VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THÙY TRANG

TỘI BUÔN LẬU TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LẠNG SƠN:
TÌNH HÌNH, NGUYÊN NHÂN VÀ PHÒNG NGỪA
Chuyên ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm
Mã số
: 60 38 01 05

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
GS.TS. HỒ TRỌNG NGŨ

Hà Nội – 2017


Công trình đƣợc hoàn thành tại
Học viện Khoa học Xã hội
Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS Hồ Trọng Ngũ

Phản biện 1: GS.TS. Nguyễn Ngọc Anh

Phản biện 2: PGS.TS. Phạm Văn Tỉnh

Luận văn đƣợc bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn, họp tại Học viện
Khoa học Xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam.

chủ yếu là ở các vùng dân tộc thiểu số.
1


Số vụ xét xử về tội buôn lậu trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai
đoạn 2011 – 2015 không nhiều nhưng có xu hướng ngày càng tăng
với thủ đoạn ngày càng tinh vi và gây ra những hậu quả nghiêm trọng
cho nền kinh tế đất nước và xã hội.
Những số liệu trên đã phần nào phản ảnh thực trạng của tội
phạm buôn lậu trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. Tuy nhiên trong thực tế vì
những lý do khác nhau vẫn còn nhiều vụ án buôn lậu chưa được phát
hiện và xử lý hình sự. Điều đó chứng tỏ công tác đấu tranh và phòng
ngừa tội phạm này trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn chưa đạt được hiệu quả
mong muốn. Vì vậy, việc nghiên cứu thực trạng, tìm ra nguyên nhân
của tội phạm buôn lậu, dự báo xu hướng biến động để xây dựng giải
pháp phòng ngừa có hiệu quả nhóm tội phạm này trên địa bàn tỉnh
Lạng Sơn là một việc làm có tính cấp bách trong tình hình hiện nay.
Xuất phát từ lí do đó, tác giả đã lựa chọn vấn đề: “Tội buôn lậu trên
địa bàn tỉnh Lạng Sơn: Tình hình, nguyên nhân và phòng ngừa”
làm đề tài cho luận văn thạc sĩ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Cho đến nay, vấn đề buôn lậu và đấu tranh phòng, chống tội
buôn lậu đã được nhiều bộ, ngành, địa phương chỉ đạo thực hiện, tác
giả đã nghiên cứu và thu thập trong nhiều báo cáo khoa học, các báo,
tạp chí như:
- Luận án Tiến sĩ Luật học của nghiên cứu sinh Nguyễn Đức
Bình với đề tài “Đấu tranh phòng, chống tội buôn lậu hoặc vận
chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới”, năm 2000. Luận án
đi vào nghiên cứu một các có hệ thống thực trạng buôn lậu, thực tiễn
đấu tranh phòng chống tội buôn lậu hoặc vận chuyển trải phép hàng

cứu trên, tác giả luận văn thấy cần phải thực hiện những nhiệm vụ
cụ thể sau:
3


+ Phân tích khái quát để làm rõ những vấn đề lý luận về tình
hình tội buôn lậu trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn
+ Đánh giá thực trạng, diễn biến , cơ cấu , tính chất tình hình tội
buôn lậu trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn trong thời gian từ năm 2011 - 2015
+ Phân tích khái quát để làm rõ những vấn đề lý luận về nguyên
nhân , điều kiện của tình hình tội buôn lậu trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn
+ Dự báo tình hình tội buôn lậu trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn để
từ đó hoàn thiện hệ thống phòng ngừa tội buôn lậu trên địa bàn tỉnh
Lạng Sơn.
+ Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa tình
hình tội buôn lậu trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn này là làm rõ hơn những lý
luận cơ bản về tình hình tội buôn lậu, nguyên nhân và điều kiện của
tội buôn lậu và các biện pháp đấu tranh phòng, chống tội buôn lậu
trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn; thực trạng tình hình tội phạm buôn lậu ở
nước ta trong thời gian 5 năm (từ năm 2011 đến 2015).
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung , đề tài được thực hiện dưới góc độ tội phạm học
thuộc chuyên ngành Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm;
- Về tội danh, đề tài phải đề cập đến tình hình tội buôn lậu
được quy định tại điều 188 của Bộ luật hình sự 2015
- Về không gian, đề tài sử dụng số liệu thực tế trên địa bàn tỉnh
Lạng Sơn, bao gồm số liệu thống kê của cơ quan Tòa án tỉnh Lạng Sơn.

