MỤC LỤC
MỤC LỤC................................................................................................1
I.PHẦN MỞ ĐẦU.............................................................................................
1. Lý do chọn đề tài...........................................................................................
2. Tầm quan trọng của đề tài
3. Phương pháp nghiên cứu...............................................................................
II. PHẦN NỘI DUNG......................................................................................
1. Tổng quan..............................................................................................
1.1 Cơ sở lý luận...................................................................................................
- Thời gian trần thuật..........................................................................................
- Thời gian được trần thuật...................................................................................
- Mối quan hệ giữa thời gian trần thuật và thời gian được trần thuật...................
1.2 Cơ sở thực tiễn................................................................................................
2. Nội dung của vấn đề nghiên cứu......................................................................
2.1 Thời gian được trần thuật trong “Chí Phèo”.................................................
2.2 Thời gian trần thuật trong “Chí Phèo”............................................................
2.3 Thời gian của nhân vật Chí Phèo....................................................................
2.4 Phân tích mối tương quan giữa thời gian trần thuật và thời gian được trần
thuật trong tác phẩm “Chí Phèo” (Nam Cao)............................................................
a. Tương quan giữa điểm mở đầu –kết thúc của thời gian trần thuật với điểm
mở đầu-kết thúc thời gian sự kiện....................................................................
b. Tương quan sự kiện trong thời gian trần thuật ở tác phẩm “Chí Phèo”.........
c. Tương quan thời gian trần thuật và thời gian nhân vật Chí Phèo.....................
III. PHẦN KẾT LUẬN........................................................................................
IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................................


I.

PHẦN MỞ ĐẦU:


lớn.
3. Phương pháp nghiên cứu
Việc nghiên cứu đề tài này được tiến hành bằng các phương pháp sau:
- Phương pháp thống kê.
- Phương pháp nghiên cứu tác giả, tác phẩm.
- Phương pháp phân tích.
- Phương pháp tổng hợp và nâng cao vấn đề.
II. PHẦN NỘI DUNG:
1. TỔNG QUAN
1.1 Cơ sở lý luận.
Thời gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của tác giả trên cơ sở tổ chức vật
liệu.Trong văn học, yếu tố nào cũng có thời gian của nó và đều có thể biểu hiện


thời gian, song yếu tố chính là hai lớp thời gian cơ bản: thời gian trần thuật và thời
gian được trần thuật.
- Thời gian trần thuật :
+ Thời gian trần thuật là thời gian vận động theo dòng vận động tuyến tính, một
chiều của văn bản ngôn từ. Văn học là nghệ thuật thời gian bởi vì văn học diễn đạt
các sự vật, hiện tượng theo trình tự thời gian của lời nói liên tục, từ câu đầu cho
đến câu cuối cùng, không đảo ngược.
+ Thời gian trần thuật là thời gian của người kể, của sự kể. Nó có mở đầu và kết
thúc, do đó là một thời gian hữu hạn. Nó có tốc độ, nhịp độ riêng do người kể có
thể kể nhanh hay chậm, kể lướt qua hay tỉ mỉ, dừng lại miêu tả chi tiết.
+ Thời gian trần thuật luôn mang thời hiện tại theo một quy ước: tôi đang kể nghĩa
là câu chuyện đang diễn ra.
+ Thời gian trần thuật thực chất là thời gian được biểu diễn bằng các phương tiện
ngôn từ, được thể hiện bằng nhiều yếu tố: tác giả, hình tượng người kể chuyện,
nhân vật, ngôi kể, vai kể và lời kể.
- Thời gian được trần thuật : là thời gian của sự kiện được nói tới, nó bao gồm các

