Phòng giáo dục và đào tạo huyện từ liêm
Trờng THDL Đoàn Thị Điểm

sáng kiến kinh nghiệm
Tên đề tài: Một

số kinh nghiệm nâng cao chất lợng

dạy Tập làm văn 4 bằng phơng pháp luyện tập theo
mẫu

Giáo viên:

Hà Thị Kim Ngân

Hà Nội 2010

1


Phần 1: Mở đầu
1. Lí do chọn đề tài
Tiếng Việt ở bậc Tiểu học với vai trò tiên phong của quá trình xây dựng và gọt
giũa ngôn ngữ của một con người. ở bậc học này, Tiếng Việt được dạy thành
nhiều phân môn trong đó Tập làm văn có vị trí đặc biệt quan trọng. Phân môn này
rèn luyện cho các em kĩ năng sản sinh văn bản, góp phần dạy học sinh sử dụng
Tiếng Việt trong đời sống sinh hoạt, trong quá trình lĩnh hội tri thức. Việc sử dụng
nhiều phương pháp dạy học trong Tiếng Việt nói chung, dạy Tập làm văn ở lớp 4
nói riêng, trong đó có phương pháp luyện tập theo mẫu cũng nhằm đạt mục tiêu
nói trên. Hơn nữa, đặc điểm tâm sinh lí học sinh Tiểu học mang đậm màu sắc
nhận thức cảm tính. Vì vậy, khi dạy Tiếng Việt cho học sinh Tiêu học phải chú ý

- Để thực hiện đề tài này tôi đã thực nghiệm trên phạm vi lớp 4A1(năm học
2008-2009)và lớp 4P (năm học 2009 -2010) trường Tiểu học dân lập Đoàn Thị
Điểm do tôi chủ nhiệm và tham khảo việc dạy học Tập làm văn của các đồng
nghiệp.

3


Phần 2: Nội dung
i- cơ sở lí luận
1- Khái quát về phương pháp luyện tập theo mẫu
Phương pháp luyện tập theo mẫu là phương pháp mà học sinh tạo ra các đơn vị
ngôn ngữ, lời nói bằng mô phỏng lời thầy cô giáo, sách giáo khoa. Phương pháp
này gồm nhiều dạng bài tập như đặt câu theo mẫu cho trước, phát âm hoặc đọc
diễn cảm theo thầy cô giáo. Đây là phương pháp thường được sử dụng trong các
giờ Tập đọc , Chính tả, Luyện từ và câu, Tập làm văn. Những thao tác cơ bản của
phương pháp luyện tập theo mẫu:
- Cung cấp mẫu lời nói hoặc hành động lời nói.
- Giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích mẫu.
- Học sinh mô phỏng để tạo ra lời nói của mình.
- Kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm.
2- Phương pháp luyện tập theo mẫu trong dạy học Tập làm văn 4.
Sử dụng phương pháp luyện tập theo mẫu trong dạy học Tập làm văn 4 không
đơn giản như Tập đọc, Tập viết... Trong phân môn này, phương pháp luyện tập
theo mẫu không có nghĩa là chép lại câu văn, đoạn văn, bài văn mẫu mà mẫu
cần luyện tập có thể là:
- Mẫu về cách dùng từ, đặt câu.
- Mẫu về cách quan sát, chọn lọc chi tiết cho bài văn miêu tả.
- Mẫu về cách xây dựng cốt truyện trong văn kể chuyện.
- Mẫu về cách diễn đạt, cách dùng các biện pháp nghệ thuật.

- Đôi khi giáo viên còn coi nhẹ việc vận dụng các nguyên tắc dạy học khi sử dụng
phương pháp luyện tập theo mẫu. Khi đưa mẫu ra, giáo viên không định hướng,
phân tích kĩ mẫu dẫn đến việc học sinh không thấy hết được cái hay cái đẹp của
mẫu nên học sinh không vận dụng được một cách sáng tạo vào bài làm của
mình.
- Có những giáo viên dù đã nhận thức được đầy đủ về phương pháp luyện tập theo
mẫu thì lại sử dụng phương pháp này chưa tốt, chưa thoả đáng. Ví dụ như có
những giáo viên mới chỉ đưa ra mẫu để học sinh bắt chước là theo mẫu mà không
làm cho học sinh hiểu đượcbản chất của mẫu, không phân tích cho học sinh
thấy những mẫu đó chỉ có tính chất tham khảo, cần được chắt lọc và sáng tạo hơn.
Điều này thường dẫn đến việc học sinh chép lại nguyên si những câu văn, đoạn
văn hay bài văn đó, coi là của mình.
Ví dụ: Thể loại văn miêu tả đồ vật
Đề bài: Tả một đồ vật mà em yêu thích.
(Tập làm văn Tuần 16)
*Mẫu:
Ông em còn giữ rất nhiều đồ vật nhưng thứ gắn bó vứi ông nhất lại là chiếc bi
đông.
Giờ cái bi đông đã cũ lắm rồi. Nó to như quả dừa nhưng tròn, dẹt, đựng được
5


