VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THU HÀ

BẢO ĐẢM SỰ THAM GIA CỦA CÔNG DÂN TRONG
XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH CÔNG Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành:Chính sách công
Mã số

: 60 34 04 02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI – 2017


Công trình đƣợc hoàn thành tại:
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:

PGS.TS. VĂN TẤT THU

Phản biện 1: GS.TS. Lê Ngọc Hùng

Phản biện 2: PGS.TS. Trần Đình Hảo

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

cho việc xây dựng một xã hội công bằng và dân chủ, ổn định chính
trị, phát tri n kinh tế - xã hội trong điều kiện hiện nay.
Phát huy dân chủ, mở rộng sự tham gia của người dân vào
công việc quản lý nhà nước nhằm bảo đảm cho Nhà nước giữ vững
bản chất là nhà nước của dân, do dân và vì dân, bảo đảm hiệu lực,
hiệu quả của các chính sách, pháp luật được ban hành đã được Đảng
Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh chú ý ngay sau thắng
lợi của cuộc Cách mạng Tháng Tám. Hiến pháp năm 1946 khẳng
định "...Tất cả quyền bính trong nước là của toàn th nhân dân Việt
Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn
1


giáo" (Điều thứ 1). "Tất cả công dân Việt Nam đều ngang quyền về
mọi phương diện: chính trị, kinh tế, văn h a" (Điều thứ 6), "...đều
được tham gia chính quyền và công cuộc kiến thiết tùy theo tài năng
và đức hạnh của m nh" (Điều thứ 7).
Chính vì vậy, sự tham gia của người dân trong xây dựng chính
sách công cần được nghiên cứu đ thấy rõ được tầm quan trọng cũng
như vị trí trong quy trình xây dựng và thực thi chính sách.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Hiện nay, các công trình nghiên cứu, hội thảo về quyền được
tham gia của người dân trong các hoạt động quản lý Nhà nước diễn
ra rất sôi nổi. Các bài viết về sự tham gia của người dân trong xây
dựng và thực hiện chính sách ngày càng đa dạng hơn.
Một số công trình nghiên cứu tiêu bi u như: “Quyền con
người”, “Quyền con người, tiếp cận đa ngành và liên ngành luật học”
do GS.TS. Võ Khánh Vinh chủ biên hoặc “Đảm bảo quyền con
người trong hoạt động của Quốc hội Việt Nam” của tác giả ường
Duy Kiên và một số công tr nh được đăng trên

Luận văn tập trung nghiên cứu vai trò của người dân trong
tham gia xây dựng chính sách công
Phạm vi nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu, phân tích các quan đi m học thuật, quan
niệm, văn bản pháp luật về sự tham gia của người dân trong xây
dựng chính sách công.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
Phương pháp luận
Phương pháp luận của luận văn dựa trên hệ thống các quan
đi m, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước cũng
như các quan đi m quốc tế về sự tham gia của người dân trong xây
dựng chính sách công.
Phương pháp nghiên cứu
Luận văn được thực hiện dựa trên các phương pháp định lượng
và định tính; phân tích, thống kê, tổng hợp, so sánh …
3


6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Ý nghĩa lý luận
Các kết luận, kết quả nghiên cứu của luận văn c giá trị và có ý
nghĩa thiết thực bổ sung, hoàn thiện những vấn đề lý luận về sự tham
gia của công dân về bảo đảm sự tham gia của công dân vào xây dựng
chính sách công ở Việt Nam, khẳng định sự tham gia của công dân
vào xây dựng chính sách công là một yêu cầu có tính tất yếu khách
quan và phải được bảo đảm bằng thế chế của Nhà nước.
Ý nghĩa thực tiễn
Ý nghĩa thực tiễn của luận văn ở chỗ các kết luận, các giải
pháp kiến nghị, đề xuất rút ra từ việc nghiên cứu đề tài luận văn giúp
giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra trong việc bảo đảm sự tham

