1. MỞ ĐẦU
LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong những năm gần đây đất nước ta đang tiến hành đổi mới nội dung
chương trình dạy học, do đó phải đổi mới phương pháp dạy học để phù hợp với nội
dung chương trình mới. Phương pháp dạy học mới là phải phát huy tính tích cực tự
giác, chủ động sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn
học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực
tiễn tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh. Một
trong những yếu tố quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học chính là
việc sử dụng thiết bị dạy học trong các môn học. Thiết bị dạy học là tiền đề quan
trọng của việc thực hiện phương pháp dạy học. Yêu cầu của việc sử dụng đồ dùng
dạy học trong các tiết học là việc rất cần thiết . Nhất là đối với vấn đề đổi mới
phương pháp dạy học hiện nay, việc sử dụng đồ dùng thiết bị trong các bộ môn đã
đem lại hiệu quả cao trong các giờ dạy, giáo viên truyền thụ kiến thức cho học sinh
một cách dễ dàng, học sinh tiếp thu bài nhanh hơn. Thiết bị dạy học ở các trường
học rất phong phú, đa dạng và phức tạp. Vì vậy muốn sử dụng tốt các thiết bị dạy
học có hiệu quả hơn nữa vào mục tiêu dạy học thì cần phải tăng cường công tác
quản lý, bảo quản thiết bị dạy học và an toàn trong quá trình sử dụng. Đây là những
việc làm rất quan trọng trong quá trình sử dụng thiết bị dạy học.
Trong các môn học thì Hóa học là bộ môn khoa học có từ lâu đời, là bộ môn khoa
học gắn liền với tự nhiên, đi cùng với đời sống con người và có nhiều thí nghiệm
thực hành. Ngày nay việc giảng dạy môn hóa học rất được coi trọng. Việc khám
phá và tiếp thu kiến thức môn Hóa học phụ thuộc rất nhiều vào các thí nghiệm.
Trong quá trình dạy môn hóa học, thí nghiệm hóa học giữ vai trò đặc biệt quan
trọng. Vì vậy có thể nói thí nghiệm là cơ sở của việc học hóa học và rèn luyện kĩ
năng thực hành, nâng cao năng lực “học phải đi đôi với hành”cho học sinh.
Thế nhưng những thí nghiệm Hóa học luôn có những phản ứng ảnh hưởng đến sự
an toàn của giáo viên và học sinh. Đặc biệt là những tiết thực hành liên quan đến
việc sử dụng “Đồ dùng thiết bị thí nghiệm” có nguy cơ rủi ro cao.
Qua thực tế ở các trường trên địa bàn Huyện Hậu lộc nói chung và quá trình
công tác của tôi ở trường THCS Phong Lộc nói riêng, việc thực hiện đổi mới phương

- Giúp cho giáo viên giảng dạy có hiệu quả hơn các bài thực hành thí nghiệm
nhằm đạt được mục tiêu rèn luyện cho học sinh có kĩ năng thực hành tốt hơn. Khắc
phục được những hạn chế trong các tiết thực hành của chương trình hiện nay.
- Nâng cao được hiệu quả của việc sử dụng đồ dùng dạy học thiết bị thí
nghiệm trong nhà trường.
- Đề tài cũng nhằm tìm ra vai trò và tác dụng của thí nghiệm thực hành trong
việc đổi mới phương pháp dạy học, truyền tải kiến thức cho học sinh, phát triển khả
năng tư duy của học sinh.
- Làm cho học sinh có hứng thú, yêu thích môn hóa học.
- Giáo dục được ý thức bảo vệ tài sản, bảo quản đồ dùng thiết bị dạy học, có
kĩ năng bảo đảm an tòan đối với bản thân, giáo viên và học sinh trong các tiết thực
hành.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Tìm hiểu bằng đọc, nghiên cứu tài liệu về môn Hóa học.
- Phương pháp dạy thí nghiệm hóa học, thu thập các tư liệu có liên quan như:
sách giáo khoa, các bài học có làm thí nghiệm.
- Nghiên cứu lý thuyết :Tìm hiểu các chất hóa học có liên quan đến bài học.
- Thu thập, xử lí số liệu: Xem các vi deo trên mạng về các tiết thực hành
Tham khảo các phòng thí nghiệm chuẩn ở các trường trên địa bàn huyện. Tham
khảo ý kiến, trao đổi với các đồng nghiệp cùng chuyên môn để tìm ra các biện pháp
nâng cao hiệu quả và an toàn trong các giờ thực hành.

2


2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN
- Hóa học là một môn khoa học vừa mang tính lý thuyết, vừa mang tính thực
hành. Một môn khoa học rất gần gũi với đời sống sản xuất. Vì vậy trong dạy học
hiện nay việc sử dụng đồ dùng thí nghiệm ngày càng được sử dụng rộng rãi và có


3


2.2 THỰC TRẠNG
2.2.1 Ưu điểm
- Giáo viên bộ môn có chuyên môn, tâm huyết với nghề.
- Giáo viên thường xuyên sử dụng các phương pháp đổi mới trong các giờ
dạy để nâng cao chất lượng.
- Nhà trường có giáo viên phụ tá thí nghiệm
- Học sinh có hứng thú với việc học thực hành.
2.2.2 Tồn tại
- Phong lộc là một xã nghèo trong Huyện Hậu lộc, kinh tế của nhân dân
trong xã chủ yếu dựa vào thu nhập từ sản xuất nông nghiêp nên rất khó khăn, vì
vậy công tác xã hội hóa giáo dục xã nhà còn rất hạn chế.
- Cơ sở vật chất còn chưa đáp ứng được nhu cầu dạy và học, đặc biệt là thiết
bị dạy học, đồ thí nghiệm, các phòng chức năng..., điều này ảnh hưởng rất lớn đến
chất lượng giáo dục của nhà trường.
- Việc trang bị đồ dùng, hóa chất cho môn hóa còn hạn chế. Do vậy việc tổ
chức thực hiện các thí nghiệm Hóa học theo yêu cầu của chương trình và phương
pháp dạy học bộ môn còn gặp nhiều khó khăn.
- Giáo viên chủ yếu dạy theo lối chủ động truyền thụ kiến thức, học sinh bị
động nắm bắt kiến thức, nên việc sử dụng thiết bị dạy học trên lớp là rất ít, chủ yếu
là dụng cụ thí nghiệm ở các môn Hóa, Sinh hoặc một số bản đồ ở môn Địa, môn Sử
và bảng phụ. Và còn có cả trường hợp còn không biết tên thiết bị, không biết cách
sử dụng như thế nào cho phù hợp.
2.2.3 Nguyên nhân
- Hóa học là một môn học khó so với một số môn học khác, có em còn cho
rằng Hóa học còn khó hơn bộ môn Toán.
- Học sinh còn rất lúng túng khi tiến hành làm thí nghiệm, các em làm thí

thực. Thí nghiệm hóa học được sử dụng theo những cách khác nhau để giúp học
sinh thu thập và xử lý thông tin nhẳm hình thành khái niệm, tính chất chung và tính
chất của các chất vô cơ hữu cơ cụ thể.
Vì vậy việc coi trọng thí nghiệm thực hành đối với các bộ môn khoa học
thực nghiệm trong nhà trường THCS là định hướng lâu dài và vững chắc cho mục
tiêu đào tạo ở các nhà trường THCS. Nhưng coi trọng thí nghiệm thực hành thì
cũng cần chú trọng đến việc đảm bảo an toàn trong thí nghiệm thực hành.
Qua thực tiễn công tác ở trường, tôi thấy rằng loại trừ các trường chuẩn trên
địa bàn huyện thì vấn đề đảm bảo an toàn trong việc sử dụng thiết bị dạy học hóa
học trong các giờ thực hành là một vấn đề rất đáng quan tâm. Vì hiện nay trên địa
bàn huyện Hậu Lộc việc sử dụng đồ dùng rất quan trọng trong các giờ dạy. Tôi xin
mạnh dạn đề ra một số giải pháp về đảm bảo an toàn trong các giờ thực hành hóa 8,
9. Cụ thể như sau:
- Giải pháp 1: Chuẩn bị các tài liệu cần thiết liên quan đến những vấn đề về
các tiết thực hành hóa 8, 9.
- Giải pháp 2: Lập được kế hoạch cho các tiết thực hành, khảo sát các tiết
liên quan đến những đồ dùng hóa chất có thể gây nguy hiểm cho giáo viên và học
sinh khi tiến hành.
- Giải pháp 3: Trao đổi học hỏi kinh nghiệm với giáo viên bộ môn và các
trường có phòng học bộ môn đạt chuẩn.
- Giải pháp 4: Tìm hiểu đặc điểm tâm lý học sinh khi tiếp xúc với những
kiến thức khoa học tạo cho các em trí tò mò muốn khám phá.

5


* Các biện pháp thực hiện
2.3.1: Xây dựng được kế hoạch sử dụng thiết bị trong các giờ thực hành
Hóa 8, 9.
- Cùng với giáo viên bộ môn tổng hợp các bài thí nghiệm của chương trình

gió, không được nếm và hút chất độc bằng miệng. Phải có khẩu trang và phải thận
trọng khi kiểm tra các chất.
6


+ Không hít mạnh hoặc kề mũi vào gần các bình hóa chất mà chỉ dùng bàn
tay phẩy nhẹ hơi hóa chất vào mũi.
+ Đối với các chất dễ ăn da và gây bỏng như: axit đặc hoặc kiềm đặc, kim loại
kiềm, phôtpho trắng, brom…khi sử dụng phải giữ gìn không để dây ra tay, người,
quần áo, đặc biệt là mắt. Nên dùng kính che mắt khi cần phải quan sát gần.
+ Không đựng axit vào các bình quá to, Khi rót không nên nâng bình quá cao
so với mặt bàn.
+ Khi pha loãng axit sunfuric cần phải đổ axit vào nước mà không được làm
ngược lại, phải rót chậm từng lượng nhỏ và khuấy đều.
+ Khi đun nóng dung dịch các chất dễ ăn da, gây bỏng phải tuyệt đối tuân
theo quy tắc đun nóng hóa chất trong ống nghiệm.
+ Dán tên các hóa chất đầy đủ để tránh nhầm lẫn khi sử dụng.
Đối với thí nghiệm:
Hoạt động thí nghiệm có một yêu cầu quan trọng nhất đó là yêu cầu về an
toàn trong phòng thí nghiệm. Để đảm bảo an toàn trước hết người biểu diễn thí
nghiệm phải xác định ý thức trách nhiệm cao về sức khỏe, tính mạng của học sinh,
mặt khác người biểu diễn phải nắm chắc kĩ thuật và phương pháp tiến hành thí
nghiệm đối với từng loại thí nghiệm như:
- Thí nghiệm với các chất dễ bắt lửa.
- Thí nghiệm với các chất dễ nổ.
- Thí nghiệm với chất độc hại.
- Thí nghiệm với các chất dễ ăn da và gây bỏng.
Khi tiến hành thí nghiệm với các chất trên thì giáo viên thiết bị, giáo viên bộ
môn và học sinh phải chuẩn bị như sau:
a.Giáo viên bộ môn:


Giáo viên hướng dẫn học sinh cho hóa chất vào ống nghiệm
+ Khi đun phải dùng cặp đỡ ống nghiệm và hết sức cẩn thận để chất lỏng khỏi
bắn ra ngoài. Lúc bọt bắt đầu xuất hiện thì đưa ống nghiệm sang bên để gần hay bên
trên ngọn lửa rồi tiếp tục đun bằng không khí nóng. Phải luôn nhớ là hướng miệng
ống nghiệm về phía không có người. Nếu không cần đun quá nóng thì tốt nhất là đun
ống nghiệm trong nước rồi đựng trong cốc thủy tinh hay trong bếp cách thủy.

Hình ảnh giáo viên hướng dẫn học sinh thao tác thực hành
b. Đối với học sinh:
+ Tuyệt đối không cho học sinh làm những thí nghiệm quá nguy hiểm như
đập hỗn hợp kali clorat và photpho khi thiếu những điều kiện bảo đảm thật đầy đủ.
An toàn thí nghiệm là yêu cầu trước hết của mọi thí nghiệm.
Đối với đồ dùng thí nghiệm:
+ Đối với ống nghiệm: Khi làm thí nghiệm lượng hóa chất chỉ lấy bằng 1/4
dung tích của ống và chỉ kẹp 1/3 chiều dài của ống nghiệm để tránh vỡ.
+ Đối với phễu lọc: Khi làm việc cần đặt phễu trên chiếc vòng cặp vào giá đỡ.
+ Đối với cốc thủy tinh: Khi đun nóng chỉ nên đun qua lưới amiăng.

(Hình ảnh một tiết thực hành sử dụng cốc thủy tinh đun nóng qua lưới amiăng)
Đối với dụng cụ thủy tinh:
8


+ Khi cho ống thủy tinh qua nút cao su phải cẩn thận dề bị gãy
+ Không được cho nước nóng, nước sôi vào dụng cụ thủy tinh đang lạnh
hoặc ở nhiệt độ thường rất rễ vỡ.
Một số lưu ý khi tiến hành thí nghiệm:
- Phải đảm bảo an toàn cho giáo viên và học sinh.
- Đảm bảo thành công khi tiến hành thí nghiệm.

phải tiến hành trong hệ thống thiết bị kín và có biện pháp bảo hiểm.
+ Cần phải nắm vững tính chất độc hại của từng loại hóa chất và đồ dùng
thiết bị môn hóa để khi đưa vào thực hành không xảy ra tai nạn.

9


+ Giáo viên giới thiệu một số quy tắc an toàn dán sẵn nội quy trong phòng
làm thí nghiệm.
+ Học sinh có nhiệm vụ làm đầy đủ các bài thí nghiệm theo chương trình của
bộ môn phải chuẩn bị theo yêu cầu của giáo viên.
+ Trong giờ làm thí nghiệm học sinh chỉ được ra ngoài khi được sự đồng ý
của giáo viên. Khi làm việc phải giữ im lặng và trật tự.
+ Phải giữ sạch sẽ và vệ sinh phòng thí nghiệm, tuyệt đối không lấy dụng cụ
của người khác.
- Sử dụng hóa chất phải tuân theo quy tắc an toàn và sự hướng dẫn của giáo viên.
+ Phải tập trung cẩn thận làm thí nghiệm, tuyệt đối không để hóa chất bắn
vào người và quần áo.
+ Không được mang hóa chất ra khỏi phòng thí nghiệm, không được làm các
phản ứng ngoài nội dung bài học.
+ Đi găng tay cao su và đeo khẩu trang y tế khi làm thí nghiệm. Việc đi bao
tay và đeo khẩu trang y tế là việc rất quan trọng khi giáo viên và học sinh thực hiện
các thí nghiệm với các chất độc hại. Vì vậy trong phòng thí nghiệm luôn có đầy đủ
dụng cụ bảo vệ để đảm bảo an toàn trong giờ thí nghiệm của GV và học sinh.

( Một tiết thực hành khi làm thí nghiệm với hóa chất độc hại tại trường
THCS Phong Lộc)

Găng tay cao su
Khẩu trang y tế

+ Phải để các dụng cụ thủy tinh ở ngăn tủ riêng, tránh va chạm mạnh.
- Đối với hóa chất:
+ Phải được sắp xếp, quản lý để đảm bảo độ tinh khiết, an toàn, dễ thấy, dễ
lấy, tiện cho quá trình sử dụng.
+ Sắp xếp và bảo quản các hóa chất, mỗi hóa chất cần chứa trong một lọ
riêng biệt thích hợp. Phải có tủ đựng hóa chất riêng. Không để lẫn lộn các dụng cụ
kim loại, và dụng cụ quang học vào tủ đựng hóa chất. Hóa chất cần sắp xếp theo
loại và phân theo nhóm (Phân loại muối theo anion; Phân loại theo axit, bazo; Phân
loại theo đơn chất; Phân loại theo đơn chất). Các axit phải để ở ngăn riêng.
+ Sắp xếp vị trí, sắp đặt đồ dùng thí nghiệm làm sao để học sinh có thể quan
sát một cách tốt nhất.
+ Các hóa chất dễ cháy phải để riêng một ngăn tránh gần nguồn phát cháy.
+ Các chất độc phải có ngăn tủ riêng có khóa.
- Đối với các dụng cụ kim loại khác:
+ Các dụng cụ kim loại phải để ở ngăn tủ riêng, khô ráo. Không được để
chung với hóa chất, dụng cụ thủy tinh để tránh han gỉ, va chạm vỡ dụng cụ thủy tinh.
2.3.4: Tuyên truyền cho giáo viên và học sinh khi tham gia phòng thí
nghiệm phải biết và hiểu những hướng dẫn an toàn trong phòng thí nghiệm.
Để đảm bảo an toàn cho chính bản thân và những người khác cùng làm việc
cũng như đảm bảo an toàn môi trường mỗi cá nhân và tập thể khi tham gia phòng
thí nghiệm phải nắm vững được nhiệm vụ của mình.
- Đối với các bộ thiết bị:
+ Phải xây dựng được nội quy cho phòng thí nghiệm.
+ Nắm được tính năng, tác dụng của từng loại dụng cụ. Nắm được mục đích,
yêu cầu của từng thí nghiệm cần thực hiện.
+ Cùng với giáo viên bộ môn chuẩn bị đồ dùng chu đáo trước khi vào phòng
thí nghiệm, lắp ráp các dụng cụ thí nghiệm.
11



+ Tất cả các dụng cụ thủy tinh khi đã hư hỏng cần phải khử trùng và bỏ vào
thùng rác chuyên dụng có cảnh báo nguy hiểm.
+ Các loại dụng cụ thủy tinh khi bị vỡ nên thu gom riêng với các loại rác thải khác.
Ví dụ: Để xử lí Clo ra ngoài môi trường ta có thể dùng dung dịch Ca(OH)2 để xử
lý vừa rẻ tiền và dễ kiếm.
2.4. Kết quả
Qua một năm thực hiện “ Một số biện pháp nâng đảm an toàn để nâng cao
chất lượng các tiết thực hành môn Hóa học lớp 8, 9” tại nhà trường THCS Phong
Lộc tôi thu được kết quả như sau:

12


- Giáo viên thường xuyên sử dụng đồ dùng trong các giờ dạy và giờ thực
hành, không có vấn đề gì xảy ra cho giáo viên và học sinh. Việc thường xuyên sử
dụng đồ dùng đã tạo ra được những giờ học hay, phát huy được tính tích cực chủ
động sáng tạo của học sinh, rèn luyện học sinh ý thức học tập và kết quả học tập
được nâng lên học sinh rất hứng thú trong các tiết thực hành .
- Giáo viên và học sinh đã nắm được những quy tắc an toàn trong các giờ
thực hành. Biết được những đồ dùng hóa chất có thể gây ra nguy hiểm.
- Giáo viên và học sinh đã có ý thức cao hơn trong việc bảo quản đồ dùng
thiết bị.

Bảng so sánh kết quả
NỘI DUNG
Sự chuẩn bị của
giáo viên và học
sinh
Cách tiến hành thí
nghiệm

42,5
%

25,1
4,2% 25,5%
%

30,2
%

40,1
%

3,5%

54,5%

30,5
%

20.5
0,7% 21,1%
%

34,1
%

44,1
%


Trung bình
Yếu

Năm học 2016 - 2017

SL

Tỉ lệ

SL

Tỉ lệ

81
81
81
81

12,3%
37,1%
45,6%
5,0%

75
75
75
75

17,3%
42,7%

- Thứ ba là cùng với giáo viên và học sinh bảo quản và sử dụng thiết bị một
cách khoa học, hợp lý và an toàn.
- Bản thân là một cán bộ phụ trách công tác thiết bị giáo dục phải có kĩ năng
bảo hiểm trong phòng thí nghiệm tốt để khi có tai nạn xảy ra trong phòng thí
nghiệm có biện pháp xử lý kịp thời.
- Phải có sự thử nghiệm nội dung thí nghiệm trước, bố trí chu đáo và kiểm
tra lại kết quả nhiều lần trước khi sử dụng.
- Bản thân là một các bộ phụ tá cần nắm vững quy tắc và tính chất của đồ
dùng thiết bị môn hóa học để cùng với giáo viên và học sinh tiến hành thí nghiệm
một cách an toàn tránh tai nạn xảy ra.
- Không ngừng học hỏi nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ để hoàn
thành tốt nhiệm vụ được giao.
- Tăng cường kiểm tra đánh giá việc bảo quản và sử dụng đồ dùng thiết bị.
Đảm bảo an toàn cho thí nghiệm, luôn giữ hóa chất tinh khiết, dụng cụ thí nghiệm
sạch sẽ và khô, làm đúng kĩ thuật, luôn bình tĩnh khi làm thí nghiệm. Nếu có sự cố
không may xảy ra phải bình tĩnh, giải quyết kịp thời. Tìm ra nguyên nhân để tránh
được cho lần sau.
- Xác định thực hiện những nội dung theo yêu cầu là góp phần vào việc thực
hiện tốt nhiệm vụ giáo dục trong giai đoạn mới.
3.2. Đề xuất
a. Đối với phòng Giáo dục và đào tạo huyện Hậu lộc
- Tiếp tục mở các lớp tập huấn bồi dưỡng công tác thiết bị để đội ngũ cán bộ
thiết bị trường học được học hỏi, trao đổi kinh nghiệm với nhau, nâng cao trình độ
chuyên môn nghiệp vụ.
b. Đối với địa phương
- Tạo điều kiện nhiều hơn nữa để nhà trường có đầy đủ cơ sở vật chất, phòng
học bộ môn theo yêu cầu trường chuẩn quốc gia.
c. Đối với nhà trường
- Tham mưu với lãnh đạo địa phương xây dựng cơ sở vật chất và vận động
tuyên truyền cho nhân dân đóng góp hỗ trợ nhà trường xây dựng cơ sở vật chất