MỞ ĐẦU
Hồ Chí Minh đã nghiên cứu các kiểu nhà nước trong lịch sử để đi đến hình
thành nhà nước của dân, do dân và vì dân. Dưới chế độ thực dân - phong
kiến, nhân dân lao động không được hưởng một chút quyền lợi nào dù là
nhỏ nhất, mà ngược lại còn bị vắt kiệt về sức lực và của cải, bị đè nén nặng
nề cả về tinh thần và thể xác trong cảnh “ một cổ hai tròng ”. Thay vì thực
hiện những lý tưởng nhân đạo tự do, bình đẳng, bác ái mà chính cách mạng
tư sản Pháp đã nêu ra, thực dân Pháp đã vi phạm nghiêm trọng nhân quyền,
không cho người dân thuộc địa được hưởng tối thiểu về bảo đảm luật pháp.
Nghiên cứu bản chất của nhà nước tư sản, Hồ Chí Minh đã thấy rằng, mặc
dù nhà nước tư sản tiến bộ hơn nhà nước thực dân phong kiến, tuy nhiên hạn
chế của nhà nước tư bản là đề cao quyền sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất;
hình thức của nhà nước tư sản là rất phong phú nhưng không làm thay đổi
bản chất của nó – đó là công cụ đê giai cấp tư sản dùng để áp bức, thống trị
giai cấp vô sản và quần chúng nhân dân lao động để bảo vệ lợi ích và quyền
thống trị của giai cấp tư sản. Nghiên cứu về Nhà nước Xô Viết, Hồ Chí
Minh đã nhận thấy rằng chỉ có Nhà nước Nga là nhà nước tiên tiến nhất từ
trước tới nay, quyền lực nằm trong tay người lao động, tư liệu sản xuất là
công hữu.Do vậy, để thực sự giải phóng nhân dân, Hồ Chí Minh chủ trương
sau khi đất nước giành được nền độc lập tự do chúng ta phải thiết lập, xây
dựng một nhà nước kiểu mới. Nhà nước đó chuyên chính với kẻ thù của dân
tộc, đồng thời là công cụ của nhân dân xây dựng xã hội mới. Chế độ xã hội
đó như Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: "Chỉ có chế độ của chúng ta mới
thật sự phục vụ lợi ích của nhân dân, trước hết là nhân dân lao động, bảo
đảm mọi quyền lợi của nhân dân, mở rộng dân chủ để nhân dân thực sự
1
tham gia quản lý nhà nước. Vì vậy cho nên nhân dân ta đưa hết khả năng
làm tròn nhiệm vụ người chủ nước nhà để xây dựng chủ nghĩa xã hội, làm
cho nước ta mạnh, dân ta giàu". Trong bài báo Dân vận (1949), Hồ Chí
Minh khẳng định: “Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân.
Bao nhiêu quyền hạn đều của dân. Công việc đổi mới, xây dựng là trách

dân cả nước đã tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội và Quốc hội khoá 1 hình
thành với 333 đại biểu. Tiếp sau đó, một nhiệm vụ quan trọng của Quốc hội
là xây dựng bản Hiến pháp của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà. Đến
ngày 9-11-1946, Quốc hội đã thông qua bản Hiến pháp đầu tiên. Hiến pháp
1946 khẳng định chế độ chính trị ở Việt Nam là Dân chủ cộng hoà; tất cả
quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam không phân biệt
nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo. Một trong những biểu hiện của
chế độ dân chủ đó là quy định người dân có quyền tham gia bầu cử đại biểu Quốc
hội. Đây thuộc về vấn đề dân chủ đại diện bên cạnh chế độ dân chủ trực
tiếp. Quyền làm chủ và đồng thời cũng là quyền kiểm soát của nhân dân thể
hiện ở chỗ nhân dân có quyền bãi nhiễm những đại biểu Quốc hội và đại
biểu Hội đồng nhân dân nào nếu những đại biểu đó tỏ ra không xứng đáng
với sự tín nhiệm của nhân dân.
3
Hồ Chí Minh nêu lên quan điểm dân là chủ và dân làm chủ. Dân là
chủ có nghĩa là xác định vị thế của dân, còn dân làm chủ có nghĩa là xác
định quyền, nghĩa vụ của dân. Trong nhà nước của dân, với ý nghĩa đó
người dân được hưởng mọi quyền dân chủ, được tự do sống và làm việc theo
khả năng của mình trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật cho phép. Bằng
thiết chế dân chủ, nhà nước phải có trách nhiệm bảo đảm quyền làm chủ của
dân, để cho dân thực thi quyền làm chủ của mình trong hệ thống quyền lực
của xã hội. Quyền lực của nhân dân được đặt ở vị trí tối thượng. Điều đó có
ý nghĩa thực tế, nhắc nhở những người lãnh đạo, những người đại biểu của
nhân dân làm đúng chức trách và vị thế của mình, không phải là đứng trên
nhân dân, coi khinh nhân dân, “cậy thế” với dân, “quên rằng dân bầu mình
ra là để làm việc cho dân”. Một nhà nước như thế là một nhà nước tiến bộ
trong bước đường phát triển của nhân loại. Nhà nước Việt Nam Dân chủ
cộng hòa do Hồ Chí Minh khai sinh ngày 2-9-1945 chính là Nhà nước tiến
bộ chưa từng có trong lịch sử Việt Nam, bởi vì đó là Nhà nước của dân,
nhân dân có quyền quyết định mọi công việc của đất nước.