đến hơn một lít nước. Cái vỏ bằng nhôm cứng của nó được sơn màu xanh lá cây,
nhiều chỗ đã móp mép, lộ ra màu bạc xỉn của nhôm. Cái nắp nhựa rất cứng có
một dây xích nhỏ buộc chặt vào cổ bi đông, ông bảo để nó khỏi rơi mất. Khi mời
ai uống nước, cái nắp nhựa sẽ trở thành cái cốc, rất tiện. Bao bọc bên ngoài quả
dừa dẹt ấy là một cái giỏ đeo đan bằng dây dù, có quai dài đủ vắt qua vai.
Những sợi dây cũng màu xanh lá cây, tuy đã sờn nhưng vẫn còn rất bền, chắc.
Những lúc ông treo cái bi đông trên tường, tôi cứ hình dung ra quả thị nằm trong
cái túi lưới xinh xắn của chị Thắm, chỉ khác là quả thị màu vàng.

6


Đề bài: Trên đường đi học về, em gặp một phụ nữ vừa bế con vừa mang nhiều đồ
đạc. Em đã giúp cô ấy xách đồ đi một quãng đường. Hãy kể lại câu chuyện đó.
(Tập làm văn Tuần 1)
*Mẫu:
Một hôm trên đường về nhà, lúc gần đến cổng bệnh viện Nhi, em thấy một cô
chạc tuổi ba mươi, tay bế con, tay xách mấy túi đồ đạc lỉnh kỉnh, nét mặt lộ rõvẻ
lo âu. Chừng như cô ấy muốn qua đường mà không được vì dòng ô tô, xe máy cứ
nườm nượp chạy không ngừng. Em vội chạy đến bên cô nói:
- Cô ơi, có cần cháu giúp không ạ?
- ồ may quá! Cháu giúp cô sang bên kia đường nhé! Cô đưa em bé đi khám
bệnh.
Em xách giúp túi quần áo của bé vào tận phòng nộp sổ khám bệnh. Lúc hai mẹ
con cô đã ngồi yên trên ghế, em mới chào cô ra về. Cô nắm chặt tay em và cảm
ơn mãi.
Về đến nhà, thấy em tủm tỉm cười, mẹ hỏi:
- Con có gì mà vui thế?
Em kể lại chuyện vừa rồi cho mẹ nghe, mẹ xoa đầu em khen:
- Con gái mẹ giỏi lắm! Giúp đỡ người khác là điều nên làm, con ạ!
a) Cách khai thác, định hướng, phân tích mẫu của giáo viên.
- Đề bài yêu cầu kể về điều gì?( kể về việc giúp đỡ một phụ nữ em gặp trên
đường)
- Việc tốt đó của ai? (của em)
- Trong bài mẫu, bạn học sinh đã làm việc gì tốt? (giúp đỡ một phụ nữ, xách đồ
cho cô ấy)
- Bạn đã gặp người phụ nữ trong hoàn cảnh nào? ( khi bạn đang trên đường đi học
về)
- Bạn đã giúp người phụ nữ đó với thái độ như thế nào? ( tự nguyện, vui vẻ)

