MỤC LỤC
STT

TIÊU ĐỀ
1. Mở đầu

1

TRANG
1

1.1 Lí do chọn đề tài
1-2
1.2 Mục đích nghiên cứu
1.3 Đối tượng nghiên cứu
1.4 Phương pháp nghiên cứu
2. Nội dung

2

2.1 Cơ sở lí luận

2

2.2 Thực trạng của vấn đề

3

2

3

Lịch sử ở các cấp; và cũng có nhiều người trưởng thành, thành đạt từ môn Lịch sử như người ta thường nói "Lịch sử là thầy dạy của cuộc sống".
Vậy làm thế nào để bồi dưỡng có hiệu quả - thực hiện công cuộc "bồi dưỡng
nhân tài cho đất nước" trở thành nỗi trăn trở của những nhà quản lý cũng như
những người trực tiếp giảng dạy bộ môn Lịch sử ở các cấp học, bậc học.
Đối với bậc THCS, vấn đề bồi dưỡng học sinh giỏi văn hóa nói chung và
môn Lịch sử nói riêng đã được nhiều nhà trường chăm lo, đầu tư rất bài bản. Tuy
nhiên, do nhiều yếu tố, kết quả mang lại không cao - đặc biệt đối với bộ môn Lịch
sử.
Qua thực tiễn bồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn Lịch sử tham dự kỳ thi học
sinh giỏi cấp tỉnh trong những năm gần đây, bản thân tôi đã lựa chọn những giải
pháp thiết thực, phù hợp và mang lại hiệu quả, có nhiều học sinh đạt giải cấp Tỉnh.
Bởi vậy tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến của mình: Một số giải pháp nhằm nâng
cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi môn lịch sử lớp 9- THCS
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Bồi dưỡng học sinh giỏi là công tác cực kì quan trọng giúp cho ngành giáo
dục phát hiện nhân tài, lựa chọn những mầm giống tương lai cho đất nước trong sự
nghiệp trồng người. Đồng thời giúp cho học sinh thực hiện được ước mơ là con
ngoan, trò giỏi và có định hướng đúng về nghề nghiệp của mình trong tương lai.

2


Đề tài này là nhằm đưa ra một số kinh nghiệm, bí quyết ôn luyện học sinh
giỏi môn lịch sử (chọn đối tượng học sinh, phương pháp ôn luyện, kết quả đạt
được).
Góp phần tạo nguồn quan trọng cho đội tuyển học sinh giỏi môn Lịch sử của
phòng giáo dục dự thi cấp Tỉnh đạt kết quả.
Tăng cường trao đổi học tập kinh nghiệm từ các đồng nghiệp nhằm góp phần
hoàn thành mục tiêu giáo dục của nhà trường, của Phòng giáo dục thị xã Sầm Sơn.
1.3 Đối tượng nghiên cứu:

kết luận gì, bài học gì, Mác, một nhà sáng lập ra chủ nghĩa Mác – Lênin đã vũ
trang cho chúng ta một phương pháp luận đúng đắn để nghiên cứu lịch sử, để rút
3


ra những kết luận có ý nghĩa quan trọng thiết thực”. Đây chính là cơ sở để những
người quan tâm đến sử học và những thầy cô giáo giảng dạy môn lịch sử cần nhận
thức đúng, sâu sắc, ý nghĩa, vị trí của bộ môn Lịch sử ở trường THCS và tìm ra
những phương pháp để nâng cao chất lượng bộ môn, thu hút được nhiều học sinh
yêu thích học lịch sử và học giỏi lịch sử.
2.2 Thực trạng của vấn đề:
Là giáo viên trực tiếp giảng dạy lịch sử ở trường THCS trong nhiều năm tôi
nhận thấy:
- Học sinh chưa thật sự yêu thích môn học này , khả năng đánh giá, nắm bắt
sự kiện chưa cao, chưa hiểu hết bản chất của sự kiện, vấn đề của lịch sử.
- Hiện nay một số học sinh và phụ huynh có thái độ chưa coi trọng bộ môn
lịch sử, coi đó là môn học phụ, môn học thuộc lòng, không cần làm bài tập, không
cần học. Học không biết sau này làm được gì? Do đó việc tuyển chọn học sinh có
học lực khá giỏi vào đội tuyển sử rất khó khăn. Dẫn đến chất lượng bài thi học sinh
giỏi môn lịch sử của các trường trung học Sầm Sơn trong những năm gần đây rất
thấp.
- Phương pháp giảng dạy cũng như bồi dưỡng học sinh giỏi còn nghèo nàn,
đơn điệu, khả năng kết hợp đa dạng các phương pháp chưa tốt, tính sáng tạo trong
giảng dạy chưa cao.
- Kết quả học tập của học sinh còn thấp, đặc biệt là ở kì thi học sinh giỏi
những năm trước đây.
- Xuất phát từ nhu cầu của học sinh và tình hình môn học, qua quá trình
giảng dạy tôi đã tìm tòi và thực nghiệm nhiều giải pháp, kết quả học sinh hứng thú,
chăm chỉ học tập, nắm bắt sử liệu nhanh, so sánh, nhận xét đánh giá linh hoạt hẳn
lên, kết quả thi học sinh giỏi ngày càng cao.

