Lời cam đoan
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả
trong khoá luận là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình nào
khác.
Tác giả

Nguyễn Thị Hà Trang

i


Lời cảm ơn
Tác giả khoá luận xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới
giảng viên Th.s. Trương Thị Thanh Thoài – người đã trực
tiếp hướng dẫn tác giả thực hiện và hoàn thành khoá luận
tốt nghiệp này.
Tác giả xin chân thành cảm ơn các Tiến sĩ, Thạc sĩ, các
thầy cô giáo tham gia giảng dạy sinh viên sư phạm Mầm
non, Thư viện trường Đại học Quảng Bình cùng các giáo
viên của trường Mầm non Ba Đồn đã nhiệt tình ủng hộ và
tạo điều kiện cho tác giả trong quá trình nghiên cứu đề tài.
Tác giả cũng xin cảm ơn gia đình, những người thân,
bạn bè… đã động viên, khích lệ và giúp đỡ tác giả rất nhiều
trong quá trình học tập.
Đồng Hới, tháng 6 năm 2015
Tác giả

Nguyễn Thị Hà Trang


Danh mục các từ viết tắt

– 4 TUỔI CẢM THỤ TỐT TÁC PHẨM THƠ, TRUYỆN
1.1. Cơ sở lý luận của việc hướng dẫn trẻ 3 - 4 cảm thụ tốt tác phẩm thơ,
truyện.............................................................................................................. 11
1.1.1. Đặc điểm thơ, truyện trong chương trình làm quen văn học với việc
hướng dẫn trẻ cảm thụ tác phẩm văn học........................................................ 11
1.1.2. Đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 3 – 4 tuổi với việc hướng dẫn trẻ cảm thụ
tốt tác phẩm thơ, truyện................................................................................... 19
1.2. Cơ sở thực tiễn của việc hướng dẫn trẻ 3 – 4 tuổi cảm thụ tác phẩm thơ,
truyện.............................................................................................................. 29
1.2.1. Về chương trình LQTPVH dành cho trẻ mẫu giáo 3 – 4 tuổi...............29
1.2.2. Về phương pháp hướng dẫn trẻ 3 – 4 tuổi làm quen thơ, truyện ở trường
Mầm non.........................................................................................................33
1.2.3.Về kết quả cảm thụ tác phẩm thơ, truyện đạt được ở trẻ........................36
Chương 2: BIỆN PHÁP GIÚP TRẺ 3 – 4 TUỔI CẢM THỤ TỐT CÁC TÁC PHẨM
THƠ, TRUYỆN
2.1. Chuẩn bị tốt tầm đón nhận ở trẻ trước khi LQTPVH............................... 37
2.2. Thu hút sự chú ý của trẻ trong quá trình tiếp cận văn bản tác phẩm........38
2.3. Đàm thoại, giảng giải, giải thích giúp trẻ hiểu tác phẩm..........................42
2.5. Luyện tập cho trẻ thể hiện tác phẩm thơ, truyện...................................... 44
2.5.1. Tập cho trẻ kể lại truyện........................................................................ 45
2.5.2. Tập cho trẻ đọc thuộc thơ diễn cảm...................................................... 46
1


2.5.3. Tổ chức trò chơi đóng kịch dựa theo cốt truyện.................................... 48
2.6. Tổ chức hoạt động bổ trợ trong quá trình LQTPVH................................ 52
2.7. Đa dạng hoá các hình thức tổ chức hoạt động LQTPVH.........................53
2.7.1. Tổ chức hoạt động làm quen thơ, truyện............................................... 53
2.7.2. Tổ chức cho trẻ làm quen các tác phẩm thơ, truyện trong các giờ học
khác 64

