ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-------------------------------------------

NGUYỄN THỊ CHUNG

NGHIÊN CỨU NHU CẦU TIN KHOA HỌC VÀ
CÔNG NGHỆ TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ QUỐC GIA

LUẬN VĂN THẠC SỸ THÔNG TIN - THƯ VIỆN

HÀ NỘI - 2009


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------------------------------

NGUYỄN THỊ CHUNG

NGHIÊN CỨU NHU CẦU TIN KHOA HỌC VÀ
CÔNG NGHỆ TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ QUỐC GIA

Chuyên ngành: Khoa học Thư viện
Mã số
: 60 32 20
LUẬN VĂN THẠC SỸ THÔNG TIN - THƯ VIỆN

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:


1.2.

Hoạt động thông tin khoa học và công nghệ ở Việt Nam…………...19

1.2.1.

Hiện trạng hoạt động thông tin khoa học và công nghệ……………...19

1.2.2.

Định hƣớng trọng tâm phát triển hoạt động thông tin khoa học và
công nghệ đến năm 2010 và tầm nhìn 2015…………………………..22

1.3.

Khái quát về Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ
Quốc gia………………………………………………………………..24

1.3.1.

Quá trình hình thành và phát triển……………………………. ……..24

1.3.2.

Chức năng, nhiệm vụ……...…………………………………………..25

1.3.3.

Định hƣớng phát triển của Trung tâm giai đoạn 2006 - 2010 và tầm

2.1.3.2. Nhóm người dùng tin thuộc lĩnh vực quản lý……………….………….37
2.1.3.3. Nhóm người dùng tin thuộc lĩnh vực sản xuất kinh doanh………...…...39
2.1.3.4. Nhóm người dùng tin là sinh viên………………..………………..........41
2.2.

Thực trạng nhu cầu tin khoa học và công nghệ của ngƣời dùng tin.43

2.2.1.

Nội dung nhu cầu tin..............................................................................43

2.2.1.1. Nhu cầu tin về các lĩnh vực khoa học và công nghệ…............................43
2.2.1.2. Nhu cầu tin về loại hình tài liệu…………….……..............…………....47
2.2.1.3. Nhu cầu tin về ngôn ngữ tài liệu………………….………….................49
2.2.2.

Phƣơng thức và tập quán khai thác, sử dụng thông tin.......................50

2.2.2.1. Thời gian thu thập, nghiên cứu thông tin mỗi ngày……………….........50
2.2.2.2. Địa điểm khai thác thông tin và mức độ khai thác, sử dụng thông tin
tại Trung tâm……....................................................................................52
2.2.2.3. Hình thức sử dụng tài liệu……………………….……...........................55
2.2.2.4. Dịch vụ và công cụ tìm tin……………...................................................57
2.3.

Nhận xét và đánh giá về công tác đảm bảo thông tin tại
Trung tâm……………………………………………………………...61

2.3.1.


3.1.2.

Đa dạng hoá các loại hình sản phẩm và dịch vụ thông tin…………...78

3.1.2.1. Sản phẩm thông tin……………………………………………………..79
3.1.2.2. Dịch vụ thông tin……………..…………………………………………82
3.1.2.3. Biện pháp đa dạng hoá loại hình sản phẩm và dịch vụ thông tin……….83
3.1.3.

Nâng cao năng lực, trình độ của cán bộ Trung tâm.............................85

3.2.

Các giải pháp kích thích nhu cầu tin phát triển……………..............86

3.2.1.

Đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong hoạt động TT – TV……………….86

3.2.2.

Đào tạo và thu hút ngƣời dùng tin…………………….………………87

3.2.3.

