Dạy học văn theo hớng đổi mới, phát huy vai trò tích cực của nhóm trong học tập

I. lý do chọn đề tài:
1. Lý do chủ quan.
Mục tiêu đào tạo của trờng phổ thông là hình thành và phát triển toàn diện nhân
cách tốt đẹp cho thế hệ trẻ. Đó sẽ là những công dân tơng lai, những ngời lao động mới
phát triển toàn diện trên tất cả các mặt : Đức dục, trí dục, mỹ dục, thể dục, lao động.
Để hình thành và phát triển những con ngời nh vậy, nhà trờng phổ thông phải có chơng
trình, nội dung giáo dục, giáo dỡng phù hợp với đất nớc, con ngời Việt Nam phù hợp
với thời đại. Yêu cầu khách quan đó đợc quán triệt trong tất cả các chơng trình và nội
dung học tập của toàn bộ các môn học trong nhà trờng nói chung, trong nhà trờng phổ
thông cơ sở nói riêng (đặc biệt là bộ môn Ngữ văn )
Thực hiện hớng dẫn nhiệm vụ giáo dục trờng học về việc đổi mới phơng pháp
trong qúa trình dạy học với mục đích:
+ Bồi dỡng đợc tình cảm hứng thú, giáo dục thái độ tích cực , tinh thần chủ động sáng
tạo trong học tập của học sinh, phát huy vai trò chủ đạo của giáo viên.
+ Đổi mới phơng pháp đòi hỏi thầy cô phải thiết kế một tiết dạy khoa học hợp lý các
hoạt động của thầy của trò, thiết kế một hệ thống câu hỏi hợp lý, tập trung vào trọng
tâm, vừa sức tiếp thu của học sinh (nhất là đối với những bài dài, bài khó, chơng khó lại
có nhiều kiến thức mới ); bồi dỡng đợc năng lực suy nghĩ độc lập, vận dung sáng tạo
kiến thức đã học, tránh cho học sinh ghi nhớ một cách máy móc không nắm vững đợc
kiến thức cơ bản + Tăng cờng ứng dụng CNTT, phơng tiện trực quan dạy học, sử dụng
các phơng tiện nghe nhìn, thực hiện đầy đủ các thí nghiệm, thực hành, liên hệ thực tế
cho phù hợp với từng nội dung bài dạy cụ thể.
+ Việc đổi mới phơng pháp cũng đòi hỏi giáo viên sử dụng những ngôn ngữ chuẩn xác,
trong sáng, sinh động, dễ hiểu, tác phong thân thiện, coi trọng việc khuyến khích động
viên học sinh, chú trọng cho học sinh làm việc cá nhân và làm việc theo nhóm.
Bên cạnh việc đổi mới phơng pháp học tập giáo viên cần chú trọng việc giáo dục
tích cực chủ động sáng tạo của học sinh là một việc làm hết sức cần thiết. Trong thực tế
không ít giáo viên khi đứng lớp còn nhiều băn khoăn, trăn trở về việc dạy học của mình
bởi trớc tình trạng của học sinh quen thói lời suy nghĩ, lời phát

