CỘNG HÒA XÃ HỘI CHŨ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

MÔ TẢ SÁNG KIẾN

Mã số:…………………………………......
1. Tên sáng kiến: Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy TĐN lớp
4 ở trường Tiểu học.
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Vận dụng vào việc giảng dạy môn âm
nhạc ở Tiểu học.
3. Mô tả bản chất của sáng kiến
3.1. Tình trạng giải pháp đã biết
Ở mỗi nội dung có nét đặc thù riêng, vì thế phương pháp giảng dạy cũng
không giống nhau. Đặc biệt, TĐN là nội dung tương đối khó so với các nội dung
âm nhạc khác. Bởi vì, yêu cầu đặt ra cho học sinh qua mỗi bài TĐN không đơn
giản. Nghĩa là các em phải biết và nhớ tên các nốt nhạc, đọc được đúng cao độ,
trường độ và thể hiện diễn cảm các bài nhạc, biết cách gõ đệm nhằm phát triển
tai nghe và khả năng cảm thụ âm nhạc cho học sinh. Và để hoàn thành tốt các
điều đó đòi hỏi giáo viên phải có một phương pháp dạy thích hợp và đem lại
hiệu quả nhất.
Trước đây, nhiều giáo viên nhạc quan niệm rằng dạy một bài TĐN ở các
trường chuyên nghiệp, họ yêu cầu học sinh phải tự đọc đúng cao độ, trường độ
và thể hiện tính chất sắc thái của bài TĐN. Hoặc giáo viên ra sức dạy học sinh
học theo lối truyền khẩu, tức là giáo viên đọc cho học sinh nghe mẫu và cho học
sinh đọc theo. Cách dạy đó gây nên cho học sinh sự căng thẳng, mệt mỏi khi các
em học phân môn này.Do đó, tiết dạy không đạt hiệu quả, không phù hợp với
mục đích và yêu cầu dạy âm nhạc ở trường phổ thông. Vì thế, bây giờ một vấn
đề đặt ra là đòi hỏi chúng ta phải tìm hiểu thực trạng dạy và học TĐN ở trường
Tiểu học. Từ đó, đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học
1

+ Dạy TĐN phải giúp cho học sinh phát triển tai nghe, hổ trợ cho việc
học hát chuẩn xác về cao độ và trường độ;
2


+ Dạy TĐN phải hình thành cho học sinh các khái niệm về những kí
hiệu âm nhạc, góp phần nâng cao tính thẩm mỹ âm nhạc, qua đó giúp các em
nhận thức được tính khoa hoc, tính nghệ thuật của âm nhạc.
3.2.1. Nội dung chương trình SGK phận môn TĐN lớp 4:
Nội dung chương trình TĐN lớp gồm có 8 bài:
- TĐN số 1: “ Son La Son”
- TĐN số 2: “ Nắng vàng”
- TĐN số 3: “ Cùng bước đều”
- TĐN số 4: “ Con chim ri”
- TĐN số 5: “ Hoa bé ngoan” ( trích )
- TĐN số 6: “ Múa vui” ( trích )
- TĐN số 7: “ Đồng lúa bên sông”
- TĐN số 8: “ Bầu trời xanh ” ( trích )
3.2.2 Vận dụng linh hoạt PPDH trong phân môn TĐN:
Các kỹ năng đọc nhạc cơ bản và phương pháp rèn luyện:
- Đọc nhạc nghĩa là biến các ký hiệu âm thanh thành âm thanh cụ thể;
- Từ âm thanh tác động đến tai nghe. Từ tai nghe được những âm thanh âm
nhạc, người ta tìm ra ký hiệu ghi chép. Nhìn các ký hiệu ghi chép, đọc lên thành
các giai điệu. Đó là tác động qua lại giữa Nghe – Nhìn – Đọc - Âm nhạc;
- Như vậy, Nghe ( thính giác ) có vai trò quan trọng hơn cả. Nhìn ( thị
giác ) dù có tích cực đến đâu ( ở đây nói đến khả năng nhớ tên các nốt nhạc,kí
hiệu ghi trên bản nhạc ) nhưng nếu không có sự hỗ trợ của trí nhớ thính giác
được xác lập từ trước thì không thể biến ký hiệu thành âm nhạc được. Ở đây
muốn nói đến các âm thanh có độ vang đúng, chính xác như ký hiệu đã ấn định;
- Nghe- Đọc là hoạt động trực tiếp, còn Nhìn – Đọc ( so với Nghe- Đọc ) là

quả nhất trong việc dạy TĐN đối với HS trong thời gian đầu tiếp cận với phân
môn mới;
- Cách học này giúp học sinh đọc đúng cao độ giữa các âm. Khi đọc cao
độ không phụ thuộc vào tiết tấu nhịp điệu hình nốt ghi trên khuông nhạc. Độ
ngân dài của mỗi nốt nhạc tùy thuộc vào người dạy và người đọc, miễn sao độ
cao của các âm vang lên phải thể hiện cao độ của các âm đó.
VD:
4


Có thể đọc cao độ như sau:

* Các bước luyện cao độ:
- Khi tập cao độ để chuẩn bị cho một bài TĐN cụ thể thì giáo viên thường
cho HS đọc cao độ trên một thang âm với các bậc âm tự nhiên và các âm trụ.
Ví dụ:

Bài nhạc trên được xây dựng trên thang âm Đô Trưởng: đồ, rê , mi, sol.
+ Bước 1: GV luyện tập cao độ cho HS.
5


+Bước 2: luyện tập tiết tấu.

+ Bước 3: luyện đọc cao độ các âm theo giai điệu bài hát với từngchuỗi nốt
nhạc:
* Chú ý:

- Mỗi bước luyện cao độ đều cho HS tập nhiều lần, thỉnh thoảng GV đàn
cho các em nghe cao độ kịp thời điều chỉnh khi HS đọc chưa đúng. Trong lúc

ghi trường độ âm thanh bằng hình nốt để cho những âm hình ghi trên giấy vang
lên một cách sống động. Từ tập đọc cao độ và trường độ tạo nên những giai điệu
là 2 công việc tạm thời tách riêng TĐN.
*Thực hành:
Ở mỗi bài tập đọc nhạc trong SGK đều có bài luyện tập gõ tiết tấu và thể
hiện trường độ đơn giản:
- Thực hành gõ phách và tập với nốt đen, dấu lặng đen;
- Thực hành với hình nốt trắng (hoặc hình nốt đen với một lặng đen);
- Thực hiện với hình móc đơn;
- Các bài tập phối hợp với các hình nốt.
* Các bước dạy TĐN bao gồm:
- Bước 1: Giới thiệu bài TĐN, phân tích;
- Bước 2: Tập nói tên nốt nhạc;
- Bước 3: Luyện tập cao độ;
- Bước 4: Luyện tập tiết tấu;
7


- Bước 5: Tập đọc từng câu;
- Bước 6: Tập đọc cả bài;
- Bước 7: Ghép lời ca;
- Bước 8: Củng cố, kiểm tra.
* Giải thích và hướng dẫn từng bước:
- Bước 1: theo thiết kế chương trình và SGK âm nhạc Tiểu học, TĐN là
một trong ba phân môn của môn học âm nhạc lớp 4: học hát, TĐN, và phát triển
năng khiếu âm nhạc. Do đặc thù mỗi tuần chỉ có một tiết nhạc, mỗi năm các em
chỉ học 35 tiết/ 35 tuần nên thời gian các em học TĐN rất ít, thông thường mỗi
bài học trong SGK âm nhạc đều dạy 2 tiết/2 tuần.( tiết 1: dạy bài hát, tiết 2: dạy
TĐN, hoặc phát triển năng khiếu âm nhạc ). Như vậy, thời lượng dành cho việc
học TĐN trong tiết thứ 2 có khỏang 20 đến 30 phút ( theo quy định một tiết học

lần, nhắc học sinh vừa lắng nghe, vừa quan sát nốt nhạc và đọc nhẩm theo;
+ GV chỉ nốt nhạc cho tất cả cùng đọc câu 1 vài 3 lần;
+ GV chỉ định một số học sinh đọc lại;
+ GV giúp các em sửa sai ( nếu có );
+ GV cho cả lớp đọc lại câu 1 sau khi đã sửa sai;
+ GV hướng dẫn cho các em đọc tiếp các câu sau tương tự cách đọc đó,
nếu có câu giống câu trước thì để học sinh tự nhận biết và tự đọc.
- Bước 6: Tập đọc cả bài:
+ GV đàn giai điệu, học sinh đọc cả bài hòa với tiếng đàn, vừa đọc vừa
gõ tiết tấu;
+ GV chỉ định một vài bạn học sinh khá đọc bài, làm mẫu cho các bạn;
+ GV lắng nghe học sinh đọc ( không sử dụng nhạc cụ ) để phát hiện chỗ
sai, hướng dẫn các em sữa chữa.
Chú ý: GV phải nhớ dù có nhiều phương pháp dạy TĐN nhưng người dạy cần
chọn cho mình một cách phù hợp với tình hình của mỗi lớp để đạt được kết quả
tốt nhất

.

