VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGÔ TUẤN KIỆT

NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI
PHẠM VỀ THAM NHŨNG TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2017


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGÔ TUẤN KIỆT

NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI
PHẠM VỀ THAM NHŨNG TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Tội phạm học và Phòng ngừa tội phạm
Mã số: 60.38.01.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

KẾT LUẬN ..............................................................................................................76
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...............................................................78


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết nghiên cứu đề tài
Tham nhũng là hiện tượng xã hội, có tính lịch sử, là vấn đề mang tính chất
toàn cầu. Ở nước ta hiện nay, ngoài việc gây hậu quả thiệt hại về vật chất, tham
nhũng còn gây ra sự bất bình trong nhân dân, tạo nên sự bất công trong xã hội, làm
giảm lòng tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà
nước. Tệ nạn tham nhũng là thách thức số một, là yếu tố kìm hãm lớn nhất đối với
sự nghiệp đổi mới ở nước ta. Vì vậy, vấn đề phòng, chống tham nhũng, ngăn chặn,
khắc phục tệ nạn này hiện nay không chỉ là vấn đề của một tỉnh, một thành phố mà
là vấn đề của cả quốc gia.
Trong những năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, biện pháp
nhằm ngăn chặn và đẩy lùi tệ tham nhũng, nhưng do nhiều nguyên nhân khác nhau
nên cuộc đấu tranh này chưa đem lại hiệu quả; tình trạng tham nhũng vẫn xảy ra
nghiêm trọng. Tại đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX năm 2001, Đảng ta đã chỉ rõ:
“... Tình trạng tham nhũng, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một
số bộ phận không nhỏ đảng viên là rất nghiêm trọng. Nạn tham nhũng kéo dài
trong bộ máy của hệ thống chính trị và trong nhiều tổ chức kinh tế là một nguy cơ
lớn đe dọa sự sống còn của đất nước ta”. Chiến lược quốc gia phòng, chống tham
nhũng đến năm 2020 tiếp tục khẳng định: “tình hình tham nhũng vẫn diễn biến phức
tạp trên nhiều lĩnh vực, nhất là trong quản lý, sử dụng đất đai, đầu tư xây dựng, cổ
phần hoá doanh nghiệp nhà nước, quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước, gây hậu
quả xấu về nhiều mặt, làm giảm sút lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của
Đảng và sự quản lý của Nhà nước, tiềm ẩn các xung đột lợi ích, phản kháng về xã
hội, làm tăng thêm khoảng cách giàu nghèo. Tham nhũng trở thành vật cản lớn cho
thành công của công cuộc đổi mới, cho sức chiến đấu của Đảng, đe dọa sự tồn
vong của chế độ”.

Thành phố Hồ Chí Minh.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Đấu tranh phòng, chống tội phạm tham nhũng là một trong những nhiệm vụ
quan trọng của Đảng và Nhà nước ta, vì vậy, đã có nhiều nhà khoa học và nhiều cán

2


bộ thực tiễn đã quan tâm nghiên cứu vấn đề này. Điều đó thể hiện cụ thể ở một số
công trình nghiên cứu tiêu biểu đã được công bố như sau:
GS.TS. Võ Khánh Vinh (2011, 2013), Giáo trình Tội phạm học, Nxb Công
an nhân dân; Giáo trình “Tội phạm học”, Nxb Công an nhân dân, tái bản năm 2004,
2012; Nguyễn Văn Cảnh và Phạm Văn Tỉnh “Một số vấn đề lý luận về tình hình tội
phạm ở Việt Nam”, Bộ Công an ấn hành năm 2013.
TS. Phan Xuân Sơn và TS. Nguyễn Thế Lực (2008), Nhận diện tham nhũng
và các giải pháp phòng chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội; Trần Công Phàn (2004), Tình hình, nguyên nhân và các giải
pháp đấu tranh phòng, chống các tội phạm tham nhũng, Luận án Tiến sĩ Luật học,
Đại học Luật Hà Nội; Nguyễn Thị Minh Nguyệt (2014), Một số vấn đề lý luận và
thực tiễn về tội tham nhũng theo pháp luật Việt Nam.
Ngoài ra, còn có một số bài báo khoa học có đề cập đến tội tham nhũng như:
Bài viết “Một số ý kiến hoàn thiện quy định của pháp luật về phòng, chống tham
nhũng” của tác giả Nguyễn Đình Bính, Tạp chí Kiểm sát, số 09/2008; bài “Hình sự
hóa hành vi tham nhũng trong lĩnh vực công theo Công ước chống tham nhũng của
Liên Hợp quốc năm 2003” của Ths. Bùi Thế Tỉnh, Tạp chí Khoa học pháp lý, số
01/2012; bài “Các giải pháp nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý hành vi tham
nhũng” của tác giả Phạm Mạnh Khải, Tạp chí Thanh tra Chính phủ, số 11/2009…
Các công trình khoa học nói trên đều là những công trình có giá trị khoa học
và thực tiễn cao. Nhiều công trình đã nghiên cứu khá toàn diện về tội phạm tham
nhũng và đưa ra nhiều giải pháp mang tính tổng thể về mặt pháp luật, về tổ chức