Chương 2: Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội buôn
lậu trên địa bàn tỉnh Lạng sơn
Chương 3: Các giải pháp phòng ngừa tình hình tội buôn lậu
trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn
5


CHƢƠNG 1
TÌNH HÌNH TỘI BUÔN LẬU TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LẠNG SƠN
1.1. Những vấn đề lý luận về tình hình tội buôn lậu
1.1.1. Khái niệm tình hình tội phạm
Theo PGS. TS Phạm Văn Tỉnh thì “Tình hình tội phạm là một
khách thể nghiên cứu cơ bản của tội phạm học và là khái niệm dùng
để chỉ hiện tượng tâm – sinh lý – xã hội tiêu cực, có tính lịch sử và
lịch sử cụ thể, pháp lý hình sự và giai cấp, được biểu hiện bằng tổng
thể các hành vi phạm tội đã xảy ra và các chủ thể thực hiện các hành
vi đó trong một đơn vị hành chính – lãnh thổ nhất định và trong một
đơn vị thời gian nhất định”.
1.1.2. Khái niệm tình hình tội buôn lậu
a. Phần hiện của tình hình tội buôn lậu là toàn bộ những
hành vi phạm tội và chủ thể của hành vi đó đã bị xử lý theo quy định
của pháp luật hình sự ở từng đơn vị hành chính – lãnh thổ hay trên
phạm vi toàn quốc, trong những khoảng thời gian nhất định và được
ghi nhận trong thống kê hình sự
b. Phần ẩn của tình hình tội buôn lậu
Phần ẩn của tội buôn lậulà toàn bộ số tội buôn lậuvà số lượng
người thực hiện tội buôn lậuthực tế đã xảy ra nhưng chưa bị phát hiện
và xử lý về hình sự vì vậy cũng không có trong thống kê hình sự; về
phương diện khoa học, chỉ có thể đánh giá mức độ ẩn của tội buôn
lậumột cách tương đối gần sát với thực tế dựa trên những căn cứ, cơ

bàn trọng điểm về buôn lậu hàng hóa do Trung Quốc sản xuất.
7


* Điều kiện về kinh tế xã hội
Tình hình buôn lậu ở Lạng Sơn trên tuyến đường sắt Đồng
Đăng - Hà Nội lại sôi động. Điển hình là vào ngày 25-12, tại ga liên vận
quốc tế Đồng Đăng (Cao Lộc), các lực lượng chống buôn lậu của tỉnh đã
kiểm tra tàu chở khách hiệu DD6, chạy tuyến Đồng Đăng - Hà Nội, phát
hiện trên ba toa tàu có chứa nhiều mặt hàng do nước ngoài sản xuất, có
dấu hiệu vi phạm hóa đơn, chứng từ, có nhiều mặt hàng nghi là hàng giả,
hàng vi phạm sở hữu trí tuệ... Toàn bộ số hàng này đã được các lực
lượng chức năng thu giữ để điều tra làm rõ.
Từ nhiều năm nay, khu vực thị trấn Đồng Đăng, trong đó có
ga liên vận quốc tế Đồng Đăng, luôn là tâm điểm tập kết hàng lậu.
Thị trấn Đồng Đăng chỉ cách đường biên giới từ 2 đến 3 km, có hai
cửa khẩu quốc tế đường bộ và đường sắt, lại có nhiều đường mòn, lối
tắt qua biên giới. Đối diện với thị trấn Đồng Đăng là khu trung tâm
thương mại Bằng Tường, Quảng Tây (Trung Quốc) có nhiều kho
hàng lớn. Từ đây, hàng lậu, hàng cấm được xé lẻ, vận chuyển với
nhiều thủ đoạn, như: mang vác, xách tay, lợi dụng đêm tối vượt biên
qua đường mòn, lối tắt. Khi đã vào khu vực biên giới, hàng được cất
giấu trong khu vực dân cư nằm sát biên giới, chờ cơ hội lên xe ô-tô,
vận chuyển trên các chuyến tàu, các tuyến quốc lộ: 1A, 1B, 4B… đưa
hàng vào sâu nội địa tiêu thụ.