“Chí Phèo” là tác phẩm nổi tiếng góp phần tạo dựng nên tên tuổi của Nam Cao,
nhưng những nghiên cứu về tác phẩm này chỉ xoay quanh nội dung, nghệ thuật chứ
không nghiên cứu về mảng “thời gian nghệ thuật”. Cụ thể là yếu tố thời gian trần
thuật và thời gian được trần thuật cùng mối quan hệ của chúng trong tác phẩm
“ Chí Phèo”.
Với thời lượng nhỏ của bài viết và kiến thức còn hạn chế của bản thân, trên cơ
sở kế thừa những thành quả của các công trình nghiên cứu trước đó và vận dụng
những kiến thức của môn thi pháp học để soi vào tác phẩm Chí Phèo, hy vọng bài
viết mang đến cái nhìn cụ thể về “ Mối tương quan giữa thời gian trần thuật và
thời gian được trần thuật trong truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao”.
2. NỘI DUNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
2.1 Thời gian được trần thuật: là cả cuộc đời của Chí Phèo,
2.2 Thời gian trần thuật: tính từ khi “Hắn vừa đi vừa chửi…” cho đến kết thúc
truyện chỉ vẻn vẹn sáu ngày.
2.3 Thời gian của nhân vật Chí Phèo: được Nam Cao khắc sâu qua năm mốc thời
gian quan trọng trong cuộc đời Chí. Nó mang tính chất bước ngoặt, làm thay đổi số
phận của nhân vật này. Đó là thời gian ba lần Chí Phèo đến nhà Bá Kiến, thời gian
Chí Phèo gặp gỡ Thị Nở và thời gian Chí Phèo bị Thị Nở cự tuyệt và xách dao đến
nhà Bá Kiến.
2.4 Phân tích mối tương quan giữa thời gian trần thuật và thời gian được
trần thuật trong tác phẩm “Chí Phèo” (Nam Cao)
Sự sắp xếp, phối trí của thời gian được trần thuật vào thời gian trần thuật mới
tạo ra được thời gian nghệ thuật thật sự. Mối quan hệ này được biểu hiện trong
“Chí Phèo” (Nam Cao) qua các tương quan sau:
a. Tương quan giữa điểm mở đầu –kết thúc của thời gian trần thuật với điểm
mở đầu-kết thúc thời gian sự kiện.
Hai điểm này trong “Chí Phèo” (Nam Cao) không trùng nhau, mà so le nhau.
Nếu thời gian trần thuật được Nam Cao bắt đầu từ chỗ “Hắn vừa đi vừa chửi” cho
đến câu kết thúc truyện, thì thời gian được trần thuật lại có thể được người đọc
chúng ta kể lại bắt đầu từ xuất xứ của Chí Phèo “ Từ một sáng tinh sương, một

lần nữa hiển hiện qua chi tiết Thị Nở nhìn xuống bụng của mình và nghĩ đến hình
ảnh cái lò gạh cũ bỏ không. Chí Phèo chết thì một Chí Phèo con lại sắp sửa ra đời.
Nam Cao đã nhìn thấy bi kịch của người nông dân nhưng ông vẫn chưa nhìn thấy
hướng mở để giải phóng người nông dân ra khỏi bi kịch đó. Nếu so sánh truyện
“Chí Phèo” của Nam Cao với “Vợ chồng A Phủ” (Tô Hoài) và “Vợ nhặt” (Kim
Lân), chúng ta sẽ thấy rõ hơn sự bế tắc của người nông dân trong sáng tác của Nam
Cao. Nếu Tô Hoài và Kim Lân bước đầu đã hé lộ đường thoát cho người nông dân
bằng cách đi theo cách mạng, thì ở “Chí Phèo” người nông dân vẫn còn trong
vùng luẩn quẩn. Đó chính là hạn chế của thời đại được Nam Cao phản ánh trong
tác phẩm của mình.
Nhịp độ thời gian trần thuật trong tác phẩm “Chí Phèo” thay đổi trong từng
đoạn văn, từng tình huống. Những đoạn miêu tả cảnh Chí Phèo say rượu dưới
trăng thì thời gian như được kéo dài ra. Cảnh Chí Phèo giết Bá Kiến lại được tác
giả thể hiện với tốc độ cực nhanh. Những lúc tác giả miêu tả về hình dạng các nhân
vật thì thời gian chậm lại, dường như là dừng lại (đoạn văn kể Chí Phèo ngay sau
khi ở tù về). Những đoạn nói về quãng đời quá khứ của Chí Phèo, Năm Thọ, Binh
Chức thì tác giả lại lướt qua rất nhanh. Chẳng hạn như đoạn “Không biết từ mấy
năm, nhưng hắn đi biệt tăm đến bảy tám năm, rồi một hôm hắn lại lù lù ở đâu trở
về. Hắn về lớp này trông khác hẳn, mới đầu chẳng ai biết hắn là ai. Trông đặc như
thằng săng đá”. Trong trường hợp này tác giả đã dùng hình thức tĩnh lược, sự tĩnh
lược này thể hiện một cách gián tiếp qua sự thay đổi của Chí Phèo so với lúc chưa
đi ở tù. Chỉ cần vài câu ngắn gọn thế nhưng Nam Cao đó giúp người đọc hình dung
được cả một quãng đời của Chí Phèo, đồng thời cũng đã thể hiện được sự nghiệt
ngã của xã hội đã đẩy con người đến cảnh bị tha hoá.