nhau, nhằm thúc đẩy phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội.
(GS.TS. Võ Khánh Vinh, bài giảng Tổng quan về Chính sách công)
Một khái niệm khác về chính sách công được PGS. S. Đỗ
Phú Hải định nghĩa như sau: “Chính sách công là một tập hợp các
quyết định có liên quan nhằm lựa chọn mục tiêu và giải pháp, công
cụ để giải quyết các vấn đề chính sách theo mục tiêu tổng thể đã
được xác định” (Đỗ Phú Hải, Những vấn đề cơ bản của Chính sách
công, 2012, HVKHXH)
1.1.1. Khái niệm xây dựng chính sách công
rước khi ban hành một chính sách, điều đầu tiên các nhà hoạch
định chính sách cần làm đ là xây dựng khung cơ bản của chính sách
đ , xây dựng quy trình thực hiện chính sách và phác thảo các phương
5


án có th xảy ra khi chính sách được đưa vào thực tiễn. Vậy cần phải
xác định rõ khái niệm xây dựng chính sách là gì? Theo ý kiến của tác
giả, xây dựng chính sách đ ng vai trò quan trọng trong việc hoạch
định chính sách công. Đ là việc đưa ra mục tiêu chính sách cần phải
hoàn thành là g , đưa ra các phương án thực hiện chính sách thông qua
việc phân tích các yếu tố đầu vào và đầu ra, tính toán các lợi ích và chi
phí (dự kiến) và các giá trị cốt lõi khi chính sách được đưa vào thực
hiện. Xây dựng chính sách không th được thực hiện bởi một cá nhân
hay một cơ quan đơn lẻ mà phải được thực hiện đồng bộ bởi các nhà
hoạch định chính sách và sự phối hợp giữa các cơ quan c thẩm quyền
trong lĩnh vực của chính sách được ban hành. Xây dựng chính sách
công là toàn bộ quá trình nghiên cứu xây dựng và ban hành đầy đủ
một chính sách.
1.1.2. Ý nghĩa, tầm quan trọng của xây dựng chính sách công
Xây dựng chính sách công là bước đầu tiên trong quy trình

từ lâu đã là một thành tố trong quá trình ra quyết định dân chủ.
Nguồn gốc của sự tham gia của công dân có thể bắt nguồn từ Hy
Lạp cổ đại và thuộc địa nước Anh mới” (Cogan& Sharpe, 1986,
p.283)
Vì vậy, theo ý kiến của tác giả, sự tham gia của công dân trong
xây dựng chính sách công c nghĩa là người dân tham gia đưa ý kiến
trực tiếp hoặc gián tiếp ở giai đoạn chuẩn bị ra quyết định chính
sách.
Sự tham gia của công dân vào xây dựng chính sách công được
hi u là hoạt động có tính tự giác của mỗi công dân vào quá trình xây
dựng chính sách của nhà nước nhằm bảo đảm cho chính sách được
ban hành phải hợp với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của sự phát tri n
xã hội và mong muốn của người dân. Sự tham gia của công dân

7


trong xây dựng chính sách công cũng chính là sự tham gia của cộng
đồng người dân vào xây dựng chính sách công.
1.2.2. Vai trò, tầm quan trọng của sự tham gia của công dân
trong xây dựng chính sách công
Xây dựng chính sách công c vai trò đặc biệt quan trọng trong
chu tr nh chính sách. Đây là đi m khởi đầu, là bước nền tảng của các
nhà hoạch định chính sách khi cho ra đời một chính sách có th tác
động đến một lĩnh vực trong đời sống xã hội liên quan đến kinh tế,
văn hoá, tài chính, v.v… Đ có th c chính sách c tác động tích
cực và kết quả tốt, một trong những phương thức thực hiện ngay từ
bước xây dựng chính sách đang được quan tâm và thu hút sự chú ý
chính là sự tham gia của công dân ở giai đoạn xây dựng chính sách.
1.2.3. Nội dung và hình thức tham gia của công dân trong xây


