I.
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ngôn ngữ lập trình pasal là nội dung khó trong chương trình tin học THPT
hiện nay. Hầu hết học sinh lớp 11 khi học phần tin học pascal đều cảm thấy “Khó”,
vì nó liên quan đến rất nhiều môn học như: Toán, Lý, Anh. Môn học này yêu cầu
cao về tư duy, logic. Phần kiến thức quan trọng của tin học 10 có liên quan đến
phần học này đó là “Bài toán và thuật toán” thì đa phần học sinh không còn nhớ
kiến thức đó. Vì vậy khi học đến phần lập trình pascas học sinh cảm thấy khó và
không hứng thú học ngay cả những học sinh học tốt các môn học tự nhiên.
Trong thực tế dạy học tôi nhận thấy học sinh gặp nhiều khó khăn trong khi học
chương trình học pascal này. Những kiến thức trong phần tin học pascal là nền tảng
cho học sinh sau này khi đi học các trường đại học như: Bách khoa, công nghệ
thông tin, kiến trúc... Vì vậy tôi đã trăn trở rất nhiều “Làm thế nào để học sinh có
thể giải quyết một bài toán đơn giản bằng ngôn ngữ lập trình pascal” và tôi đã
quyết định vận dụng những kinh nghiệm của mình trong dạy học phần “Câu lệnh
rẽ nhánh”. Nó là một phần học dễ tạo hứng thú cho học sinh nhất vì học sinh có
thể lấy những ví dụ từ thực tế cuộc sống hàng ngày, trong học tập...
Hiện nay có nhiều học sinh rất muốn khám phá môn học mới này nhưng vì
không biết phải bắt đầu từ đâu. Để có thể giúp học sinh khắc phục những hạn chế
trong quá trình học phần tin học lập trình pascal. Vì vậy tôi đã chọn đề tài: “Một số
kinh nghiệm tạo hứng thú và nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh khi học
phần câu lệnh rẽ nhánh tại trường THPT Lam Kinh”.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề tài của tôi nhằm mục đích đó là: Thông qua việc hướng dẫn cho học sinh
vận dụng phần câu lệnh rẽ nhánh trong giải quyết một số bài toán đơn giản, để từ
đó tạo cho học sinh hứng thú học lập trình pascal. Học sinh có thể tự giải quyết các
bài toán thực tế, những bài toán từ dễ đến khó.
Hiểu thế nào là rẽ nhánh, các loại rec nhánh. Vận dụng câu lệnh rẽ nhánh vào
giải quyết một số bài toán đơn giản.
Các kiến thức trên góp phần phát triển khả năng tư duy khi giải quyết các vấn đề

pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết, phương pháp điều tra khảo sát thực tế,
thu thập thông tin, dạy học theo hướng tích hợp các môn Toán, Lý, Tin, Anh; dạy
học theo nhóm.
II. NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1. Cơ sở lý luận
Hầu hết học sinh khối 11 khi học phần tin học pascal đều cảm thấy “khó”, vì
nó liên quan đến rất nhiều môn học như: Toán, lý, anh. Môn học này yêu cầu cao về
tư duy, logic, kiến thức quan trọng của tin học 10 có liên quan đến phần học này đó
là “Bài toán và thuật toán” thì đa phần học sinh không còn nhớ kiến thức đó. Vì vậy
khi học đến phần lập trình pascas học sinh cảm thấy khó và không hứng thú học
ngay cả những học sinh học tốt các môn học tự nhiên.
Những kiến thức trong phần tin học pascal là nền tảng cho học sinh sau này
khi đi học các trường đại học như: Bách khoa, công nghệ thông tin, kiến trúc... Vì
vậy tôi đã trăn trở rất nhiều “Làm thế nào để học sinh hứng thú học tập phần tin
học pascas” và tôi đã quyết định vận dụng những kinh nghiệm của mình trong dạy
học phần cấu trúc rẽ nhánh. Nó là một phần học dễ tạo hứng thú cho học sinh nhất
vì học sinh có thể lấy những ví dụ từ thực tế cuộc sống hàng ngày, trong học tập...
Tin học 11 nó có liên quan kiến thức đến cả toán, lý, tiếng anh và yêu cầu cao
của môn học về tư duy, logic. Vì thế để các em có hứng thú học phần tin học lập
trình là cả một vấn đề. Tôi đã áp dụng một số kinh nghiệm vào quá trình giảng dạy
tại lớp, và đầu tiên đó là phần câu lệnh rẽ nhánh vì phần này có thể dễ dàng khơi
gợi lòng ham thích học lập trình của học sinh, rèn luyện một số phẩm chất cần thiết
của người lập trình như: cẩn thận, chu đáo, sáng tạo, không thỏa mãn với kết quả
đạt được…Điều này thể hiện trong suốt quá trình từ khi phân tích bài toán cho đến
khi lựa chọn dữ liệu, viết chương trình, dịch và sửa lỗi…Cải tiến tích ứng của các
bộ dữ liệu và trạng thái của bài toán khác nhau.
2


Học sinh có thể hiểu được cấu trúc rẽ nhánh là gì? “Là lựa chọn công việc phù

cả các biện pháp khuyến khích như cho điểm cao để học sinh hứng thú và hăng say
phát biểu bài hơn. Từ đó có thể giải quyết các ví dụ trong SGK.
3. Các kinh nghiệm đã áp dụng để giải quyết vấn đề
Theo tôi muốn cho giờ học đạt kết quả tốt, học sinh nắm bài tốt và có thể vận
dụng nó trong quá trình lập trình giải bài toán trên máy tính bằng chương trình
PASCAL thì cần phải có tiết dạy tốt. Vậy theo bạn thế nào là tiết dạy tốt? Theo tôi
tiết dạy tốt là học sinh phải hăng hái học tập, hăng say phát biểu bài, giải quyết tốt
những vấn đề mà giáo viên đặt ra. Để làm được điều này tôi đã áp dụng một số biện
pháp trong tiết dạy nội dung bài câu lệnh rẽ nhánh tại các lớp như sau:

3


- Tôi đã thực hiện lồng ghép các phương pháp dạy học vào với nhau trong các
tiết dạy thuật toán.
- Cho ví dụ phù hợp với nhóm đối tượng học sinh không nhất thiết phải áp dụng
ví dụ trong SGK.
- Ứng dụng phương pháp dạy học theo NCBH…
3.1 Phần lý thuyết
Yêu cầu học sinh học nội dung chính của bài và yêu cầu học sinh cần nắm được:
Vấn đề

Ý nghĩa

Ví dụ (cú pháp lệnh)

Hiểu thế nào là
rẽ nhánh
Câu lệnh rẽ
nhánh

Chiếu cho học sinh xem sơ đồ hoạt động của câu lệnh rẽ nhánh dạng đủ và
dạng thiếu để học sinh hiểu được hoạt động và nhớ lại hình khối trong câu lệnh
điều kiện.
Câu lệnh rẽ nhánh dạng thiếu:

Điều kiện

Đ

Câu lệnh

S

Câu lệnh rẽ nhánh dạng đủ Câu lệnh 1 Đ

Điều kiện

S

Câu lệnh 2

4


Yều cầu học sinh làm một số ví dụ, thực hiện các bước:
1. Xác định bài toán
2. Nêu ý tưởng
3. Xây dựng thuật toán (Sơ đồ khối hoặc liệt kê).
Theo phân phối chương trình bài câu lệnh rẽ nhánh chỉ được dạy lý thuyết trong
1 tiết. Vì vậy tôi phân học sinh ra làm 12 nhóm theo bàn học và yêu cầu hai nhóm

Sau khi thực hiện xong 3 bước trên 2 nhóm có đề bài giống nhau nhận xét bổ
sung lẫn nhau, ngoài ra có thể nhận xét, bổ sung các bài toán khác.
Nội dung
Bài toán 1:

Xác định bài toán – ý
tưởng
*) xác định bài toán:

Thuật toán
B1. nhập a,b
5


Viết chương trình nhập
vào 2 số a, b từ bàn
phím. Cho xuất hiện ra
màn hình số có giá trị
lớn hơn. Nếu 2 số có
giá trị bằng nhau thì
cho xuất hiện dòng
thông báo “khong co so
lon hon”.

INPUT: a,b
OUTPUT: a hoặc b hoặc
“khong co so lon”
*) Ý tưởng: so sánh a với b
- a>b số lớn là a
- a
hai số đó nếu số a>b,
còn nếu a ≤ b thì xuất
hiện dòng thông báo
yêu cầu nhập lại a và b.

*) xác định bài toán:
INPUT: a,b (a>b).
OUTPUT: S
*) Ý tưởng: so sánh a với b.
- a>b thì tính tổng.
- a ≤ b thì không tính tổng.

B2. so sánh a với b
B2.1. Nếu a>b thì cho ra
kết quả là a, chuyển đến
B3.
B2.2. Nếu a
B2.1. Nếu a mod 3 = 0
thì cho ra dòng thông
báo “a chia het cho 3”,
6


Nếu không chia hết cho phần dư.
ra dòng thông báo “a - Nếu a chia cho 3 có dư
khong chia het cho 3”. bằng 0 thì a chia hết cho 3.
- Nếu a chia cho 3 có dư
khác 0 thì a không chia hết
cho 3.

kết thúc.
B2.2. Nếu a mod 3 0
thì cho ra dòng thông
báo “a khong chia het
cho 3”, kết thúc.

Bài toán 5.
Viết chương trình nhập
vào 3 số a, b, c từ bàn
phím. Kiểm tra xem 3
số vừa nhập vào có
phải là bộ số pi-ta-go
không?

*) xác định bài toán:
INPUT: a, b, c.
OUTPUT: là bộ pi-ta-go

So sánh D với 0
- Nếu D0 thì tính nghiệm
của phương trình
x1 = (-b-sqrt(D))/(2*a)
x2 = (-b-sqrt(D))/(2*a)

B1. nhập a,b,c. (a ≠ 0).
B2. Tính DT ¬ b2-4*a*c
B3. so sánh DT với 0.
B3.1. Nếu DT0 kết luận

Bài toán 1.
Học sinh chạy bài với a=7, b=8
Kết quả báo: “so lon la b”

Bài toán 2.
Học sinh chạy bài lần thứ nhất với cặp số a=9, b=8, kết quả : “khong co so
am”.
Chạy bài lần thứ hai với cặp số a=-8, b=-6, kết quả : “ca a va b deu la so am”.

8


Bài toán 3.
Học sinh chạy bài lần thứ nhất với cặp số a=8, b=9, kết quả : “nhap lai so a”.
Chạy bài lần thứ hai với cặp số a=9, b=6, kết quả cho ra “tong la : 15”.

Bài toán 4.
Học sinh chạy bài lần thứ nhất với a=7, kết quả : “a khong chia het cho 3”.
Chạy bài lần thứ hai với a=9, kết quả: “a chia het cho 3”.

9


Bài toán 5.
Học sinh chạy bài lần thứ nhất với a=1, b=0, c=1, kết quả : “bo so da nhap
la bo so pi-ta-go”.
Học sinh chạy bài lần thứ hai với a=3, b=4, c=5, kết quả : “bo so da nhap
khong phai la bo pi-ta-go”.

Bài toán 6.


Giỏi

Sĩ số

Khá

Trung bình

Yếu

SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

355

17


0.00

11


III. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Trên đây là một số kinh nghiệm tôi đã áp dụng trong các tiết dạy phần học bài
cấu trúc rẽ nhánh chương trình tin học lớp 11 tại trường THPT Lam Kinh. Tuy chưa
thực sự tối ưu nhưng tôi mong các đồng chí đóng góp ý kiến để cho đề tài của tôi
được hoàn thiện hơn và tôi có thể áp dụng trong quá trình dạy học tin học 11 nói
riêng và tin học THPT nói chung có hiệu quả tốt hơn.
2. Kiến nghị
Vì số lượng máy tính cho học sinh thực hành còn ít, 3 đến 4 học sinh ngồi một
máy, thời gian thực hành ít, có nhiều học sinh không được thực hành trong tiết thực
hành đó. Vì thế mà chất lượng chưa được cao. Để cho kết quả dạy và học tốt hơn
tôi đề nghị nhà trường tăng cường thêm cơ sở vật chất, máy tính, thường xuyên tu
sửa lại máy tính để có máy tính có chất lượng tốt cho học sinh thực hành.
Thanh Hóa, ngày 10 tháng 6 năm 2017.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.

Nguyễn Thị Hương

12