Cơ sở lý luận báo chí
Học viện Báo chí và Tuyên truyền
TIỂU LUẬN
Môn: Cơ sở lý luận báo chí
Đề tài tiểu luận số 2
Thực trạng và những vấn đề đặt ra trong việc thực hiện chức năng
tham gia quản lý xã hội của báo chí Việt Nam. (Khảo sát 15 số báo
của một tờ báo tự chọn).
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN SỐ 2
1
Cơ sở lý luận báo chí
Lời cảm ơn!
Để hoàn thành Đề tài Tiểu luận môn Cơ sở lý luận báo chí, em đã
may mắn được sự ủng hộ của các thầy cô, đặc biệt là sự hướng dẫn và
giảng dậy tận tình của thầy giáo hướng dẫn TS. Nguyễn Trí Nhiệm, Khoa
Phát thanh – Truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.
Em xin chân thành cảm ơn sự ủng hộ và giúp đỡ quý báu đó. Em xin
cố gắng hoàn thành tốt nhất đề tài tiểu luận trong khả năng của mình!
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN SỐ 2
2
3
Cơ sở lý luận báo chí
B - NỘI DUNG
Tóm tắt nội dung của tiểu luận
Phần thứ nhất: Tìm hiểu các khái niệm liên quan, thực trạng cùng các vấn đề
liên quan và vai trò – tầm quan trọng trong việc tham gia thực hiện chức năng
quản lý xã hội của báo chí.
Phần thứ hai: Khảo sát thực tiễn – Thông qua 15 số báo của Báo Nhân Dân.
Từ đó rút ra những tích cực, hạn chế, nguyên nhân và giải pháo nhằm năng cao
việc quản lý xã hội của Báo Nhân Dân nói riêng và báo chí Việt Nam nói chung.
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN SỐ 2
4
Cơ sở lý luận báo chí
PHẦN THỨ NHẤT
TÌM HIỂU KHÁI NIỆM LIÊN QUAN, THỰC TRẠNG CÙNG
MỘT SỐ VẤN ĐỀ VÀ VAI TRÒ - TẦM QUAN TRỌNG CỦA
CHỨC NĂNG QUẢN LÝ XÃ HỘI
I.
Cơ sở lý luận báo chí
Chức năng báo chí có thể được hiểu là bổn phận, vai trò và nghĩa vụ mà
báo chí có thể đem lại cho con người, cho đời sống xã hội. Có thể đem lại tác
động tích cực nhưng cũng có thể đem đến những điều tiêu cực tuỳ thuộc vào
mức độ thông tin, sự kiện, tin tức mà báo chí đem đến cho người đọc, người
xem. Hay có thể nói đơn giản, nôm na đó là những điều mà báo chí phải làm
được để có thể duy trì sự tồn tại trong xã hội, đem đến một lợi ích nhất định nào
đó cho con người, xã hội.
Tiếp cận từ quan điểm hệ thống, nghiên cứu chức năng báo chí là xem xét
nó trong tổng thể các mối quan hệ với các yếu tố khác – nhất là thể chế chính trị,
kinh tế, văn hóa,… trong xã hội nói chung.
Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, mỗi giai đoạn phát triển,
chức năng của báo chí lại được nhận thức và khai thác không giống nhau, tuỳ
theo khả năng và điều kiện lịch sử cụ thể. Xã hội càng phát triển, con người
càng văn minh thì chức năng xã hội của báo chí càng đa dạng, phong phú.
Lý luận báo chí của chủ nghĩa Mác- Lê nin và thực tiễn hoạt động của báo
chí cách mạng đã cho thấy báo chí tác động tới xã hội theo nhiều khuynh hướng,
thực hiện một số nhóm chức năng: Chức năng thông tin, chức năng tư tưởng,
chức năng quản lý - giám sát xã hội, chức năng khai sáng - giải trí, chức năng
kinh doanh ...
2. Khái niệm về quản lý, quản lý xã hội, chức năng quản lý xã hội của báo chí
2.1 Khái niệm quản lý
Quản lý (thuật ngữ tiếng Anh là Management) đặc trưng cho quá trình
điều khiển và dẫn hướng tất cả các bộ phận của một tổ chức nào đó.
Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối
tượng là khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các thời
cơ của tổ chức để đạt mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động.
đã định. Tính chất tiến bộ của hệ thống báo chí phụ thuộc vào nền chính trị bao
hàm nó và mục đích chính trị mà nó theo đuổi trong quá trình thực hiện chức
năng quản lý xã hội.
II.
Thực trạng báo chí Việt Nam trong việc tham gia thực hiện chức năng
quản lí xã hội – Vai trò và tầm quan trọng của nó
1. Đặc điểm của quá trình báo chí tham gia quản lý xã hội
1.1.
Quá trình báo chí tham gia quản lý là quá trình truyền thông tin
Báo chí thực hiện chức năng quản lý xã hội của mình bằng việc cung cấp
và duy trì dòng thông tin tuần hoàn trong xã hội. Trước hết, nó phải đảm bảo
dòng thông tin hai chiều từ chủ thể và khách thể quản lý, bảo đảm cho các quyết
định quản lý được thông suốt và thực thi trong thực tế.
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN SỐ 2
7
Cơ sở lý luận báo chí
Chiều thứ nhất, báo chí truyền bá các chủ trương, chính sách và quyết
định quản lý – lãnh đạo, là cho các quyết tâm chính trị của lãnh đạo và nhà quản
lý thành quyết tâm của toàn dân… Báo chí với khả năng nhanh chóng, kịp thời,
chính xác và rộng khắp, bao gồm tất cả các loại hình: báo in, phát thanh –
truyền hình; báo mạng điện tử,… là những phương tiện có ưu thế tuyệt đối trong
việc truyền tải đến khách thể quản lý những thông tin dưới dạng các quyết định
quản lý. Hay đây cũng được gọi là chiều thông tin thuận từ chủ thể đến khách
qua báo chí để truyền bá phổ biến cho nhân dân, hiểu và thực hiện vào cuộc
sống. Vì vậy, hiệu quả của việc quản lý cao hay thấp, nhiều hay ít phụ thuộc vào
tính chất, phương thức và chất lượng thông tin tuần hoàn liên tục này. Từ thực tế
đó, Đảng, Nhà nước, Chính phủ và các cấp ngành đã nhiều lần khẳng định báo
chí là một kênh thông tin quan trọng, gần gũi, hay còn là “quyền lực thứ tư” để
phản ánh tâm tư, nguyện vọng và quyền lợi của dân lên cấp trên và cấp dưới,
giữa văn bản chính sách với đời sống.
Với đặc điểm của hoạt động thông tin, báo chí có tác động trực tiếp tới
từng bộ phận cấu thành của hệ thống xã hội và tới toàn xã hội. Tuy nhiên, sự tác
động này có thể diễn ra theo hai chiều hướng.
Nếu báo chí phục vụ cho mục tiêu tiến bộ, thông tin báo chí chân thực và
đúng đắn thì báo chí sẽ tác động tới các quá trình xã hội, thúc đẩy xã hội đi lên,
phát triển theo định hướng đã đề ra.
Còn ngược lại, nếu báo chí phục vụ cho những mục tiêu vụ lợi thì nó sẽ
làm rối loại hệ thống quản lý, sẽ kìm hãm sự phát triển của xã hội. Bởi lẽ, thông
tin tự thân nó sẽ không thể thúc đẩy hay kìm hãm sự phát triển của xã hội mà chỉ
có thể thông qua những người chịu sự tác động của thông tin, họ thể hiện sự tác
động của thông tin vào bản thân thông qua chính hành vi của mình, trong các
hình thức quản lý trong đời sống xã hội.
