VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐẶNG QUANG NHÃ

TRÁCH NHIỆM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC XÂY
DỰNG TỪ THỰC TIỄN QUẬN 1,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp và Luật Hành Chính
Mã số: 60.38.01.02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2017


Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội
Người hướng dẫn khao học: TS. Đặng Minh Đức

Phản biện 1: TS. Đỗ Minh Khôi, Trường Đại học Luật
thành phố Hồ Chí minh
Phản biện 2: TS. Phạm Quang Huy, Học viện Hành chính
Quốc Gia

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp
tại: Học viện Khoa học xã hội 11 giờ 30 ngày 11 tháng 10 năm 2017

Có thế tìm luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội




đô thị có hiệu quả là công tác thanh, kiểm tra và xử lý vi phạm đối với
các công trình xây dựng trên địa bàn. Thực tế đã chứng minh nếu việc
thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm được thực hiện đúng, thường
xuyên, nghiêm túc sẽ góp phần quản lý trật tự xây dựng nói riêng và
công tác quản lý đô thị nói chung tốt hơn, việc thực thi pháp luật và
lập lại kỷ cương trong xây dựng và quản lý đô thị sẽ nhanh chóng vào
nề nếp.
Xuất phát từ những thực tiễn trên nên tác giả chọn đề tài nghiên
cứu “Trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây dựng từ thực tiễn
Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh” làm luận văn Thạc sĩ luật học của
mình.
2. Tình hình nghiên cứu
Trong những năm qua, đã có một số bài viết, công trình nghiên cứu
liên quan đến vi phạm hành chính, xử lý vi phạm hành chính hay trách
nhiệm hành chính như: "Chế tài hành chính - Lý luận và thực tiễn" của
Tiến sĩ Vũ Thư, Nxb Chính trị quốc gia, 2000; Luận văn cao học"
Hoàn thiện qui định pháp luật về các hình thức xử phạt vi phạm hành
chính", của Nguyễn Trọng Bình, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2000;
Luận văn cao học "Vi phạm hành chính và tội phạm - Những vấn đề lý
luận và thực tiễn", của Trần Thu Hạnh, Khoa Luật Trường Đại học
tổng hợp Hà Nội, 1998, Luận văn thạc sĩ “Hoàn thiện pháp luật về xử
lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng, liên hệ qua thực tiễn
ở thành phố Hà Nội” của tác giả Quân Ngọc Anh, Khoa Luật Đại học
Quốc gia Hà Nội bảo vệ năm 2009.
Ở góc độ nào đó, các bài viết, công trình nghiên cứu này đã
đánh giá, phân tích về hoạt động xử phạt hành chính nói chung hoặc
đánh giá, phân tích về vi phạm hành chính tại một địa phương cụ thể,
tuy nhiên, chưa có bài viết hay công trình nghiên cứu nào viết về trách


3


hành chính gắn với thực tiễn quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn
Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh.
5. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn được nghiên cứu trên phương pháp chung là phương
pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác –Lê
Nin. Trên cơ sở đó, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu như:
phân tích tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê, luật
học, logic…. để làm cơ sở cho việc nghiên cứu của đề tài.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận văn
Ý nghĩa lý luận
Luận văn góp phần xây dựng hệ thống cơ sở lý luận về trách
nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây dựng.
Ý nghĩa thực tiễn
Luận văn đưa ra những thực trạng các quy định của pháp luật
xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng và thực tiễn áp
dụng để từ đó đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định
của pháp luật xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng
cũng như những giải pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả trong hoạt
động tổ chức thực hiện.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo,
Luận văn được cấu trúc gồm 3 Chương:
- Chương 1: Cơ sở lý luận về trách nhiệm hành chính trong
lĩnh vực xây dựng
- Chương 2: Thực trạng trách nhiệm hành chính trong lĩnh
vực xây dựng tại Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh.

Theo nghĩa hẹp: Trách nhiệm hành chính là một loại quan hệ
pháp luật đặc thù, xuất hiện trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà
nước, trong đó thể hiện sự đánh giá phủ nhận về mặt pháp lý và đạo
5