Đọc “Chí Phèo”, chúng ta thấy có một chi tiết rất thú vị, đó là đoạn văn: “Hình
như có một thời hắn đã ao ước có một gia đình nho nhỏ. Chồng cuốc mướn cày
thuê. Vợ dệt vải. Chúng lại bỏ một con lợn nuôi để làm vốn liếng. Khá giả thì mua
dăm ba sào ruộng làm”. Nếu đứng ở thời điểm sau khi Chí đã ở tù về thì đó là thời

tỉnh, cải tạo con người, trả con người về với cuộc sống hoàn lương thì nhà tù ở đây
lại thực hiện ngược lại. Nó biến những kẻ lương thiện trở thành một loại người lưu
manh khốn nạn. Nhà văn Huy-gô rất đúng khi nói: “Khi chưa vào tù anh là một
cành cây tươi, khi ra tù anh là một cây củi khô". Cũng như lần trước, Chí lại thất
bại trước cái khôn róc đời của cụ Bá: bị gạt mà không hề nhận ra. Âm mưu của Bá
Kiến mới thâm độc làm sao. “Dùng độc trị độc”, dùng Chí Phèo để trị Đội Tảo. Cả
Chí và Đội Tảo đều là kẻ thù của hắn, nên chẳng có xảy ra xô xát, ai được, ai mất
cụ đều có lợi, vừa thỏa mãn được ý định trả thù vừa không phải mang tiếng là kẻ
báo thù nhỏ nhen, đê tiện.
Lần thứ ba cũng là lần chót Chí đến gặp Bá Kiến. Cũng với dáng dấp của thằng
say rượu nhưng lần này Chí mang trong lòng một tâm trạng, một ý định khác hẳn
với những lần trước. Bởi vì Chí Phèo sau khi bị Thị Nở cự tuyệt tình cảm của mình
đã hoàn toàn rơi vào tuyệt vọng. Trong thâm tâm Chí đang ôm ấp ý định làm lành,
muốn quay về con đường hoàn lương sống cuộc đời lương thiện như bao người
khác. Nhưng xã hội vô nhân đạo đã quay lưng trước sự ăn năn sám hối của một tội
đồ, tình thương đã khép lại, xã hội đã rút đường trở về của Chí cũng như cự tuyệt
quyền làm người của một con người. Vĩnh viễn Chí không tìm thấy hạnh phúc ở
cuộc đời này. Bản chất người vừa trỗi dậy lại bị đè bẹp không thương tiếc. Có thể
nói đây là những giờ phút tỉnh táo nhất trong cả cuộc đời say sưa của Chí, những
phút mà ý thức phản kháng trỗi dậy mãnh liệt nhất. Đi gần hết cuộc đời, cho đến
lúc này Chí mới phát hiện mới nhận ra chân lí cuộc sống. Dù là muộn màng nhưng


với Chí sự khám phá ấy quý giá biết bao và Chí quyết giữ chặt lấy nó không để nó
tuột khỏi tầm tay dù lả phải trả một giá rất đắt. Chí như vừa thức dậy sau một giấc
ngủ dài, một sự chuyển biến rất lớn đang diễn ra trong tâm hồn của Chí. Ấy là sự
trỗi dậy của tính người, tính lương thiện. Chí đã nhận ra chân tướng của kẻ thù, kẻ
ấy là Bá Kiến chứ không ai khác cho nên lẽ ra phải đến nhà Thị Nở thì tiềm thức
sâu xa đã dẫn Chí đến nhà Bá Kiến. Trong lần đối đầu sau cuối này, Chí hoàn toàn
được lột xác, sự thay đổi đột ngột và nhanh chóng đến mức Bá Kiến không ngờ

toàn mang tính bản năng của người đàn ông trong cơn say. Sáng hôm sau, khi đã
trải qua hai biến cố: gặp Thị Nở rồi bị trúng gió được Thị Nở đưa vào lều chăm
sóc. Điều này đã thức tỉnh con người Chí.
Đầu tiên, Chí Phèo tỉnh rượu: Đây có lẽ là lần đầu tiên anh ta tỉnh rượu kể từ lúc
ra tù về. Những lần trước, mỗi khi tỉnh rượu, anh lại uống, vì thế say kế tiếp say.


Còn lần này, Chí Phèo tỉnh rượu với trạng thái khác hẳn: “ Người thì bủn rủn, chân
tay không buồn nhấc; hay là đói rượu, hắn hơi rùng mình. Ruột gan lại nôn nao lên
một tí. Hắn sợ rượu như những người ốm sợ cơm”. Đó là điều rất lạ ở Chí.
Từ tỉnh rượu, Chí Phèo dần thức dậy ý thức vốn có ở một người bình thường. Lần
đầu tiên, hắn nghe tiếng ríu rít bên ngoài, tiếng cười nói của người đi chợ, tiếng gõ
mái đuổi cá của anh thuyền chài. Tất cả những âm thanh ấy là những tiếng quen
thuộc hôm nào chả có, nhưng hôm nay Chí Phèo mới nghe thấy, bởi xưa nay hắn
chưa bao giờ hết say. Không những thế, Chí còn biết ngoài cái lều ẩm thấp chỉ có
hơi lờ mờ của mình, mặt trời chắc đã lên cao, và nắng bên ngoài chắc là rực rỡ.
Cũng như những người say tỉnh dậy, Chí Phèo thấy miệng đắng, lòng mơ hồ buồn.
Nhưng với Chí, đây là cảm giác, cảm xúc vừa được đánh thức. Khi Chí Phèo nghe
những âm thanh của cuộc sống và biết đuợc trời sớm hay muộn cũng chính là hắn
đã dần ý thức về cuộc sống. Rồi Chí Phèo lại nhớ về quá khứ, rằng có một thời, đã
ước mơ có một cuộc sống gia đình nho nhỏ. Chồng cuốc mướn cày thuê. Vợ dệt
vải. Bỏ một con lợn nuôi để làm vốn liếng. Khá giả thì mua dăm ba sào ruộng làm.
Thông thường, người ta nhớ lại thời gian quã vãng để hiểu hiện tại. Chí cũng vậy:
Hắn thấy hắn già mà vẫn còn cô độc. Buồn thay cho đời! Có lí nào như thế được?
Hắn đã già rồi hay sao? Ngoài bốn mươi tuổi đầu… Hắn đã tới cái dốc kia của đời.
Rồi Chí Phèo đã hình dung được tương lai đầy bất trắc: Ở những người như hắn,
chịu đựng biết bao là chất độc, đày đoạ cực nhọc, mà chưa bao giờ ốm, một trận
ốm có thể là dấu hiệu báo rằng cơ thể đã hư hỏng nhiều. Nó là một cơn mưa cuối
mùa thu cho biết trời gió rét, này mùa đông đã đến. Chí Phèo hình như đã trông
trước thấy tuổi già của hắn, đói rét và ốm đau, và cô độc… Càng nghĩ, Chí càng lo,

