ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------

LÊ VĂN TRUNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THÔNG TIN CHO
SINH VIÊN HỌC VIỆN AN NINH NHÂN DÂN

Chuyên ngành: Khoa học Thông tin - Thƣ viện
Mã số: 60 32 02 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƢ VIỆN

HÀ NỘI – 2016


Công trình được hoàn thành tại:
Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn,
Đại học Quốc gia Hà Nội
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Huy Chƣơng

Phản biện 1

: PGS.TS Trần Thị Minh Nguyệt

Phản biện 2

: TS. Nguyễn Thu Thảo

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

việc đòi hỏi phải có sự quan tâm đúng mực của các bộ, ngành, các nhà
lãnh đạo có liên quan trực tiếp đến công tác giáo dục.
Từ đầu những năm 2013 một số nghiên cứu định nghĩa lại kiến thức
thông tin theo một cách hiể u mới đó là “năng lực thông tin” (NLTT), nội
hàm khái niệm NLTT bao quát được những vấn đề cơ bản về thông tin và
khả năng thông tin của người dùng tin trước sự bùng nổ thông tin trong
xã hội hiện nay , tác giả thấy khái niệm này phù hợp nên tác giả lựa chọn
khái niệm NLTT theo cách hiể u mới này .
Hiện nay, nền giáo dục Việt Nam đang từng bước có những thay đổi
phù hợp với yêu cầu phát triển, đáp ứng được yêu cầu dạy và học trong
các trường đại học, như Nghị quyết Hội nghị lần thứ II, Ban Chấp hành
Trung ương Đảng khóa VIII đã khẳng định “ Đổi mới mạnh mẽ phương
pháp giáo dục đào tạo... bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên
cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học; phát triển mạnh mẽ phong trào
tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân, nhất là
thanh niên”[2 ]. Có nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, một sinh viên được
trang bị kỹ năng và năng lực thông tin tốt sẽ đọc được nhiều hơn, biết
tranh luận bằng cách sử dụng thông tin từ nhiều nguồn và ở nhiều góc độ
khác nhau, biết sử dụng dẫn chứng để bảo vệ ý kiến của mình, có thể nối
các ý tưởng, các khái niệm, biết phân tích và tổng hợp thông tin, có thể
trích dẫn thông tin một cách thống nhất và chính xác, đánh giá được mức
1


độ tin cậy và giá trị của thông tin, quản lý và tổ chức thông tin.. Chính vì
vậy, trong môi trường đại học, sinh viên phải luôn biết biến quá trình đào
tạo thành quá trình tự đào tạo.
Nhưng làm thế nào để biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào
tạo? Rất nhiều vấn đề được đặt ra, mà cốt lõi của nó chính là việc trang bị
cho sinh viên và sinh viên cũng tự trang bị cho mình năng lực thông tin để

hinh viên Học viện An ninh nhân dân, tác giả quyết định lựa chọn nghiên
cứu đề tài "Phát triển năng lực thông tin cho sinh viên Học viện An
ninh nhân dân” làm luận văn tốt nghiệp của mình, đây là đề tài cấp thiết,
mang ý nghĩa quan trọng cả về phương diện lý luận và thực tiễn.
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
Nghiên cứu vấn đề năng lực thông tin cho sinh viên và các vấn đề liên
quan đã được nhiều tác giả , nhà nghiên cứu, các hội thảo khoa học ngành
Thông tin – thư viện đưa ra qua một số công trình nghiên cứu :
2


Khái niệm “Kiến thức thông tin”, “Thông thạo thông tin” hay “Kỹ
năng thông tin”... Định nghĩa về thuật ngữ này được trình bày trong các
tác phẩm như: “ Kiến thức thông tin với giáo dục đại học” (Nghiêm Xuân
Huy); “Những tiêu chuẩn kiến thức thông tin trong giáo dục đại học Mỹ
và các chương trình đào tạo kĩ năng thông tin cho sinh viên tại Trung tâm
Thông tin Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội” (Nguyễn Huy Chương,
Nguyễn Thanh Lý); “Thông thạo thông tin” (Nguyễn Hữu Viêm )… Các
tác giả có những cách dịch và định nghĩa khác nhau nhưng phần lớn các ý
kiến đều thống nhất nội hàm của thuật ngữ này được hiểu rằng: “năng lực
thông tin là khả năng và kỹ năng tìm kiếm, thu thập, đánh giá và sử dụng
thông tin một cách hiệu quả, đúng nhu cầu và hợp pháp của mọi người
trong mọi lĩnh vực của họ”
Bên cạnh sự tranh luận về mặt khái niệm thì việc bàn luận về sự cấp
thiết phải phát triển năng lực thông tin cho cộng đồng người dùng tin nói
chung, đặc biệt là sinh viên nói riêng là vấn đề cấ p thiết trong bối cảnh đổi
mới giáo dục hiện nay và được đề cập trong các bài viế t : “ Vai trò của
kiến thức thông tin trong giáo dục- đào tạo từ giác độ thư viện” của tác
giả Nguyễn Thị Việt Bắc (2006), “Tăng cường kiến thức thông tin cho
sinh viên –giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo trong các trường đại