đức đối với hành vi vi phạm và người vi phạm là cá nhân hay tổ chức
phải chịu những hậu quả bất lợi, những sự tước đoạt về vật chất hay
tinh thần tương ứng với vi phạm đã gây ra [12, Tr269].
Theo quan điểm của TS. Nguyễn Cửu Việt tại giáo trình Luật
Hành chính Việt Nam xuất bản năm 2005 (nhà xuất bản chính trị Quốc
gia): trách nhiệm hành chính là một dạng trách nhiệm pháp lý, đó là
sự phản úng của nhà nước đối với người thực hiện vi phạm hành chính,
thể hiện ở sự áp dụng chế tài pháp luật hành chính đối với chủ thể đó,
kết quả là các chủ thể thực hiện vi phạm hành chính phải gánh chịu
những hậu quả bất lợi, thiệt hại về vật chất và tinh thần so với tình
trạng ban đầu trước khi vi phạm [11, tr 522].
Theo quan điểm của PGS.TS Nguyễn Văn Quang tại giáo trình
Luật Hành chính xuất bản năm 2017, nhà xuất bản Công an Nhân dân:
Khi tổ chức hay cá nhân khi thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, về
nguyên tắc, Nhà nước sẽ buộc họ phải gánh chịu những hậu quả bất
lợi nhất định. Việc này nhằm khôi phục lại trật tự pháp luật đã bị xâm
phạm, đồng thời, giáo dục tổ chức, cá nhân vi phạm cũng như toàn thể
cộng đồng ý thức tuân thủ pháp luật.
Trong khoa học pháp lý, thuật ngữ “trách nhiệm pháp lý” của tổ
chức, cá nhân thường được hiểu là hậu quả pháp lý bất lợi mà Nhà
nước buộc tổ chức, cá nhân phải gánh chịu khi họ thực hiện hành vi vi
phạm pháp luật. Hậu quả pháp lý bất lợi mà tổ chức, cá nhân vi phạm
phải gánh chịu thể hiện ở việc họ bị buộc phải thực hiện các biện pháp
chế tài đã được quy định trong pháp luật. Tương ứng với mỗi loại vi

tính bất lợi (về nhân thân, tài sản và các thiệt hại khác do pháp luật
quy định) đối với chủ thể phải gánh chịu; là nghĩa vụ đặc biệt, chỉ phát
sinh khi có vi phạm pháp luật. Với trách nhiệm hành chính, những vi
phạm pháp luật là các vi phạm hành chính.

7


1.2. Trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây dựng
1.2.1. Khái niệm và đặc điểm trách nhiệm hành chính trong
lĩnh vực xây dựng
Trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây dựng là một loại
quan hệ pháp luật đặc thù, xuất hiện trong lĩnh vực quản lý hành chính
nhà nước về xây dựng, trong đó, thể hiện sự phủ nhận về mặt pháp lý
và đạo đức đối với hành vi vi phạm và người vi phạm cá nhân hay tổ
chức phải chịu những hậu quả bất lợi, sự tước đoạt về vật chất hay tinh
thần tương ứng với hành vi vi phạm pháp luật về xây dựng mà họ gây
ra.
Đặc điểm trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây dựng là
những dấu hiệu đặc trưng thể hiện sự khách nhau giữa trách nhiệm
hành chính trong lĩnh vực xây dựng với trách nhiệm hành chính trong
lĩnh vực khác: giao thông; an ninh trật tự, an toàn xã hội; thủy sản; văn
hóa…
1.2.2. Dấu hiệu trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây
dựng
1.2.2.1. Chủ thể
Theo quy định của pháp luật hiện hành, cá nhân là chủ thể trách
nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây dựng, trước hết phải là người
không mắc các bệnh tâm thần hoặc mắc các bệnh khác làm mất khả
năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi và đủ độ tuổi do

chịu những hậu quả pháp lý bất lợi mà Nhà nước buộc các tổ chức, cá
nhân vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng phải gánh chịu.
1.2.2.4. Mặt chủ quan
Dấu hiệu về mặt chủ quan của trách nhiệm hành chính trong
lĩnh vực xây dựng chính là lỗi của chủ thể trách nhiệm hành chính
9


trong lĩnh vực xây dựng. Lỗi ở đây được thể hiên dưới dạng lỗi cố ý
hoặc vô ý.
1.2.3. Cơ sở pháp lý về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực
xây dựng
Như đã đề cập ở trên, trách nhiệm hành chính là hậu quả bất lợi
mà Nhà nước buộc các tổ chức, cá nhân vi phạm hành chính phải gánh
chịu. Do vậy, cơ sở pháp lý về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực
xây dựng được quy định trong Luật xử lý vi phạm hành chính và các
Luật, Nghị định sau:
- Luật Thanh tra số 56/2010/QH 12 ngày 15/11/2010 của Quốc
hội;
- Luật Xây dựng số 16/2003/QH11 ngày 26/11/2003 của Quốc
hội;
- Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 ngày 18/6/2014 của Quốc
hội;
- Luật xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13 ngày
20/6/2012 của Quốc hội;
- Nghị định 86/2011/NĐ-CP ngày 22/9/2011 của Chính phủ quy
định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thanh tra;
- Nghị định số 97/2011/NĐ-CP ngày 21/10/2011 của Chính phủ
quy định chi tiết về Thanh tra viên và cộng tác viên thanh tra;
- Nghi định số 07/2012/NĐ-CP ngày 09/2/2012 của Chính phủ

thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo;
- Quyết định số 58 ngày 18/12/2013 của UBND Thành phố Hồ
Chí Minh về ban hành quy chế phối hợp quản lý trật tự xây dựng trên
địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.
1.2.4. Nội dung của pháp luật quy định về trách nhiệm hành
chính trong lĩnh vực xây dựng

11


Trách nhiệm hành chính trong lĩnh xây dựng là một lĩnh vực
của pháp luật hành chính và pháp luật xây dựng, do đó, pháp luật về
trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây dựng bao gồm những nội
dung chính sau:
(1) Đối tượng vi phạm hành chính và bị truy cứu trách nhiệm
hành chính trong lĩnh vực xây dựng: Tổ chức, cá nhân Việt Nam và tổ
chức, cá nhân nước ngoài có hành vi vi phạm hành chính trong hoạt
động xây dựng và kinh doanh bất động sản; khai thác, sản xuất, kinh
doanh vật liệu xây dựng; quản lý công trình hạ tầng kỹ thuật, quản lý
phát triển nhà ở và công sở... (Điều 1 Nghị định 121/2013/NĐ-CP).
(2) Những nguyên tắc về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực
xây dựng được quy định trong Luật xử lý vi phạm hành chính năm
2012 và Nghị định 121/2013/NĐ-CP...
1.2.5. Phân biệt trách nhiệm hành chính và trách nhiệm hình
sự trong lĩnh vực xây dựng
Trách nhiệm hình sự và trách nhiệm hành chính có những
điểm tương đồng, đều là những hậu quả pháp lý bất lợi mà chủ thể
phải gánh chịu khi vi phạm pháp luật, một số điểm phân biệt như sau:
+ Trách nhiệm hành chính
Tính chất: Trách nhiệm hành chính được thể hiện thông qua

thực trạng về quản lý hành chính về trật tự xây dựng tại địa bàn Quận
1, thành phố Hồ Chí Minh tại Chương 2.

13


Chương 2
THỰC TRẠNG TRÁCH NHIỆM HÀNH CHÍNH TRONG
LĨNH VỰC XÂY DỰNG TẠI QUẬN 1, THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH
2.1. Khái quát sơ lược về Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh
2.1.1. Vị trí địa lý
2.1.2. Điều kiện tự nhiên
2.2. Thực trạng trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực
xây dựng tại Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh
Từ khái niệm về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây
dựng mà tác giả đã lập luận như đã nêu trên, pháp lí quy định Cơ quan
quản lý nhà nước về xây dựng gồm Bộ Xây dựng, Ủy ban nhân dân
tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là Ủy
ban nhân dân cấp tỉnh) và Ủy ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành
phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là Ủy ban nhân dân cấp huyện).
Cơ quan chuyên môn về xây dựng là cơ quan chuyên môn trực
thuộc Bộ Xây dựng, Bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành;
Sở Xây dựng, Sở quản lý công trình xây dựng chuyên ngành; Phòng
có chức năng quản lý xây dựng thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện.
Phân tích đánh giá những thực trạng dựa trên tất cả các khía
cạnh về quy định pháp luật, thẩm quyền; trình tự thủ thục áp dụng
trách nhiệm hành chính; đội ngũ cán bộ quản lý, để từ đó đưa ra những
giải pháp cho việc hoàn thiện trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực
xây dựng.


Tiểu kết Chương 2
Trong Chương 2, tác giả đã trình bày sơ lược tình hình kinh tế
- xã hội Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh và thực trạng về trách nhiệm
hành chính trong lĩnh vực xây dựng tại Quận 1 thành phố Hồ Chí
Minh. Việc nêu những thực trạng dựa trên tất cả các khía cạnh về quy
định pháp luật, thẩm quyền; trình tự thủ thục áp dụng trách nhiệm hành
chính; đội ngũ cán bộ quản lý, để từ đó đưa ra nhưng giải pháp cho
việc hoàn thiện trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây dựng tại
Quận 1 ở Chương 3.