chống Mĩ cứu nước của nhân dân ta. Tôi hướng dẫn cho học sinh xem bộ phim tư
liệu “ Đường mòn Hồ Chí Minh”
Sau hiệp định Giơ-ne-vơ nước ta tạm thời bị chia cắt làm hai miền. Mĩ nhảy
vào biến Miền Nam thành thuộc địa kiểu mới và căn cứ quân sự của Mĩ. Vĩ tuyến
17 trở thành phòng tuyến quân sự của Mĩ.
Mĩ ban hành Luật 10/59, lê máy chém đi khắp miền Nam thảm sát tập thể,
các hình thức tra tấn thời trung cổ nhưng không lay chuyển được ý chí chiến đấu
của nhân dân miền Nam .Bác Hồ quyết định : Đấu tranh chính trị kết hợp với đấu
tranh vũ trang, quyết định mở Đường Trường Sơn. Thượng tá Võ Bẩm người gốc
Liên khu V được giao nhiệm vụ dẫn đoàn quân sự đặc biệt mở đường 559. Chuyến
đầu tiên đưa 10 vạn tấn hàng đi B – giữ bí mật tuyệt đối- chi viện người và của cho
miền Nam.
Đường Trường Sơn là một kì công trong lịch sử chiến tranh. Thể hiện quyết
tâm sắt đá của Đảng ta “ Dù khó khăn đến mấy cũng phải mở đường Trường Sơn”Con đường mòn, con đường ra tiền tuyến. “ Đi không dấu, nấu không khói, nói
không tiếng”
Chuyên gia Mĩ đã nói: Cuộc chiến tranh này đã sử dụng những thành tựu tối
tân nhất, những loại vũ khí tân tiến lần đầu tiên được sử dụng ở Việt Nam. Mĩ chi
110 tỉ đô la cho cuộc chiến tranh này. Cứ 5 quả bom trên 1 mét đường Trường Sơn.
Nhà báo Pháp đã nói: Điều làm ta buồn phiền là đườn mòn Hồ Chí Minh
không phá hủy được. Trên Đường mòn ấy, cộng sản đã được Đức Phật phù
hộ.
Lịch sử là một môn học đặc thù, kiến thức lịch sử là những gì diễn ra trong
quá khứ. Chính vì thế nhiệm vụ của dạy học lịch sử là khôi phục lại bức tranh quá
khứ để từ đó rút ra bài học từ quá khứ , vân dụng nó vào trong cuộc sống hiện tại
và tương lai. Trong việc khôi phục lại bức tranh quá khứ một cách sinh động, thì
những bộ phim tư liệu, phương tiện trực quan là yếu tố hết sức cần thiết. Tuy nhiên
các đồ dùng truyền thống chưa đủ để truyền tải thông tin, chưa có tính sinh động,
5



động, kèm theo hình ảnh...học sinh sẽ cảm nhận được các sự kiện lịch sử sâu sắc.

6


Phương pháp tổ chức cho học sinh tìm hiểu bài như thế sẽ giúp các em hiểu
rằng trước những đòn tấn công quyết liệt của quân dân ta, Na Va đã quyết định xây
dựng Điện Biên Phủ thành tập đoàn cứ điểm hùng mạnh, chấp nhận giao chiến với
ta. điều này xuất phát từ nhận định: Điện Biên Phủ là một thung lũng rộng lớn, bao
quanh toàn là đồi núi trùng điệp nhưng lại là chìa khoá để bảo vệ Thượng Lào và
chiếm lại các vùng đất đã mất ở Tây Bắc Việt Nam. Đối với Việt Minh nơi đây quá
xa hậu phương, địa hình rừng núi hiểm trở nên tiếp tế sẽ khó khăn. Nếu chẳng may
thất bại, Pháp sẽ dễ dàng mở một con đường tháo chạy sang Lào ...Từ nhận định
này, được sự giúp đỡ của Mĩ, Pháp đã xây dựng Điện Biên Phủ thành một tập đoàn
cứ điểm hùng mạnh với 49 cứ điểm, chia thành 3 phân khu lớn, với số quân tinh
nhuệ 16.200 tên, được trang bị những loại vũ khí tối tân, hiện đại... nên cả Pháp và
Mĩ đều nhận định: « Điện Biên Phủ là pháo đài bất khả xâm phạm ».