Quảng cáo, phổ biến thông tin……………………………..………….90

KẾT LUẬN ……………………….………………………………………………….92
TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………………………………...94
PHỤ LỤC......................................................................................................................97


sáng kiến, cải tiến và tích cực ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, đời sống hàng
ngày.
Chính sự biến động và phát triển mạnh mẽ của các hoạt động KH&CN đã tác
động mạnh đến nhu cầu thông tin về KH&CN, khiến nhu cầu này gia tăng nhanh chóng
và trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia (Trung tâm), trực thuộc
Bộ Khoa học và Công nghệ, là cơ quan đầu mối liên kết trung tâm của mạng lưới các
tổ chức dịch vụ thông tin KH&CN. Theo quy định tại điều 8, mục 1, chương II Nghị
định số 159/2004/NĐ-CP của Chính phủ ra ngày 31/8/2004, Trung tâm thực hiện chức
năng thông tin, phổ biến, tuyên truyền về KH&CN; tổ chức hoạt động và quản lý Chợ
công nghệ và thiết bị Việt Nam; Thư viện Trung ương về KH&CN; Mạng Thông tin
KH&CN Việt Nam;…
Mặc dù là đầu mối liên kết trung tâm của mạng lưới các tổ chức dịch vụ thông
tin KH&CN, song Trung tâm vẫn chưa thực sự thực thi hiệu quả các chức năng và phát
huy hết được tiềm năng vốn có của mình. Nhiều năm qua, hoạt động thông tin của
Trung tâm còn nhiều hạn chế, đặc biệt là công tác nghiên cứu, tìm hiểu nhu cầu tin
(NCT) KH&CN của người dùng tin (NDT) tại Trung tâm còn bị bỏ ngỏ, khiến tiềm lực
thông tin của Trung tâm chưa được phát huy đầy đủ và chưa được sử dụng một cách
hiệu quả nhất.
Xuất phát từ thực tế đó, tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu nhu cầu tin khoa học và
công nghệ tại Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia” để làm đề tài
luận văn thạc sỹ chuyên ngành Khoa học Thư viện.
2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu NCT của NDT là một trong những vấn đề quan trọng của cơ quan
thông tin – thư viện (TT - TV). Việc nghiên cứu này rất cần thiết ngay từ khi bắt đầu
chuẩn bị xây dựng cơ quan TT - TV và trong suốt quá trình hoạt động của cơ quan TT

7



- Nghiên cứu nhu cầu tin của người dùng tin tại Phòng Thông tin Tư liệu Thư
viện Viện Văn học, Luận văn Thạc sỹ của Nguyễn Thị Tường Anh năm 2004.
- Nghiên cứu nhu cầu tin và hoạt động thông tin của Ban Thông tin Tư liệu và
Thư viện - Viện Chiến lược và Chính sách Khoa học và Công nghệ, Luận văn Thạc sỹ
của Nguyễn Ngọc Dung năm 2005.
 Tại Trung tâm đã có khá nhiều đề tài nghiên cứu về các vấn đề như xử lý thông
tin, tìm tin, bộ máy tra cứu, phát triển nguồn lực thông tin... trong đó có nêu khái quát
một số vấn đề về NDT và NCT tại Trung tâm. Tuy nhiên, cho tới thời điểm này, chưa
có một đề tài nào đi sâu nghiên cứu về NCT của NDT tại Trung tâm cũng như phân
tích, đánh giá hiện trạng và bản chất của nhu cầu này.
Là một cơ quan thông tin KH&CN đa ngành, đa lĩnh vực ở quy mô quốc gia,
trong bối cảnh đất nước có nhiều chuyển biến tích cực, hoạt động KH&CN tiếp tục
phát triển, NCT KH&CN không ngừng biến động và gia tăng, Trung tâm đang đứng
trước nhiều cơ hội và thách thức trong việc khẳng định vị thế và uy tín của mình. Để
phát huy hơn nữa tiềm lực thông tin và nâng cao chất lượng hoạt động thông tin thì một
trong những việc quan trọng hàng đầu mà Trung tâm cần làm được là đáp ứng tối đa
NCT về KH&CN của NDT tại Trung tâm.
Với mong muốn góp phần làm rõ những đặc điểm NCT và tìm ra những giải
pháp đáp ứng các nhu cầu đó, luận văn của tôi sẽ đi sâu tìm hiểu về NCT KH&CN của
NDT tại Trung tâm, một cơ quan có những đặc thù hoạt động riêng về thông tin
KH&CN.
3. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
 MỤC ĐÍCH
Trên cơ sở xác định được hiện trạng NCT KH&CN tại Trung đề xuất phương
hướng, giải pháp đáp ứng và kích thích sự phát triển của các nhu cầu đó.
 NHIỆM VỤ
- Xác định các thành phần và đặc điểm NDT tại Trung tâm;