nhiều giải pháp để đẩy mạnh xã hội hoá giáo dục, trong đó có xã hội hoá giáo dục Mầm
non.
Hiện nay Bộ giáo dục đào tạo và Vụ giáo dục Mầm non chủ trương cải tiến nội dung
giáo dục dựa trên quan điểm kết hợp giữa các tri thức tự nhiên, xã hội và nghệ thuật nhằm
giáo dục trẻ một cách toàn diện. Trong đó cho trẻ làm quen tác phẩm văn học (LQTPVH)
được xem là hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực phát triển nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm xã
hội và phát triển thẩm mỹ cho trẻ. Việc đổi mới phương pháp, đề xuất các biện pháp cụ thể
nhằm giúp trẻ cảm thụ tốt các tác phẩm văn học, hướng tới mục tiêu sử dụng tác phẩm văn
học giáo dục toàn diện nhân cách cho trẻ là việc làm cấp thiết đòi hỏi nhiều tâm huyết của
các nhà quản lý, các nhà giáo dục và những ai quan tâm đến sự nghiệp giáo dục Mầm non.
1.2. Là một loại hình nghệ thuật, văn học giữ vai trò to lớn trong việc hình
thành và phát triển toàn diện nhân cách của trẻ, là món ăn tinh thần không thể thiếu
đối với trẻ thơ nhất là lứa tuổi mẫu giáo. Cho trẻ LQTPVH là một trong những hoạt
động chủ yếu ở trường Mầm non, thông qua hoạt động truyền khẩu, vui chơi giáo
viên giúp trẻ bước đầu cảm thụ nội dung và nghệ thuật của các tác phẩm văn học.
Đặc biệt là với lứa tuổi Mẫu giáo bé 3 - 4 tuổi thì hoạt động LQTPVH đem đến cho
trẻ những hiểu biết đầu tiên về cuộc sống xung quanh, mở ra cho trẻ thế giới tình cảm của
con người, kích thích sự chú ý đến con người, nuôi dưỡng và phát


triển trí tưởng tượng sáng tạo nghệ thuật và làm cho vốn ngôn ngữ của trẻ có cấu trúc ngữ
pháp đúng.
1.3. Để đạt được những mục đích mà các tác phẩm thơ, truyện mang lại cho
trẻ thì điều quan trọng nhất là trẻ phải cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện. Khả
năng cảm thụ đó là sự phát triển trực tiếp của trẻ về các lĩnh vực: Nhận thức – Ngôn
ngữ – Tình cảm xã hội. Trẻ Mầm non chưa biết chữ, năng lực và vốn sống, vốn kinh
nghiệm chưa đủ để có thể tự mình tiếp cận tác phẩm, chưa có khả năng cảm thụ một
cách toàn diện, sâu sắc vẻ đẹp của các sáng tác nghệ thuật ngôn từ. Vì vậy nhiệm vụ
của người giáo viên mầm non trong việc hướng dẫn trẻ tiếp cận và cảm thụ các tác
phẩm thơ, truyện là việc làm rất quan trọng và cần thiết. Đòi hỏi người giáo viên

L.X Vưgốtxki nói rằng nghệ thuật là hành vi sáng tạo. Theo ông không thể dạy
được sự sáng tạo nghệ thuật nhưng điều đó không có nghĩa là người giáo viên
không thể tác động lên sự sáng tạo ra biểu hiện của nó [42].
Nhà nghiên cứu nghệ thuật B.M. Treplop khẳng định “Nghệ thuật bao trùm sâu rộng
lên các phương diện khác nhau của tâm lý con người cả tưởng tượng, tình cảm, trí tuệ và
nghị lực” ý nghĩa to lớn của nghệ thuật thể hiện trong sự phát triển ý thức và tự ý thức, trong
giáo dục tình cảm đạo đức và hình thành thế giới quan của con người. Vì vậy nghệ thuật là
một trong những phương diện phát triển nhân cách toàn diện.
Với trẻ lứa tuổi tiền học đường thì sự cảm thụ và hiểu biết các tác phẩm văn học
không phải là một hình thức có sẵn, nó được hình thành ở trẻ mẫu giáo trong mối liên hệ
thường xuyên với tác phẩm văn học. Sự cảm thụ này được tạo nên nhờ sự giáo dục và dạy
dỗ phải dựa trên việc tổ chức một quá trình sư phạm tỉ mỉ, dựa trên phương pháp chung của
sự kết hợp giữa giáo dục thẩm mỹ và việc dạy các tác phẩm nghệ thuật, phải biết kết hợp
nhuần nhuyễn giữa việc làm của giáo viên và trẻ em, khơi gợi xúc cảm, thúc đẩy sự phát
triển nhận thức và cảm xúc của trẻ em.
Chính nhờ quá trình giáo dục trẻ mẫu giáo có thể hiểu được (ở một mức độ nào đó)
nội dung và ý nghĩa của tác phẩm văn học, phân biệt được biểu tượng nghệ thuật và hiện
thực, có khả năng xây dựng cốt truyện, cấu trúc và mối quan hệ giữa các nhân vật.
Muốn giúp trẻ cảm thụ văn học được tốt, các nhà sư phạm người Nga M.K.
Bôgôliupxkaia và V.V. Sepstenko trong công trình nghiên cứu Đọc và kể chuyện


