ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

HOÀNG VĂN HIẾU

VAI TRß B¶O VÖ QUYÒN CON NG¦êI
TRONG Tè TôNG H×NH Sù CñA VIÖN KIÓM S¸T NH¢N D¢N QUA THùC TIÔN TP H¶I PHßNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

HOÀNG VĂN HIẾU

VAI TRß B¶O VÖ QUYÒN CON NG¦êI
TRONG Tè TôNG H×NH Sù CñA VIÖN KIÓM S¸T NH¢N D¢N QUA THùC TIÔN TP H¶I PHßNG
Chuyên ngành: Luật Hiến pháp - Luật Hành chính
Mã số: 60 38 01 02

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS VŨ CÔNG GIAO

HÀ NỘI - 2016


LỜI CAM ĐOAN

Tác giả Luận văn

Hoàng Văn Hiếu


MỤC LỤC
Trang
Trang phu ̣ bià
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mu ̣c từ viế t tắ t
Danh mu ̣c các bảng

MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ VỀ VAI TRÒ BẢO VỆ
QUYỀN CON NGƢỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ CỦA
VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN Ở NƢỚC TA HIỆN NAYError! Bookmark
1.1.
Khái niệm quyền con người và bảo vệ quyền con ngườiError! Bookmark not d
1.1.1. Khái niệm quyền con người ............... Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Khái niệm bảo vệ quyền con người ... Error! Bookmark not defined.
1.2.
Khái niệm và đặc trưng của hoạt động bảo vê ̣ quyề n con người
trong tố tụng hình sự của Viê ̣n kiể m sát nhân dânError! Bookmark not defined
1.2.1. Nhận thức về hoạt động bảo vê ̣ quyề n con người trong tố tu ̣ng
hình sự của Viện kiểm sát nhân dân ... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Đặc trưng của hoạt động bảo vệ quyền con người trong tố tụng
hình sự của Viện kiểm sát nhân dân ... Error! Bookmark not defined.
1.3.
Các nguyên tắc tố tụng làm nền tảng cho việc bảo vệ quyền con

quyề n công tố và kiể m sát viê ̣c ta ̣m giữ , tạm giam và thi hành án
hình sự của Viện kiểm sát nhân dân TP. Hải PhòngError! Bookmark not define
2.5.
Đánh giá chung về vai trò bảo vê ̣ quyề n con người của Viê ̣n kiể m
sát nhân dân TP. Hải Phòng trong tố tụng hình sựError! Bookmark not defined
Tiể u kế t chương 2 ............................................ Error! Bookmark not defined.

Chƣơng 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ BẢO
VỆ QUYỀN CON NGƢỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
CỦA VIỆN KIỂM SÁ T NHÂN DÂN TỪ THỰC TIỄN
THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG ........... Error! Bookmark not defined.
3.1.
Các quan điểm về nâng cao vai trò bảo vê ̣ quyề n con người trong
tố tu ̣ng hin
̀ h sự của Viê ̣n kiể m sát nhân dân TP. Hải PhòngError! Bookmark no
3.2.
Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người
trong tố tu ̣ng hin
̀ h sự của Viện kiểm sát nhân dân TP. Hải PhòngError! Bookma
3.2.1. Giải pháp về tăng cường hướng dẫn và thực thi các quy định của
Bô ̣ luâ ̣t tố tu ̣ng hin
̀ h sự năm 2015 ...... Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Các giải pháp về tổ chức và hoạt động nhằm tăng cường vai trò
bảo vệ quyền con người của VKSND Error! Bookmark not defined.
Tiể u kế t chương 3 ............................................ Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀ I LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 8


MỞ ĐẦU

phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất”.
Trong những năm vừa qua , bằng công tác thực hành quyền công tố
(THQCT) và kiểm sát viê ̣c tuân theo pháp luâ ̣t trong tố tu ̣ng hiǹ h sự VKSND
đã có những đóng góp lớn trong việc bảo vệ quyền con người trong các giai
đoa ̣n khởi tố , điề u tra, truy tố , xét xử trong tố tụng hình sự . Tuy nhiên, bên
cạnh những kết quả đạt đươ ̣c, vai trò bảo vê ̣ quyề n con người của
trong tố tu ̣ng hình sự còn chưa thực sự đáp ứng đươ ̣c yêu cầ u