đến nay vẫn còn nguyên giá trị và có thể áp dụng trong việc phát triển
NLTT cho Sinh viên Học viện ANND. Trên thực tế, NLTT đã trở thành
môn học chính trong chương trình đào tạo của trường Đại học Hà Nội từ
năm học 2012-2013.
Các khía cạnh tiếp cận nghiên cứu liên quan đến đơn vị khảo sát là
Trung tâm TTKH&TLGK đã có mô ̣t số đề tài nghiên cứu như:
Luận văn “Tăng cường hoạt động thông tin thư viện tại Trung tâm
Thông tin khoa học và tư liệu giáo khoa Học viện An ninh nhân dân” của
tác giả Hoàng Thị Dung, năm 2011
Luận văn thạc sĩ “Tổ chức và bảo quản vốn tài liệu tại Trung tâm
Thông tin khoa học và tư liệu giáo khoa – Học viện An ninh nhân dân”
của tác giả Nguyễn Minh Hoàng, năm 2013.
Luận văn thạc sĩ “ Nguồn lực thông tin tại Trung tâm Thông tin khoa
học & tư liệu giáo khoa” của tác giả Vũ Thị Hiền Lương, năm 2015
Các luận văn này đã nghiên cứu được những vấn đề cơ bản về tình
hình hoạt động của Trung tâm Thông tin khoa học và Tư liệu giáo khoa,
thực trạng công tác tổ chức bảo quản vốn tài liệu tại trung tâm, những ưu
điểm nhược điểm trong công tác tổ chức và đưa ra những giải pháp trong
công tác bảo quản tài liệu, các luận văn trên cũng nêu được thực trạng
nguồn lực thông tin của Trung tâm và nhu cầu tin trong quá trình học tập
của sinh viên Học viện ANND . Trên góc độ nào đó, kết quả nghiên cứu
của các đề tài này được sử dụng làm căn cứ cho việc phát triển năng lực
thông tin phù hợp với sinh viên Học viện An ninh nhân dân.
Tuy nhiên về góc độ đánh giá năng lực thông tin, các kỹ năng thông
tin của sinh viên các tác giả chưa đề cập đến . Hơn nữa , ở Học viện An
ninh nhân dân chưa có một công trình nghiên cứu nào nghiên cứu chuyên
sâu đến công tác phát triển năng lực thông tin cho sinh viên. Vì vậy, việc
tác giả lựa chọn đề tài này làm luận văn tốt nghiệp là yêu cầu cấp thiết và
không trùng lặp với các công trình khoa học nghiên cứu trước đó.
Để giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, tác giả luận văn

thác thông tin, hay các em chưa được trang bị đầy đủ những kỹ năng để
đáp ứng nhu cầu tin cho bản thân. Những hạn chế này do những yếu tố
chủ quan và khách quan gây ra, nếu như có sự nhìn nhận đúng về tầm
quan trọng trong việc phát triển năng lực thông tin, hoàn thiện hệ thống cơ
sở vật chất, trang thiết bị cho việc dạy và học thì việc phát triển năng lực
thông tin sẽ được đảm bảo và hiệu quả hơn.
5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.
- Đối tượng nghiên cứu:
Đề tài tập trung nghiên cứu công tác phát triển năng lực thông tin cho
sinh viên Học viện an ninh nhân dân
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Phạm vi không gian: Luận văn được tác giả giới hạn nghiên cứu
công tác phát triển năng lực thông tin cho sinh viên Học viện ANND
+ Phạm vi nội dung: Công tác phát triển năng lực thông tin cho sinh
viên Học viện ANND
+ Phạm vi thời gian: Công tác phát triển năng lực thông tin cho sinh
viên Học viện ANND từ năm 2012 đến nay (Từ năm 2012 Học viện An
ninh nhân dân bắt đầu áp dụng hình thức đào tạo theo tín chỉ)
6. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
- Cơ sở lý luận
Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện
chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí
Minh; các quan điểm của Đảng, Nhà nước, các chỉ thị, nghị quyết của các
bộ, ngành về công tác giáo dục- đào tạo và công tác thư viện.
- Phương pháp nghiên cứu
5