Báo chí thực hiện chức năng quản lý xã hội của mình bằng việc cung cấp
thông tin cho xã hội, hình thành và định hướng xã hội theo mục đích nhất định
của chế độ, của giai cấp.
2. Nội dung, phương thức quản lý xã hội của báo chí
Để thực hiện chức năng quản lý xã hội của mình, báo chí đã thông qua
một số phương thức quản lý nhất định.
2.1.
Báo chí đăng tải, phổ biến các quyết định quản lý và hướng dẫn tổ
chức thực hiện các quyết định quản lý đó
2.2.
Báo chí phản ánh, phân tích tình hình thực tiễn
Phản ánh, phân tích hiện trạng tình hình các mặt trong đời sống sinh hoạt
của các tầng lớp quần chúng nhân dân cùng với những nhận xét và đánh giá cụ
thể. Đánh giá về những điển hình tiên tiến, nơi có những kinh nghiệm tốt cần
tích lũy, ủng hộ và nhân rộng, tuyên truyền và phổ biến; những tồn tại, yếu kém,
những tiêu cực, lạc hậu,… cần khắc phục trong thực tế; có thể những đánh giá
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN SỐ 2
10
Cơ sở lý luận báo chí
đó mang tính dự báo, khi đăng tải trên báo chí có thể hạn chế được những tác
động tiêu cực.
Những phản ánh, phân tích và đánh giá tình hình thực tiễn như vậy có thể
do nhà báo thực hiện cũng có thể do các chuyên gia, các lực lượng công chúng
xã hội với tư cách là cộng tác viên cung cấp. Báo chí cũng đăng tải linh hoạt và
đa dạng các ý kiến của quần chúng nhân dân: thư bạn đọc, đường dây nóng, đơn
tố cái, kiến nghị, ý kiến,.. Thông qua đó tái hiện được bức tranh xác thực và toàn
diện về tình hình thực tiễn, giúp cho công chúng xã hội, các cơ quan chức năng,
cơ quan quản lý… kịp thời điều chỉnh, bổ sung hoặc đề ra những biện pháp quản
lý mới phù hợp.
Hoạt động này đòi hỏi báo chí phải năng động bám sát thực tế cuộc sống,
nhạy bén với đổi thay của thời cuộc, luôn có mặt tại những điểm nóng của đời
sống, gần gũi với nhân dân để nắm bắt được tình hình, phát hiện được những
vấn đề mới mẻ có ích để phân tích kịp thời. Khi có những chủ trương, chính
12
Cơ sở lý luận báo chí
PHẦN THỨ HAI
KHẢO SÁT THỰC TIỄN
Khảo sát 15 số báo in của Báo Nhân Dân
I.
Tình hình thực tiễn chung của nền báo chí Việt Nam trong việc thực
hiện, tham gia chức năng quản lý xã hội
Trong gần 30 năm đổi mới, báo chí nước ta đã đạt được những thành tựu
to lớn, đặc biệt trong việc tham gia vào quản lý xã hội, đời sống nhân dân. Thực
hiện theo sự lãnh đạo của Đảng, các cơ quan làm công tác tham mưu của Đảng
và quản lý của Nhà nước về báo chí đã xây dựng, ban hành một khối lượng khá
lớn các văn bản quy phạm pháp luật phục vụ công tác lãnh đạo, quản lý báo chí.
Đây là cơ sở pháp lý quan trọng, bảo đảm cho các cơ quan báo chí, xuất bản
hoạt động theo đúng đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của
Nhà nước; tuân thủ đúng tôn chỉ, mục đích đã được xác định.