8


1.2. Thực trạng, diễn biến, cơ cấu, tính chất tình hình tội

Việc phân tích thực trạng, diễn biến, đối tượng, độ tuổi, có ý
nghĩa rất quan trọng trong công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội
phạm buôn lậu một cách có trọng tâm, trọng điểm và đạt hiệu quả
cao, đặc biệt là trong việc tổ chức lức lượng, xây dựng chiến lược, kế
hoạch, biện pháp phòng, chống cho phù hợp.
1.2.1.4. Tính chất của tình hình tội buôn lậu trên địa bàn tỉnh
Lạng sơn
Theo GS.TS Võ Khánh Vinh cho rằng: “Tính chất của tình
hình tội phạm thể hiện ở số lượng của các tội phạm nguy hiểm nhất
cho xã hội trong cơ cấu của tình hình tội phạm cũng như ở các đặc
điểm nhân thân của những người thực hiện tội phạm: tính chất của
tình hình tội phạm được làm sáng tỏ thông qua cơ số của nó”.
1.2.2. Phần ẩn của tình hình tội buôn lậu trên địa bàn tỉnh
Lạng Sơn hiện nay
a. Thực trạng ẩn của tình hình tội buôn lậu trên địa bàn tỉnh
Lạng Sơn
Vì vậy tội phạm ẩn là toàn bộ số tội phạm và số lượng người
thực hiện các tội phạm thực tế đã xảy ra nhưng chưa bị phát hiện và
xử lý về hình sự vì vậy cũng không có trong thống kê hình sự. Về
phương diện khoa học, chỉ có thể đánh giá mức độ tội phạm ẩn một
cách tương đối, gần sát với thực tế dựa trên những căn cứ, cơ sở khoa
học và thực tiễn nhất định. Vì vậy chứng ta cần chia tội phạm ẩn ra là
3 loại: Tội phạm ẩn khách quan, tội phạm ẩn chủ quan, tội phạm ẩn
thống kê.

10


b. Nguyên nhân ẩn của tình hình tội buôn lậu trên địa bàn
tỉnh Lạng Sơn

kê tội phạm. Tình trạng số án về tội buôn lậu mà công an, viện kiểm
sát, Tòa án hai cấp của tỉnh đình chỉ, tạm đình chỉ phần nào cũng thể
hiện sự ẩn đối với loại tội phạm này.
- Ngoài ra phải kể đến trình độ chuyện môn của một số cán bộ
tiến hành tố tụng còn hạn chế, nhận diện không đúng về hành vi buôn
lậu nên khi đem ra xét xử thì đáng nhẽ hành vi đó phải coi là tội buôn
lậu thì lại xử lý thành tội vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.
Từ những phân tích trên có thể thấy tình hình tội phạm buôn lậu
trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn tiềm ẩn phức tạp, số vụ phạm tội xảy ra trên
thực tế chắc chắn cao hơn nhiều so với con số thống kê hình sự của các
ngành chức năng.
CHƢƠNG 2
NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI
BUÔN LẬU TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LẠNG SƠN
2.1. Những vấn đề lý luận về nguyên nhân và điều kiện của
tình hình tội buôn lậu
2.1.1. Khái niệm nguyên nhân và điều kiện của tội buôn lậu
Theo chủ nghĩa duy vật biện chứng đã xác định quan hệ nhân
quả là một dạng của mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng, trong đó
một sự vật, hiện tượng được gọi là nguyên nhân với những điều kiện
nhất định đã làm phát sinh một sự vật, hiện tượng khác được gọi là kết
quả; cũng như những tội phạm khác, tội buôn lậu tồn tại là hậu quả của
những nguyên nhân nhất định; những nguyên nhân đó gắn liền với
những điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội nhất định; nguyên nhân và
12


điều kiện là hai khái niệm khác nhau, nhưng có quan hệ biện chứng,
chuyển hóa lẫn nhau. Một hiện tượng trong hoàn cảnh này là nguyên
nhân phát sinh, nhưng trong hoàn cảnh khác là điều kiện thúc đẩy hành