hanh niên, Hội người cao tuổi, v.v… đều là

những tổ chức xã hội có tiếng nói trong bộ máy chính quyền cũng
như nhận được sự tin tưởng của người dân cả nước. Thông qua các tổ
chức xã hội này, người dân ở từng độ tuổi khác nhau có th nêu ra ý
kiến của m nh đến những tổ chức xã hội phù hợp đ gửi đến các cơ
quan xây dựng chính sách khi xây dựng một chính sách nào đ . Mặt
khác, còn c các cơ quan đại diện cho người dân ở các đơn vị xã,
phường, quận - những đơn vị hành chính rất quan trọng khi lấy ý
kiến người dân: Hội đồng nhân dân các cấp. Những cơ quan trên đều
có vai trò nhất định đối với người dân, là những cơ quan đại diện cho
tiếng nói của người dân, gần dân nhất, có trách nhiệm chuy n tải một
cách chính xác và trung thực nhất mọi thông tin mà người dân góp ý
không chỉ về chính sách cần xây dựng mà còn là những lĩnh vực
khác trong đời sống xã hội. Những cơ quan, tổ chức này sẽ tập hợp
các ý kiến của người dân gửi đến cơ quan trung ương, giúp giảm tải
áp lực khi người dân đ ng g p ý kiến mà không cần sự tham gia trực

9


tiếp của cơ quan trung ương. heo cách này, ở một mức độ nào đ , ý
kiến của người dân đưa ra sẽ mang tính toàn diện hơn.
1.3. Bảo đảm sự tham gia của công dân trong xây dựng
chính sách công
1.3.1. Khái niệm về bảo đảm sự tham gia của công dân vào
quá trình xây dựng chính sách công
Sự tham gia của công dân vào quá trình xây dựng chính sách
công là việc các chủ th ban hành chính sách có trách nhiệm xây

thực thi chính sách, chấp nhận phản hồi từ phía xã hội đối với các
giải pháp chính sách của các cơ quan nhà nước, góp phần đưa chính
sách lại gần nhân dân hơn, phù hợp hơn với các đòi hỏi của xã hội
qua đ nâng cao chất lượng của chính sách. Đồng thời mở rộng, tăng
cường sự tham gia của công dân vào xây dựng chính sách là một giải
pháp quan trọng nhằm phát huy dân chủ Xã hội chủ nghĩa, c đ ng
góp thiết thực vào việc xây dựng nhà nước "của nhân dân, do nhân
dân, vì nhân dân", cụ th hoá phương châm "dân biết, dân bàn, dân
làm, dân ki m tra".
1.3.3. Các phương thức bảo đảm sự tham gia của công dân
trong xây dựng chính sách công
Sự tham gia của người dân khi xây dựng chính sách công ở
Việt Nam trước hết cần được bảo đảm bởi pháp luật. Bảo đảm sự
tham gia của nhân dân vào công việc quản lý nhà nuớc đã được ghi
trong Hiến pháp và trong những bộ luật như Luật Bầu cử Quốc hội
và Hội đồng nhân dân, Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ chức Chính
phủ, Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân, Luật Ban
hành văn bản quy phạm pháp luật, Luật Khiếu nại, tố cáo, Luật
Phòng, chống tham nhũng, trong đ quy định cụ th các điều kiện,
hình thức, phương thức đ nhân dân tham gia vào hoạt động quản lý
của Nhà nước như việc các đại bi u, các cơ quan nhà nước phải tiếp
11


nhận và giải quyết các đề xuất, kiến nghị, khiếu nại của người dân,
tiếp thu các ý kiến đ ng g p vào các văn bản quy phạm pháp luật
được ban hành, các chương tr nh, kế hoạch phát tri n kinh tế - xã
hội... Các luật về các tổ chức chính trị - xã hội như Luật ông đoàn,
Luật Thanh niên, Luật Mặt trận Tổ quốc cụ th h a quy định của
Hiến pháp về vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội tham gia công