+ Ba là, nghiên cứu sáng tạo, bao gồm các việc cụ thể sau:
- Khái quát hóa những vấn đề lý luận chung về nguyên nhân và điều kiện của
tình hình tội phạm về tham nhũng;
- Áp dụng lý luận chung đó vào việc làm rõ thực trạng nguyên nhân và điều
kiện của tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh giai
đoạn 2012 - 2016;
- Kiến nghị giải pháp phòng ngừa các tội tham nhũng trên địa bàn thành phố
Hồ Chí Minh trên cơ sở thực trạng đã được xác định về nguyên nhân và điều kiện
của tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.

4


4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của đề tài: vấn đề lý luận và thực tiễn về nguyên
nhân, điều kiện tình hình tội phạm tham nhũng dưới góc độ tội phạm học.
- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện
của tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh trong
thời gian 05 năm từ 2012 đến 2016.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp luận của Luận văn là phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa
Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng ta về nhà nước và pháp
luật, về phòng chống tội phạm nói chung, tội phạm tham nhũng nói riêng.
- Phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm phương pháp phân tích, tổng hợp,
so sánh, thống kê, khảo sát thực tiễn, tham khảo ý kiến của chuyên gia.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
- Về lý luận: Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể được sử dụng trong quá
trình nghiên cứu, giảng dạy, biên soạn tài liệu về tội phạm học nói chung, về tội
phạm tham nhũng nói riêng.
- Về thực tiễn: Đề tài là tài liệu tham khảo cho các cơ quan có thẩm quyền

thức làm cản trở sự nghiệp đổi mới, có thể làm sụp đổ chế độ Xã hội chủ nghĩa. Đặc
biệt trong giai đoạn hiện nay, cùng với sự năng động của nền kinh tế thị trường, thì
nạn tham nhũng ngày càng phổ biến và lan rộng. Nó len lỏi vào mọi ngóc ngách của
các quan hệ quyền lực, lây lan nhanh chóng vào tất cả các lĩnh vực khác nhau của
đời sống xã hội. Nguy hiểm hơn nữa là tham nhũng đang hình thành một thói quen
tồn tại như một thứ luật bất thành văn trong đời sống xã hội, diễn ra trên diện rộng
và trở thành một “nét ứng xử” bị “vật chất hóa ”, “tiền bạc hóa”. Do vậy, không một
ai là không lên án tệ nạn tham nhũng, nhưng ít ai thoát ra được khỏi vòng xoáy của
nó. Vì thế, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta rất quan tâm đến vấn đề phòng ngừa và
đấu tranh chống tham nhũng.
Để đấu tranh với tệ nạn tham nhũng ngày càng gia tăng, trong những năm
gần đây Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật về
chống tham nhũng. Có thể thấy rằng, văn bản pháp lý chuyên biệt đầu tiên về chống
tham nhũng đó là Pháp lệnh Chống tham nhũng ngày 26/2/1998. Trong đó, văn bản
này xác định: “Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi
dụng chức vụ, quyền hạn đó để tham ô, hối lộ hoặc cố ý làm trái pháp luật vì động
6


cơ vụ lợi, gây thiệt hại cho tài sản của Nhà nước, tập thể và cá nhân, xâm phạm
hoạt động đúng đắn của các cơ quan, tổ chức” (Điều 1).
Ngoài ra, trong Pháp lệnh này còn liệt kê 11 hành vi tham nhũng cụ thể và
các biện pháp nhằm phát hiện, xử lý hành vi tham nhũng. Nhưng qua thực tiễn triển
khai thực hiện, Pháp lệnh Chống tham nhũng đã bộc lộ nhiều khiếm khuyết, bất cập
cần phải sửa đổi, bổ sung. Do vậy, để đáp ứng yêu cầu phòng ngừa và đấu tranh
chống tham nhũng trong tình hình mới, ngày 29/11/2005, Quốc hội nước Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Luật phòng, chống tham nhũng. Luật này
có hiệu lực kể từ ngày 01/06/2006 và được sửa đổi bổ sung ngày 04/08/2007. Điều
1 của Luật phòng chống tham nhũng đã định nghĩa tham nhũng là: “Hành vi của
người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”. Và theo