2.2.2. Nguyên nhân, điều kiện về việc làm và các chính sách
xã hội
- Lạng Sơn là một tỉnh miền núi biên giới, có nhiều đồng bào
dân tộc, đời sống kinh tế gặp nhiều khó khăn. Bởi vậy, một bộ phận
dân cư đã chuyển sang buôn lậu hoặc vận chuyển hàng lậu thuê cho
các cửa hàng. Bên cạnh đó, các chính sách xã hội đối với nhân dân
vùng biên giới nhìn chung chưa được quan tâm đúng mức. Chương
trình hỗ trợ cải thiện nhà ở, việc làm cho hộ nghèo giai đoạn 2011 –
2015, song kết quả chưa khả quan. Các chính sách về chăm sóc sức
khỏe, giáo dục không được triển khai một cách thường xuyên và cụ
thể. Đời sống nhân dân vùng biên giới nói chung vẫn còn rất khó
khăn và lạc hậu. Họ không có ý thức rõ ràng về vấn đề chủ quyền
quốc gia, vấn đề dân tộc … và dễ bị lôi kéo, dụ dỗ vào việc thực hiện
những hành vi vi phạm pháp luật trong đó là tham gia buôn lậu hoặc
chứa chấp, vận chuyển hàng lậu.
2.2.3. Nguyên nhân và điều kiện về văn hóa, giáo dục
Do nhận thức của người dân về hậu quả , tác hại của buôn lậu
và tội phạm buôn lậu chưa đúng đắn và đầy đủ . Không ít quần chúng
nhân dân còn nhận thức rằng việc mang vác hàng lậu không phải là
một điều xấu cần loại bỏ và việc làm đó được trả công như bất kỳ
một công việc bình thường khác , cho nên họ đã đồng tình với buôn
lậu , có thái độ chống đối hoạt động chống buôn lậu của Hải quan
cũng như các ngành chức năng khác. Sở dĩ có sự nhận thức đó là do
trình độ dân trí và điều kiện kinh tế của người dân ở các xã biên giới
còn rất thấp nên ý thức đấu tranh chống buôn lậu của họ không cao,
thậm chí có những hành động tiếp tay cho bọn buôn lậu .
14


2.2.4. Nguyên nhân và điều kiện về cơ chế quản lý Nhà nước


hưởng đến hành vi phạm tội của người đó” [18, tr 131] ; từ định
nghĩa trên có thể hiểu nhân thân người phạm tội là hệ quả của cả quá
trình lệch chuẩn trong phát triển nhân cách ; nhân thân người phạm
tội là một trong những nội dung cơ bản của đối tượng nghiên cứu tội
phạm học
2.2.6. Các hiện tượng tiêu cực trong hoạt động điều tra, truy tố,
xét xử, thi hành án
một số cán bộ làm công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành
án tội buôn lậu thoái hóa, biến chất, tư lợi, cố ý làm trái các quy định
làm ngơ hoặc tiếp tay cho đối tượng buôn lậu hoạt động; trang thiết
bị, phương tiện hoạt động của Công an, Hải quan, Bộ đội Biên phòng
còn thiếu, lạc hậu, chưa đáp ứng yêu cầu phòng ngừa và đấu tranh
chống tội phạm buôn lậu; trong khi đó các đối tượng buôn lậu sử
dụng, trang bị nhiều phương tiện kỹ thuật và thông tin hiện đại, hoạt
động ngày càng tinh vị, táo bạo; đời sống và mức lương của các cán
bộ làm công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án đối với tội
phạm nói chung và tội buôn lậu nói riêng còn thấp nên cũng đã ảnh
hướng đến tư tưởng, tinh thần và trách nhiệm công tác cũng như việc
giữ gìn đạo đức của người cán bộ thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa,
điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án tội buôn lậu.

16


CHƢƠNG 3
CÁC GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH
TỘI BUÔN LẬU TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LẠNG SƠN
3.1. Dự báo tình hình tội buôn lậu trên địa bàn tỉnh Lạng
Sơn trong thời gian tới

thủ tục hành chính ngày càng đơn giản, gọn nhẹ, việc kiểm tra
thực tế hàng hoá tại các cửa khẩu ngày càng giảm. Việc giảm tỷ lệ
kiểm tra là một chủ trương đúng đắn theo chuẩn mực quốc tế, tuy
nhiên việc này đòi hỏi các hoạt động nghiệp vụ của cơ quan hải
quan như: kiểm tra sau thông quan hay kiểm soát hải quan phải
đảm bảo hiệu quả cao nhằm chống việc lợi dụng các quy định tạo
thuận lợi vào mục đích gian lận.
3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa tình hình
tội buôn lậu trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn
3.2.1. Giải pháp về kinh tế - xã hội
Nhà nước cần nghiên cứu, rà soát nhằm hoàn thiện đồng bộ cơ
chế, chính sách tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho các thành phần
kinh tế, cá nhân kinh doanh làm giàu chính đáng, động viên và phát
huy mọi nguồn lực sẵn có trong nhân dân vào phát triển kinh tế với
những hình thức, quy mô thích hợp. Ngoài việc tăng cường vai trò và
nâng cao hiệu quả hoạt động của các tập đoàn kinh tế, các tổng công
ty nhà nước phát huy vai trò đầu tầu và định hướng đối với nền kinh
tế, cần tiếp tục khuyến khích, tạo điều kiện ra đời và phát triển của
những doanh nghiệp vừa và nhỏ ở các địa phương, thời gian vừa qua
đã chứng minh sự năng động, vươn lên mạnh mẽ của loại hình doanh
nghiệp này cả về quy mô, ngành nghề và đóng góp cho ngân sách
18