Gần 30 năm qua, nhìn chung lực lượng báo chí Việt Nam đã hoạt động
đúng định hướng, hoàn thành nhiệm chính trị được Đảng, Nhà nước giao. Đạt
được thành tựu này là do Đảng, Nhà nước ta đã xác định rõ vai trò lãnh đạo,
quản lý đối với báo chí, xác định rõ sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà
nước đối với báo chí không đối lập với tự do báo chí. Tự do báo chí dưới sự lãnh
đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và trong khuôn khổ pháp luật là nhằm
hướng việc sử dụng quyền tự do báo chí vào lợi ích của nhân dân, của dân tộc;
đồng thời Đảng, Nhà nước ta luôn coi trọng vai trò của báo chí trong công cuộc
chính kiến, quan điểm đối với các vấn đề của thực tiễn đời sống xã hội. Trong
thời gian gần đây, không ít văn bản quy phạm pháp luật của các bộ, ngành Trung
ương quy định thiếu tính thực tiễn, chưa ra đời hoặc vừa ra đời đã... “chết yểu”,
như quy định “ngực lép không được lái xe”; quy định Bà mẹ Việt Nam anh
hùng được cộng điểm thi đại học; đưa tên bố mẹ vào chứng minh thư nhân dân;
quy định về số vòng hoa trong tang lễ; quy định thực phẩm không được để quá 8
tiếng đồng hồ, hay dự thảo thông tư quy định nơi uống bia phải có nhiệt độ dưới
30 độ C… Các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật nêu trên của các bộ, ngành,
khi đưa ra lấy ý kiến nhân dân, hoặc khi biết thông tin, báo chí đã đồng loạt có
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN SỐ 2
14
Cơ sở lý luận báo chí
những bài phản biện và kết quả là nhiều bộ, ngành phải thu hồi lại dự thảo, hoặc
chỉnh sửa các văn bản quy phạm pháp luật đã ban hành.
Bám sát sự kiện, thông tin nhanh nhạy về các chủ trương, quyết định quản
lý của Nhà nước, nắm bắt đúng bản chất sự kiện, phân tích trúng vấn đề trọng
tâm và định hướng tư tưởng, hướng dẫn dư luận, các cơ quan báo chí - truyền
thông trong hệ thống báo chí Việt Nam đã thực hiện tốt chức năng quản lý xã
hội, mang lại hiệu quả rõ rệt. Bởi thế, vai trò, chức năng quản lý của báo chí
ngày càng được khẳng định và sức mạnh của báo chí, niềm tin của công chúng
đối với cơ quan báo chí - truyền thông cũng ngày được nâng cao.
Tuy nhiên, thực tế đã chỉ ra rằng, không phải lúc nào, cơ quan báo chí hay
nhà báo nào cũng làm đúng, làm tốt chức năng quản lý xã hội. Đã có không ít vụ
việc quản lý chưa rõ ràng, chưa khách quan, chiều thông tin ngược chưa đầy đủ.
Sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, vi phạm đạo đức nghề
nghiệp, vi phạm pháp luật của một số cán bộ, biên tập viên, phóng viên các cơ
Báo Nhân Dân hằng ngày có số lượng phát hành 200 - 220 nghìn
bản/ngày, phát hành rộng rãi đến từng chi bộ trên phạm vi cả nước và một số
được phát hành tại nước ngoài. Ngoài ra, một số ấn phẩm khác như cuối tuần,
hằng tháng cũng có số lượng phát hành tương đối lớn.
Báo Nhân Dân là một trong bốn phương tiện tuyên truyền cốt yếu của
Đảng Cộng sản Việt Nam. Kể từ ngày thành lập đến nay, Đảng bộ Báo Nhân
Dân không ngừng phấn đấu xây dựng về mọi mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức và
đạo đức; thật sự là hạt nhân chính trị của một cơ quan Báo Đảng đặt dưới sự chỉ
đạo, lãnh đạo trực tiếp của Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Đảng ủy đã chủ động, tích
cực triển khai thực hiện các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng, Đảng ủy Khối, Đảng
ủy Báo Nhân Dân phù hợp với đặc điểm của cơ quan, nhất là Nghị quyết Trung
ương 4 (khóa XII) về xây dựng và chỉnh đốn Đảng gắn với Chỉ thị 05 của Bộ
Chính trị về đẩy mạnh Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ
Chí Minh, tạo được sự chuyển biến tích cực trong các mặt công tác.
Tôn chỉ, mục đích và nhiệm vụ của Báo Nhân Dân
Tờ báo đã tuyên truyền mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng
và Nhà nước nhằm phục vụ tốt nhiệm vụ chính trị trong toàn xã hội; chấp hành
tốt Luật báo chí làm tròn chức năng của một cơ quan truyền thông nhằm quản
lý, giáo dục, định hướng dư luận hành động đúng; phản ánh toàn diện các vấn đề
đời sống xã hội; phát hiện, biểu dương người tốt, việc tốt, điển hình tiên tiến;
tích cực đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực, các quan điểm sai trái, luận điệu
xuyên tạc của các phần tử cơ hội, các thế lực thù địch, kiên quyết bảo vệ nền
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN SỐ 2
16
Cơ sở lý luận báo chí
tảng tư tưởng, đường lối chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà
5. Yêu cầu sớm kết luận, xử lý vụ học sinh bị gãy
chân trong sân Trường tiểu học Nam Trung Yên
(Trang 8)
2
Số 22419
Thứ Hai, 20/2/2017
6. Lan tỏa mô hình Tổ tư vấn cộng đồng (Trang 3)
1. Tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước về
an toàn thực phẩm (Trang 1)
2. Chính sách mới – Quyết định mới (Trang 1)
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN SỐ 2
17
Cơ sở lý luận báo chí
STT
Số báo/Ngày ra
Các bài viết thực hiện chức năng quản lý xã hội
3. Phối hợp đồng bộ trong kiểm soát lạm phát
(Trang 2)
4. Nhập nhèm trong thực hiện chính sách hỗ trợ
đối với người nhiễm HIV/AIDS (Trang 4, 8)
7.
Nhiều vướng mắc khi khởi kiện doanh nghiệp
nợ BHXH (Trang 4)
8. Các trường công an nhân dân lấy kết quả kỳ thi
THPT quốc gia để xét tuyển (Trang 5)
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN SỐ 2
18
Cơ sở lý luận báo chí
STT
Số báo/Ngày ra
Các bài viết thực hiện chức năng quản lý xã hội
9. Hội nghị - Hội thảo (Trang 8)
10.Chung quanh việc điều chuyển luồng tuyến tại
các bến xe khách ở Hà Nội (Trang 7, 8)
4
Số 22466
Thứ Bảy, 8/4/2017
11.Tin an ninh – trật tự (Trang 7, 8)
1. Hà Nội gắn trách nhiệm người đứng đầu với
STT
Số báo/Ngày ra
Các bài viết thực hiện chức năng quản lý xã hội
karaoke (Trang 7, 8)
5
Số 22471
Thứ Năm, 13/4/2017
13.Tin an ninh – trật tự (Trang 7, 8)
1. Hoạt động của lãnh đạo Đảng, Nhà nước (Trang
1, 2)
2. Thúc đẩy sản xuất công nghiệp phát triển, bảo
đảm mục tiêu tăng trưởng (trang 1, 5)
3. Tương Dương phát triển mạnh kinh tế hộ
(Trang 3)
4. Bài học từ xử lý sai phạm của bí thư cấp ủy tại
Quảng Bình (Trang 1, 4)
5. Công trình trung tâm văn hóa – thể thao xã Hòa
Liên, huyện Hòa Vang (Đà Nẵng) vừa xây xong
đã hư hỏng (Trang 4)
6. Kết quả thư bạn đọc (Trang 4)
Nghiêm túc rút kinh nghiệm, khác phục bất
cập trong việc chuyển đổi vị trí kế toán các
trường THPT ở Thanh Hóa