*Học sinh 2:
Chiều qua, khi tan học, em, Phương và Sơn cùng nhau về nhà. Sau khi chia tay
Phương và Sơn ở góc phố, em chợt nhìn thấy một cô vừa bế em trai nhỏ trên tay
vừa xách rất nhiều đồ đạc đang đi về phía em. Em vội vàng chạy về phía cô rồi
cất lời:
- Cô ơi, để cháu xách bớt đồ giúp cô nhé!
Cô mỉm cười nói:
- Ôi, cháu ngoan quá! Cháu giúp cô với nhé, cô bế em nên mang đồ vất vả quá!
- Vâng ạ! Cô cứ yên tâm, cháu xách được mà. Em lễ phép đáp lại.
Thế là em đi với cô, cả hai cô cháu vừa đi vừa nói chuyện rất vui vẻ. Chẳng mấy
chốc đã tới nhà cô, cô cảm ơn em và nhờ chú hàng xóm đưa em về nhà. Vì nhà cô
cũng khá gần nhà em nên em cảm ơn cô rồi từ chối lời đề nghị của cô. Một lần
nữa cô lại cười rất tươi đáp lại lời chào của em. Em bé trai nhà cô cũng vẫy tay
rối rít chào em. Trên đường về nhà em cảm thấy lòng lâng lâng vui sướng vì em
vừa làm được một việc tốt giúp đỡ mọi người.
- Ngọc Diệp 4P
c) Đánh giá
ở phần phân tích mẫu, giáo viên khai thác triệt để những nội dung và những
điểm cần lưu ý khi viết bài. Điều đó đã giúp học sinh kể được tốt đứng theo yêu
cầu của bài. Cũng là kể về việc xách đồ hộ một phụ nữ vừ bế con vừa mang nhiều
đồ đạc thì học sinh 1 đã có sự sáng tạo và cách viết riêng của mình, không sao
8


chép, lấy ý của bài mẫu. Cả hai bài viết của hai học sinh đều kể được đúng việc
tốt của mình với thái độ đúng đắn, tình cảm chân thành, lời kể lôgíc, tự nhiên. Đó
là những điều các em đã làm và nên làm để giúp đỡ những người xung quanh
mình trong cuộc sống hàng ngày. Từ đó giúp các em hình thành và phát triển
những phẩm chất đạo đức tốt.
2- Thể loại văn viết thư

- Người ta viết thư để làm gì?
- Để thực hiện mục đích trên, một bức thư cần có những nội dung gì?
9


- Một bức thư thường mở đầu và kết thúc như thế nào?
GV nhắc HS khi viết thư cần chú ý thể hiện tình cảm đối với người nhận thư.
b) Bài làm của học sinh:
Ông bà kính mến!
Ông bà ơi, thế là đã sắp sang năm mới rồi. Năm nay cháu không về quê ăn
Tết với ông bà được nên hôm nay chaú viết thư này chúc ông bà và các bác năm
mới mạnh khỏe.
Ông ơi, ông đã khỏi ốm chưa ạ?Nghe tin ông ốm cháu lo lắm. Ôg nhớ uống
thuốc đều đặn ông nhé! Thuốc bố cháu mua tốt lắm đấy ạ. Cháu mong sao ông
chóng khỏe để mỗi khi cháu về chơi cháu lại được ông dẫn di thả diều ngoài bờ
đê và được theo ông đi câu cá mang về cho bà kho ăn Tết.
Bà ơi, Tết năm nay bà có định gói nhiều bánh chưng không ạ? Bà đã bày mâm
ngũ quả chưa? Bà nhớ bày cả bánh kẹo mà mẹ cháu gửi về nữa nhé.
Ông bà ạ, bây giờ đã là cuối năm nên công việc của bố mẹ cháu rất bận. Cháu
thì vừa mới thi học kì xong, kết quả rất tốt ạ. Cháu sẽ được nghỉ mười ngày Tết,
khi đó cháu sẽ đi siêu thị sắm đồ Tết với mẹ. Chắc chỉ cần đi một lúc thôi là có đủ
các thứ cần thiết cho ngày Tết rồi ông bà ạ. Còn bố cháu thì định xuống làng hoa
Nhật Tân để mua đào về trang trí phòng khách. Giá mà ông bà ra đây ăn Tết với
nhà cháu thì hay biết mấy!
Thôi thư đã dài, cháu xin dừng bút ở đây. Một lần nữa cháu xin kính chúcông bà
sang năm mới thật mạnh khỏe và sống lâu trăm tuổi để vui vầy với con cháu
Cháu trai của ông bà
Đức Anh
c) Đánh giá
ở phần phân tích mẫu, giáo viên đã giúp học sinh nhớ lại những đặc điểm cơ