khi dân dùng đầy tớ bảo vệ cho mình thi phải giúp đỡ, nếu chính phủ sai thì
phải phê bình, phê bình không có nghĩa là chửi”.
5
3 Nhà nước vì dân.
Nhà nước vì dân là một nhà nước lấy lợi ích chính đáng của nhân dân
làm mục tiêu, tất cả đều vì lợi ích của nhân dân, ngoài ra không còn bất cứ
một lợi ích nào khác.Trong tư tưởng HCM, Nhà nước dân chủ nhân dân là
Nhà nước phục vụ nhân dân, đem lại lợi ích cho dân. Mọi hoạt động của
chính quyền phải nhằm mục tiêu mang lại quyền lợi cho nhân dân và lấy con
người làm mục tiêu phấn đấu lâu dài, như Hồ Chủ Tịch từng nêu rõ trách
nhiệm của Nhà nước trước hết là nhằm thoả mãn các nhu cầu thiết yếu nhất
của nhân dân, trong đó phải:
“Làm cho dân có ăn
Làm cho dân có mặc
Làm cho dân có chỗ ở
Làm cho dân có học hành”.
Nhà nước quan tâm, chăm lo cho đời sống của nhân dân bằng cách
hướng dẫn nhân dân chăm lo thoả mãn các nhu cầu, lợi ích của mình, chứ
không phải làm thay dân. Nhà nước vì dân là một nhà nước trong sạch,
không có bất kì một đặc quyền, đặc lợi nào, Nhà nước đó phải có các đường
lối, chủ trương và các chính sách đều phải phục vụ cho lợi ích của dân. Trên
tinh thần đó Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Mọi đường lối chính sách đều chỉ
nhằm đưa lại quyền lợi cho dân; việc gì có lợi cho dân dù nhỏ cũng cố gắng
làm; việc gì có hại cho dân dù nhỏ cũng cố gắng tránh. Bên cạnh đem lại lợi
ích cho dân, chăm lo mọi mặt đời sống nhân dân, Nhà nước phải biết kết
hợp, điều chỉnh các loại lợi ích khác nhau giữa các giai cấp, tầng lớp xã hội,
các bộ phận dân cư để luôn được mọi người dân ủng hộ, xây dựng. Và đặc
6
biệt quan trọng là để phục vụ tốt nhân dân, Nhà nước phải thật sự liêm khiết,
trong sạch, tránh quan liêu, tham nhũng, đặc quyền, đặc lợi…

gian nan và vất vả. Thực hiện tư tưởng của Người, để xây dựng nhà nước
ngang tầm nhiệm vụ giai đoạn cách mạng mới ở nước ta hiện nay thì:
1.Nhà nước phải bảo đảm quyền làm chủ thực sự của nhân dân.
Quyền làm chủ thực sự của nhân dân chính là một nội dung cơ bản
trong yêu cầu xây dựng Nhà nước của dân, do dân và vì dân theo tư tưởng
Hồ Chí Minh. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước đòi
hỏi phải chú trọng đảm bảo và phát huy quyền làm chủ thực sự của nhân dân
trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong vấn đề này, việc mở rộng
dân chủ đi đôi với tăng cường pháp chế XHCN có ý nghĩa quan trọng. Chính
vì vậy, quyền làm chủ của nhân dân phải được thể chế hóa bằng hiến pháp
và pháp luật, đưa hiến pháp và pháp luật vào trong cuộc sống. Cần chú ý đến
việc bảo đảm cho mọi người được bình đẳng trước pháp luật, xử phạt
nghiêm minh mọi hành động vi phạm pháp luật, bất kể sự vi phạm đó do tập
thể hay cá nhân nào gây ra.
8
Để dân chủ thực sự đi vào thực tế của đời sống xã hội, Đảng ta chỉ rõ:
muốn phát huy sức mạnh và sáng tạo vô địch của quần chúng nhân dân trong
sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, phải tạo ra được những thể chế, chủ
trương, chính sách thích hợp để phát huy quyền làm chủ của nhân dân trên
mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Khi quyền làm chủ của nhân dân được tôn
trọng và đảm bảo sẽ tạo nên nền tảng, cơ sở vững chắc để các chủ trương,
đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước được thực hiện
có hiệu quả trong thực tế. Muốn thực hiện được điều đó, việc dân chủ hóa
mọi hoạt động của Đảng và của cả hệ thống chính trị nhằm tập hợp được
đông đảo mọi tầng lớp nhân dân tham gia quản lý các công việc của Nhà
nước và xã hội, đóng góp trí tuệ và vật chất để xây dựng, bảo vệ đất nước sẽ
là một quan điểm đúng đắn, sáng suốt. Phương châm “dân biết, dân bàn, dân
làm, dân kiểm tra” đã thực hiện trong nhiều văn kiện, chỉ thị, nghị quyết của
Đảng và được thể chế thành pháp luật của Nhà nước.
Trong các kì họp quốc hội, thông qua các đại biểu quốc hội mà nhân

thực hiện tốt phương châm “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm
chủ” nhằm phát huy quyền làm chủ của dân, thu hút nhân dân tham gia quản
lý, kiểm soát Nhà nước, khắc phục tình trạng suy thoái, quan liêu, mất dân
chủ và nạn tham nhũng dang xảy ra nhiều nơi trên đất nước ta. Chỉ thị nêu rõ
nhiệm vụ quan trọng và cấp bách trước hết là phát huy quyền làm chủ của
nhân dân ở cơ sở, bởi đó là nơi thực hiện mọi chủ trương đường lối của
10