nhà nước cũng như tạo công ăn việc làm cho người lao động, nhà
nước cần tiếp tục có những ưu đãi hơn nữa cho các doanh nghiệp
này như định hướng về các lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh; hỗ
trợ các hoạt động tiếp thị, quảng bá thương hiệu ra thị trường quốc
tế cũng như cung cấp các thông tin về chính sách pháp luật, chính
sách và tập quán thương mại tại các thị trường; hỗ trợ các nguồn

chuyên đề hoặc “Ngày pháp luật” của cơ quan. Đặc biệt, trong quá
trình triển khai thực hiện công tác PBGDPL, các cấp, các ngành, các
tổ chức đoàn thể đã chú trọng tập trung tuyên truyền, phổ biến các
văn bản pháp luật liên quan đến các vấn đề bức thiết mà xã hội quan
tâm như: Pháp luật về an toàn giao thông, về khiếu nại, tố cáo, về đất
đai, xây dựng...
3.2.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả trong quản lý Nhà nước
- Tăng cường quản lý hành chính: Công tác quản lý hành chính
có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định về an ninh, trật tự
trên địa bàn biên giới. Đồng thời là một biện pháp hỗ trợ đắc lực cho
việc triển khai các lực lượng, phương tiện, biện pháp nghiệp vụ trong
phòng, chống tội phạm nói chung và tội buôn lậu nói riêng trên tuyến
biên giới Lạng Sơn. Để khắc phục những hạn chế, những sơ hở thiếu
sót trong thời gian tới các cơ quan có thẩm quyền (Công an, Bộ đội
biên phòng) cần phải thực hiện một cách kiên quyết, đồng bộ

3.2.5. Giải pháp nâng cao hiệu quả của các cơ quan tiến
hành tố tụng
+ Cơ quan điều tra:
Thực hiện điều tra các vụ án buôn lậu thuộc thẩm quyền theo
qui định của pháp luật Tố tụng hình sự một cách kịp thời, đúng
người, đúng tội, đúng pháp luật. Vụ buôn lậu có thể do chính Cơ
quan điều tra trực tiếp phát hiện, thụ lý; cũng có thể do các cơ quan
khác được giao tiến hành một số hoạt động điều tra phát hiện, khởi tố
20


bàn giao. Để thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ của mình trong thời
gian tới
+ Viện kiểm sát nhân dân:

bệnh hoặc hoàn cảnh gia đình khó khăn, thì không thể coi đây là lý
do để xử nhẹ, càng không phải lý do để cho hưởng án treo, mà phải
thấy đây là việc cần giải quyết ở khâu thi hành án . Cần lưu ý là
những vụ án về tội buôn lậu thường rất phức tạp, liên quan đến nhiều
ngành, nhiều người, do đó phải rất thận trọng, xem xét khách quan,
toàn diện các chứng cứ, không vì xét xử khẩn trương, nghiêm khắc
mà xét xử ẩu, làm oan người không có tội.
3.2.6. Giải pháp nâng cao hệ thống pháp luật về đấu tranh
chống buôn lậu
Vận dụng có hiệu quả các qui định của Bộ luật Hình sự Việt
Nam để phòng, chống tội buôn lậu: Bộ luật Hình sự Việt Nam qui
định tội buôn lậu tại Điều 188 BLHS 2015, việc qui định tội buôn lậu
và hình phạt đối với tội buôn lậu có ý nghĩa rất quan trọng trong phòng
ngừa và đấu tranh với loại tội này, cụ thể: Là cơ sở pháp lý để trừng trị
người phạm tội buôn lậu và giáo dục, ngăn ngừa họ phạm tội mới;
giáo dục người khác tôn trọng pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và
chống tội phạm.

22


KẾT LUẬN
Trong những năm qua tình hình buôn lậu ngày một gia tăng,
không những ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời
sống xã hội trong nước mà còn ảnh hưởng đến nền tài chính quốc gia.
Việc ngăn chặn có hiệu quả hiện tượng nhập lậu hàng hóa,
hàng hóa nhập lậu lưu thông trên thị trường, chống thất thu thuế,
nâng cao trách nhiệm của từng ngành, từng cấp trong việc đấu
tranh phòng, chống buôn lậu là nhiệm vụ quan trọng của Đảng và
Nhà nước ta.