- Bước 7: Ghép lời ca
+ GV đàn giai điệu, chia lớp thành 2 nhóm: một nhóm đồng nhạc đồng
thời nhóm kia tập ghép lời vào và sau đó đổi lại;
+ GV chỉ định cho học sinh hát;
9


+ GV sửa chỗ sai ( nếu có );
+ GV hướng dẫn học sinh hát lời và gõ phách.
- Bước 8: Củng cố, kiểm tra.
+ GV hướng dẫn học sinh đọc nhạc, ghép lời, kết hợp gõ phách hoặc gõ

- Bước 5: tập đọc từng câu
- Bước 6: tập đọc cả bài
- Bước 7: ghép lời (nếu bài có lời ca) + vỗ đệm
- Bước 8: củng cố bài,kiểm tra.
* Một số điểm cần lưu ý khi dạy TĐN:
- Khi dạy TĐN, GV nên dành thời gian cho HS tìm hiểu về bài TĐN vì nó
sẽ giúp các em thuộc và nhớ được tên nốt nhạc, biết được nhịp độ, sắc thái, tiết
tấu, cao độ, chia câu, chia đoạn, quy định những chỗ lấy hơi, chú ý những chỗ
khó của bài;
- Cần luyện tập tiết tấu trước khi dạy vào bài vì mối liên hệ giữa luyện tập
tiết tấu và tập đọc nhạc là rất cần thiết. Nếu bỏ qua bước luyện tập tiết tấu mà
dạy đọc nhạc từng câu ngay, những HS không vững tiết tấu khi đọc nhạc hoặc
hát bị cuốn nhịp, sai nhịp;
- Chú ý cho HS gõ phách nhiều khi dạy TĐN vì phách là đơn vị đo trường
độ cơ bản nhất trong âm nhạc. Gõ phách, HS có cảm nhận, phân biệt được phách
mạnh, nhẹ để khi đọc nhạc các em sẽ đọc chắn chắn hơn;
- Khi đọc thuần thục bài TĐN, có thể cho các em vừa đọc vừa đánh nhịp
vì nó giúp HS làm quen hoặc củng cố cách đánh nhịp, giúp các em tự tin và
cũng tạo cho không khí lớp học thêm sôi nổi.
* Phương pháp đối với HS lớp 4 trường TH:
- Đối với HS khối 4, cùng với số lượng môn học tăng lên, mức độ phức
tạp của bài học cũng nhiều lên, với cách cấu trúc thời khóa biểu mới, lượng kiến
thức của mỗi tiết học cũng nhiều hơn. Do đó việc giảng dạy phân môn TĐN nói
riêng và các môn học khác nói chung cần đảm bảo vừa trang bị cho HS một kiến
thức vững chắc vừa giúp các em tiếp tục học lên các lớp trên;
- Ở HS khối 4 các em sẽ rất năng động và hoạt bát, các em rất tự nhiên, ít
xấu hổ nên việc yêu cầu các em thực hiện tốt các yêu cầu của GV sẽ rất thuận
lợi và đạt hiệu quả trong tiết dạy. Về phương pháp đối với lứa tuổi này chúng ta
cần tiến hành thật nhẹ nhàng, dễ hiểu, tránh lý thuyết dài dòng vì ở lứa tuổi này
11

tiểu học và nhận thức rõ tầm quan trong của phân môn TĐN;
- HS phải học bài và chuẩn bị bài trước khi đến lớp;
12


Bên cạnh đó thì sự quan tâm của gia đình cũng rất cần thiết và bổ ích đối
với con em của mình.
* Kết quả:
+ Qua thực tế khi nghiên cứu thực trạng việc dạy phân môn TĐN ở
trường tiểu học, bản thân tôi rút ra được một số kết luận như sau:
- GV dạy theo phương pháp đổi mới, dùng công nghệ thông tin đưa những
nội dung bài cần dạy vào và dạy bằng giáo án điện tử làm cho tiết học trở nên
sinh động hơn;
- Phần đông học sinh coi nhẹ việc học môn âm nhạc vì các em nghĩ đây là
môn không quan trọng như toán, tiếng việt,… nên đại đa số các em chưa có ý
thức học tốt;
- Lứa tuổi TH là lứa tuổi các em đang bước vào giai đoạn phát triển nhân
cách đặc biệt là về mặt tâm sinh lý cộng thêm các em chưa quen với việc đọc
nhạc nên các em còn thụ động, không dám giơ tay phát biểu vì các em nghĩ giơ
tay mà đọc sai sẽ bị các bạn chê cười.
+ Để việc dạy phân môn TĐN đạt kết quả tốt hơn thì GV cần phải quan
tâm chú ý những vấn đề sau:
- Hiểu và nắm vững tâm sinh lý cũng như khả năng tư duy nhận thức
của HS, từ đó lựa chọn phương pháp dạy cho phù hợp;
- GV phải tự học hỏi, tự nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của
mình, có thái độ, hành vi, cử chỉ phù hợp với chuẩn mực đạo đức của một người
giáo viên trước học sinh, luôn tự trau dồi nâng cao bản thân mình về mọi mặt;
- Thông qua từng nội dung bài học GV giáo dục cho các em tình cảm và
thị hiếu nghệ thuật lành mạnh đúng đắn.;
- GV phải chuẩn bị đầy đủ giáo án, đồ dùng dạy học, và các phương tiện