Saùng kieán kinh nghieäm

Đề tài:
MỘT VÀI KINH NGHIỆM KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP
TRONG BÀI GIẢNG GIÁO DỤC CÔNG DÂN NHẰM PHÁT HUY
TÍNH TÍCH CỰC VÀ RÈN KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH

PHẦN MỞ ĐẦU
I. Bối cảnh của đề tài:
Trong xu thế đổi mới dạy học – giáo dục hiện nay, đổi mới phương pháp dạy
học là một nhiệm vụ quan trọng là phấn đấu để đạt tới một nền giáo dục tiên tiến
nhằm tạo ra con người năng động, sáng tạo có năng lực để thực hiện thành công sự
nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và đáp ứng được nhu cầu của một
xã hội mới. Môn Giáo dục công dân giữ vai trò chủ chốt trong việc giáo dục cho
học sinh ý thức, hành vi và góp phần hình thành, phát triển ở các em những phẩm
chất và năng lực cần thiết của công dân trong một xã hội mới. Chính vì vậy, nếu
được dạy dỗ tốt sẽ khắc vào tâm não các em những nguyên tắc về lối sống, cách
sống sao cho có hiếu, có trung, có nghĩa, có lễ, có tín đối với cha mẹ ông bà, đối
với anh em, bạn bè...., giữ cho các em khỏi bị cuốn hút vào vòng xoáy đầy cám dỗ
của lối sống thực dụng đang có nguy cơ tràn lan trong thế hệ trẻ hiện nay. Việc dạy
học môn Giáo dục công dân không đơn giản là truyền thụ tri thức, mà phải giúp các
em vận dụng được tri thức vào thực tế cuộc sống. Qua đó hình thành cho các em
tình cảm, niềm tin đạo đức, pháp luật và đặc biệt là hình thành ý thức, hành vi, thói
quen đạo đức, pháp luật ở mỗi học sinh.
Vì vậy, cần tránh lối dạy thiên về lý thuyết khô khan, xa rời thực tế mà phải
khai thác từ thực tiễn của cuộc sống và thông qua thực tế, tranh ảnh, tư liệu, tấm
gương có thật trong cuộc sống để học sinh dễ hiểu, có thể tiếp thu và vận dụng vào
cuộc sống thường ngày. Giáo viên cần sử dụng linh hoạt và kết hợp các phương
pháp dạy học, đặc biệt chú trọng khâu thực hành, gắn lý thuyết với thực tiễn, coi
trọng và nêu gương đạo đức tốt cho học sinh noi theo. Bằng các tư liệu thực tế
Một vài kinh nghiệm kết hợp phương pháp trong bài giảng Giáo dục công dân

việc ứng dụng công nghệ thông tin, càng tạo sự chú ý, hứng thú cho học sinh trong
học tập.
Nhưng thực tế khi giáo viên sử dụng kết hợp các phương pháp dạy học gặp
không ít khó khăn trong việc lựa chọn, kết hợp các phương pháp phải phù hợp, khai
Một vài kinh nghiệm kết hợp phương pháp trong bài giảng Giáo dục công dân
nhằm phát huy tính tích cực và rèn kĩ năng sống cho học sinh

2


Saùng kieán kinh nghieäm
thác, khắc sâu kiến thức mới thu hút được học sinh, không sượng sùng, gượng ép

thì tiết học mới sinh động, việc kết hợp phương pháp mới thành công. Trong tổ
chức cho học sinh thảo luận thì khó bao quát lớp, lớp quá ồn, học sinh làm việc
giữa các nhóm hoặc học sinh trong cùng nhóm làm việc chưa đồng bộ. Hơn nữa có
thể mất quá nhiều thời gian. Vì thế, chất lượng giờ dạy chưa đạt hiệu quả cao như
mong muốn. Nếu giáo viên khắc phục được khó khăn nêu trên, kết hợp linh hoạt
các phương pháp thì giờ học không đơn điệu, học sinh tránh được biểu hiện thụ
động, ỷ lại, chán học đối với bộ môn. Cùng với việc ứng dụng công nghệ thông tin
sẽ tạo cho học sinh càng hứng thú hơn, giáo viên sẽ chủ động được thời gian, học
sinh học tập tích cực nâng cao hiệu quả giờ dạy.
III. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:
Việc kết hợp các phương pháp trong bài giảng môn giáo dục công dân có
nhiều cách thức. Tuy nhiên, trong khuôn khổ bài viết vì khả năng còn hạn chế xin
được phép giới hạn nội dung trong phạm vi nghiên cứu: “Một vài kinh nghiệm kết
hợp các phương pháp trong bài giảng Giáo dục công dân nhằm phát huy tính tích
cực và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh”. Trong quá trình thực hiện có ứng
dụng công nghệ thông tin để đạt được hiệu quả cao.
IV. Mục đích nghiên cứu:

mình. Muốn làm được điều đó người giáo viên phải biết hướng dẫn một cách khoa
học, có mục đích, có kế hoạch. Nếu giáo viên biết cách kết hợp các phương pháp
trong bài giảng thì sẽ thu hút sự tích cực của học sinh, đó là biện pháp quan trọng
góp phần xóa dần tâm lý xem nhẹ, chán học đối với bộ môn và nâng cao được chất
lượng của giờ dạy Giáo dục công dân.
- Trong quá trình dạy học, việc giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh là yêu
cầu không thể thiếu, mà bộ môn Giáo dục công dân có vai trò quan trọng hình
thành ở các em tình cảm, hành vi đạo đức, hành vi pháp luật. Chính vì vậy mà giáo
viên trước hết giúp học sinh hiểu về các chuẩn mực đạo đức, chuẩn mực pháp luật
để từ đó rút ra ý nghĩa, vận dụng thực tế, hình thành thái độ, hành vi, thói quen thực
hiện theo các chuẩn mực. Với đặc trưng của bộ môn đòi hỏi người giáo viên giảng
day bộ môn phải tâm huyết, phải tìm cách thức tốt nhất thu hút sự tập trung, yêu
thích của học sinh đối với bộ môn, đó là yếu tố cần thiết hàng đầu quyết định sự
thành công của người dạy nói chung mà đặc biệt đối với môn Giáo dục công dân
Một vài kinh nghiệm kết hợp phương pháp trong bài giảng Giáo dục công dân
nhằm phát huy tính tích cực và rèn kĩ năng sống cho học sinh

4


Saùng kieán kinh nghieäm
nói riêng, bởi vì đa số học sinh cho là môn học phụ nên không có sự đầu tư, chuẩn

bị đúng mức.
- Việc kết hợp các phương pháp trong quá trình dạy học là nội dung cơ bản
trong tổ chức học tập áp dụng cho chương trình đổi mới phương pháp dạy học mà
chúng ta đang thực hiện, đòi hỏi giáo viên có sự nghiên cứu, chọn lựa phương pháp
thích hợp để kết hợp, phù hợp với nội dung kiến thức của bài giảng, bao gồm quá
trình thiết kế bài giảng của giáo viên và tổ chức điểu khiển học sinh thực hiện trên
lớp, rút kinh nghiệm, điều chỉnh thích hợp để đạt được kết quả tốt hơn. Việc kết

- Trong quá trình kết hợp có phương pháp thảo luận nhóm, về kiến thức học sinh
sẽ bớt phần chủ quan, phiến diện, làm tăng tính khách quan khoa học, kiến thức trở
nên sâu sắc, bền vững, dễ nhớ và nhớ nhanh hơn do được giao lưu, học hỏi giữa các
thành viên trong nhóm, không khí thảo luận cởi mở giúp học sinh (đặc biệt là
những em nhút nhát) mạnh dạn hơn; các em được trình bày ý kiến của mình, biết
lắng nghe ý kiến của bạn, nhận thức đúng, sai. Từ đó, giúp học sinh dễ hoà nhập
vào cộng đồng nhóm, tạo cho các em sự tự tin, hứng thú trong học tập và sinh hoạt.
Vốn hiểu biết và kinh nghiệm xã hội của học sinh thêm phong phú; kĩ năng giao
tiếp, kĩ năng hợp tác của học sinh được phát triển.
- Sự hứng thú trong học tập của học sinh thể hiện thường xuyên qua từng giờ
học, sẽ giúp các em tạo thành thói quen tốt không chỉ có tác dụng đối với một môn
học mà nó sẽ được nâng dần lên trong quá trình học tập.
* Hạn chế:
- Việc chọn lựa các phương pháp để kết hợp đôi khi chưa thật sự phù hợp làm
cho giáo viên lúng túng khi thực hiện thì giờ dạy hiệu quả đạt được không cao.
- Một số học sinh do nhút nhát hoặc vì một lí do nào đó không tham gia vào
hoạt động chung nhất là hoạt động của nhóm, ý kiến của các nhóm có thể quá phân
tán hoặc mâu thuẫn nhau, thời gian có thể bị kéo dài, lớp ồn ào, ảnh hưởng đến các
lớp khác.
III. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:
Qua thực tế giảng dạy, bản thân tôi nhận thấy dù giáo viên có sử dụng phương
pháp nào đi chăng nữa thì cũng cần có hai điều kiện quan trọng đó là: Vai trò định
hướng, giúp đỡ kịp thời của người thầy và quan trọng hơn đó là sự cộng tác tích
cực, chủ động của trò, nếu thiếu một trong hai điều kiện đó thì tiết học khó có thể
Một vài kinh nghiệm kết hợp phương pháp trong bài giảng Giáo dục công dân
nhằm phát huy tính tích cực và rèn kĩ năng sống cho học sinh

6



nhằm phát huy tính tích cực và rèn kĩ năng sống cho học sinh

7


Saùng kieán kinh nghieäm
Kết hợp phương pháp đàm thoại, phân tích truyện đọc, trực quan (ứng dụng

công nghệ thông tin), liên hệ thực tế với thảo luận để khai thác kiến thức và hình
thành kĩ năng cho học sinh thông qua bài giảng. Cụ thể như sao: Đàm thoại phân
tích truyện đọc “Điều ước của Trương Quế Chi” làm rõ nội dung và nhấn mạnh các
chi tiết: Trương Quế Chi tham gia nhiều hoạt động, với thái độ tự giác, nhiệt tình,
hứng thú và công việc nào cũng làm tốt, phân biệt được hoạt động tập thể, hoạt
động xã hội. Qua tấm gương Trương Quế Chi học sinh sẽ hiểu nội dung bài, học
sinh tự liên hệ thực tế những hoạt động tập thể, hoạt động xã hội bản thân tham gia
bằng thảo luận nhóm nhỏ và cho biết tác dụng đối với tập thể, xã hội, đối với bản
thân. Giáo viên nhấn mạnh những nội dung cần thiết, giúp các em thấy những kĩ
năng được hình thành khi tham gia các hoạt động tập thể, hoạt động xã hội đó (Ví
dụ: tập thể dục giữa giờ, sinh hoạt dưới cờ đầu tuần sẽ tốt cho sức khỏe, thoải mái,
nắm được tình hình học tập, … còn giúp cho học sinh thói quen, ý thức tập trung
nhanh, biết chăm sóc sức khỏe bản thân, biết lắng nghe, biết hợp tác … (kĩ năng
quan trọng trong cuộc sống) hoặc qua hoạt động xã hội mà học sinh tham gia như
ủng hộ đồng bào lũ lụt, ủng hộ nạn nhân chất độc da cam, ủng hộ bạn nghèo vượt
khó, mua tăm tre ủng hộ người mù, … giúp cho những người khó khăn, bất hạnh,
thể hiện tinh thần tương thân, tương ái, … còn có tác dụng quan trọng đối với bản
thân các em đó là biết thông cảm, biết chia sẽ khó khăn với người khác, thể hiện
tinh thần nhân ái, tình người sẽ khơi dậy trong tâm hồn các em cái nhân, cái thiện)
là những kỹ năng cần thiết cũng là biểu hiện có đạo đức của con người trong cuộc
sống cả hiện tại và tương lai.
* Ví dụ minh hoạ 2:

quả (có thể bổ sung việc làm có lợi hoặc có hại nếu cần thiết), đàm thoại để khai
thác những việc làm đó có lợi, để hướng học sinh vào nội dung bảo vệ môi trường
và tài nguyên thiên nhiên … Em sẽ làm gì hoặc có đề xuất để góp phần bảo vệ môi
trường và tài nguyên thiên nhiên ? Qua nội dung bài giáo dục học sinh ý thức hơn
trong việc giữ gìn vệ sinh cá nhân, sử dụng tiết kiệm năng lượng, nước sạch, … ở
gia đình, trường, lớp chính là góp phần bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên
nhiên, đồng thời nhắc nhở bạn bè, người xung quanh cùng thực hiện, đồng thời có
kĩ năng tư duy phê phán hành vi gây hại cho môi trường và tài nguyên thiên nhiên,
biết cách ứng xử phù hợp với môi trường sống.
* Ví dụ minh hoạ 4: Bài 14 lớp 9: “Quyền và nghĩa vụ lao động của công dân”
Một vài kinh nghiệm kết hợp phương pháp trong bài giảng Giáo dục công dân
nhằm phát huy tính tích cực và rèn kĩ năng sống cho học sinh