nhiều đồ vật nhưng thứ gắn bó với ông nhất lại là chiếc bi đông.- mở bài trực tiếp)
- Phần thân bài tả chiếc bi đông theo trình tự nào?
- Tìm những tữ ngữ tả hình dáng, đặc điểm của chiếc bi đông.
- Lợi ích của chiếc bi đông được miêu tả ra sao?
- Tình cảm của bạn nhỏ đối với cái bi đông được thể hiện qua những câu văn nào?
- Trong bài, em thích hình ảnh nào nhất, vì sao?
GV lưu ý với HS khi viết bài cần sử dụng các phép so sánh, nhân hóa,...và vận
dụng trí tưởng tượng để bài văn thêm sinh động.
b) Bài làm của học sinh:
* Học sinh1:
Từ lâu chiếc đông hồ báo thức đã trở thành người bạn thân thiết nhất của
tôi. Đó là chiếc đồng hồ mà một người bạn cũ đã tặng tôi vào sinh nhật lần thứ
bảy.
Chiếc đồng hồ này có hình ngôi nhà. Một ngôi nhà nhỏ cổ kính như những
ngôi nhà trong truyện cổ tích. Nó được khoác một lớp áo nâu thơm mùi gỗ. Tiếp
theo phải kể đến mặt đồng hồ trong suốt làm bằng nhựa cứng rất chắc chắn. Bên
trong nữa là bức tranh vẽ một chiếc sân vói những viên gạch đỏ rêu phong. Trên
bức tường được vẽ các con số từ một đến mười hai. Các con số hệt những bông
hoa muôn màu đang nở rộ vào mùa xuân. Trong mặt đồng hồ là nơi ở của gia
đình nhà kim: bà kim giờ, chị kim phút, bé kim giây và anh kim báo thức. Bà kim
giờ chậm mà chắc, hằng ngày cứ cầm chiếc chổi rơm quét đi quét lại cái sân gạch
đến khi nó sạch không còn một hạt bụi. Chị kim phút áo hồng điệu đà suốt ngày
rong chơi cùng bé kim giây nhưng bao giờ cũng đi chậm hơn vì chị sợ hỏng gót
11


giầy! Còn cả bé kim giây tinh nghịch nữa chứ. Suốt ngày bé cứ chạy nhắng cả lên
để chơi hái hoa, bắt bướm, chơi đùa với những con số. Anh kim báo thức cũng rất
bảnh vì khoác trên mình chiếc áo cánh vàng chóe nhưng phải cái tính lười, cứ
phải đốc thúc mới làm việc. Nhà kim vậy mà cũng có quy định chặt chẽ, do vô

nó cẩn thận để nó luôn sánh vai với em trên con đường học tập.
Minh Châu- 4P
c) Đánh giá
12


- Với những câu hỏi giáo viên đưa ra, HS nắm được cách viết một bài văn tả đồ
vật theo một bố cục rõ ràng (gồm 3 phần: mở bài, thân bài, kết bài). Ngoài ra, Cả
hai bài văn đều thể hiện cách viết rất sáng tạo , có suy nghĩ riêng. Các đồ vật các
em miêu tả đều hết sức chi tiết, cụ thể nổi bật đặc trưng của đồ vật. Đặc biệt bài
văn của học sinh 1 được viết với trí tưởng tượng khá thú vị và hóm hỉnh. Cách
diễn đạt của cả hai bài đều rất trôi chảy. Câu văn viết giàu hình ảnh. Trong bài
viết, các em đã bộc lộ tình cảm của mình một cách tự nhiên không gò bó hay
xáo rỗng.
4 - Thể loại văn miêu tả cây cối
Đề bài: Tả một cây có bóng mát ( hoặc cây ăn quả, cây hoa) mà em yêu thích..
(Tập làm văn Tuần 16)
*Mẫu:
Sân trường em có nhiều cây bóng mát, nào là cây bàng, cây phượng, cây bằng
lăng,...Cây nào cây nấy đua nhau xoè tán lá rộng che mát sân trường. Trong số
những cây đó, em thích nhất cây phượng vĩ được trồng ngay cổng trường.
Nhìn từ xa, cây phượng vĩ như một tháp đền khổng lồ với ngàn hoa đỏ thắm.
Tưởng như chỉ cần cơn gió thoảng qua, những cánh hoa đã bay khắp sân trường.
Vào những ngày hè, đứng trên tầng cao nhìn xuống, chúng em thấy những bông
hoa đỏ rực lung linh trong ánh mặt trời, trông thật đẹp.
Thân cây phượng to và có vỏ sần sùi. Khi vòng tay ôm ngang thân cây, em có
cảm giác được trở về những ngày thơ bé, được bà vuốt ve, vỗ về. Mùa xuân,
phượng ra lá, lá xanh um, mát rượi, ngon lành như những hạt cốm mùa thu. Lá
ban đầu còn e ấp, sau đó xoè ra như đuôi chim phượng. Vào hè, màu lá càng
xanh đậm hơn. Tán lá xoè rộng, che mát cả sân trường. Những ngày nóng nực,