văn học ở vườn trẻ [2] đã nhấn mạnh tới những yêu cầu của người giáo viên trong việc đọc
và kể chuyện văn học cho trẻ ở trường mẫu giáo, những yêu cầu đó bao gồm cả nắm vững
tri thức về cốt truyện, về thanh điệu, về âm hưởng cơ bản của các tác phẩm văn học, những
thủ thuật đọc kể… Để truyền thụ và diễn đạt các tác phẩm một cách ấn tượng nhất, sâu sắc
nhất đối với trẻ, giúp trẻ cảm thụ tác phẩm, ghi nhớ và sống tiếp với những gì mà văn học đã
đề ra.
Muốn trẻ hứng thú với đọc và khả năng nghe tốt còn phụ thuộc rất nhiều vào trình độ
và năng lực sư phạm của giáo viên mầm non. Trong công trình Văn hoá

tác phẩm văn học [30] các tác giả đã chú ý tới sự gần gũi phù hợp, tự nhiên bắt
nguồn từ tâm sinh lý trẻ với các thể loại văn học dân gian từ đó đề xuất các phương
pháp giúp trẻ tiếp xúc với các phẩm văn học.
Phó tiến sĩ Hà Nguyễn Kim Giang trong các nghiên cứu của mình đã khẳng định ngôn
ngữ nghệ thuật ảnh hưởng lớn đến sự phát triển, tâm hồn của trẻ đặc biệt là sự nhạy cảm
thẩm mĩ, sáng tạo ngôn ngữ. Cũng như công trình Văn học và phương pháp cho trẻ tiếp xúc
với tác phẩm văn học của nhóm tác giả: Lê Thị Ánh Tuyết, Cao Đức Tiến, Phạm Thị Việt,
tác giả Hà Nguyễn Kim Giang đã nhấn mạnh các phương pháp cơ bản cho trẻ mẫu giáo tiếp
xúc với tác phẩm văn học như đọc và kể các tác phẩm có nghệ thuật, trao đổi gợi mở, sử
dụng các phương tiện đồ dùng trực quan và đưa trẻ vào văn học nghệ thuật. [13]
Mấy năm gần đây cũng đã có nhiều sáng kiến kinh nghiệm của các giáo viên mầm non
cũng đề cập đến lĩnh vực này như Một số biện pháp giúp trẻ học tốt môn làm quen văn học
(Sáng kiến kinh nghiệm, 2010, Nguyễn Thị Phương), Những biện pháp giúp trẻ 4 – 5 tuổi
nâng cao khả năng cảm thụ văn học (Sáng kiến kinh nghiệm, 2010, Nguyễn Thị Hồng
Hạnh) có cập nhật đến vị trí văn học trong giáo dục, và cũng đã đưa ra được một số biện
pháp giúp trẻ cảm thụ tốt các tác phẩm văn học nhưng chưa chuyên sâu. Chúng tôi chưa thấy
công trình nào nghiên cứu và đưa ra biện pháp giúp trẻ cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện
dành riêng cho lứa tuổi mẫu giáo bé 3 – 4 tuổi. Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc thành quả của
các tác giả đi trước chúng tôi đã bước đầu hệ thống hoá và đưa ra một số biện pháp giúp trẻ
mẫu giáo 3 – 4 tuổi cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện dựa trên cơ sở lí luận và thực tiễn
mang tính khả thi.
3. Mục đích nghiên cứu
Đề tài đưa ra một số biện pháp giúp trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi cảm thụ tốt các tác phẩm
thơ, truyện nhằm góp phần giúp các giáo viên tổ chức tốt hoạt động cho trẻ LQTPVH ở
trường mầm non.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là một số biện pháp giúp trẻ cảm thụ tốt các tác phẩm
thơ, truyện giành cho trẻ mẫu giáo 3 – 4 tuổi.