trương của chính quyền vùng này là tạo ra “một cơ chế trao đổi ý
kiến giúp đƣa ra quyết định chứ không phải là cùng quyết định.”
Điều này có nghĩa là chính quyền sẽ lắng nghe các ý kiến nhiều chiều
từ nhiều bên liên quan, trong đ c người dân đ đưa ra quyết định.
Chƣơng 2
THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM SỰ THAM GIA CỦA CÔNG DÂN
TRONG XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH CÔNG Ở VIỆT NAM
HIỆN NAY
2.1. Thực trạng các quy định pháp lý về bảo đảm sự tham
gia của công dân trong xây dựng chính sách công
2.1.1. Quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về tăng cường
tham gia của công dân trong xây dựng chính sách công
“Đảng cầm quyền lãnh đạo xã hội và nhà nước thông qua
đường lối phát triển để định hướng xã hội phát triển theo mục đích
của đảng cầm quyền. Đường lối phát triển xã hội của Đảng là căn
cứ để nhà nước đề ra các mục tiêu phát triển trên tất cả các lĩnh vực
chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội trong ngắn hạn, trung hạn và dài
hạn, và là căn cứ để nhà nước ban hành các chính sách công nhằm
đạt được các mục tiêu phát triển. Để bảo đảm sự lãnh đạo của đảng
đối với quá trình hoạch định chính sách, đảng cầm quyền đưa ra các
quan điểm định hướng cho việc thiết lập mục tiêu và giải pháp chính
13


sách công, đồng thời, Đảng còn trực tiếp chỉ đạo các cơ quan hoạch
định chính sách công trong việc thực hiện các nhiệm vụ trong hoạch
định chính sách công. Như vậy, sự lãnh đạo của đảng là yếu tố quyết
định đến tiến trình, cũng như nội dung của các chính sách công.”
(Hoạch định và thực thi chính sách công, tr.52-53)
ương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên CNXH

giám sát và tham gia phản biện đ đưa ra những ý kiến phù hợp nhất
với dự thảo chương tr nh chính sách dự kiến.
Đảng cộng sản Việt Nam luôn quan tâm và theo dõi sát sao vai
trò của người dân trong tham gia xây dựng chính sách. hêm vào đ ,
dân chủ hoá cũng như sự tham gia đ ng g p ý kiến của nhân dân
trong xây dựng và hoạch định chính sách công ngày càng đ ng vai
trò quan trọng, đặc biệt khi nước ta đang hướng đến xây dựng Nhà
nước pháp quyền, tôn trọng ý kiến của người dân đ xứng đáng là
Nhà nước của dân, do dân và vì dân. Việc này được th hiện rõ trong
các văn kiện Đại hội Đảng.
2.1.2. Các quy định pháp lý của Nhà nước về quyền tham gia
của công dân vào xây dựng chính sách công
Pháp luật Việt Nam đang ngày càng được hoàn thiện, bổ sung
đ phù hợp với thực tiễn và sự phát tri n của đất nước. Như đã tr nh
bày ở phần trên, Hiến pháp Việt Nam đã th hiện rõ vị trí và tầm quan
trọng của người dân trong tham gia xây dựng, đ ng g p ý kiến trong
các hoạt động quản lý Nhà nước cũng như xây dựng các chính sách
trong các lĩnh vực của đời sống xã hội.
Công dân có quyền tham gia vào xây dựng, đ ng g p ý kiến
trong các hoạt động quản lý của Nhà nước mà xây dựng chính sách
là một trong những hoạt động quản lý đ . Nhà nước đã có các quy
định pháp lý rõ ràng về quyền tham gia của công dân trong tham gia
xây dựng chính sách, chẳng hạn, quyền tham gia của người dân trong
Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phƣờng, thị trấn 2007
Tóm lại, các quy định cụ th về quyền tham gia của công dân
trong xây dựng chính sách công trong Hiến pháp và luật, cụ th :
15