7


Ứng dụng công nghệ thông tin còn mở rộng tầm hiểu biết của học sinh ra thế
giới bên ngoài. Thấy được sự tiến bộ vượt bậc của khoa học- kĩ thuật, trí thông
minh của con người. Từ đó giáo dục cho học sinh ý thức học hỏi, vận động, sáng
tạo trong học tập và đời sống.
Ví dụ khi dạy bài 9: Nhật Bản- SGK lớp 9
- Giáo viên cho học sinh sử dụng loại kênh hình để khai thác kiến thức thì giáo
viên cần cho học sinh quan sát và qua đó yêu cầu học sinh miêu tả, phân tích, và
đánh giá các sự kiện lịch sử, rút ra mối liên hệ giữa các sự kiện.
-

Trong những năm gần đây, việc thành lập các đội tuyển của nhà trường được
tiến hành từ đầu năm học lớp 9 .Tuy nhiên tôi đã ngầm thành lập đội tuyển của
mình trước đó thông qua các bài kiểm tra định kì ở các lớp dưới phát hiện học sinh
có năng khiếu, có sự yêu thích học Lịch sử tôi trực tiếp gặp các em để tìm hiểu tâm
lý, khơi dậy ở học sinh niềm đam mê, giới thiệu các em tham gia vào đội tuyển để
bồi dưỡng. Phân tích cho các em niềm tự hào, hãnh diện khi đỗ đạt. Đã là học sinh
giỏi cấp Thị, cấp Tỉnh có giải thì đương nhiên bất cứ môn học nào cũng được
hưởng chế độ ưu tiên ngang nhau và vinh quang như nhau.
- Bên cạnh đó, tôi còn gặp các giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm thăm
hỏi tình hình học tập của các em để chọn ra những học sinh có năng lực, có tố chất
thông minh và làm siêng. Học sinh đó phải học khá các môn khác, nhất là môn
Toán, Ngữ văn, vì môn lịch sử cũng cần ở học sinh khả năng phân tích, tư duy logic
và kết hợp những kiến thức văn, thơ minh họa cho bài viết thêm sinh động, giảm sự
khô khan nhàm chán gây được thiện cảm cho người đọc.
Giải pháp 3. Xây dựng kế hoạch/ chương trình bồi dưỡng/ Tài liệu, giáo án chi
tiết cụ thể:
9


- Lên kế hoạch xây dựng khung chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi ngay
từ đầu năm theo tháng/ chuyên đề / thời gian thực hiện.
Tháng
Tên chủ đề
số tiết Điều chỉnh
9
Ôn lại Lịch sử Lớp 6
3
Ôn lại lịch sử lớp 7
3
Ôn lại lịch sử lớp 8 phần lịch sử thế giới

Luyện đề 3
3
Chương II: Việt Nam trong những năm 12
1930- 1939
Luyện đề:
6
1
Chương III: Cuộc vận động tiến tới cách 12
mạng tháng Tám năm 1945
Luyện đề
6
Chương IV: Việt Nam từ sau cách mạng 6
tháng Tám đến toàn quốc kháng chiến
Luyện đề:
3
2
Chương V: Việt Nam từ cuối năm 1946- 12
1954
Luyện đề:
9
Chương VI: Việt Nam Từ 1954 – 1975
12
Luyện đề
9
10


3

Lịch sử địa phương

Giải pháp 4. Giáo viên dạy đội tuyển phải thường xuyên trao dồi kiến thức, tự
học tự bồi dưỡng:
Muốn có HSG phải có Thầy giỏi vì thế người thầy phải luôn luôn có ý thức
tự rèn luyện, tích lũy tri thức và kinh nghiệm, trau dồi chuyên môn, luôn xứng đáng
là “người dẫn đường tin cậy” cho học sinh noi theo. Cổ nhân có câu: " Một gánh
sách hay không bằng một thầy giáo giỏi" . Thực tế chứng minh có những người
thầy giáo lịch sử giỏi đã trở thành một vĩ nhân của dân tộc, cả thế giới ngưỡng mộ
tôn vinh. Đó là Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Đại tướng của nhân dân, vị tướng
huyền thoại của lịch sử chiến tranh thế giới. Cho nên người thầy phải giúp học sinh
hiểu hết ý nghĩa của môn lịch sử trong cuộc sống, xã hội...Phải thường xuyên tìm
tòi các tư liệu, sách báo, kiến thức nâng cao trên các phương tiện, đặc biệt là trên