Thứ hai : Trong quá trình học, học sinh có thói quen là tiếp nhận tri thức do giáo viên
truyền đạt một cách thụ động, các em quen tính dựa dẫm, lời suy nghĩ hoặc có phát
biểu thì lại lấy nội dung có sẵn trong sách học tốt để trả lời, hoặc phó mặc cho giáo
viên .Vì vậy muốn tạo lập cho các em một thói quen làm việc tích cực theo hớng chủ
quan cá nhân , theo nhóm khuyến khích đợc các em làm việc độc lập, biết cách suy
nghĩ, biết cách làm việc, biết tìm tòi sáng tạo, biết trình bày ý kiến cái tôi của mình là
điều hết sức quan trọng trong việc đổi mới phơng pháp nói chung.
2. Lý do khách quan.
Ngời viết: Dơng Thị Chinh Trờng THCS Giang Biên
2
Dạy học văn theo hớng đổi mới, phát huy vai trò tích cực của nhóm trong học tập
Thực hiện theo sự chỉ đạo hớng dẫn của Bộ giáo dục và Đào tạo từ năm 2002 2003
về việc đổi mới phơng pháp Lấy học sinh làm trung tâm của bài dạy. Bởi trên thực tế
sự bùng nổ của công nghệ thời đại tri thức đòi hỏi chúng ta phải rèn luyện những con
ngời
Năng động, sáng tạo, nhạy bén, có kĩ năng ... có khả năng hoàn thành tốt nhiệm vụ đ-
ợc giao. Hơn thế thị trờng lao động việc lao động Việt Nam ít đợc tiếp nhận bởi trình
độ, năng lực nhanh nhạy của ngời lao động. Vì vậy phải đòi hỏi chúng ta phải đào tạo
những con ngời năng động, thực hành tốt, có khả năng giải quyết mọi vấn đề. Những
đòi hỏi đó có thể là khó nhng lại cũng có thể là vấn đề chúng ta làm đợc, rèn luyện đợc
cho các em ngay từ khi các em còn ngồi trên nghế nhà trờng. Rèn luyện khả năng độc
lập suy nghĩ, khả năng sáng tạo, .... là cả một chặng đờng không phải đơn giản. Qua
thực tế giảng dạy, dự giờ đồng nghiệp trong nhà trờng, cũng nh trong những buổi sinh
hoạt chuyên môn trờng, cụm thì việc đổi mới phơng pháp dạy học đã đợc các thầy cô áp
dụng nhng cha thực sự đồng đều, đặc biệt việc áp dụng phơng pháp thảo luận nhóm.
Đây là phơng pháp ít đợc sử dụng hoặc có sử dụng chỉ mang tính hình thức, sợ sử dụng
sẽ làm cho lớp mất thời gian, mất trật tự, ồn ào, nếu quản lý không tốt thì việc sử dụng
nó sẽ là cơ hội cho một bộ phận học sinh không có ý thức tự giác nói chuyện.
Sau nhiều năm thay đổi nội dung chơng trình sách giáo khoa và phơng pháp dạy học
đã chứng minh đợc tính tích cực, đúng đắn của nó. Việc đổi mới phơng pháp dạy học

quên. Chính sự thuyết trình một cách mê say kiến thức của thầy cô giáo lại tạo cơ hội
cho các em có thêm thời gian rèn cho mình tích ỷ lại, trông vào những điều mà cô
truyền tải cho, vì các em rất tin những điều cô nói, các em giống nh một cỗ máy thụ
động khi lắng nghe cô giảng bài mà không cần phản ứng gì chỉ cần ngồi trật tự mà
thôi. Còn một số học sinh khi phát hiện ra kiến thức muốn đợc nói thì lại không có cơ
hội để nói, và cô cũng không giám để học sinh đợc nói vì sợ mất thời gian của cô .
2. Những đánh giá cơ bản trong giờ học văn mới.
Việc dạy học theo hớng cũ là thế tuy nhiên chúng ta không thể phủ nhận việc
thuyết trình của thầy cô là không có hiệu quả. Bởi nếu trong một giờ giảng văn đặc biệt
lại là tiết đọc hiểu văn bản, hay khi đi khai thác diễn biến tâm trạng của một nhân vật ,
hay một tác phẩm trữ tình mà thiếu đi lời bình của giáo viên thì các tiết văn đó không
tránh khỏi những đơn điệu, tẻ nhạt đôi khi còn là sự nhàm chán , đôi khi chính ngời dạy
chúng ta không thể cảm nhận đợc linh hồn của văn chơng. Vì vậy mà việc thuyết trình
của thầy cô giáo trong phơng pháp dạy học đổi mới là không thể phủ nhận. Nhng sự
thuyết trình của giáo viên nh thế nào cho hợp lý, các thầy cô sẽ thuyết trình khi nào là
thích hợp đó là một vấn đề cần bàn.
Trong phơng pháp dạy học văn theo hớng đổi mới nói riêng cùng các bộ môn
khác nói chung cần phải xác định rõ Thầy cô là ngời chủ đạo, là ngời gợi mở dẫn đ-
ờng hớng các em theo. Và các em lại chính là trung tâm của bài, các em phải đợc làm
việc nhiều, chủ động làm chủ kiến thức phải thực sự lĩnh hội đợc kiến thức đó.
Ngời viết: Dơng Thị Chinh Trờng THCS Giang Biên
4
Dạy học văn theo hớng đổi mới, phát huy vai trò tích cực của nhóm trong học tập
Khi mỗi tiết học đợc diễn ra không phải tiết học nào cũng thu đợc kết quả khả
quan nh mong muốn của các thầy cô, có thể tiết học đó có nhiều thầy cô lại cảm thấy
mình rất tâm đắc nhng thật đáng tiếc học sinh lại không thể cảm nhận đợc cái hay đó,
bởi các em không thực sự lĩnh hội đợc kiến thức lại không làm chủ đợc kiến thức của
mình đã học. Vì vậy để đổi mới phơng pháp dạy học môn Ngữ văn thực sự có hiệu
quả, phát huy đợc vai trò của nhóm trong học tập thì các thầy cô phải làm tốt các công
việc sau.

điều thuận lợi.
Bên cạnh những mặt tích cực, thì phơng pháp này cũng gặp phải một số khó khăn:
Lớp có số lợng đông học sinh, không gian lớp học chật chội, bàn ghế không phù hợp
cho
việc di chuyển; thiếu các trang thiết bị đồ dùng học tập; học sinh còn nhút nhát hoặc
còn
dựa dẫm, ỷ nại vào các bạn; ý kiến còn phân tán hoặc mâu thuẫn nhau; thời gian bị kéo
dài, ồn ào, mất trật tự ảnh hởng đến các lớp khác, giáo viên khó quản lý.
Vậy làm thế nào để khắc phục đợc những khó khăn này. Theo quan điểm của bản
thân và qua dự giờ đồng nghiệp và qua thực tế sử dụng phơng pháp tôi có thể đa ra một
số giải pháp sau :
Việc chia nhóm, phân chia vị trí làm việc cho các nhóm phải linh hoạt , tuỳ theo
hoàn cảnh thực tế. Có thể tổ chức cho học sinh thảo luận theo nhóm đôi- hai ngời ngồi
cạnh nhau; hoặc theo từng bàn, hoặc theo tổ (khi giao việc về nhà cho các em).
Giáo viên cần sử dụng các đồ dùng trực quan trong dạy học (tranh ảnh, băng
hình), đồng thời động viên, hớng dẫn học sinh su tầm tài liệu (đây là việc làm hết sức
quan trọng của bộ môn Ngữ Văn.
Trong khi các nhóm làm việc , giáo viên cần quan tâm đến các nhóm, động viên
khích lệ, giúp đỡ học sinh , đặc biệt là những em nhút nhát tham gia vào hoạt động
chung, thậm chí có thể giao cho nhiệm vụ cụ thể , từ đơn giản đến phức tạp cho từng
em trong nhóm này.
Giáo viên phải định hớng, giúp đỡ các nhóm tập trung vào các vấn đề cần giải
quyết. Đồng thời, cần nhắc nhở học sinh tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhóm khác.
Và cuối cùng giáo viên phải đa ra ý kiến của mình để định hớng cho học sinh.
Vì vậy việc hoạt động theo nhóm phải hiểu rõ hợp tác nhóm nhỏ là phơng pháp
học tập tích cực, những bài tập khó, những bài dài có thể đem chia theo cặp, theo nhóm.
Mỗi nhóm học tập không nhất thiết phải nhiều ngời hay ít ngời mà phải tuỳ
thuộc vào bài tập đó (dung lợng kiến thức).
Làm việc theo nhóm là yêu cầu tất cả các thành viên đều đợc tham gia đều đợc
bày tỏ ý kiến của mình sau đó đợc nhóm bàn luận và lấy ý kiến chung để trình bày trớc