VKSND
. Công tác

THQCT và kiểm sát điều tra còn nhiều lỗ hổng , dẫn đế n viê ̣c các Cơ quan
điề u tra (CQĐT) ở một số nơi , trong mô ̣t số thời điể m còn áp du ̣ng các biê ̣n
pháp trái luật, bức cung, dùng nhục hình đối với người bi ̣ta ̣m giữ , bị can. Có
nhiều nguyên nhân dẫn đến những hạn chế đã nêu, trong đó nhiều nguyên
nhân đã được làm rõ, trong khi có nhiều nguyên nhân còn chưa được nhận
diện đầy đủ. Do vâ ̣y, việc nghiên cứu về vai trò bảo vê ̣ quyề n con người trong
tố tụng hình sự của VKSND hiện nay là có ý nghĩa thiết thực cả trên phương
diê ̣n lý luâ ̣n và thực tiễn . Đây đồng thời là một yêu cầ u cấ p thi ết, đặc biệt
trong bố i cảnh Luâ ̣t Tổ chức VKSND đươ ̣c ban hành năm 2014 đã có hiê ̣u lực
pháp luật và Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015 đươ ̣c thông qua và
có hiệu lực vào ngày 01/7/2016, trong đó nhấn mạnh vai trò bảo vê ̣ quyề n con
người của VKSND trong tố tu ̣ng hình sự.
Là một trong 5 thành phố trực thuộc trung ương của nước ta, có địa bàn
rộng, dân số đông, tình hình kinh tế xã hội sôi động nhưng phức tạp nên trong
những năm vừa qua, số lươ ̣ng vu ̣ án hiǹ h sự ở Hải Phòng luôn ở mức cao trên
cả nước. Trong bối cảnh đó, VKSND Hải Phòng đã có nhiều nỗ lực và đã đạt
nhiều kết quả đáng khích lệ trong việc thực hiê ̣n

vai trò bảo vê ̣ quyề n con

pháp luật về quyền con người”, do Nguyễn Đăng Dung, Vũ Công Giao, Lã
Khánh Tùng (đồng chủ biên) NXB ĐHQG Hà Nội, 2010, tái bản năm 2011,
2015; “Luật nhân quyền quốc tế: Những vấn đề cơ bản” Vũ Công Giao, Lã
Khánh Tùng, NXB Lao động – xã hội, 2011…
- Các nghiên cứu về bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự:
Nhóm này có các công trình tiêu biểu như: “” - Bảo vệ quyền con người bằng
pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự trong giai đoạn xây dựng Nhà

3


nước pháp quyền Việt Nam đề tài khoa học cấp Đại học quốc gia do
GS.TSKH. Lê Văn Cảm, TS. Nguyễn Ngọc Chí, Ths. Trịnh Quốc Toản đồng
chủ trì thực hiện năm 2005; "Những vấn đề lý luận về bảo vệ quyền con người
bằng pháp luật trong lĩnh vực tư pháp hình sự" của GS.TSKH Lê Văn Cảm
đăng trên tạp chí Khoa học - Luật học của ĐHQG Hà Nội, số 3/2011; "Bảo vệ
quyền con người trong luật hình sự, luật tố tụng hình sự Việt Nam" sách
chuyên khảo của TS. Trần Quang Tiệp, NXB Chiń h tri ̣ quố c gia năm 2004;
“Bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương trong tố tụng hình sự” Nguyễn Đăng
Dung, Phạm Hồng Thái, Lê Văn Cảm, Vũ Công Giao, Lã Khánh Tùng (đồng
chủ biên), NXB ĐHQG Hà Nội, 2011; “Bảo đảm quyền con người trong tố
tụng hình sự trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Việt Nam" của PGS. TS. Nguyễn Thái Phúc tại Hội thảo về Quyền con người
trong tố tụng hình sự (do VKSND tối cao và Ủy ban nhân quyền Australia tổ
chức tháng 3-2010); "Bảo đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp ở
Việt Nam hiện nay”, luận án tiến sĩ luật học của Nguyễn Huy Hoàng, bảo vệ
tại Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm

2011; "Bảo vệ quyền con


quyền con người của VKSND trong tố tụng hình sự ở thành phố Hải Phòng,
không mở rộng đến các địa phương khác.
Về thời gian, đề tài chỉ giới hạn phân tích thực trạng bảo vệ quyền con
người trong tố tụng hình sự của VKSND thành phố Hải Phòng trong khoảng 5
năm trở lại đây.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cƣ́u
Luận văn vận dụng các phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật
lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của
Liên hợp quốc và của Đảng, Nhà nước Việt Nam về quyền con người.
Luận văn kết hợp sử dụng các phương pháp sau đây để giải quyết các
nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra:
- Các phương pháp tổng hợp, phân tích các công trình nghiên cứu hiện
có và các tài liệu khác để làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về vai trò của
VKSND trong bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự ở nước ta hiện
nay (ở Chương 1).
- Các phương pháp tổng hợp, thống kê, phân tích, so sánh các tài liệu,
báo cáo chuyên môn của VKSND địa phương và phương pháp quan sát thực

6


tế để đánh giá thực trạng bảo vệ quyền con người trong hoạt động tố tụng
hình sự của thành phố Hải Phòng trong 5 năm gần đây (ở Chương 2).
- Các phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh để đề xuất các quan
điểm, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong tố
tụng hình sự của VKSND thành phố Hải Phòng nói riêng và ở nước ta nói
chung trong thời gian tới (ở Chương 3).
6. Tính mới và những đóng góp của đề tài
Luận văn là công trình nghiên cứu đầu tiên về vai trò bảo vệ quyền con
người của VKSND trong tố tụng hình sự ở thành phố Hải Phòng. Luận văn

2.