16


Chương 3
GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TRÁCH NHIỆM HÀNH CHÍNH
TRONG LĨNH VỰC XÂY DỰNG TẠI QUẬN 1, THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH
3.1. Quan điểm, định hướng hoàn thiện trách nhiệm hành
chính trong lĩnh vực xây dựng
Theo đó, có 6 nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu để thực hiện cải
cách trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây dựng:
Một là, Cải cách về thể chế và thủ tục hành chính. Cần tiếp
tục rà soát các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến lĩnh vực Xây
dựng do Hội đồng Nhân dân, Ủy ban nhân dân ban hành, kiến nghị
cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ các văn bản không còn
phù hợp, hết hiệu lực hoặc trái quy định.
Hai là, cải cách bộ máy hành chính. Rà soát, đề nghị điều
chỉnh chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của đơn vị cho phù hợp với
quy định trách nhiệm quản lý nhà nước về lĩnh vực Xây dựng.

phạm hành chính về trật tự xây dựng cho địa phương chủ thể trực
tiếp là Chủ tịch Ủy ban nhân dân Phường, tránh khi xử lý bị vượt
thẩm quyền phải lập hồ sơ chuyển Quận, làm giảm tính chủ động,
cấp thiết trong việc xử lý, nâng cao mức phạt để mang tính răng đe,
đánh trực tiếp vào kinh tế của Chủ đầu tư.
Thứ hai, cần phân định rõ thẩm quyền quản lý trật tự xây
dựng đối với các chủ thể quản lý hiện nay là Ủy ban nhân dân
18


Phường, Ủy ban nhân dân Quận 1, Đội Thanh tra địa bàn – Thanh
tra Sở Xây dựng. Tránh chồng chéo thẩm quyền trong công tác quản
lý trật tự xây dựng để đảm bảo tính thực thi trong trách nhiệm hành
chính...
Thứ ba, kiến nghị với Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh
sớm ban hành các quy định, hướng dẫn cụ thể về công tác phân cấp
quản lý trật tự xây dựng, lập thẩm định phê duyệt quy hoạch, công tác
cấp phép xây dựng, công tác thẩm định dự án, công tác quản lý chất
lượng công trình.
3.2.2 Hoàn thiện Chủ thể và thẩm quyền trách nhiệm hành
chính trong lĩnh vực xây dựng
Thứ nhất, trách nhiệm của Chủ thể đứng đầu cơ quan đảm bảo
trật tự xây dựng đô thị. Đôn đốc, kiểm tra tình hình trật tự xây dựng
đô thị trên địa bàn, ban hành kịp thời quyết định đình chỉ thi công xây
dựng, xử phạt vi phạm hành chính, ban hành quyết định cưỡng chế
phá dỡ công trình vi phạm trật tự xây dựng đô thị theo thẩm quyền…
Xử lý những cán bộ dưới quyền được giao nhiệm vụ quản lý
trật tự xây dựng đô thị để xảy ra vi phạm; Chịu trách nhiệm về tình
hình vi phạm trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn. Hàng tháng, hàng
quý, Ủy ban nhân dân quận tổ chức giao ban với lãnh đạo Ủy ban nhân

Tiểu kết Chương 3
Trong Chương 3, tác giả đã trình bày quan điểm, định hướng
hoàn thiện trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây dựng, trong đó
20


tác giả nêu những thực trạng dựa trên tất cả các khía cạnh về quy định
pháp luật, thẩm quyền; trình tự thủ thục áp dụng trách nhiệm hành chính;
đội ngũ cán bộ quản lý, để từ đó đưa ra nhưng giải pháp cho việc hoàn
thiện trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây dựng tại Quận 1.

21


KẾT LUẬN
Công tác quản lý trật tự xây dựng đô thị và xử lý vi phạm trật
tự xây dựng là nhiệm vụ của Đảng, của toàn dân trong những năm tiếp
theo nhằm cải thiện bộ mặt đô thị của cả nước từng bước được thay
đổi theo hướng văn minh và hiện đại, góp phần đẩy mạnh sự nghiệp
công nghiệp hoá, hiện đại hoá của thành phố Hồ Chí Minh để thực
hiện các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội của Thành phố.
Trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực xây dựng là một loại
quan hệ pháp luật đặc thù, xuất hiện trong lĩnh vực quản lý hành chính
nhà nước về xây dựng. Do đó, việc hoàn thiện trách nhiệm hành
chính trong lĩnh vực xây dựng là điều hết sức quan trọng và cần
thiết trong thực tiễn, để tiến hành hoàn thiện trách nhiệm hành
chính trước hết phải khắc phục những bất cập, vướng mắc hiện nay
có ý nghĩa quan trọng phục vụ cho việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả
của công tác quản lý trật tự xây dựng hiện nay.
Với mong muốn được vận dụng kiến thức pháp luật của mình