+ Tránh những câu hỏi quá đơn điệu.
+ Nên đa những câu hỏi dài hỏi khó để huy động đợc nhiều học sinh tham gia
trong cùng một lúc
+ Khi trình bày bài tập đợc giao các nhóm cùng lắng nghe, phát hiện bổ xung có
nh vậy thì các em mới thực sự vui khi mình phát hiện ra một vấn đề.
+ Ngay sau khi các nhóm trình bày xong giáo viên phải là ngời đánh giá nhận
xét kết quả làm việc của các em một cách cụ thể ( chỉ ra cái đúng, cái sai để các em biết
Ngời viết: Dơng Thị Chinh Trờng THCS Giang Biên
7
Dạy học văn theo hớng đổi mới, phát huy vai trò tích cực của nhóm trong học tập
rút kinh nghiệm). Tuy nhiên sự khen chê của giáo viên phải hết sức khéo léo bởi có
những lời nhận xét của giáo viên khiến cho các em mang nặng tâm trạng sợ, chán nản...
nó tác động rất nhỉều đến tâm lý của các em. Giáo viên chủ yếu khen chê để khích lệ
tinh thần học tập của các em.
B. Khâu chuẩn bị
Một là: Khâu soạn giảng. Đây là một khâu hết sức quan trọng nó quyết định mọi
sự thành công của bài dạy (soạn bài theo đúng tinh thần của đổi mới phơng pháp). Chú
ý thời gian làm việc, khi nào thì sinh hoạt nhóm, ...
Hai là: Khâu giao bài hớng dẫn bài về nhà: Hớng dẫn cái gì cho học sinh, làm
việc gì, làm nh thế nào?
Ba là: Sự chuẩn bị phơng tiện dạy học: Tranh ảnh, băng đĩa, máy chiếu...
III. Phần thực nghiệm
( Ví dụ về một tiết học cụ thể Tiết 137 đọc hiểu văn bản Bến Quê của nhà
văn Nguyễn Minh Châu
. Đối tợng nghiên cứu: Học sinh khối 9 trờng THCS Giang Biên
A. Mục đích bài dạy:
Tiết truyện ngắn Bến Quê đợc đánh giá là một tiết học khó, nếu giáo viên
không khéo léo khi đi khai thác truyện này. Bởi đây là một truyện ngắn mang nặng tâm
trạng của nhân vật Nhĩ trong những ngày cuối cùng của cuộc đời mình, có đạt mình vào
cảnh ngộ bôn ba khắp đó đây, vào hoàn cảnh những ngày cuối cùng của cuộc đời ta mới

bệnh anh sẽ đi thăm thú những nơi mà trớc kia anh đã dự định mà cha đi đợc.
Giới thiệu bài mới:
Giới thiệu cảnh quay: Cảnh quay trong th ớc phim đó là gì?
Quê hơng - nơi cuộc sống thanh bình chứa đựng biết bao nhiêu kỷ niệm của cuộc
đời mà con ngời, là những gì gắn bó gần gũi nh da thịt, nh hơi thở của ta. Cuộc sống
yên ả đó tởng chừng nh đơn giản, xong nó lại là nỗi niềm trăn trở, day dứt băn khoăn
của biết bao ngời. Anh Nhĩ trong truyện ngắn Bến Quê là một nhân vật nh thế. Để cảm
nhận đợc những cảm xúc suy t của anh Nhĩ, một ngời sắp rời xa cuộc đời, cảm nhận đ-
ợc nét tinh tế sáng tạo trong ngòi bút của Nguyễn Minh Châu. Tiết học hôm nay cô trò
ta cùng đi tìm hiểu tiết 137.
Hoạt động của Thầy Hoạt động của Trò Nội dung cần đạt.
? Nhắc lại hoàn cảnh thực tại
của anh Nhĩ.
II. Tìm hiểu văn bản.
1. Tình huống truyện
(tiết 136)
Ngời viết: Dơng Thị Chinh Trờng THCS Giang Biên
9
Dạy học văn theo hớng đổi mới, phát huy vai trò tích cực của nhóm trong học tập
GV:Anh Nhĩ trong tác phẩm là
một con ngời từng trải, đã đi
khắp mọi nơi trên thế giới Cha
một xó xỉnh nào trên thế giới
mà anh không đặt chân tới. Nh-
ng căn bệnh hiểm nghèo đã
khiến anh bị liệt toàn thân
không thể tự mình di chuyển dù
chỉ là nhích nửa ngời. Anh
đang sống những ngày cuối
cùng của cuộc đời mình vậy

Xúc động trớc cảnh vật
của quê hơng xứ sở.
2. Cảm xúc và
suy nghĩ của nhân
vật Nhĩ.
A. Cảm nhận của
nhân vật Nhĩ về
thiên nhiên.
Ngời viết: Dơng Thị Chinh Trờng THCS Giang Biên
10