thiện. Đấy cũng là đỉnh điểm của sự tỉnh thức của Chí Phèo: Hắn thèm lương thiện,
hắn muốn làm hoà với, vọi nguời biết bao! Thị Nở sẽ mở đường cho hắn. Thị có
thể sống yên ổn với hắn thì sao người khác lạo không thể đựơc. Họ sẽ thấy rằng
hắn cũng có thể không làm hại được ai. Họ sẽ nhận hắn vào cái xã hội bằng phẳng,
thân thiện của những người lương thiện… Chí đã đem cái khát vọng ấy ra thăm dò
để tìm sự chia sẻ ở Thị Nở. Khi Thị cười tin cẩn, Chí Phèo thấy tự nhiên nhẹ cả
người và lòng thấy rất vui chứng tỏ Chí đang tràn đầy hy vọng trở lại thế giới con
người. Những ngày sau đó, Chí không còn kinh rượu nhưng cố uống thật ít. Để cho
khỏ tốn tiền, nhưng nhất là để tỉnh táo mà yêu nhau. Đàn bà không có men như
rượu nhưng cũng làm người say. Và hắn say Thị lắm. Cả người kể chuyện ẩn hình,
vốn rất lạnh lùng, cũng không giấu nổi cảm xúc cảm hình khi hình dung về tương
lai của họ: Chúng sẽ làm thành một cặp rất xứng đôi.
Mốc thời điểm mang tính bước ngoặt dẫn đến sự thay đổi trong suy nghĩ
và hành động của Chí Phèo là khi hắn bị Thị Nở cự tuyệt tình yêu và xách dao
đến nhà Bá Kiến.
Những ngày vui của Chí Phèo không kéo dài được bao lâu. Đến hôm thư sáu,
thì Thị bỗng nhớ rằng có một ngưòi cô ở đời… Thị nghĩ bụng: hãy dừng yêu để hỏi
cô Thị đã. Bà cô Thị Nở quyết liệt phản đối cháu gái lấy thằng Chí Phèo vì ai lại đi
lấy thằng Chí Phèo, một thằng không cha, chỉ có một nghề là rạch mặt ăn vạ. Đau
đớn cho Chí Phèo, khi anh ta hiền và muốn làm hoà với mọi ngưòi thì chính họ vẫn
sợ và vẫn nghĩ Chí Phèo là con quỷ dữ ở làng Vũ Đại! Đến bà cô của Thị Nở, một
người năm muơi tuổi vẫn chưa lấy chồng, sống cái đời dằng dặc, uất ức, còn nghĩ
về Chí như vậy huống chi ngườ khác. Sự phản đối của bà cô Thị Nở đồng nghĩa
với việc đóng chặt con đường trở về với thế giới lương thiện của Chí Phèo. Vì thế,
ban đầu còn ngơ ngác, hắn nghĩ ngợi một tí rồi hình như hiểu, hắn bỗng nhiên ngẩn
người.
Khi bị Thị Nở từ chối không chấp nhận sống chung với mình, tuyệt vọng, Chí
đã uống rượu nhưng càng uống thì lại càng buồn. Lần uống rượu này khác với bao
lần trước đó. Nếu trước đó, rượu khơi gợi cái bản năng để dẫn đến những hành
động đập phá thì lần này rượu lại khơi gợi cả một thế giới của tình người, của tình

khi người ta đến thì hắn cũng đã giãy đành đạch ở giữa bao nhiêu là máu tươi. Mắt
hắn trợn ngược, mồm hắn ngáp ngáp, muốn nói nhưng không ra tiếng. Ở cổ hắn,
thỉnh thoảng máu vẫn còn ứ ra.
Bi kịch của Chí Phèo là bi kịch bị cự tước đoạt quyền làm người. Miêu tả diễn
biến và tâm trạng của Chí Phèo từ khi gặp Thị Nở cho đến khi kết thúc cuộc đời,
Nam Cao đã thể hiện cái nhìn hiện thực sắc sảo và sự cảm thông sâu sắc với khát
vọng lương thiện của con người trong xã hội cũ.
PHẦN III: KẾT LUẬN
Thời gian nghệ thuật trong tác phẩm với tư cách là thành tố quan trọng của thi
pháp. Nghiên cứu mối tương quan giữa thời gian trần thuật và thời gian được trần
thuật trong tác phẩm “ Chí Phèo” giúp chúng ta thấy được sự thành công của Nam
Cao trong việc xây dựng hình tượng nhân vật Chí Phèo, thấy được tài năng chuyển
tải thế giới hiện thực vào trong những sáng tác văn chương, đồng thời thấy được
những thông điệp tư tưởng, tình cảm thương yêu của nhà văn với cuộc đời, với con
người.
Là một nghệ sĩ bậc thầy, Nam Cao đã vận dụng linh hoạt các yếu tố của thời gian
trong quá trình sáng tạo tác phẩm của mình. Thời gian nghệ thuật được mở ra


nhiều chiều nhờ những hồi tưởng, ước mơ và suy tưởng của nhân vật. Những nhân
vật của Nam Cao từ thời hiện tại có thể quay về quá khứ hoặc hướng tới tương lai,
thậm chí có khi xáo trộn cả ba chiều thời gian. Điều đó làm cho tác phẩm của Nam
Cao nhìn bề ngoài tưởng như rất phóng túng, tùy tiện nhưng thực ra lại rất chặt
chẽ.
Một kết cấu lôgic, một nội dung hiện thực sâu sắc xen lẫn với tình cảm nhân đạo
bao la của Nam Cao có lẽ là những yếu tố quyết định sức sống vĩnh cửu cho các
tác phẩm của ông.


TÀI LIỆU THAM KHẢO