7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp quan sát
- Quan sát để thấy được biểu hiện khả năng cảm thụ các tác phẩm thơ, truyện
của trẻ ở trường mầm non.
- Dự giờ, đánh giá các kết quả mà giáo viên mầm non cho trẻ thực hiện.


7.2.2. Phương pháp đàm thoại
- Trao đổi, trò chuyện với giáo viên về việc tổ chức hoạt động cho trẻ làm
quen với tác phẩm thơ, truyện mà họ đã tiến hành trước và sau khi chúng tôi nghiên
cứu, các biện pháp khác nhau mà họ đã sử dụng trong hoạt động này.
- Trò chuyện với trẻ mẫu giáo 3 – 4 tuổi qua các hoạt động trong ngày cũng
như trong hoạt động LQTPVH để tìm hiểu về mức độ nhận thức và khả năng cảm
thụ các tác phẩm thơ, truyện của trẻ.
7.2.3. Phương pháp điều tra bằng anket
- Sử dụng phiếu điều tra để tìm hiểu nhận thức của giáo viên mầm non về việc
giúp trẻ mẫu giáo bé 3 – 4 tuổi cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện.
- Dự giờ, trao đổi với các giáo viên nhằm thu thập những kinh nghiệm quý báu
của các nhà chuyên môn về các biện pháp giúp trẻ 3 – 4 tuổi cảm thụ tốt các tác
phẩm thơ, truyện và đề ra kết luận chính xác, khoa học, rút ra bài học cho bản thân.
7.2.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Mục đích thực nghiệm:
Thực nghiệm các biện pháp đã lựa chọn nhằm đánh giá hiệu quả thực tiễn của các
biện pháp đó đối với khả năng cảm thụ các tác phẩm thơ, truyện của trẻ mẫu giáo 3 – 4 tuổi
trong hoạt động LQTPVH.
- Đối tượng thực nghiệm: Trẻ 3 – 4 tuổi trường Mầm non Ba Đồn.
7.3. Nhóm phương pháp thống kê toán học
Trên cơ sở quan sát và điều tra bằng phiếu để thống kê lại mức độ nhận thức của giáo
viên và mức độ cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện của trẻ mẫu giáo bé 3- 4 tuổi.
8. Những đóng góp của đề tài nghiên cứu

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC HƯỚNG DẪN TRẺ 3 – 4 TUỔI
CẢM THỤ TỐT TÁC PHẨM THƠ, TRUYỆN

1.1. Cơ sở lý luận của việc hướng dẫn trẻ 3 - 4 cảm thụ tốt tác phẩm thơ,
truyện
1.1.1. Đặc điểm thơ, truyện trong chương trình làm quen văn học với việc
hướng dẫn trẻ cảm thụ tác phẩm văn học
1.1.1.1. Đặc điểm thơ, truyện trong chương trình làm quen văn học dành cho
trẻ Mẫu giáo 3 – 4 tuổi
Văn học giành cho lứa tuổi Mầm non cũng nằm trong nghệ thuật văn học nói chung, vì
thế nó cũng mang đầy đủ những đặc điểm của nghệ thuật ngôn từ, lấy ngôn từ làm chất liệu
phản ánh hiện thực. Nhưng do đối tượng phục vụ chủ yếu là những “bạn đọc” chưa biết đọc,
chưa biết viết nên văn học giành cho trẻ ở lứa tuổi Mầm non còn có những đặc điểm riêng:
- Về thể loại: Bao gồm văn học dân gian và văn học hiện đại.
+ Thơ ca dân gian: Ở độ tuổi 4 – 6 tuổi trẻ được làm quen với thơ lục bát, ca dao, đồng
dao… Nhưng ở lứa tuổi 3 – 4 tuổi với thể loại thơ ca dân gian thì trẻ chỉ được làm quen với
ca dao, đồng dao.
+ Thơ hiện đại giành cho trẻ 3 – 4 tuổi: có thơ người lớn viết cho trẻ nhỏ, tiêu biểu như
thơ Phạm Hổ, Võ Quảng, Nhược Thuỷ, Phương Hoa, Tú mỡ, Xuân Tửu… và thơ của chính
các em thiếu nhi, tiêu biểu như: Trần Đăng Khoa, Cẩm Thơ, Nguyễn Hồng Liên, Chu Hồng
Quý, Phan Thị Vàng Anh…
+ Truyện dân gian: Trẻ 4 – 6 tuổi được làm quen với nhiều thể loại truyện dân gian
như: truyện thần thoại, truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn, truyện cười, truyền thuyết. Còn ở trẻ
3 – 4 tuổi chỉ làm quen với một số thể loại như: truyện thần thoại, truyện cổ tích, truyện ngụ
ngôn.
+ Truyện hiện đại giành cho trẻ 3 – 4 tuổi: có một số tác giả như Phong Thu, Viết linh,
Thu Hồng…
+ Truyện nước ngoài giành cho trẻ 3 – 4 tuổi có một số câu truyện như : “Nhổ
củ cải”, phỏng theo truyện dân gian Nga; “Cún con ngặc nhiên vì điều gì”, phỏng


hình tượng, nhưng các hình tượng và biểu tượng trong đầu trẻ vẫn còn gắn liền với hành
động nên những tác phẩm thơ, truyện dành cho lứa tuổi này phải có sự ngắn gọn, rõ ràng
hơn so với độ tuổi 4 – 5 tuổi và 5 – 6 tuổi. Sự ngắn gọn không chỉ thể hiện ở dung lượng tác
phẩm mà còn thể hiện trong cả câu văn, câu thơ. Văn xuôi thường thể hiện bằng câu đơn,
ngắn, ít khi dùng câu phức tạp phù hợp đặc điểm tâm sinh lý của trẻ. Nhan đề của tác phẩm
bao giờ cũng cụ thể, thường đúc kết ngay ý nghĩa giáo dục, có khi là tên nhân vật chính,
hoặc một câu hỏi mang tính định hướng, ví dụ: Dán hoa tặng mẹ, Bé và mèo, Ai đáng
khen nhiều hơn, chú vịt xám…
Truyện thường có kết cấu đối lập, tương phản, giúp cho trẻ dễ nắm bắt cốt
truyện, dễ hiểu nội dung, ý nghĩa của câu truyện và trẻ có thể chập chững kể lại
truyện. Ví dụ : Ai đáng khen nhiều hơn, Xe Lu và Xe Ca, Bác Gấu Đen và hai chú
thỏ…
Dạng phổ biến thơ được lựa chọn đưa vào chương trình LQTPVH cho trẻ 3 – 4 tuổi
là thể thơ 3 chữ, 4 chữ, 5 chữ, rất gần với đồng dao, một thể loại văn học dân gian rất gần
với trẻ thơ, câu thơ ngắn, vui nhộn; các em vừa đọc vừa chơi, dễ thuộc, dễ nhớ.
Ví dụ:
Cây dây leo
Bé tẻo teo
Ở trong nhà
Lại bò ra
Ngoài cửa sổ
Và nghểnh cổ
Lên trời cao
Hỏi: “Vì sao?”
Cây trả lời:
Ra ngoài trời,
Cho dễ thở…
(Xuân Tửu, Cây dây leo)
Hoặc:


Giữa hồ nước trong
Nhẹ nhàng uốn lượn.
Một đàn cá nhỏ
Đuôi đỏ lụa hồng
Quanh cô rong đẹp
Múa làm văn công.
(Phạm Hổ, Rong và cá)
Hay như đoạn văn sau đây:
Thế rồi, ngày qua ngày, chiếc mầm cây lớn dần thành cây. Cây trổ lá xanh non mơn
mởn và kết những nụ hoa màu hồng chúm chím. Chẳng bao lâu, nụ hoa xoè cánh thành
những bông hoa rực rỡ, toả hương thơm ngát. Các bạn ong rủ nhau bay đến để hút mật hoa.
Các bạn bướm cũng bay đến, lượn quanh khóm hoa và reo lên:


- Hoa đẹp quá, thơm quá! Cảm ơn bạn ấm sành nhé!
( Kim Tuyến, Chiếc ấm sành nở hoa)
Với cách miêu tả trực tiếp như vậy, trẻ có thể dễ dàng hình dung ra và hiểu rõ các sự
vật, hiện tượng được thể hiện trong tác phẩm.
- Giàu hình ảnh, vần điệu và nhạc điệu
Những hình ảnh đẹp, rực rỡ cùng với vần điệu và nhạc điệu vui tươi, những

tác phẩm

có trong chương trình LQTPVH của trẻ 3 – 4 tuổi mang sắc thái sinh động, hấp dẫn và lôi
cuốn sự chú ý của các em. Có thể nói, vần là yếu tố không thể thiếu trong thơ dành cho trẻ
em. Thơ không chỉ có vần mà còn phải có cách gieo vần thật phù hợp với sự tiếp nhận của
các em.
Ví dụ:
Bắp cải xanh
Xanh mát mắt

Gió rung êm đềm
Sương long lanh chạy.
(Nhược Thuỷ, Hồ sen)

- Yếu tố truyện trong thơ và yếu tố thơ trong truyện
Cũng giống như lứa tuổi mẫu giáo nhỡ, lớn. Đây cũng là một đặc điểm khá nổi bật về
thơ, truyện trong chương trình LQTPVH dành cho trẻ 3 – 4 tuổi. Khác với thơ dành cho
người lớn, hầu hết là thơ tâm trạng, bao gồm hệ thống những cảm xúc nổi niềm suy tưởng…
thơ dành cho các em còn có thể “kể” lại được. Nhưng ở lứa tuổi 3 – 4 tuổi vốn ngôn ngữ
sống còn hạn chế, khả năng nhận biết các từ trong câu chưa hoàn chỉnh nên chương trình đã
chọn những bài thơ và câu truyện có kết cấu đơn giản hơn, có thể theo trục thời gian, hai
tuyến nhân vật đối lập và rõ rệt, với những đoạn lặp đi lặp lại giúp trẻ ghi nhớ các tình tiết,
dễ theo dõi sự phát triển của nội dung tác phẩm. Ngoài những truyện thơ như: Mèo Hoa đi
học, Bác Gấu Đen và hai chú thỏ…, những bài thơ ngắn cũng đều kể lại một sự việc, một
hiện tượng: Dán hoa tặng mẹ, Gấu qua cầu, Ong và Bướm, Gà trống…
Xin dẫn một bài cụ thể:
Con bướm trắng
Lượn vườn hồng
Gặp con ong
Đang bay vội
Bướm liền gọi
Rủ đi chơi
Ong trả lời


-Tôi còn bận,
Mẹ tôi dặn:
“Việc chưa xong,
Đi chơi rong,
Mẹ không thích”.

phẩm thơ, truyện phù hợp vào chương trình LQTPVH với hình thức và nội dung giáo dục trẻ
phù hợp từng độ tuổi. Và có hướng mở cho cô giáo tự lựa chọn những tác phẩm văn học
nghệ thuật có giá trị đáp ứng nhiệm vụ giáo dục. Qua những đặc điểm thơ, truyện dành cho
trẻ 3 – 4 tuổi đã nêu trên thì sự lựa chọn đúng đắn những tác phẩm thơ, truyện có giá trị và
việc sử dụng chúng nhằm mục đích giáo dục là vấn đề đặt ra đối với các giáo viên ở trường
Mầm non. Thường những tác phẩm được lựa chọn cần có nội dung gần gũi với trẻ: gia đình,
bạn bè, nhà trường, quê hương.
Khi sử dụng những tài liệu văn học nghệ thuật để dùng trên lớp, giáo viên không thể
làm máy móc hoặc tuỳ tiện mà cần suy nghĩ cẩn thận và có kế hoạch tiến hành cụ thể. Khi
lựa chọn và sử dụng tác phẩm cần thống nhất chủ đề và hình tượng, tránh hiện tượng
chồng chéo các chủ đề và hình tượng gây ra những biểu tượng không rõ ràng ở các em về
những bài thơ, câu truyện được nghe. Ví dụ về chủ đề quê hương, đất nước cô giáo có thể
giành một tuần cho việc đọc và kể tác phẩm thể hiện vẻ đẹp của quê hương nông thôn đồng
bằng Bắc bộ, tuần sau có thể cho các em cảm nhận vẻ đẹp của tổ quốc với những núi cao,
biển rộng, sông dài… Những tác phẩm dài không nên đọc tất cả trong một buổi học mà nên
chia thành những đoạn đủ ý để đọc.
Trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ em, người ta đã lựa chọn và đưa vào
những tác phẩm phù hợp với từng độ tuổi. Song song với việc đọc, kể những

tác phẩm

mới, chúng ta phải cho các em ôn lại những tác phẩm cũ. Trẻ em thích được ôn lại bài cũ,
đặc biệt là trẻ 3 – 4 tuổi vì mỗi lần ôn lại, các em lại tìm thấy

một điều mới lạ trong bài

văn đã quen, hoặc cũng cố hiểu sâu một bài đã được nghe. Kinh nghiệm nhiều người cho
thấy, lần đầu tiên đọc một cuốn sách hay chúng ta có cảm tưởng như tìm được một người
bạn mới. Đọc lại một cuốn sách đã xem như là gặp lại một người bạn cũ. Sự luân chuyển
hợp lí giữa tài liệu mới và cũ làm cho giờ học thêm hứng thú. Ở độ tuổi Mẫu giáo bé việc

truyện.


Khả năng chú ý: Ở trẻ mẫu giáo 3 – 4 tuổi chú ý chủ định chưa phát triển. Theo số
liệu nghiên cứu trẻ ở lứa tuổi này chú ý được 27 phút so với trẻ 1 tuổi là 14,5 phút. Nhưng
trẻ thường chú ý những gì trẻ thích, trẻ được nhìn thấy hơn là nghe thấy. Trong cùng một
lúc trẻ không chú ý được nhiều đối tượng.
Vì vậy, để tổ chức cho trẻ LQTPVH phải căn cứ vào đặc điểm này. Trước hết cô phải
có phương pháp, thủ thuật thế nào để lôi cuốn sự chú ý của trẻ. Đặc biệt ở lứa tuổi này phải
có đồ dùng trực quan sinh động. Vừa nghe cô giáo kể, đọc tác phẩm, vừa được tiếp xúc với
biểu tượng trực quan giúp trẻ chú ý hơn vào bài thơ, câu truyện, trẻ sẽ tiếp nhận thế giới
hiện thực trong tác phẩm bằng cả tai và mắt. Thế giới đó sẽ hiện lên trong mắt trẻ sinh
động hơn và cũng cụ thể, đầy đủ, chi tiết hơn. Bên cạnh đó một tác phẩm cần được cô giáo
dạy nhiều lần, thời gian dạy không kéo dài để giúp trẻ ghi nhớ tác phẩm tốt. Kết hợp với
ngôn ngữ đọc, kể chậm rãi, gợi cảm, phong cách sinh động thu hút sự chú ý của trẻ.
Khả năng tri giác: Trẻ từ 3 – 4 tuổi, tri giác trẻ đã phát triển. Tri giác của trẻ không
mang tính kế hoạch, không hệ thống, hạn chế về mặt thời gian, ngôn ngữ. Trẻ thường có
ấn tượng mạnh trước những sự vật mới lạ, có màu sắc, có sự chuyển động hấp dẫn. Trong
quan sát trẻ rất tò mò, ham hiểu biết, hay đặt câu hỏi…
Giáo viên khi dạy cần phải tổ chức, hướng dẫn sự chú ý của trẻ, tạo điều kiện cho trẻ
tri giác bằng các giác quan. Ngôn ngữ nói của giáo viên cần chậm hơn mức bình thường, rõ
ràng, có hình ảnh ngắn gọn.
Trí tưởng tượng của trẻ: Tưởng tượng là quá trình nhận thức, phản ánh những cái chưa
có trong kinh nghiệm bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên cơ sở những hình ảnh đã
có. Trí tưởng tượng của trẻ em không phong phú như người lớn vì ít kinh nghiệm sống.
Khác với người lớn, trí tưởng tượng của trẻ gắn liền với niềm tin ngây thơ và cảm xúc
mãnh liệt.
Ở tuổi nhà trẻ, trí tưởng tượng của các em còn nghèo nàn, chủ yếu tái tạo và không chủ
định. Nhưng bước sang mẫu giáo 3 – 4 tuổi, nội dung tưởng tượng phát triển về số lượng,
chất lượng. Hình ảnh tưởng tượng không dừng lại ở tái tạo mà còn có tính chất sáng tạo.

Các nhà sáng tác văn học phải đặc biệt quan tâm đến đặc điểm tâm lí này ở trẻ để tìm
hiểu đặc điểm tiếp nhận văn học và cảm thụ văn học diễn ra ở trẻ khi tiếp cận các tác phẩm.
Nếu như người lớn hiểu tác phẩm văn học bằng kinh nghiệm và sự suy ngẫm từ cuộc đời
từng trải của mình thì trẻ em cảm nhận tác phẩm bằng chính trực giác và tưởng tượng thiên
bẩm của tuổi thơ. Có thể nói, tưởng tượng là một năng lực không thể thiếu để cảm thụ và
sống với các tác phẩm văn học. Trí tưởng tượng phong phú chính là tiền đề để chúng ta thực
hiện việc giúp trẻ cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện. Các cô giáo mầm non cần có sự
hiểu biết và kĩ năng trong


LQTPVH để tìm ra con đường tốt nhất giúp trẻ cảm thụ tốt các tác phẩm thơ, truyện.
Tư duy: Tư duy là quá trình nhận thức phản ánh những thuộc tính bản chất, những mối
quan hệ có tính quy luật của sự vật và hiện tượng trong hiện thực khách quan mà ta chưa
biết.
Ở tuổi ấu nhi, thì tư duy bằng tay hay tư duy trực quan - hành động. Nhưng bước sang
mẫu giáo 3 – 4 tuổi, tư duy của trẻ có một bước ngoặt rất cơ bản. Đó là sự chuyển tư duy
từ bình diện bên ngoài vào bình diện bên trong mà thực chất đó là việc chuyển từ những
hành động định hướng bên ngoài thành những hành động định hướng bên trong theo cơ chế
nhập tâm. Quá trình tư duy của trẻ đã bắt đầu dựa vào những hình ảnh của sự vật và hiện
tượng đã có trong đầu, cũng có nghĩa là chuyển từ kiểu tư duy trực quan – hành động sang
tư duy trực quan – hình tượng.
Qua đó ta thấy, tư duy là một trong những đặc điểm tâm lý quan trọng, có ảnh hưởng
trực tiếp đến sự cảm thụ văn học của trẻ. Với sự tung hoành của trí tưởng tượng cùng với
tính “duy kỉ” rất cao, trẻ mẫu giáo 3 – 4 tuổi luôn lấy mình làm trung tâm để nhìn nhận thế
giới xung quanh. Với cách nhìn “vật ngã đồng nhất” và trí tưởng tượng phong phú, vạn vật
trong thế giới qua con mắt trẻ thơ đều trở nên sinh động và có hồn. Các em tìm thấy trong
thiên nhiên đời sống của chính mình và chúng hoà mình vào thiên nhiên, đồng nhất thế giới
xung quanh với bản thân mình. Đặc điểm tâm lí này có nét giống với thơ ca và văn học thuở
sơ khai. Chỉ có nhà thơ và trẻ em mới có thể nhìn vạn vật ra con người, nhìn thiên nhiên có
linh hồn và tâm trạng. Chính khả năng đồng hoá ấy khiến trẻ có thể giao cảm với thế giới