CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Mã số:………………………………………….
1. Tên sáng kiến: "MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG ĐỌC
DIỄN CẢM CHO HỌC SINH LỚP 4"
2. Lĩnh vực áp dụng: Giáo dục Tiểu học
3. Mô tả sáng kiến
3.1. Tình trạng giải pháp đã biết
- Giáo dục bậc tiểu học là một khoa học giáo dục khó nhất. Nó là nền
móng đầu tiên để giúp con người tồn tại và phát triển. Đặc biệt là môn Tiếng
Việt có vị trí quan trọng trong tất cả các môn học ở trường, nó hình thành khả
năng giao tiếp, là cơ sở để phát triển tư duy cho trẻ để tiếp thu các môn học
khác;
- Tiếng việt ở tiểu học gồm nhiều phân môn: Tập đọc, Học thuộc lòng,
Luyện từ và câu, Kể chuyện, Tập làm văn, Chính tả, Tập viết. Mỗi môn đều có
một chức năng, khi dạy Tiếng Việt cho học sinh đồng thời cũng chuẩn bị vốn
cho học sinh khi học văn. Tập đọc là môn học mang tính chất tổng hợp vì ngoài
nhiệm vụ dạy học nó còn có nhiệm vụ trau dồi kiến thức về Tiếng việt cho học
sinh (về phát âm, từ ngữ, câu văn...), kiến thức bước đầu về văn học, đời sống và
giáo dục tình cảm thẩm mĩ;
- Môn tập đọc ở tiểu học nói chung và ở lớp 4 nói riêng đặt ra một nhiệm
vụ quan trọng. Trong các giờ tập đọc, học thuộc lòng học sinh biết đọc diễn cảm
bài văn, bài thơ đã tạo cho các em sự say mê hứng thú và để lại một vốn văn học
đáng kể cho trẻ em. Cũng thông qua các bài văn học sinh học, các em được hiểu
thêm về các vùng miền của đất nước, hiểu được công sức của các tầng lớp nhân
dân đang ra sức xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hiểu được các truyền thống quý
báu của dân tộc; yêu cái đẹp, rung cảm trước cái đẹp trong thiên nhiên, trong xã
hội, trong văn chương. Môn này có thể rèn luyện cho học sinh tư duy trừu tượng


- Giúp học sinh cảm thụ tốt bài văn;
2


- Trong giờ học, học sinh biết đọc diễn cảm thì tiết học mới có hiệu quả
cao và mới thể hiện được tầm quan trọng của bộ môn;
- Học sinh tích cực tham gia thi kể chuyện, ngâm thơ, đọc diễn cảm trong
lớp, trong trường vào những ngày sinh hoạt tập thể, kỷ niệm ngày lễ lớn;
- Trong các giờ tập đọc học sinh say mê học và lớp học sôi nổi, kỹ năng
đọc diễn cảm được nâng cao rõ rệt.
* Khuyết điểm:
- Do đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi của các em chưa thể cảm nhận hết hoặc
có cảm nhận cũng không thể diễn đạt tốt vì vốn ngôn ngữ của các em còn quá
đơn giản, ít ỏi và chưa phong phú. Nên quá trình dạy Tập đọc để cho các em đọc
đúng đã là khó, để các em đọc diễn cảm được nội dung còn khó khăn gấp nhiều
lần;
- Trong quá trình giáo viên hướng dẫn nếu như giáo viên đọc mẫu chưa
tốt thì học sinh đọc cũng khó thành công;
- Nếu giáo viên thiếu kiên trì trong việc uốn nắn cho các em thì kết quả
đạt được cũng không cao.
3.2. Nội dung giải pháp
3.2.1. Mục đích của giải pháp
Ở bậc tiểu học nói chung và lớp 4 nói riêng phân môn tập đọc có 2 yêu
cầu:
- Rèn kĩ năng tập đọc;
- Giúp học sinh cảm thụ tốt bài văn.
+ Học môn tập đọc, việc đọc và cảm thụ là 2 khâu có quan hệ mật thiết
với nhau, gắn bó hỗ trợ đắc lực cho nhau. Cảm thụ tốt giúp cho việc đọc diễn
cảm tốt. Ngược lại việc đọc diễn cảm tốt giúp cho việc cảm thụ bài văn thêm sâu
sắc. Thật vậy học sinh có đọc thông thạo được và trên cơ sở đã hiểu nội dung

đọc thầm đã được hình thành ở các lớp 1, 2, 3, tăng cường tốc độ đọc, biết đọc
lướt để chọn thông tin nhanh, nâng cao chất lượng đọc diễn cảm;
- Phát triển kĩ năng đọc hiểu lên mức cao hơn: Nắm và vận dụng được
một số khái niệm nhớ đề tài, cốt truyện, nhân vật, tính cách,…để hiểu ý nghĩa
của bài và phát hiện một vài giá trị nghệ thuật trong các bài văn, thơ (yêu cầu
trọng tâm);

4


- Mở rộng vốn hiểu biết về tự nhiên, xã hội và con người để góp phần
hình thành nhân cách của con người mới;
- Giáo viên đọc (hoặc học sinh đọc) - học sinh tự phát hiện cách đọc;
- Giáo viên phải thực hiện xuyên suốt trong cả năm học;
Như vậy, để đạt được các yêu cầu trên và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao
về nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh đòi hỏi mỗi giáo viên
cần đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học sao cho “Nhẹ nhàng, chất lượng,
hiệu quả”.
* Điểm khác biệt với giải pháp cũ
- Về người dạy học: Giáo viên khá tôn trọng phương pháp học mới “Thầy
thiết kế, trò thi công” lấy học sinh làm trung tâm. Giáo viên cố gắng tìm tòi
nghiên cứu để giảng dạy phân môn tập đọc. Tuy nhiên giáo viên chỉ coi trọng
một vấn đề đọc thành tiếng to, rõ hoặc có hướng dẫn đọc diễn cảm nhưng chỉ
lướt qua, rèn đọc diễn cảm cho học sinh còn ít;
- Về người học: Học sinh đã biết đọc thành tiếng bài văn, bài thơ, đã để ý
và đọc đúng các phụ âm khó. Nhưng đọc hiểu nắm nội dung bài còn rất ít do vậy
chưa nêu được ý chính của bài mà phải nhờ sự gợi ý của giáo viên, đọc diễn cảm
toàn bài văn chưa tốt. Khi đọc ở các dấu phẩy, dấu chấm còn ngừng nghỉ chưa
hợp lí còn tùy hứng, chưa đọc đúng giọng câu hỏi, câu cảm, câu khiến;
- Chỉ hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm một đoạn;

biệt là việc rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh. Muốn rèn cho học sinh
đọc diễn cảm tốt, trước hết trong mọi giờ tập đọc giáo viên cần hướng dẫn học
sinh cách phát âm chuẩn, đọc đúng đắn, có ý thức, trôi chảy, sau đó mới yêu cầu
học sinh đọc diễn cảm. Trong phương pháp dạy học những yêu cầu đó gọi là
chất lượng đọc được thể hiện đồng thời và chi phối lẫn nhau. Tính đúng đắn sẽ
nâng cao tốc độ đọc và cho phép đọc có ý thức hơn. Nếu không hiểu cái đang
đọc thì không thể đọc lưu loát và diễn cảm được;
- Đọc diễn cảm thể hiện ở kĩ năng dùng ngữ điệu, biết nghỉ hơi ở dấu
chấm, ngắt hơi ở dấu phẩy, hoặc chỗ cần tách ý, biết đọc liền các tiếng trong từ
ghép, từ láy hoặc cụm từ cố định. Ngoài ra cần biết đọc đúng giọng câu kể, câu
hỏi, biết phân biệt giọng người dẫn chuyện với từng nhân vật có tính cách khác
nhau. Đọc diễn cảm là biểu hiện cao của đọc có ý thức và chỉ thực hiện đựơc
trên cơ sở đọc đúng và đọc nhanh. Do vậy dù đọc ở mức độ nào cũng phải yêu
cầu phát âm đúng song cũng không nên quá nhấn mạnh ở các phụ âm: tr - ch; r gi; n - l; s - x; thanh hỏi - ngã làm giọng đọc mất tự nhiên.
Để đạt được những yêu cầu trên tôi đã tiến hành các biện pháp rèn đọc
diễn cảm cho học sinh như sau:
3.2.4.1. Biện pháp 1: Phân loại học sinh
6


Sau khi nhận lớp, tôi đã ổn định chung tổ chức lớp. Qua tìm hiểu điều tra
để nắm chắc đối tượng học sinh và lựa chọn, đặc biệt là về kĩ năng đọc và phân
loại học sinh theo ba đối tượng:
- Đối tượng 1: Học sinh biết đọc diễn cảm;
- Đối tượng 2: Học sinh mới chỉ biết đọc to, rõ, lưu loát;
- Đối tượng 3: Học sinh đọc nhỏ, ấp úng, ngọng.
Dựa vào đó, tôi đã sắp xếp chỗ cho học sinh những em đọc yếu ngồi cạnh
những em đọc khá, đọc tốt để đôi bạn cùng tiến. Tôi tiến hành công việc tiếp
theo là giới thiệu cấu tạo chương trình môn Tập đọc để các em nắm được các
chủ đề chính trong từng học kì và cả năm học. Đồng thời nêu tầm quan trọng,

mạng, khi đọc bài các con đọc với giọng như thế nào? Vậy để thể hiện tốt điều
này chúng ta cần nhấn giọng vào những từ ngữ nào?
Việc giáo viên đọc mẫu nhằm minh họa, gợi ý hoặc “tạo tình huống” cho
học sinh nhận xét, giải thích, tự tìm ra cách đọc;
Ví dụ : Bài “Tre Việt Nam”
Giáo viên đọc mẫu, yêu cầu học sinh: Nghe và phát hiện cách đọc của cô
(ngắt nhịp ở chỗ nào, nhấn giọng hay cao giọng, kéo dài giọng ở từ ngữ
nào?...Vì sao khi đọc câu thơ có dấu chấm hỏi cô chỉ cần nhấn giọng ở các từ
“lũy, thành” mà không cần đọc cao giọng ở tiếng cuối câu hỏi ?....
...Thân gầy guộc, lá mong manh /
Mà sao nên lũy nên thành tre ơi ?
Sau đó giáo viên cho học sinh thực hành luyện đọc diễn cảm (theo cặp,
theo nhóm) để các em tự rút kinh nghiệm cho mình, hình thành kĩ năng nhận xét
và tự nhận xét;
Tiếp theo tổ chức thi đọc diễn cảm trước lớp để các em học tập lẫn nhau
và được giáo viên động viên, uốn nắn;
Tuy nhiên, trước khi dạy bài đọc tôi cần tìm hiểu kĩ bài dạy xem bài Tập
đọc đó là văn bản nghệ thuật hay là phi nghệ thuật.
- Đối với văn bản nghệ thuật: Tôi hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm
thông qua dẫn dắt, gợi mở giúp các em thể hiện tình cảm, thái độ qua giọng đọc
phù hợp với sự việc, hình ảnh, cảm xúc, tính cách nhân vật trong bài ..., Cụ thể
là: + Học sinh bước đầu biết làm chủ giọng đọc, nhấn giọng những từ gợi tả,
gợi cảm, từ ngữ chìa khóa làm nổi bật ý chính trong câu;
8


Ví dụ : Bài Tập đọc “Con sẻ”
“Bỗng từ trên cây cao gần đó, một con sẻ già có bộ ức đen nhánh lao
xuống như hòn đá rơi trước mõm con chó. Lông sẻ già dựng ngược, miệng rít
lên tuyệt vọng và thảm thiết. Nó nhảy hai ba bước về phía cái mõm há rộng đầy

thấy vật gì.” hoặc câu “Bỗng / từ trên cây cao gần đó, một con sẻ già có bộ ức
đen nhánh lao xuống như hòn đá / rơi trước mõm con chó”.
+ Tôi hướng dẫn học sinh đọc phân biệt lời kể của tác giả với lời nhân vật.
Đọc phân biệt lời của các nhân vật sao cho phù hợp với đặc điểm lứa tuổi
và tính cách của từng nhân vật (người già, trẻ em, người tốt, người xấu ...);
Ví dụ : Bài Tập đọc : “Khuất phục tên cướp biển”
Trong bài đọc có 2 nhân vật chính: Bác sĩ Ly - một người nhân hậu, điềm
đạm nhưng nghiêm nghị, cương quyết và tên cướp biển - chúa tàu hung hãn, dữ
tợn;
Trước khi học sinh đọc diễn cảm, tôi yêu cầu các em cần tìm hiểu bài thật
kĩ. Khi đó học sinh đọc lời nhân vật sẽ phân biệt được giọng đọc dựa vào tính
cách nhân vật (người tốt, người xấu); Trong bài cùng là câu hỏi nhưng trong
đoạn đối thoại sau, tính cách của hai nhân vật thể hiện khác nhau hoàn toàn.
Chúa tàu trừng mắt nhìn Bác sĩ, quát:
- Có câm mồm không? (đọc giọng thể hiện sự hung hãn của tên cướp khi
đập tay xuống bàn quát Bác sĩ Ly);
Bác sĩ điềm tĩnh hỏi:
- Anh bảo tôi phải không? (giọng tự tin, điềm tĩnh nhưng hết sức nghiêm
nghị).
Khi tên chúa tàu cục cằn bảo “phải”, bác sĩ nói:
- Anh cứ uống rượu mãi như thế thì đến phải tống anh đi nơi khác.
- Cơn giận của tên cướp thật dữ dội. Hắn đứng phắt dậy, rút soạt dao ra,
lăm lăm chực đâm. Bác sĩ Ly vẫn dõng dạc và quả quyết:
- Nếu anh không cất dao, tôi quyết làm cho anh bị treo cổ trong phiên tòa
sắp tới. (giọng đọc bình tĩnh, cương quyết bảo vệ lẽ phải);
+ Ngoài ra tôi giúp học sinh thể hiện ngữ điệu phù hợp tình huống miêu tả
hay thái độ cảm xúc của tác giả (vui, buồn, nghiêm trang, giận giữ ...);
Ví dụ: Bài Tập đọc “Con sẻ”
Khi đọc đoạn cuối miêu tả tình cảm của tác giả đối với con chim sẻ bé
10

nhất là giáo viên tổ chức cho học sinh luyện tập “tự bộc lộ” (trên cơ sở đọc mẫu
của giáo viên và kết quả tìm hiểu bài), qua đó giáo viên điều chỉnh cách đọc cho
11


học sinh, tránh phân tích quá chi tiết về cách đọc. (Ví dụ: Xác định chỗ ngắt hơi,
cao giọng, thấp giọng ...) rồi sau đó mới chuyển sang luyện đọc và đọc theo một
cách giống hệt nhau;
Khi học sinh luyện đọc giáo viên phải tạo được trong lớp một không khí
thoải mái để học sinh dễ cảm nhận với bài văn, có tâm trạng chờ đợi và chú ý
nghe giáo viên đọc và cũng từ đó các em có thể học tập và rèn luyện;
Trong khi rèn đọc diễn cảm tôi thường xuyên chú ý đến những học sinh
rụt rè nhút nhát, tôi thường xuyên khuyến khích, không gắt gỏng để các em
không lo lắng, bị áp lực;
Đối với học sinh nghịch ngợm phân tán tư tưởng, không chú ý đến tiết
học, tôi thường để ý thỉnh thoảng chỉ định các em đọc tiếp;
Đối với học sinh đọc yếu, ngoài việc hướng dẫn đọc dứt khoát từng từ,
cụm từ, với câu dài cho học sinh ngắt hơi đúng chủ đề ra yêu cầu rèn đọc ở nhà,
kiểm tra lại những yêu cầu đã đề ra đối với học sinh, việc này phải được tiến
hành thường xuyên không được ngắt quãng;
Cuối mỗi tiết học tôi thường tổ chức thi đọc diễn cảm để các em thi nhau
thể hiện giọng đọc của mình. Qua đó học sinh được đánh giá, nhận xét cách đọc,
giọng đọc của bạn để rút kinh nghiệm cho bản thân.
Tóm lại, sau mỗi giờ tập đọc tôi thường kiểm tra chất lượng đọc của học
sinh thông qua đọc thành tiếng (cả 3 đối tượng Giỏi - Khá - Trung bình) xem các
em đã đọc diễn cảm chưa và nhắc nhở các em về nhà tiếp tục luyện đọc.
3.3. Khả năng áp dụng của giải pháp
Thực hiện tốt một số biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh là
việc làm rất cần thiết cho mỗi giáo viên. Những biện pháp nêu trên ta nhận thấy
đó là sự quan tâm và tâm huyết của mỗi giáo viên đối với học sinh. Khi dạy

9 - 42.9%
7 - 33.3%

Đọc diễn cảm
2 - 9.5%
7 - 33.3%
12 - 57.2%

- Qua kết quả khảo sát và số liệu ghi chép tôi rất phấn khởi thấy trong các
giờ tập đọc học sinh say mê học và lớp học sôi nổi, kỹ năng đọc diễn cảm được
nâng cao rõ rệt;
`

- Có nhiều em đầu năm học đọc nhỏ, chưa trôi chảy, đến giữa học kì II các

em đã đọc to, rõ ràng, lưu loát hơn. Những em học trung bình khá trở lên đã đọc
diễn cảm bài văn theo đúng yêu cầu đề ra. Tuy kết quả chưa được mỹ mãn như ý
nhưng đó cũng là thành công bước đầu nghiên cứu, đầu tư, suy nghĩ tìm ra biện
pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh của mình.
Để đạt được kết quả cao nhất cho việc vận dụng đề tài nầy người giáo
viên cần:
- Muốn rèn cho học sinh đọc diễn cảm tốt trước hết người giáo viên phải
có nghiệp vụ sư phạm tốt, đặc biệt đọc mẫu của giáo viên phải chuẩn, hay, có
sức cuốn hút học sinh;
- Giáo viên phải nắm chắc đối tượng học sinh để có những biện pháp dạy
học đạt kết quả cao nhất nhằm phát huy hết tính tích cực trong học tập, tổ chức
điều khiển khéo léo gây bầu không khí sôi nổi kích thích hứng thú học tập và
nâng cao ý thức tự giác của học sinh;
- Nắm vững nội dung từng bài đọc, hiểu ý đồ của người biên soạn là quan