9


Saùng kieán kinh nghieäm
Giáo viên sử dụng kết hợp các phuong pháp: Trực quan, đàm thoại, tư duy,

liên hệ thực tế, thực tiễn, trò chơi giúp học sinh hiểu bài và tích cực trong giờ học.
Cụ thể như sau: sử dụng hình ảnh khai thác các hoạt động lao động, dùng thực tế
giúp học sinh nhận biết hai hình thức trong lao động và hình thức bản thân tham gia
lao. Liên hệ thực tiễn để khẳng định vai trò của lao động. Khai thác truyên đọc giúp
học sinh hiểu về quyền lao động của công dân, kết hợp với qui định của pháp luật
xác định hành vi vi phạm quyền lao động và hình thức xử lí đối với một số hành vi
vi phạm. Tổ chức học sinh thi tìm ca dao tục ngữ, thành ngữ … nói về lao động
giúp học sinh hiểu nghĩa vụ lao động. Bản thân phải làm gì trở thành người lao
động có ích (Hiện tại, tương lai). Củng cố bài bằng phương pháp sắm vai tình
huống có nội dung một thanh niên nhưng chây lười, sống bám vào cha mẹ và cho
rằng cha, mẹ có trách nhiệm phải nuôi nuôi mình. Để tiến hành giáo viên dặn dò

a. Giáo viên nên lựa chọn vấn đề trong bài dạy cho học sinh thảo luận: Vấn đề
thảo luận phải nêu bật được kiến thức trọng tâm của tiết học, bài học. Không nên
đặt câu hỏi thảo luận mà học sinh chỉ cần nhìn sách giáo khoa là trả lời được mà
không cần tư duy.
* Ví dụ minh hoạ:
- Bài 3 lớp 6 không cho thảo luận: Tiết kiệm là gì ? Có ý nghĩa như thế nào ?
- Bài 7 GDCD 7 không nên thảo luận: Đoàn kết là gì ? Ý nghĩa của đoàn kết ?
- Bài 7 GDCD 9 không nên yêu cầu thảo luận: Thế nào là truyền thống tốt đẹp
của dân tộc ? Dân tộc ta có những truyền thống tốt đẹp nào ?
b. Biện pháp để khắc phục trường hợp kéo dài thời gian thảo luận:
- Chuẩn bị sẳn nội dung phổ biến vấn đề đến học sinh
- Phân chia nhóm tùy vào nội dung vấn đề thảo luận nhưng nhóm từ 4 đến 8 học
sinh sẽ có nhiều thuận lợi hơn
- Cần quy định thời gian trước khi học sinh thảo luận
c. Biện pháp tiến hành thảo luận nhóm:
- Giáo viên quan sát, giúp học sinh thảo luận đạt kết quả
- Trình bày kết quả thảo luận nhóm: Chuẩn bị bảng phụ hoặc bằng trò chơi (đối
với biểu hiện đúng hoặc sai)
d. Những vấn đề cần tránh khi thảo luận nhóm:

Một vài kinh nghiệm kết hợp phương pháp trong bài giảng Giáo dục công dân
nhằm phát huy tính tích cực và rèn kĩ năng sống cho học sinh

11


Saùng kieán kinh nghieäm
- Giáo viên sử dụng các nội dung có sẵn trong sách giáo khoa để học sinh thảo

luận (Thường là để rút ra nội dung bài học).


Saùng kieán kinh nghieäm
bài và cách cư xử nhân vật trong truyện đọc, sẽ góp phần quan trọng thu hút học

