0
SÁNG KIẾN
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT
LƯỢNG SOẠN - GIẢNG Ở TRƯỜNG TIỂU
HỌC

Phần thứ nhất
ĐẶT VẤN ĐỀ
Quá trình dạy học bao gồm hệ thống những tác động từ phía
người dạy (giáo viên) đến người học (học sinh), nhằm làm cho học sinh tích
cực và chiếm lĩnh tri thức, hình thành những phẩm chất nhân cách và năng lực
phù hợp với nhu cầu ngày một cao của xã hội hiện đại.
Thiết kế nội dung (Soạn giáo án) và cách thức dạy học là một
khâu đột phá quan trọng để đổi mới nội dung, phương pháp dạy học nhằm
nâng cao chất lượng giảng dạy. Để việc dạy học có hiệu quả, người giáo viên
bao giờ cũng dành một thời gian thích đáng để thiết kế bài. Muốn dạy học có
kết quả cần thiết kế chu đáo bài học. Khi thiết kế bài học cần chú trọng đến
nhiều khía cạnh tác động đến quá trình dạy học như: Đặc điểm lứa tuổi học
sinh, nhu cầu, hứng thú, các phương tiện kỹ thuật đồ dùng trực quan, cơ sở vật
chất trường lớp... Từ đó có định hướng rõ rệt để xác định những tiêu chí cụ
thể cần đạt cũng như cách thức (sự lựa chọn phương pháp phù hợp) để đạt
được mục tiêu bài dạy.

1
Kết quả một giờ dạy không những phụ thuộc khá nhiều vào sự
chuẩn bị bài dạy mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan khác nhau
cũng như yếu tố chủ quan không thể tránh khỏi. Đó chính là phụ thuộc vào
năng lực sư phạm, sự tự tin, tính sáng tạo trong sử lý các tình huống sư
phạm...
Trong một vài năm trở lại đây xu hướng đổi mới công tác soạn

Hoạt động dạy và học trong trường tiểu học hiện nay được thực hiện
chủ yếu bằng hình thức dạy và học trên lớp. Giờ lên lớp giữ vai trò quyết định
chất lượng dạy học. Vì vậy dễ hiểu rằng vì sao cả hiệu trưởng và giáo viên
đều tập trung sự chú ý, mọi cố gắng của mình vào giờ lên lớp với một mục
đích là nâng cao chất lượng toàn diện giờ lên lớp nhưng mỗi người có vai trò
riêng đối với giờ lên lớp. Trực tiếp quyết định kết quả giờ lên lớp là người
giáo viên. Quản lý thế nào để các giờ lên lớp của giáo viên có kết quả tốt là
việc làm của hiệu trưởng.
Nhiệm vụ của hoạt động dạy và học ở trường tiểu học của người
giáo viên là làm cho học sinh nắm vững tri thức khoa học một cách có hệ
thống, cơ bản, có những kĩ năng, kĩ xảo cần thiết trong học tập, trong lao động
và trong cuộc sống của trẻ. Trong những kĩ năng cần được rèn luyện cho học
sinh thì quan trọng nhất là làm cho học sinh có được kĩ năng học tâp để thực
hiện “Hình thành hoạt động học tập” - Hoạt động chủ đạo của các em trong
thời kỳ này.
Phát triển trí tuệ học sinh trong quá trình nắm tri thức, trước hết
là phát triển tư duy độc lập sáng tạo, hình thành năng lực nhận thức và hoạt
động của học sinh. Ở học sinh tiểu học, trí tưởng tượng rất phong phú nhưng

3
trình độ chuẩn bị sẵn sàng về mặt trí tuệ (hoạt động tư duy) cho học tập chưa
phát triển đến mức cần thiết. Cho nên dạy học chẳng những phải phát triển trí
tưởng tượng của các em mà còn phải rèn luyện các thao tác tư duy để phát
triển năng lực nhận thức, năng lực hoạt động khoa học, sáng tạo.
Những nhiệm vụ dạy và học nói trên được thực hiện đồng thời và
thống nhất với nhau trong quá trình dạy hoc. “Quá trình dạy và học là tập hợp
những hành động liên tiếp của giáo viên và học sinh, được giáo viên hướng
dẫn. Những hành động này nhằm làm cho học sinh tự giác nắm vững hệ thống
kiến thức, kĩ năng, kĩ sảo và trong quá trình đó, phát triển được năng lực
nhận thức, nắm được các yếu tố của văn hoá, lao động trí óc và chân tay,

Quy mô nhà trường vào loại trung bình so với các đơn vị bạn:
Với tổng số cán bộ giáo viên, nhân viên trong năm học 2007 - 2008 là 31
người, trong đó: - Cán bộ quản lý: 02 người (01 nữ).
- Nhân viên hành chính: 03 người (02 nữ).
- Giáo viên: 26 người (có 02 giáo viên tiếng Anh, 01 giáo viên
Hát nhạc, 01 giáo viên Mỹ thuật, 01 giáo viên thể dục).
Trong đó:
- Trình độ Đại học: 09 cán bộ giáo viên.
- Trình độ Cao đẳng: 09 giáo viên.
- Còn lại 100% đạt trình độ trung cấp sư phạm.
* Phân loại giáo viên năm học 2006 - 2007 như sau:
- Giáo viên giỏi cấp tỉnh: 0

5
- Giáo viên giỏi cấp huyện: 04
- Giáo viên giỏi cấp trường: 12
* Xếp loại thi đua năm học 2006 - 2007 như sau:
- Chiến sỹ thi đua cơ sở: 02
- Lao động giỏi: 13
Năm học 2006 – 2007 có 10 lớp và 265 học sinh trong đó
130/265 học sinh là dân tộc. Nhìn chung điều kiên học tập của học sinh khá
tốt, chỉ có một bộ phận nhỏ còn gặp khó khă do phụ huynh chưa quan tâm
đúng mức vì nhà nghèo. Tuy vậy đa số học sinh ngoan ngoãn, lễ phép có ý
thức học tập tốt.
Với tình hình như trên đã nêu nhà trường đứng trước những thử
thách vô cùng to lớn: Đó là làm gì và làm như thế nào để việc soạn giảng của
giáo viên đạt được kết quả cao, đáp ứng được ngày một cao của xã hội.
Qua kiểm tra hồ sơ giáo án và dự giờ giáo viên, chúng tôi thấy
tuy có nhiều cố gắng nhưng kết quả chưa được là bao. Trước hết xin nêu thực
trạng thiết kế kế hoạch bài học của giáo viên.

Tóm lại: Thực trạng việc thiết kế kế hoạch bài học là: Đủ bài,
đúng phân phối chương trình. Một bộ phận giáo viên nòng cốt có ý thức trách
nhiệm tốt đầu tư nhiều cho bài soạn. Song song với những thiết kế tốt vẫn

7
còn nhiều giáo án sơ lược, chưa chú ý dúng mức đến phương pháp dạy học
đặc thù đối với từng đối tượng học sinh, những giáo án này thể hiện trình độ
chuyên môn hạn chế của giáo viên, năng lực sư phạm yếu hoặc bị ảnh hưởng
của lối làm việc được chăng hay chớ, thiếu đầu tư suy nghĩ tìm tòi.
c. Thực trạng về thi công bài giảng trên lớp.
Việc thực hiện giờ lên lớp của giáo viên là công việc hàng ngày
của mỗi cán bộ giáo viên cần phải nghiêm túc thực hiện:
Về giờ giấc 100% giáo viên thực hiện lên lớp đúng giờ, đảm bảo
thời gian các tiết học. Tư cách tác phong đĩnh đạc, trang phục gọn gàng, lịch
sự. Việc này có tác dụng tới công tác giáo dục đạo đức cho học sinh, tạo cho
các em có nề nếp, tác phong nhanh nhẹn, làm việc có giờ giấc.
Đối với nội dung bài giảng, trong quá trình kiểm tra giờ dạy của ban
giám hiệu cũng như qua các biên bản nhận xét giờ dạy của các tổ khối chuyên
môn có thể nhận định như sau.
Số lượng giờ lên lớp đảm bảo được mục tiêu đề ra chiếm khoảng
80%. Số giờ dạy không sử dụng đồ dùng trực quan chiếm 20%, số giờ tổ chức
tốt lớp học chiếm 75%. Số giờ dạy học chỉ chú ý đến phương pháp mà không
chú nhiều đến nội dung chiếm 20%. Số giờ áp dụng các phương pháp thuyết
trình một cách đơn thuần chiếm tới 25%.
Từ những số liệu nêu trên cho thấy việc thực hiện tốt cả 3
phương diện: Mục tiêu, nội dung, phương pháp chiếm tỉ lệ còn thấp. Đặc biệt
các giờ dạy chay chiếm quá nhiều cho thấy việc đầu tư tìm tòi, tận dụng khả
năng hiện có của cơ sở vật chất nhà trường cũng như bản thân giáo viên còn
nhiều hạn chế. Điều này một mặt do tâm lý ngại chuẩn bị đồ dùng dạy học,
mặt khác cũng cho thấy bộc lộ rõ nét việc sử dụng trang thiết bị dạy học còn

9
chuyên môn. Việc chỉ đạo công tác xây dựng kế hoạch giảng dạy được triển
khai trược tiếp từ ban giám hiệu tới tổ trưởng tổ chuyên môn. Trong quản lý
chỉ đạo xây dựng kế hoạch giảng dạy một mặt phải phát huy vai trò tự chủ
sáng tạo của tổ đồng thời phải chỉ đạo sát sao theo kế hoạch chung của toàn
trường. Căn cứ để xây dựng kế hoạch giảng dạy là phân phối chương trình và
thời khoá biểu hàng ngày trong tuần. Bên cạnh đó là các hoạt động ngoài giờ
lên lớp của nhà trường hoặc các nội dung khác do phòng Giáo dục chỉ đạo
như kế hoạch bồi dưỡng thay sách, bồi dưỡng sử dụng đồ dùng dạy học... Từ
đó các tổ chuyên môn sẽ bàn bạc và xây dựng kế hoạch lên lớp hàng ngày sao
cho đúng chương trình và thời khoá biểu, đồng thời vạch kế hoạch sử dụng đồ
dùng dạy học cho từng tiết học căn cứ vào danh mục đồ dùng dạy học hàng
tuần do cán bộ thiết bị trường lập. Những vấn đề đó (sau khi lập xong kế
hoạch) được Ban giám hiệu ký duyệt trước một tuần và các thành viên trong
tổ thực hiện. Đó chính là sơ sở pháp lý để kiểm tra đánh giá việc thực hiện kế
hoạch bài học một cách chính xác, đảm bảo tính hệ thống kiến thức, đảm bảo
mục tiêu từng bài học, tìm ra những phương pháp giảng dạy thích hợp cho
từng nội dung bài học, có tính định hướng trước cho học sinh chuẩn bị học
tập.
2. Biện pháp chỉ đạo công tác soạn bài để nâng cao chất lượng
giảng dạy.
a) Nghiên cứu và xác định mục tiêu bài giảng.
Tổ chuyên môn được giao nhiệm vụ nghiên cứu, vạch kế hoạch
bàn bạc thống nhất cách xác định mục tiêu cho các môn học sao cho phù hợp
với đối tượng học sinh và đảm bảo sát với yêu cầu cơ bản về kiến thức và kỹ
năng chung do bộ giáo dục ban hành. Trước hết các tổ chuyên môn sinh hoạt
ít nhất tháng 3 lần, ở đó tài liệu về yêu cầu cơ bản về kiến thức và kỹ năng của
các môn học được triển khai đến từng thành viên, các cuộc họp này bao giờ

10