11


mạng internet. Lựa chọn trang Web nào hữu ích nhất, tiện dụng nhất, tác giả nào
hay có các chuyên đề hay, khả quan nhất để sưu tầm tài liệu…
Giải pháp 5 .Hướng dẫn học sinh hệ thống hóa kiến thức bằng sơ đồ tư duy và
lập bảng niên biểu.
Trong dạy học lịch sử, giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh vẽ sơ đồ tư duy
để khái quát lại nội dung kiến thức của toàn bài, toàn chương...
Ví dụ khi dạy bài 13 SGK lịch sử lớp 9: Tổng kết lịch sử thế giới từ sau năm
1945 đến nay. Giáo viên cần cho học sinh hệ thống lại kiến thức bằng sơ đồ tư duy.
Hệ thống hóa kiến thức bằng sơ đồ tư duy giúp học sinh có khả năng khái
quát cao, ghi nhớ được những sự kiện, những nội dung lịch sử nổi bật.
Niên biểu được tạm chia thành 3 loại chính:
- Niên biểu tổng hợp: bảng liệt kê những sự kiện lớn xảy ra trong thời gian dài.
Loại niên biểu này giúp học sinh không chỉ ghi nhớ những sự kiện chính mà còn
nắm được các mốc thời gian đánh dấu mối quan hệ của các sự kiện quan trọng.
Ví dụ niên biểu những sự kiện chính từ năm 1930-1945; 1946- 1954; 19541975; niên biểu những thành tựu của nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chíên

Hội nghị toàn quốc của
ĐCS Đông Dương họp ở
Tân Trào( Tuyên Quang)
Mệnh lệnh khởi nghĩa từ
Tân Trào truyền về Hà
Nội
Đại hội quốc dân họp ở
Tân Trào (tuyên Quang)

Nội dung, ý nghĩa
Quyết định tổng khởi nghĩa dành
chính quyền trong toàn quốc
trước khi quân đồng minh vào
Cổ vũ mạnh mẽ công cuộc chuẩn
bị khởi nghĩa giành chính quyền
ở Hà Nội và trong toàn quốc
Lãnh tụ Hồ Chí Minh ra mắt
trước đại biểu quốc dân. Lệnh
tổng khởi nghĩa được ban bố, 10
chính sách của Việt Minh được
thông qua khích lệ cả nước nổi
dậy giành chính quyền.
Giành chính quyền ở Hà Giành chính quyền ở Hà Nội, cơ
Nội
quan đầu nãm của Nhật bị tiêu
diệt.
Quyết định đến thắng lợi trong
toàn quốc
Giành chính quyền ở Trung tâm đầu não chính quyền
Huế

Quân sự
Chính trị
Ngoại giao
12/1946
Cuộc chiến đấu
của quân dân Hà
Nội và các đô thị
vĩ tuyến 16 " giam
chân địch"
1947
Chiến dịch Việt
Bắc Thu-Đông kết
thúc bằng sự rút
chạy của quân
Pháp khỏi Việt
Bắc.
Cơ quan đầu não
kháng chiến được
an toàn.
1950
Chiến dịch Biên
Trung Quốc, Liên
giới thu đông làm
Xô và các nước dân
phá sản kế hoạch
chủ nhân dân đã
Rơ ve của Pháp.
đặt quan hệ ngoại
giao với nước ta.
1950-1953

dịch Điện Biên
Phủ toàn thắng.
Đánh bại cuộc xâm
lược của Pháp và
can thiệp Mĩ ở
Đông Dương

21/7/1954
Hiệp
định Giơ ne vơ về
Đông Dương được
kí kết- Là văn băn
quốc tế ghi nhận
các quyền cơ bản
của 3 nước Đông
Dương.