sinh học tích cực ở tiết sau, nhờ có sự chuẩn bị bài học sinh sẽ mạnh dạn, hơn trong
quá trình học tập và cũng giúp các em rèn cho bản thân sự tự tin, dám thể hiện ý
kiến, suy nghĩ của mình trước tập thể.
* Ví dụ minh họa 2:
Bài 14 lớp 7 (tiết 2): Kết thúc tiết 1 bằng trò chơi đoán ô chữ, tìm từ chìa khóa
là 1 trong những biện pháp góp phần bảo vệ môi trường, nội dung các câu trong ô
chữ là các yếu tố của môi trường và tài nguyên thiên nhiên và từ khóa là “trồng
cây”, gợi mở kiến thức mới: Con người phải làm gì để bảo vệ môi trường và tài
nguyên thiên nhiên ? Trách nhiệm này là của ai ? Cụ thể như thế nào ? tiết 2 bài 14
tiếp tục tìm hiểu, đồng thời yêu cầu yêu cầu học sinh tìm hiểu thực trạng môi
trường nơi ở cũng như giới thiệu tư liệu để tìm hiểu nội dung cần thiết.
IV. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm:
- Bằng một số kinh nghiệm đã nêu trên, trong thời gian qua bản thân đã tổ chức
cho học sinh học tập khoa học hơn trước. Tiết học nhẹ nhàng, sinh động hơn thời
gian được đảm bảo. Chất lượng tiết dạy được nâng lên dần, học sinh tích cực, ngay
cả những học sinh rụt rè nhút nhát, thụ động trước đây cũng tham gia học tập tốt
hơn. Giáo viên cũng kịp thời phát hiện những học sinh yếu kém, khá, giỏi trong lớp
để có biện pháp giáo dục phù hợp. Đồng thời đã rèn cho học sinh sự chủ động, tư
duy sáng tạo trong học tập, biết tập trung, khắc sâu kiến thức, liên hệ đến những
vấn đề có liên quan, làm cơ sở cho việc tự khám phá các kiến thức mới, vận dụng
vào học tập và cuộc sống.
- Kết hợp linh hoạt các phương pháp trong bài giảng làm cho giờ học sôi nổi,
nhẹ nhàng, giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên không nặng nề bó
buộc, không gượng ép. Chính vì thế chất lượng bộ môn Giáo dục công dân từ năm
học 2009 - 2010 đến nay đều đạt kết quả cao. Cụ thể:



PHẦN KẾT LUẬN
I. Bài học kinh nghiệm:
- Sử dụng kết hợp linh hoạt các phương pháp trong bài giảng có nhiều lợi thế
trong việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh trong dạy học nói chung và
dạy học môn Giáo dục công dân nói riêng. Tuy nhiên, cần lưu ý kết hợp một cách
hợp lí, đúng mức; tránh tình trạng thiếu đầu tư, nghiên cứu làm cho việc kết hợp
gượng ép làm cho kiến thức lan man, khó hiểu.
- Để đạt hiệu quả cao trong giảng dạy giáo viên cần đầu tư thời gian cho thiết kế
giáo án, chọn lựa, kết hợp các phương pháp, tổ chức, hướng dẫn nhằm phát huy
tính tích cực, chủ động của học sinh, rèn những kĩ năng cần thiết thông qua bài
giảng, từ đó nâng dần, hình thành thói quen học tích cực ở học sinh.
- Trong bài giảng giáo viên chú ý dựa vào ưu thế của các phương pháp theo đặc
trưng bộ môn, chọn lọc, kết hợp phát huy ưu điểm, khắc phục những hạn chế vốn
có của nó, tận dụng ứng dụng công nghệ thông tin, ít tốn kém nhất nhưng vẫn đạt
những hiệu quả về: kiến thức, giáo dục tư tưởng và rèn luyện kĩ năng.
II. Khả năng ứng dụng triển khai:
Với những biện pháp nêu trên, bản thân đã trao đổi với các đồng nghiệp trong
tổ, đặc biệt là với các giáo viên cùng bộ môn đã nhận được sự ủng hộ, nhất trí phổ
biến và áp dụng thiết kế trong các bài giảng của bộ môn Giáo dục công dân. Việc
kết hợp các phương pháp phát huy tính tích cực và rèn kỹ năng sống cho học sinh
có thể nghiên cứu áp dụng trong các bài giảng Giáo dục công dân từ lớp 6 đến lớp
9, tùy thuộc vào đặc điểm học sinh, nội dung kiến thức mà giáo viên có thể chọn
lựa cách thức kết hợp nhằm phát huy tính tích cực và rèn luyện những kĩ năng cần
thiết cho học sinh thông qua bài dạy, sự tích cực, chủ đông của học sinh trong quá
Một vài kinh nghiệm kết hợp phương pháp trong bài giảng Giáo dục công dân
nhằm phát huy tính tích cực và rèn kĩ năng sống cho học sinh

14