BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRẦN THỊ PHƯƠNG LINH

NGHỆ THUẬT TỰ SỰ TRONG TIỂU THUYẾT
CHU LAI (QUA “BA LẦN VÀ MỘT LẦN”,
“CHỈ CÒN MỘT LẦN”)

Chuyên ngành
Mã số

: Văn học Việt Nam
:
60.22.01.21

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Đà Nẵng - Năm 2016


Công trình được hoàn thành tại
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THANH TRƯỜNG

Phản biện 1: PGS. TS. Nguyễn Thành
Phản biện 2: TS. Nguyễn Khắc Sính

Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn

lần” và “Chỉ còn một lần” của Chu lai còn giúp chúng tôi hướng tới
nhận diện những thành công về kĩ thuật viết của nhà văn. Đó là
những sáng tạo trong tư duy nghệ thuật được thể hiện ở điểm nhìn và
thời gian trần thuật; là các tổ chức kết cấu tạo điểm nhấn cho mạch
truyện kể và kết hợp với đó là tính đa dạng trong ngôn ngữ và giọng
điệu. Tất cả được hình biến trên những biểu đồ giá trị thẩm mĩ khác
nhau. Theo đó, việc đi sâu khám phá những phương diện nghệ thuật


2
này, người nghiên cứu còn mong muốn hướng tới khẳng định tài
năng và cá tính sáng tạo của người nghệ sĩ. Đây cũng chính là cơ sở
nữa cho chúng tôi quyết định chọn “Nghệ thuật tự sự trong tiểu
thuyết của Chu Lai” làm đề tài luận văn.
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Từ góc nhìn bao quát về tiểu thuyết Chu Lai đến việc đi vào tìm
hiểu ở các phương diện nghệ thuật tự sự trong hai tác phẩm Ba lần và
một lần và Chỉ có một lần chúng tôi nhận thấy đã có các công trình,
bài viết liên quan đến phạm vi nghiên cứu của đề tài như sau: Tiểu
thuyết Việt Nam những năm đầu thời kì đổi mới (Phan Cự Đệ), Một
số vấn đề văn xuôi thời kì đổi mới (Tôn Phương Lan), Những cách
tân nghệ thuật trong tiểu thuyết Chu Lai (Tống thị Thu Quyên), Con
người trong tiểu thuyết Ba lần và một lần (Nguyễn Mộng Cầm), Đặc
điểm tiểu thuyết Chu Lai qua: Sông xa, Ăn mày dĩ vãng, Ba lần và
một lần (Đặng Thị Bạch Tuyết), Chiến tranh trong tiểu thuyết Chu
Lai (Phạm Thúy Hằng), Sự thể hiện hình tượng người lính thời hậu
chiến trong tiểu thuyết Chu Lai (Lê Thị Luyến), Thế giới nghệ thuật
trong tiểu thuyết Chu Lai (Nguyễn Đức Hạnh).
Nhìn chung các bài viết và công trình nghiên cứu khoa học trên
đều đi vào khám phá ở cả phương diện nội dung, hình thức khác nhau

- Phương pháp tiếp cận thi pháp học
- Phương pháp thống kê, so sánh
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung
của luận văn được triển khai thành ba chương:
Chương 1. Điểm nhìn và thời gian trần thuật trong tiểu thuyết
Ba lần và một lần và Chỉ còn một lần của Chu Lai
Chương 2. Kết cấu và tổ chức nhân vật trong tiểu thuyết Ba lần
và một lần và Chỉ còn một lần của Chu Lai
Chương 3. Ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật trong tiểu thuyết
Ba lần và một lần và Chỉ còn một lần của Chu Lai


4
CHƢƠNG 1
ĐIỂM NHÌN VÀ THỜI GIAN TRẦN THUẬT
TRONG TIỂU THUYẾT BA LẦN VÀ MỘT LẦN
VÀ CHỈ CÒN MỘT LẦN CỦA CHU LAI
1.1. ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT
Điểm nhìn trần thuật được hiểu là sự thay đổi vị trí, góc nhìn để
nhìn và miêu tả sự vật sự việc. Cùng với các phương thức nghệ thuật
tự sự khác, điểm nhìn trần thuật là nhân tố quan trọng góp phần thể
hiện tư tưởng tình cảm của nhà văn trong tác phẩm. Trong hai tiểu
thuyết Ba lần và một lần và Chỉ còn một lần, Chu Lai không lựa chọn
một điểm nhìn trần thuật cố định mà phối kết hợp trong đó nhiều góc
nhìn, diện nhìn, trường nhìn khác nhau, làm nên một bức tranh đa
màu sắc về nội tâm nhân vật và hiện thực cuộc sống.
1.1.1. Điểm nhìn bên ngoài - khách quan hóa cho mạch
trần thuật
Với điểm nhìn bên ngoài, ngôi trần thuật trong mạch truyện kể

không chỉ đi qua hay chứng kiến mà còn khám phá được những vỉa
tầng giá trị thẩm mĩ lưu dấu trong nhiều vách ngăn trong tâm hồn
hữu thể. Qua đó chứng tỏ, sự thành công trong kĩ thuật xử lí điểm
nhìn đã tái hiện được đời sống tinh thần của nhân vật một cách sâu
sắc, toàn vẹn. Đồng thời với kĩ thuật kể thông qua điển nhìn nội giới
nhà văn không chỉ bước đến nhiều khúc ngoặt của đời sống mỗi bản
thể nhân vật mà nhiều hơn, có thể tri âm với cõi người, cõi đời.
1.1.3. Điểm nhìn phức hợp - tiêu điểm hóa cho nhiều khung
giá trị
Tự sự theo điểm nhìn phức hợp là hình thức tự sự có sự phối
hợp giữa nhiều quan điểm trần thuật. Trong đó, sự chuyển đổi điểm
nhìn từ người kể chuyện đến nhân vật luôn linh hoạt theo sự phát
triển của các tình tiết, sự kiện, tình huống truyện kể.


6
Chu lai đã tạo dựng cho cách thức xây dựng điểm nhìn trần
thuật cho hai tiểu thuyết Ba lần và một lần và Chỉ còn một lần khá
mới lạ. Ở đó, nhà văn đã sử dụng linh hoạt các điểm nhìn trần thuật
trong chiếm lĩnh các không - thời gian hiện thực khác nhau. Tính chất
biến hóa của điểm nhìn trong nhiều ngữ cảnh đã xác quyết cho mạch
truyện kể dung chứa được nhiều nội dung phản ánh mang những giá
trị, ý nghĩa trong thiết lập nên những khu vực tiếp xúc khác nhau
trong tác phẩm. Theo đấy, việc phối hợp và di chuyển điểm nhìn bên
ngoài và bên trong, nhà văn đã tạo điều kiện cho người đọc có dịp
tiếp cận, khám phá sâu vào đời sống tâm giới nhân vật từ nhiều góc
độ. Hơn nữa, cách di chuyển, đan xen điểm nhìn một cách hợp lí,
sáng tạo đã đem đến cho tiểu thuyết một “cấu trúc đầy âm vang”,
chồng xếp trong nó nhiều lớp văn bản, nhiều tiếng nói khác nhau.
1.2. THỜI GIAN TRẦN THUẬT

trong nó còn nhiều “góc nhìn khác”.
b.Thời gian niên biểu bên trong
Thời gian niên biểu bên trong “liên quan đến tuổi tác nhân vật
hoặc những thời điểm chủ chốt từ cái nhìn chủ quan của người kể
chuyện”. Theo đó, những cung bậc cảm xúc không thể tư nhiên toát
ra, nó gắn với sự kiện, hành động và chịu sự chi phối của tinh thần
của đối tượng. Như vậy, thời gian niên biểu bên trong, ở một khung
ngưỡng nào đó, được hình thành và khởi đi từ chính trong tâm hồn
con người, lưu trú trong kí ức và đi qua những hồi tưởng, thậm chí nó
xuất hiện cả trong đời sống tâm linh vốn phức tạp như chính dòng
chảy của cuộc đời.
Trong ở Ba lần và một lần, ta thấy cuộc đời của Sáu Nguyện
được diễn ra qua hàng loạt biến biến cố, thông qua các lớp thời gian
niên biểu bên trong chúng ta nghe những âm thanh phát ra từ cõi
thẳm sâu trong tinh thần số phận, cuộc đời bi kịch của nhân vật. So
với Ba lần và một lần ở trong tiểu thuyết Chỉ còn một lần thời gian
niên biểu bên trong được Chu Lai khắc tạc trong nó nhiều hơn điểm


8
nhìn “mở”, chất chứa nhiều mặt mặt cắt giá trị cuộc sống. Nó không
chỉ tồn tại như một công cụ của hình thức mà nó còn trở thành
phương tiện hữu hiệu nhất kết nối cho nhiều mạch trần thuật trên trục
dẫn cho bản đồ tư duy sáng tạo của của người nghệ sĩ.
1.2.2. Tần suất thời gian - sự trùng lặp của cùng một biến
cố
Theo lí thuyết tự sự của Genette, xảy lặp hoặc lặp lại là cấp độ
đầu tiên của tần suất: “Ta sẽ định danh chúng ở đây “những biến cố
tương đồng hoặc sự hồi quy của cùng một biến cố” một chuỗi những
biến cố giống nhau và được xem xét trong sự duy nhất giống nhau đó

đi từ hiện tại - quá khứ - hiện tại bắt đầu từ lời kể của Út Thêm. Vẫn
là cách thức tự sự đảo thuật nhưng ở Chỉ còn một lần không phải là
sự phá vỡ, đan xen giữ hiện tại và quá khứ, tương lai mà đó là sự sắp
xếp phi trật tự mốc thời điểm diễn ra câu chuyện. Đáng lẽ theo quy
luật truyện kể, những chương đầu phải lý giải vì sao dẫn đến việc Sáu
nguyện phải ngồi tù thì thay vào đó mạch trần thuật khởi đi từ tình
huống truyện - gắn với thời điểm Sáu Nguyện đi tù rồi sau đó hàng
loạt sự kiện cứ diễn ra. Dù ở Ba lần và một lần hay Chỉ còn một lần
đảo thuật ở bất cứ hình thức nào thì nó vẫn thể hiện sự linh hoạt, sáng
tạo trong cách xử lý và tạo điểm nhấn cho câu chuyện và đưa nhân
vật vào nhiều hướng giải quyết của “cái khác”.
b. Tự sự theo lối dự thuật
Hình thức tự sự dự thuật là lối trần thuật sự việc diễn ra theo
dự cảm, đoán trước, là những ý niệm, suy nghĩ, tưởng tượng, xảy ra
sau thời điểm hiện tại. Đâu phải bất cứ câu chuyện nào được kể cũng
chỉ đi từ quá khứ đến hiện tại, bởi lẽ đã là truyện kể thì thông thường
trần thuật hướng đến lí giải, cắt nghĩa những gì đã diễn ra hay đang
diễn ra.
Trong Ba lần và một lần thời gian dự thuật được nhà văn tạo
dựng qua những mối liến kết khởi điểm đi từ hiện tại. Bắt đầu là dự


10
cảm của Út Thêm, sau đó là Sáu Nguyện…điều dự thuật trong tiểu
thuyết Ba lần và một lần không chỉ dừng lại ở mức độ thông báo mà
theo diễn biến của dòng thời gian này, người đọc có thể mường tượng
thấy tháng ngày ở phía trước không hề suôn sẻ với cuộc đời nhân vật.
Đến với Chỉ còn một lần, người đọc lại thấy yếu tố chủ yếu làm nên
tính dự thuật trong tiểu thuyết này được thể hiện thông qua hình thức
các yếu tố tâm linh.

nghệ thuật không thể bỏ qua việc nhận diện kết cấu trong mối quan
hệ chỉnh thể của nó. Với cách thức tổ chức kết cấu “lắp ghép”, đồng
hiện và kết cấu chùm truyện, Chu Lai đã thể hiện vị thế, chức năng
của kết cấu trong hai tiểu thuyết Ba lần và một lần, Chỉ còn một lần,
qua đó không chỉ bộc lộ được tư tưởng nghệ thuật sâu sắc mà còn tạo
ra nhiều tầm đón cho tác phẩm.
2.1.1. Kết cấu lắp ghép, tạo điểm nhấn cho tính triết luận
Hình thức tổ chức cấu trúc tác phẩm theo kiểu “lắp ghép” tựa
trên dòng chảy của mạch trần thuật là một kiểu kết cấu ảnh hưởng từ
kĩ thuật cắt dán của điện ảnh. Dạng thức kết cấu này thường được
vận dụng trong các sáng tác văn học hiện đại, mở ra cho văn bản khả
năng dung chứa nhiều phân khúc phức tạp. Như vây, từ nhiều từ
nhiều mảnh ghép khác nhau trong Ba lần và một lần, Chỉ còn một lần
Chu Lai đã thành công trong lắp ghép những phức thể đời sống trong
chỉnh thể nghệ thuật. Ở đó, người tiếp nhận không chỉ nghe, xem,
chứng kiến về số phận đầy nghịch lí của nhiều con người, mà rộng
hơn, còn cảm nhận được kiếp đa đoan của nhiều phận đời đang tồn tại
trong những thường biến của đời sống. Nó hiện hữu vừa như ngẫu
nhiên vừa như định mệnh vận vào số kiếp của con người.


12
2.1.2. Kết cấu đồng hiện, chồng xếp các lớp tình tiết, sự
kiện
Kết cấu đồng hiện là dạng thức kết cấu thường được các nhà
văn đương đại ưa dùng trong việc xây dựng bộ khung cho tác phẩm.
Đặc điểm của loại kết cấu này, mạch trần thuật không kể theo trật tự
thời gian tuyến tính. Thay vào đó, các tình tiết, sự kiện từ quá khứ,
hiện tại và tương lai cùng hiện lên một lúc, phối kết cùng nhau. Như
vậy, kết cấu đồng hiện: “Trong dòng tâm tư, quá khứ, hiện tại, tương

trong cuộc để dấn thân tri nhận những giá trị, phẩm chất của con
người. Do đó, trong rất nhiều trang viết được tổ chức theo lối kết cấu
chùm truyện, hình ảnh những người lính trung kiên, một lòng với lí
tưởng cao đẹp được hiện lên trong tâm thế, họ mãi sáng ngời phẩm
chất của người anh hùng. Nhưng đẹp hơn, người lính thời hậu chiến
luôn ý thức rằng, họ cần phải tỉnh táo, phải đấu tranh loại bỏ cái xấu,
cái ác để giữ bình yên cho cuộc sống. Như vậy, việc sử dụng kết cấu
chùm truyện linh hoạt đã góp phần mang lại cho thế giới nghệ thuật
trong tiểu thuyết Chu Lai nhiều điểm nhìn mở về con người và cuộc
đời nối dài trong những giá trị nhân sinh.
2.2. TỔ CHỨC NHÂN VẬT TRONG VÒNG XOÁY XUNG ĐỘT
2.1.1. Từ cái nhìn trực diện, chấn thƣơng trong bản thể
nhân vật
Chiến tranh và những hệ lụy của những cuộc chiến gây ra là rất
lớn. Nó trở thành nỗi ám ảnh không chỉ cho một cá nhân, một dân tộc
mà còn cho cả nhân loại. Bằng cảm xúc day trở của người trong
cuộc, khi viết về đề tài chiến tranh, Chu Lai đã trực tiếp chia sẻ với
người đọc tận cùng về cái dữ dội và khủng khiếp của chiến tranh. Ba
lần và một lần, Chỉ còn một lần đều là những tác phẩm viết về cuộc
đời, số phận những người lính sau chiến tranh.
Nếu như ở Ba lần và một lần Chu Lai dừng ở mức độ khơi gợi
những nỗi đau, những mất mát, sự chấn thương thì đến Chỉ còn một
lần tác giả đã xoáy sâu vào nội tâm của nhân vật, khắc họa hình hài


14
cho những nỗi đau, những ám ảnh đến từ ngoại quan và nội giới. Xa
hơn, nhiều trang viết của Chu Lai vấn đề chấn thương không chỉ
thuộc về số phận cá nhân con người mà nó còn là nỗi đau của cả thế
hệ người, của cả một dân tộc đã trải qua những tháng ngày khắc

trong vật Năm Thành, Tư Chao. Với cách sử lí nhân vật có những
bước tiến nhất định trong lí giải trong chiêu sâu tinh thần, tiểu thuyết
Chu Lai đã chứng tỏ được một lối tư duy nghệ thuật ngày càng chạm
đến nhiều trái tim người tiếp nhận hơn.
2.2.3. …một cái nhìn phản tình tìm kiếm giá trị trong tinh
thần nhân thể
Nếu ở Ba lần và một lần là một cái kết bỏ lửng trong khung giá
trị chưa hoàn kết, tạo điểm nhấn cho Chu Lai viết tiếp Chỉ còn một
lần. Và ở tiểu thuyết này, tác giả đã khai mở nhiều điều ẩn khuất
màtrước đó nhà văn chưa nói lên hết, chưa muốn nói hết. Như vậy,
những gì còn khuyết thiếu, mờ nhòe ở các nhân vật trong Ba lần và
một lần đã được nhà tiểu thuyết khơi dậy trong Chỉ còn một lần,
không ngoài mục đích thông diễn cho những bản mệnh người được
thấu suốt trên từng nấc thang giá trị. Từ niềm vui đến nỗi buồn; từ sự
đau thương đến mất mát và cả những đố kị, tham lam, chuộc lợi. Chu
Lai cho nhân vật diện kiến, đối diện với chính con người mình, chính
cái cuộc đời đa đoan của nó.
Việc đặt nhân vật trong nhiều khối mâu thuẫn khác nhau cũng
là cách nhà tiểu thuyết khoác cho hình nhân ấy những lớp vỏ bọc trái
chiều. Chính vì lẽ đó, nhà văn đã để cho Năm Thành sở hữu hơn một
khuôn diện, cho Tư Chao day dứt trong nhiều khúc đứt nối ám ảnh,
để rồi trong bản thể mỗi con người này không một phút giây nào
chạm được đến sợi dây yêu thương mà mãi mãi chỉ là những cơn khát
trong vô vọng.
Tiểu kết chƣơng 2
Tìm hiểu tiểu thuyết Chu Lai, người đọc bắt gặp các kiểu kết
cấu và những cách thức tổ chức nhân vật khá độc đáo và riêng biệt.


16

nhìn ngôn ngữ trần thuật, chúng tôi nhận thấy nhà văn luôn chú ý
cách xây dựng các lớp ngôn ngữ nghệ thuật sao cho vừa phù hợp với
mạch trần thuật vừa mang nhiều sắc thái ngữ nghĩa đáp ứng được
nhiều tính năng thẩm mĩ khác nhau cho chiều sâu văn bản.
3.1.1.Đối thoại trực tiếp - đậm tính tranh biện
Theo Từ điển thuât ngữ văn học, “Lời đối thoại (đối đáp) là lời
trong cuộc giao tiếp song phương mà lời này xuất hiện như là một
phản ứng đáp lại lời nói trước. Lời đối thoại bộc lộ thuận lợi nhất khi
hai bên đôi thoại có sự tiếp xúc phi quan phương và không công khai,
không bị câu thúc, trong không khí bình đẳng về mặt đạo đức của người
đối thoại”. Như vậy, đối thoại được nhận diện là hình thái cấu trúc chủ
yếu của các phạm trù lời nói trong tác phẩm tự sự.
Trong tác phẩm Ba lần và một lần, Chỉ còn một lần cùng với
những phương diện nghệ thuật khác, ngôn ngữ đối thoại trực tiếp
được nhà văn rất chú ý gia cố sắc màu trần thuật mang đậm tính
tranh biện, qua cách xây dựng những cuộc đối thoại đầy cao trao,


18
Chu Lai đã thành công tạo khung nền cho những mâu thuẫn mang
tính bản chất trong việc dung chứa những nội dung phản ánh đa ngã
tiềm tại trong tinh thần nhân vật. Điều này thể hiện rõ khuynh hướng
của nhà tiểu thuyết trong việc tạo dựng tính cách và ý thức dân chủ
trong đối thoại của mỗi nhân vật. Hơn nữa, các đối thoại giữa các
nhân vật còn bộc lộ những tư tưởng đối lập, những quan niệm sống
và ứng xử khác nhau giúp người đọc không chỉ nhận diện được tính
cách của từng nhân vật, mà thông qua âm hưởng của những lời thoại
cao trào, kịch tính đó phần nào dự đoán nhiều hơn về tương lai, số
phận của con người trong vòng xoáy định mệnh.
3.1.2. Đối thoại gián tiếp, sự tràn lấn bàng thoại

thoại đã trở thành một phương tiện đầy quyền năng, góp phần không
nhỏtạo ra những khung ngữ cảnh giúp nhân vật thỏa sức thể hiện mọi
cung bậc, trạng thái cảm xúc và thái độ của mình. Ở hai tiểu thuyết
Ba lần và một lần, Chỉ còn một lần các chiều kích ngôn ngữ độc
thoại được thiết lập trong nhiều sự va chạm, tạo cho nhịp trần thuật
diễn ra trực diện, va siết trong nhau, sinh thành nhiều khoảng trống,
đưa người tiếp nhận đến với nhiều ngã rẽ của dòng ý thức nhân vật.
Với với cách tạo dựng lên những lớp ngôn ngữ trần thuật đa
dạng, được đan xen trong các dạng thức đối thoại trực tiếp, gián tiếp
và độc thoại nội tâm đã tạo nên những đường dẫn quan trọng cho
việc khắc tạc lên chân dung nhân vật vừa hiện lên sinh động vừa
phản ánh được chiều đời sống tinh thần. Mỗi lớp ngôn ngữ được nhà
tiểu thuyết tổ chức như những lớp sóng ngôn từ đã đem lại nhiều
tình huống kịch tính và mở ra nhiều kênh đối thoại không chỉ trong
mạch truyện kể mà cả với người tiếp nhận.
3.2. GIỌNG ĐIỆU TRẦN THUẬT
Trong quá trình sáng tạo nghệ thuật, mỗi nhà văn đều tạo
dựng cho mình một chất giọng đặc trưng, từ đó hình thành nên một
phong cách riêng, mang đậm dấu ấn cá tính sáng tạo của người nghệ
sĩ. Theo Từ điển thuật ngữ văn học, “giọng điệu là thái độ, tình cảm,