- Quyền trình các dự án luật, đề án, dự án chính sách ra Quốc hội

thông qua các cách thức khác đ gửi ý kiến và thực hiện quyền tham
gia vào xây dựng chính sách của mình. Các hội nghị, hội thảo là
những cách thức mà thông qua đ người dân hoàn toàn có th tham
gia đưa ra ý kiến, phản hồi, nhận xét về thực trạng chính sách hoặc
góp ý sửa đổi chính sách hoặc g p ý đ xây dựng chính sách. Đây là
công cụ giúp người dân c cơ hội đối thoại với những nhà hoạch
định chính sách, trao đổi trực tiếp làm thế nào đ một chính sách khi
được ban hành sẽ được đ n nhận một cách tích cực, được thực hiện
có hiệu quả bởi v khi chính sách được ban hành, ngoài sự giám sát
của các cơ quan c thẩm quyền, của các nhà hoạch định chính sách,
th đối tượng thực hiện chính sách chính là người dân. Chính sách
không th được xây dựng dựa trên lý thuyết suông, hay dựa trên
những quan đi m, ý tưởng phiến diện mà cần phải có sự tham gia, có
ý kiến của những chủ th thực hiện nó, hi u rõ vì sao cần phải có
chính sách ở những sự việc, hiện tượng xảy ra trong đời sống của họ.
2.3. Đánh giá chung về bảo đảm sự tham gia của công dân
trong xây dựng chính sách công
2.3.1. Những kết quả đạt được
Trong những năm qua, mức độ tham gia của công dân vào quá
trình xây dựng chính sách của nhà nước c bước tiến bộ quan trọng.
ông dân đã được tạo điều kiện tham gia góp ý vào xây dựng các
chính sách của nhà nước, đặc biệt được tham gia góp ý vào các giải
pháp thực hiện chính sách tại địa phương m nh.
ác ưu đi m, kết quả thực hiện cụ th như:
Thứ nhất, các quy định pháp lý mới được ban hành về quyền
tham gia của công dân vào quản lý nhà nước nói chung, vào xây
dựng chính sách n i riêng đã đi vào cuộc sống góp phần khơi dậy
tính tích cực, chủ động chính trị của công dân.
17




Thứ hai, công tác nắm bắt t nh h nh tư tưởng, tâm tư, nguyện
vọng, ý kiến, kiến nghị của nhân dân đ phản ánh cho Chính phủ, các
Bộ ngành trung ương trong xây dựng chính sách c lúc chưa kịp
thời, chưa thường xuyên, chưa được coi trọng.
Thứ ba, cơ chế bảo đảm sự tiếp cận của công dân đối với các
chính sách của Nhà nước đôi khi vẫn chưa đi vào thực tế còn mang
nặng tính hình thức.
Một số hạn chế, bất cập sau khi đã nghiên cứu và chọn lọc, tác
giả xin đưa ra dưới đây:
a. ác cơ quan c thẩm quyền về hoạch định chính sách hoặc
thẩm định chính sách có th có tâm lý không thoải mái khi tiếp nhận
ý kiến của người dân.
b. Bản thân người dân cảm thấy e ngại, không dám đưa ra hết
quan đi m hoặc suy nghĩ của mình về vấn đề chính sách.
c. ư tưởng thứ bậc (phong kiến) cũng là một rào cản.
d. Những quy định pháp lý chưa đủ mạnh đ các cơ quan đại
bi u phải thực hiện nhiệm vụ của mình khi nhân dân uỷ quyền.
e. Khả năng sử dụng công nghệ thông tin của người dân vẫn
còn thấp, thường tập trung ở các thành phố lớn
2.3.3 Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập
Về nguyên nhân của những hạn chế bất cập có th n i như
sau: Nhận thức về vai trò của công dân trong xây dựng chính sách
công của một bộ phận cán bộ công chức còn hạn chế. Nhận thức của
công dân (người dân) về quyền tham gia của mình vào xây dựng
chính sách chưa cao. ác thông tin của các cơ quan nhà nước cung
cấp cho người dân về các chủ trương, chính sách dự kiến ban hành
chưa đầy đủ. Các hình thức về phương pháp tiếp cận công dân nhiều
khi còn chưa phù hợp dẫn đến người dân không th hoặc không