cành cây thì dòng nhựa trắng tinh khôi ấy lài tuôn chảy như nước mắt của cây
than khóc. Những buổi chiều hè nóng bức, nếu có dịp tản bộ trên con đường
Nguyễn Du bạn sẽ thấy một mùi thơm nhè nhẹ, thoang thoảng thì chính là hoa
sữa đã nở rồi đó. Không ngờ loài cây nhỏ bé ấy lại có đơm một loài hoa có hương
thơm đặc biệt đến vậy. Hoa sữa nhỏ xinh, trắng ngà. Từng chùm hoa luôn tỏa ra
mùi hương ngây ngất, quyến rũ mà dịu êm. Rồi những sớm mai trong vắt khi chú
họa mi bắt đầu cất tiếng hót trong trẻo thì gió sẽ đưa hương hoa sữa đi cùng với
hương cốm làng Vòng đậm đà sẽ đi sâu vào tiềm thức người Hà Nội. Nhưng đặc
biệt ở chỗ hương hoa chỉ nồng nàn khi có một cơn gió nhẹ thổi qua chứ không
ngào ngạt như hoa hồng, hoa ly. Nếu ai đó đưa hoa lên mũi ngửi thì sẽ chỉ có
một mùi hương nồng nồng, ngai ngái thật lạ! Ông tôi thường bảo rằng: Hoa sữa
không có sắc đẹp nhưng hương nhờ gió mà say nồng, mà quyến rũ như tính cách
như người Hà Nội vậy. Thật vậy, hoa sữa không đẹp nhưng có một hương thơm
như quy tụ cả nắng, gió và hương thơm của dòng sữa mẹ.
Hoa sữa đã gắn liền với bao thế hệ người Hà Nội, với hương cốm làng
Vòng, với bức tranh Đông Hồ, với con đường Nguyễn Du thân thuộc. Tất cả đã
tạo thành một bức tranh về Hà Nội, một bức thật đẹp, một bức tranh mang đến
cách nhìn thật hoàn chỉnh và khái quát của đô thành ngàn năm văn hiến. Chỉ vì
đơn giản loài hoa ấy tên là hoa sữa.
Thùy Trang - 4P
c) Đánh giá
- Với những câu hỏi đưa ra, giáo viên đã giúp học sinh nắm rất chắc lí thuyết
miêu tả cây cối. Bằng óc quan sát tinh tế, bằng cái nhìn đầy cảm hứng về cây hoa
sữa học sinh đã viết thành một bài văn khá tuyệt vời. Giọng văn tuy hơi già so
14


với lứa tuổi nhưng chứa chan cảm xúc với những từ ngữ, những hình ảnh chọn lọc
rất đắt, bài viết đã có chiều sâu về cách nhìn, cách cảm nhận, thể hiện được sự
sáng tạo đến bất ngờ qua những câu văn xúc tích, những từ ngữ, hình ảnh đẹp.

điều gì.
- Phương pháp này không khó thực hiện nên mang tính phổ biến cao, mỗi giáo
viên đều có thể thực hiện hiệu quả nếu có sự quan tâm và đầu tư đúng mức. Và
phương pháp này không chỉ áp dụng dạy Tập làm văn lớp 4 mà có thể áp dụng
dạy tập làm văn cho các khối lớp khá
Trong đề tài này còn một thể loại tập làm văn miêu tả con vật tôi chưa đề cập
đến vì thời điểm tôi viết đề tài này theo phân phối chương trình, lớp 4P chưa học.
Nhưng tôi tin rằng ở thể loại văn miêu tả con vật, các em cũng sẽ viết tốt. Khi làm
đề tài này tôi chỉ có mong muốn đóng góp một vài ý kiến nhỏ vào việc nâng cao
chất lượng giảng dạy và học tập phân môn Tập làm văn 4. Trên đây là những ý
kiến của cá nhân tôi, chắc hẳn còn nhiều khiếm khuyết, rất mong sự đóng góp ý
kiến của các đồng nghiệp.
Hà Nội, ngày 20 tháng 3 năm 2010
Người viết

Hà Thị Kim Ngân

16