20
lập trường, đạo đức của nhà văn với hiện tượng được miêu tả thể
hiện trong lời văn quy định cách xưng hô, gọi tên, dùng từ, sắc điệu
tình cảm, cách cảm thụ xa gần, thành kính hay suồng sã, ngợi ca hay
châm biếm….” [14, tr.134]. Như vậy, giọng điệu là một trong những
phương tiện nghệ thuật quan trọng cùng với các yếu tố khác tham
gia tổ chức cấu thành nên tác phẩm. Trong quá trình khảo sát tiểu
thuyết Ba lần và một lần, Chỉ còn một lần của Chu Lai, chúng tôi

thì hầu như các nhân vật còn lại đều không còn trẻ nữa. Bởi lẽ, họ đã
đi qua hai thế hệ, dự phần trong nhiều trái đắng của cuộc đời. Thế
nên, trong mỗi góc phần của những con người này, đọng lại trong họ
là biết bao nỗi niềm mong muốn sẻ chia. Và như thế, giọng điệu trăn
trở, hoài nghi và chiêm nghiệm cùng với các sắc điệu khác đã trở
thành chất giọng khá đặc trưng trong tiểu thuyết của chu Lai nói
chung và trong hai cuốn tiểu thuyết Ba lần và một lần, Chỉ còn một
lần nói riêng. Ở đó, nhà văn đã khỏa lấp lên hình bóng các nhân vật
mang nhiều âm điệu ưu tư trong sâu thẳm cõi lòng khi lặng lẽ thấu
xét những giá trị sống ở hiện tại, ở quá khứ và ở cả tương lai, để rồi
lắng kết trong dòng suy tư đó là những ẩn ức, hoài nghi, bức thiết
không nguôi về hiện thực đời sống vốn còn nhiều cách bức, đa đoan
3.2.3. Giọng giễu nhại, hài hƣớc
Cùng với việc xác lập nên khuôn diện cảm xúc cụ thể bằng
các hình thức giọng điệu khá phong phú và đa dạng trong khám phá
các mảng màu hiện thực đời sống, Chu Lai còn khéo léo trong xử lí
kĩ thuật phối cảm xúc vào mạch trần thuật qua hình thái chất giọng
giễu nhại, hài hước. Từ đó có thể thấy rằng tiểu thuyết Ba lần và một
lần, Chỉ còn lại một lần chủ yếu giọng điệu giễu nhại, hài hước bởi
lẽ đó là chất giọng đặc trưng của người lính, vượt lên trên số phận,
bi kịch của mình vẫn sống với một tinh thần lạc quan. Nhà văn đã
chạm đến những trường nghĩa khác nhau khi xây dựng chất giọng
này, làm cho mạch truyện không hề bị nhàm chán, tạo nên không


22
khí an nhiên không bi lụy trước cuộc sống hiện thực. Đồng thời nó
thể hiện được tính cách “rất lính” của nhà văn Chu Lai
Tiểu kết chƣơng 3
Ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật trong tiểu thuyết Ba lần và

điểm nhìn trần thuật - cách phối diễn điểm nhìn trong tạo sinh nhiều
trường nghĩa cho văn bản. Bên cạnh đó, nhà văn còn chú ý gia cố
các lớp thời gian trần thuật phong phú, biến ảo, mở ra nhiều khung
giá trị thẩm mĩ cho bản mệnh tác phẩm.
3. Trong tiểu thuyết Ba lần và một lần, Chỉ còn một lần, với
mô hình kết cấu lắp ghép, tạo điểm nhấn cho tính triết luận; kết cấu
đồng hiện, chồng xếp các lớp tình tiết, sự kiện và kết cấu chùm
truyện, tăng cấp ở các tình huống truyện kể vừa thể hiện được nhiều
vách ngăn ý nghĩa, đem lại khoảng trống cho nhân vật biểu lộ được
chiều sâu nội tâm; đồng thời tạo ra nhiều diễn giải cho số phận con
người. Như vậy, tiểu thuyết Chu Lai tuy viết trong bối cảnh thời hậu
chiến nhưng những giá trị nghệ thuật trong nó vẫn đáp ứng cho đời
sống văn học đương đai từ góc nhìn đời tư, thế sự.