Để nghiên cứu hiệu quả đề tài luận văn tác giả sử dụng các phương
pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

viên Học viện An ninh nhân dân
Chƣơng 2: Thực trạng phát triển năng lực thông tin của sinh viên Học
viện An ninh nhân dân
Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm phát triển năng lực thông tin cho
sinh viên Học viện An ninh nhân dân
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC THÔNG TIN CHO SINH VIÊN HỌC VIỆN AN NINH
NHÂN DÂN
1.1. Những lý luận chung về năng lực thông tin
1.1.1. Khái niệm phát triển năng lực thông tin
6


* Khái niệm “phát triển”
Trong phép biện chứng duy vật, Ph. Ăngghen đã chỉ ra rằng: “Phát
triển dùng để khái quát quá trình vận động đi lên từ thấp đến cao, từ đơn
giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn”.
Từ những khái niệm của các nhà nghiên cứu , tác giả đã tổng hợp,
định nghĩa về năng lực thông tin như sau; “ Năng lực thông tin là kết quả
của quá trình vận động , sáng tạo có nhận thức trong việc tìm kiếm nguồn
thông tin, tri thức, phục vụ cho nhu cầu và mục đích của bản thân, hay nói
cách khác năng lực thông tin chính là kết quả của nhận thức và khả năng
của mỗi con người khi có nhu cầu tin”
1.1.2. Tiêu chí đánh giá năng lực thông tin
Theo quan điểm của UNESCO, người có năng lực thông tin là người
có 12 khả năng dựa trên cơ sở ba yếu tố cấu thành là: Truy cập và tìm
kiếm, Hiểu biết và đánh giá, sáng tạo và sử dụng [21]
+ Xác định và trình bày được bản chất, vai trò và phạm vi của thông
tin trong những nguồn khác nhau
+ Tìm và xác định được thông tin mình cần đến.

* Khả năng đánh giá thông tin
* Khả năng quản lý thông tin thu thập được và thông tin phát sinh
* Hiểu biết về pháp lý và đạo đức trong sử dụng và trao đổi thông tin
1.1.3. Những yếu tố ảnh hƣởng đến công tác phát triển năng lực
thông tin
Phát triển NLTT cho sinh viên hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào điều
kiện cơ sở vật chất,sản phẩm và dịch vụ, nguồn lực thông tin của mỗi cơ
quan TT-TV mà nó còn bị ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố khác nhau.
* Văn hóa nhà trường
Văn hóa nhà trường là một tập hợp các chuẩn mực, các giá trị, niềm
tin và hành vi ứng xử… đặc trưng của một trường học, tạo nên sự khác
biệt với các tổ chức khác. Văn hóa nhà trường liên quan đến toàn bộ đời
sống vật chất, tinh thần của một nhà trường. Nó biểu hiện trước hết trong
tầm nhìn, sứ mạng, triết lý, mục tiêu, các giá trị, phong cách lãnh đạo,
quản lý… văn hóa nhà trường thể hiện thông qua các chuẩn mực, các giá
trị, niềm tin, ứng xử… được xem là tốt đẹp và được mỗi người trong nhà
trường chấp nhận.
Với ý nghĩa đó, xây dựng văn hóa nhà trường có vai trò hết sức quan
trọng, là một trong những yếu tố quyết định đến sự phát triển của nhà
trường. Xây dựng văn hóa nhà trường là một nhiệm vụ phải đặt lên hàng
đầu và được thể hiện thông qua một số nội dung như: Xây dựng tầm nhìn,
xứ mệnh và phương châm hành động của nhà trường, xây dựng môi
trường sư phạm, học tập lành mạnh, tập thể đoàn kết; xây dựng môi
trường học thuật và tác phong làm việc khoa học; Tổ chức cho cán bộ,
giảng viên nhân viên tham gia học tập, bồi dưỡng nâng cao trình độ
chuyên môn, lý luận chính trị và tham gia các hoạt động xã hội, xây dựng
không gian cảnh quan nhà trường. Một khi văn hóa nhà trường đã ổn định
nó sẽ ảnh hưởng đến việc ra các quyết định về quản lý, thiết kế chương
trình đào tạo, tuyển dụng và duy trì cán bộ, giảng viên, các mối quan hệ
với các thành viên của cộng đồng.