Nguyễn Ngo ̣c Chí (2014), “Bảo vê quyề n con người bằ ng pháp luâ ̣t tố
tụng hình sự”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Kinh tế – Luâ ̣t, Hà Nội, (23).

3.

Nguyễn Đăng Dung - Vũ Công Giao - Lã Khánh Tùng (Đồng chủ biên)
(2009), Giáo trình lý luận và pháp luật về quyền con người , Nxb Chiń h
trị quốc gia, Hà Nội.

4.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp
hành Trung ương khóa VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

5.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

6.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01
của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong
thời gian tới, Hà Nội.

7.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5

, Đặc san tuyên
́ h sách pháp luâ ̣t về quyề n con người”
truyề n pháp luật, (06), Hà Nội.
16. Hô ̣i đồ ng phố i hơ ̣p công tác phổ biế n , giáo dục pháp luật của Chính phủ
(2012), Đặc san tuyên truyề n pháp luật về quyề n công dân, Hà Nội.
17. Phạm Mạnh Hùng (2002), "Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng
công tác kiểm sát điều tra, hạn chế việc đình chỉ vì bị can không phạm
tội, khắc phục việc đình chỉ sai", Kiểm sát, (3).
18. Phạm Mạnh Hùng (2005), "Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng,
hiệu quả công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và
kiến nghị khởi tố", Kiểm sát, (21).
19. Phạm Mạnh Hùng (2011), “Bảo vê ̣ quyề n con người qua hoa ̣t đô ̣ng
THQCT và kiểm s át việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự của
Viê ̣n kiể m sát”, Tạp chí Kiểm sát, (21).
20. Nông Đức Mạnh (1999), Lời bế mạc kỳ họp thứ 6, Quốc hội khoá X, Báo
nhân dân, ngày 22/12/1999.
21. Quốc hội (1988), Bộ luật Tố tụng hình sự, Hà Nội.
22. Quốc hội (1990), Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi, bổ sung), Hà Nội.
23. Quốc hội (1992), Luật Tổ chức VKSND nhân dân, Hà Nội.

9


24. Quốc hội (1993), Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi, bổ sung), Hà Nội.
25. Quốc hội (2000), Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi, bổ sung), Hà Nội.
26. Quốc hội (2002), Luật Tổ chức VKSND nhân dân, Hà Nội.
27. Quốc hội (2003), Bộ luật Tố tụng hình sự, Hà Nội.
28. Quố c hô ̣i (2013), Hiế n pháp, Hà Nội.
29. Quố c hô ̣i (2014), Luật Tổ chức Viê ̣n kiểm sát, Hà Nội.
30. Quố c hô ̣i (2015), Bộ luật Tố tụng hình sự, Hà Nội.

40. Viê ̣n kiể m sát nhân dân thành phố Hải Phòng
công tác năm 2012, Hải Phòng.

(2012), Báo cáo tổng kết

41. Viê ̣n kiể m sát nhân dân thành phố Hải Phòng
công tác năm 2013, Hải Phòng.

(2013), Báo cáo tổng kết

42. Viê ̣n kiể m sát nhâ n dân thành phố Hải Phòng (2014), Báo cáo tổng kết
công tác năm 2014, Hải Phòng.
43. Viê ̣n kiể m sát nhân dân thành phố Hải Phòng
công tác năm 2015, Hải Phòng.

(2015), Báo cáo tổng kết

44. Viê ̣n kiể m sát nhân dân tối cao - Bộ Công an - Bộ Quốc phòng (2005),
Thông tư liên tịch 05/2005/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP ngày 07/9 về
quan hệ phối hợp giữa Cơ quan điều tra và VKSND trong việc thực hiện
một số quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2003, Hải Phòng.
II. Tài liệu tiếng Anh
45. OHCHR (2006), Freequently Asked Questions on a Human Rights-based
Approach to Development Cooperation, New York and Geneva, New York.
III. Trang Web
46. Wikipedia: tp://en.wikipedia.org/wiki/Human_rights.

11