Đề nghị Sở Y tế Hà Nội kiểm tra xác minh
đơn tố cáo phòng khám đa khoa An Khang
(Trang 2)
4. Chấn chỉnh hoạt động bán hàng đa cấp (Trang
2)
5. Tin an ninh – trật tự (Trang 7, 8)
6. Giải quyết dứt điểm khiếu nại, tố cáo của người
dân xã Đồng Tâm (Trang 8)
7. Kéo dài thời gian lấy ý kiến đóng góp dự thảo
chương trình giáo dục phổ thông tổng thể
7
Số 22485
Thứ Năm, 27/4/2017
(Trang 8)
1. Hoạt động của lãnh đạo Đảng, Nhà nước (Trang
1, 3)
2. Đổi mới tác phong, lề lối làm việc của đội ngũ
cán bộ (Trang 1, 5)
3. Chuyển đổi tổ chức vùng trời khu vực kiểm
soát tiếp cận Tân Sơn Nhất (Trang 2)
4. Quy định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân
bố vốn ngân sách xây dựng nông thôn mới
(Trang 5, 8)
5. Tin an ninh – trật tự (Trang 8)
6. Bất cập tại dự án nước sạch xã An Khánh
(Trang 7, 8)
7. Kiểm tra, làm rõ việc phá rừng phòng hộ ở tỉnh
Phú Yên (Trang 8)
với hoạt động nghiên cứu khoa học (Trang 8)
9
Số 22487
Thứ Bảy, 29/4/2017
9. Tin an ninh – trật tự (Trang 8)
1. Báo chí với công tác đấu tranh phòng, chống
tham nhũng, lãng phí (Trang 1, 2)
2. Hoạt động của lãnh đạo Đảng, Nhà nước (Trang
1, 2)
3. Sớm xử lý tình trạng khai thác trái phép cát trên
sông Đồng Nai (Trang 4)
4. Trả lời bạn đọc (Trang 4)
5. Sớm xử lý tình trạng khai thác trái phép cát trên
sông Đồng Nai (Trang 4)
6. Vắc-xin phối hợp sởi – rubella của Việt Nam
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN SỐ 2
22
Cơ sở lý luận báo chí
STT
Số báo/Ngày ra
Số 22490
7. Tin an ninh – trật tự (Trang 7, 8)
1. Chính sách mới – Quyết định mới (Trang 1, 3)
Thứ Tư, 3/5/2017
2. Nghệ An bảo đảm đáp ứng nhu cầu vay vốn của
đối tượng chính sách xã hội (Trang 1, 2)
3. “Vá lỗi” quy hoạch đô thị (Trang 1, 3)
4. Cắt giảm hơn 8.000 tỷ đồng kế hoạch vốn nước
ngoài (Trang 1)
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN SỐ 2
23
Cơ sở lý luận báo chí
STT
Số báo/Ngày ra
Các bài viết thực hiện chức năng quản lý xã hội
5. Đại học Quốc gia Hà Nội xét tuyển thí sinh có
chứng chỉ khảo thí quốc tế (Trang 5)
6. Xử lý nghiêm cán bộ sai phạm (Trang 1, 4)
7.
Kiên Giang xem xét, xử lý
Yêu cầu UBND huyện Thủy Nguyên xử lý
nghiêm những vi phạm của tập thể, cá nhân
trên địa bàn xã Mỹ Đồng
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN SỐ 2
24
Cơ sở lý luận báo chí
STT
Số báo/Ngày ra
Các bài viết thực hiện chức năng quản lý xã hội
9. Hội nghị - Hội thảo (Trang 5, 8)
10.Loạn chất lượng ga trên thị trường (Trang 7, 8)
13
Số 22504
Thứ Tư, 17/5/2017
11.Tin an ninh – trật tự (Trang 7, 8)
1. Sơ kết ba năm thực hiện các Quyết định số 217,
218 của Bộ Chính trị (Trang 1, 2)
2. Hoạt động của lãnh đạo Đảng, Nhà nước (Trang
1, 3)
25
Copyright: Tài liệu đại học ©