9



 PHƢƠNG PHÁP LUẬN
- Dựa vào phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử;
- Bám sát các quan điểm của Đảng và Nhà nước và tư tưởng Hồ Chí Minh về
phát triển nền kinh tế - xã hội, đổi mới đất nước, CNH – HĐH đất nước.
 PHƢƠNG PHÁP CỤ THỂ
- Thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu;
- Phỏng vấn (trực tiếp, qua điện thoại);
- Điều tra bằng phiếu hỏi;
- Quan sát thực tế;
- Thống kê – so sánh.
7. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ ỨNG DỤNG CỦA ĐỀ TÀI
 VỀ MẶT KHOA HỌC
- Nhận biết các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới NCT KH&CN trong giai đoạn
hiện nay;
- Góp phần tìm ra cách thức nhận dạng bản chất NCT KH&CN nói chung và
đặc biệt là NCT KH&CN trong giai đoạn hiện nay ở nước ta;
 VỀ MẶT ỨNG DỤNG
- Các kiến nghị của đề tài sẽ góp phần vào việc cải tiến các phương thức phục
vụ NDT hiện nay tại Trung tâm nhằm đạt hiệu quả cao hơn;
- Đóng góp cho việc xây dựng chính sách phát triển hoạt động thông tin tại
Trung tâm.
8. DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
- Nắm bắt được thực trạng NCT KH&CN mà NDT quan tâm trong giai đoạn
hiện nay (về nội dung, loại hình, ngôn ngữ và tập quán khai thác thông tin);
- Xác định được khả năng đáp ứng NCT KH&CN của NDT tại Trung tâm;

11


[5] Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ Việt Nam đến năm 2010 (Ban
hành kèm theo Quyết định số 272/2003/QĐ-TTg ngày 31 tháng 12 năm
2003 của Thủ tướng Chính phủ. Hà Nội, Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi
trường, 1999.
[6] Nguyễn Tiến Đức (2006), Bàn về tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cán
bộ thông tin khoa học và công nghệ ở nước ta, TC Thông tin Tư liệu, (4), tr.
6 – 12.
[7] Nguyễn Văn Điến (2005), “Tình hình và kết quả ứng dụng CNTT của Trung
tâm Thông tin KH&CN Quốc gia”, Kỷ yếu Hội nghị ngành Thông tin Khoa
học và Công nghệ lần thứ V, tr. 106-114
[8] Nguyễn Hiền (2008), Thay đổi quan niệm về tài nguyên trong phát triển, TC
Kinh tế và Dự báo, (4), tr. 33-34.

13


[9] Nguyễn Hữu Hùng (2008), Một số vấn đề về chính sách phát triển sản phẩm và
dịch vụ thông tin tại Việt Nam, TC Thông tin Tư liệu, (2), tr. 1 - 6.
[10] Nguyễn Hữu Hùng (2005), Phát triển thông tin KH&CN để trở thành nguồn
lực, TC Thông tin Tư liệu, (1), tr. 1 – 4.
[11] Nguyễn Hữu Hùng (2005), Thông tin: Từ lý luận đến thực tiễn, Nxb Văn hóa
Thông tin, Hà Nội.
[12] Tạ Bá Hưng, Cao Minh Kiểm, Nguyễn Tiến Đức (2005), "Hoạt động thông tin
khoa học và công nghệ ở Việt Nam: hiện trạng và định hướng phát triển", Kỷ
yếu Hội nghị ngành Thông tin Khoa học và Công nghệ lần thứ V, tr.3 - 14.
[13] Tạ Bá Hưng (2005), "Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia:
định hướng phát triển giai đoạn 2006 - 2010 và tầm nhìn đến năm 2015", Kỷ
yếu Hội nghị ngành Thông tin Khoa học và Công nghệ lần thứ V, tr.89 - 95.
[14] Cao Minh Kiểm (2008), Một số suy nghĩ về tổ chức và hoạt động thông tin,
thư viện ở Việt Nam trong giai đoạn sắp tới, TC Thông tin Tư liệu, (1),