-Với niên biểu so sánh :
Ví dụ: Hãy so sánh hai phong trào cách mạng 1930-1931 và 1936-1939 theo những
nội dung sau:
Nội dung
1930-1931
1936-1939
Kẻ thù cách mạng
Đế quốc và phong kiến
Bọn phản động Pháp và
tay sai
Nhiệm vụ và mục tiêu cách Chống đế quốc giành độc Chống phát xít, chống
mạng
lập dân tộc, chống phong chiến tranh. Chống bọn



Tính chất chiến tranh

Chiến tranh xâm lược Chiến tranh xâm lược
thực dân kiểu mới của Mĩ thực dân kiểu mới của
Mĩ

Giải pháp 5. Thường xuyên chấm chữa bài cho học sinh
Một học sinh giỏi không chỉ nắm vững kiến thức lịch sử, vững kỹ năng mà
còn có sự sáng tạo. Vì vậy, trong quá trình bồi dưỡng cho học sinh tôi thường
xuyên quan tâm đến việc chấm và sửa bài cho học sinh. Bài viết cần phải được sửa
chữa, chỉ bảo cụ thể, để phát huy những cái hay, sửa sai kịp thời những cái dở, để
có sự nhìn nhận đánh giá một cách công bằng, khách quan mỗi khi tuyển lựa đội
tuyển chính thức đi dự thi.
Sau khi dạy một chuyên đề, hay một giai đoạn lịch sử tôi thường tổ chức
kiểm tra để chấm và sửa bài cho học sinh. Kiểm tra có thể cho bài tập các em về
nhà làm, quy định thời gian nộp bài, nhưng theo tôi tốt nhất là cho học sinh làm bài
kiểm tra ngay trên lớp bồi dưỡng.
Việc chấm chữa bài cho học sinh còn nhằm rèn cho các em kĩ năng làm bài,
kĩ năng ghi nhớ các sự kiện qua sơ đồ tư duy, bảng thống kê, lập bảng so sánh các
sự kiện lịch sử..., kĩ năng trình bày, kĩ năng diễn đạt,
Ngoài việc thường xuyên chấm chữa bài cho học sinh, tôi còn giao cho học
sinh kiểm tra chéo lẫn nhau, chấm chữa bài cho nhau, kiểm tra miệng theo cặp…
giúp học sinh củng cố và bổ sung kiến thức cho nhau, rút kinh nghiệm cho nhau.
Giải pháp 6. Hướng dẫn cho học sinh một số kĩ thuật khi làm bài thi.
- Đọc kĩ đề để nhận định đúng tránh lạc đề.
- Lập dàn ý cho từng câu để tránh tình trạng bỏ sót ý.
- Phải làm hết tất cả các câu hỏi.
- Tùy theo số điểm của từng câu hỏi trong đề mà phân bố thời gian làm bài

6/8 em đạt giải

3 em đạt giải

2015-2016

7/8 em đạt giải

6 em đạt giải

5 em thi đậu( Trong
đó 2 em đạt điểm tốp
10)

3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ:
3.1 Kết luận:
Qua nghiên cứu trình bày ở trên tôi khẳng định mục đích nghiên cứu đặt ra đã được
hoàn tất. Trong quá trình nghiên cứu tôi xin rút ra một số kết luận sau:
- Để bồi dưỡng học sinh giỏi Lịch sử đạt hiệu quả trước hết phải có những
giáo viên vững về kiến thức, kỹ năng thực hành lịch sử.
- Thực sự yêu nghề, tâm huyết với công việc bồi dưỡng học sinh giỏi. Niềm
đam mê là yếu tố rất cần thiết khi bạn muốn dạy tốt và có học sinh học tốt môn
Lịch sử.
- Thường xuyên học hỏi trau dồi kiến thức, đọc sách báo để ngày càng làm
phong phú thêm vốn kiến thức của mình.
- Có phương pháp nghiên cứu bài, soạn bài, ghi chép giáo án một cách khoa
học.
- Tham khảo nhiều sách báo tài liệu có liên quan, giao lưu học hỏi các bạn
đồng nghiệp có nhiều kinh nghiệm, các trường có bề dày thành tích.
- Tạo sự giao tiếp cởi mở, thân thiện với học sinh, mẫu mực trong lời nói,

nghiệm của mình viết, không sao chép
nội dung của người khác.
Người viết

Lê Tiến Dũng
Nguyễn Thị Lý

18


1.
2.
3.
4.
5.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tuyển tập bộ đề thi học sinh giỏi cấp Tỉnh của các Tỉnh qua nhiều năm.
SGK Lịch sử Lớp 9, SGK Lịch sử Lớp 12 NXB giáo dục Việt Nam.
Tuyển chọn đề thi học sinh giỏi 9 và tuyển sinh vào Lớp 10 chuyên môn
Lịch sử, NXB Đại học sư phạm năm 2011 của tác giả Lê Thị Hà, Đặng Thị
Quyên.
Giải đáp câu hỏi và bài tập Lịch sử 9, NXB Sư phạm Hà Nội của tác giả
Đoàn Công Thương, Nguyễn Thị Kim Hoa.
Các bộ phim tư liệu trên kênh VTV1 của Đài truyền hình Việt Nam.

19