về thực thi chính sách công, rút ra các bài học từ thực tiễn chính sách
công của các quốc gia đ , đi n h nh như Singapore, Mỹ, Canada,...
Thứ tư, hoàn thiện và phát tri n các văn bản quy phạm pháp
luật về quyền tham gia của người dân trong xây dựng chính sách
công, trong hoạt động quản lý Nhà nước cũng là một hướng đảm bảo
sự tham gia của người dân trong xây dựng chính sách công.
Thứ năm, xây dựng và củng cố các chế tài đảm bảo việc tham
gia của người dân trong xây dựng chính sách, tiếp cận thông tin
chính sách cũng cần phải được chú trọng và xem xét kỹ lưỡng.
3.2. Những giải pháp cụ thể bảo đảm sự tham gia của công
dân trong xây dựng chính sách công ở Việt Nam hiện nay
3.2.1. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức của công dân (người
dân) về vai trò của công dân tham gia góp ý kiến cho các chương trình,
dự án chính sách
Công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức cho người
dân về vai trò của mình trong tham gia góp ý kiến cho các chương
trình, dự án chính sách luôn là một trong những giải pháp hàng đầu
và tiên quyết.
Việc tuyên truyền, phổ biến đúng đắn sẽ giúp người dân có
được cái nhìn tổng quan về vấn đề chính sách, hi u rõ hơn về quyền
và nghĩa vụ khi tham gia xây dựng chính sách đ từ đ thực hiện
đúng và đủ quyền và nghĩa vụ của mình.
3.2.2. Khơi dậy tính tích cực, chủ động và trách nhiệm của
công dân đóng góp vào xây dựng chính sách
Bên cạnh việc tuyên truyền, phổ biến thông tin tới người dân,
một giải pháp khác đ đẩy mạnh và khuyến khích người dân tham
gia vào xây dựng chính sách là khơi dậy tính tích cực, chủ động và
trách nhiệm của công dân đ ng g p ý kiến vào xây dựng chính

gia của người dân vào xây dựng chính sách
22


Ngoài việc đổi mới cách thức lấy ý kiến người dân trong xây
dựng chính sách thì việc đổi mới phương pháp tiếp nhận ý kiến tham
gia của người dân vào xây dựng chính sách cũng là một giải pháp
cần thiết.
3.2.7. Đề cao trách nhiệm và cam kết chính trị pháp lý của
nhà nước trong việc bảo đảm quyền tham gia ý kiến của công dân
vào xây dựng chính sách công
Qua các bản Hiến pháp các năm, vai trò và tầm quan trọng của
người dân trong các hoạt động cốt yếu của Đảng và Nhà nước ngày
càng được khẳng định, đề cao và coi trọng. Người dân đ ng vai trò
tiên quyết và là trọng tâm trong mọi quyết định của Đảng và Nhà
nước. Các hoạt động quản lý Nhà nước, các chương tr nh chính sách,
dự án chính sách hay việc ra quyết định chính sách luôn cần phải có
ý kiến của người dân. Đ c được sự tin tưởng của nhân dân, những
nhà quản lý luôn phải nắm rõ tầm quan trọng của nhân dân khi ra
quyết định.
3.2.8. Xây dựng chế tài và bảo đảm điều kiện để các Đại biểu
Quốc hội thực hiện trình dự án chính sách, pháp luật
Nhằm đảm bảo cho sự tham gia của công dân trong xây dựng
chính sách công ở Việt Nam, bên cạnh các văn bản pháp luật quy
định quyền của công dân khi tham gia vào các hoạt động quản lý
Nhà nước thì xây dựng chế tài đảm bảo việc tham gia đ là điều rất
cần thiết. Các chế tài về quyền tham gia của người dân trong các
hoạt động quản lý Nhà nước mà trong đ c phần xây dựng chính
sách cần được xây dựng một cách cơ bản và thực hiện nghiêm túc
đ đảm bảo rằng người dân được thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa