấp xã. Tuy nhiên, có thể thấy xu hớng
các nớc trên thế giới ngày càng tăng cờng tính chất tự quản của chính
quyền địa phơng nói chung và chính quyền cấp xã nói riêng.

và hoạt động của chính quyền cấp xã. Đối với với HĐND cần khắc phục tính
hình thức trong hoạt động của HĐND thông qua việc xác định vị trí, tính
chất pháp lý cũng nh nhiệm vụ, quyền hạn phù hợp, nâng cao chất lợng kỳ
họp và chất lợng đại biểu. Đối với UBND cần nâng cao hiệu quả hoạt động
của UBND bằng cơ cấu tổ chức gọn nhẹ; trách nhiệm tập thể và cá nhân đợc
xác định rõ. Giải pháp hoàn thiện về hình thức tập trung vào việc đề xuất ban
hành Luật tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã và Luật về hệ thống
chính trị ở cơ sở. Các giải pháp khác tập trung vào việc bổ sung những qui
phạm mới để điều chỉnh quan hệ giữa chính quyền cấp xã với các bộ phận
khác trong hệ thống chính trị ở cơ sở; hoàn thiện các pháp luật có liên quan
đế pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã; thờng xuyên
hệ thống hóa pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã để
loại bỏ những qui phạm chồng chéo, mâu thuẫn, không phù hợp nhằm bảo
đảm điều chỉnh có hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã.